2. Extent व्याप्ती
A trade and import licensee shall not sell foreign liquor to any person outside the 1State of Maharashtra1 except with the permission of the Collector. No such sale shall be effected unless the licensee is satisfied that the export of the liquor is covered by a valid export pass.
हे नियम संपूर्ण महाराष्ट्र राज्याला लागू राहतील.
विस्तृत समजावून:
• हे Bombay Foreign Liquor Rules, 1953 हे महाराष्ट्र राज्यातील कोणत्याही शहरात, गावात किंवा परिसरात लागू राहतात.
• म्हणजे, तुम्ही मुंबई, पुणे, नागपूर, अकोला - कुठेही असाल, हे नियम तुमच्यावर लागू होतात.
• विदेशी दारूचा व्यापार, लायसन्स घेणे, दारू विक्री करणे - सर्व गोष्टींवर हेच नियम पाळावे लागतात.
• राज्यातील कोणीही person किंवा व्यापारी यांना हे नियम मानणे अनिवार्य आहे.
उदा., जर तुमच्या शहरातून विदेशी दारू import करायची असेल किंवा shop चालवायचा असेल, तर तुम्हाला या नियमांचे पालन करावे लागतील.
3. Definitions व्याख्या
A trade and import licensee may with the special permission of the Collector sell foreign liquor out of his stock in customs bond to a ship going abroad provided that the person in-charge of such ship produces a valid transport pass.
या नियmaanतील विषयात किंवा संदर्भात त्याविरुद्ध काही नसल्यास -
थोडक्यात: या नियमांमध्ये वापरल्या जाणाऱ्या महत्त्वाच्या शब्दांचे अर्थ काय आहेत हे सांगते हे नियम।
---
## मुख्य व्याख्या (Key Definitions):
**कायदा (Act)** = मुंबई दारूबंदी कायदा १९४९ हे मूळ कायदा आहे।
**Club अनुज्ञप्तीधारक** = ज्याला या नियमांतर्गत club licence मिलेला आहे अशी व्यक्ती।
**देशी दारू** = महाराष्ट्र देशी दारू नियम, १९७३ मध्ये दिलेली व्याख्या आहे तीच वापरली जाते।
**विदेशी दारू** = पिण्यायोग्य, शुल्क भरलेली विदेशी दारू, जी खालील प्रकारची असू शकते:
- (i) **Spirits** = Brandy, Whisky, Rum, Gin वगैरे
- (ii) **Wines** = Champagne, Port, Sherry, Burgundy इत्यादी (कमीत कमी 5% अल्कोहल असणे आवश्यक)
- (iii) **Fermented liquor** = Beer, Ale, Cider वगैरे (5% पेक्षा जास्त अल्कोहल)
- (iv) **Mild liquor** = 5% पेक्षा कमी अल्कोहल असलेली दारू
- (v) **Local liquor** = काजू, महुआ किंवा इतर फळांपासून स्थानिकपणे तयार केलेली दारू
**उत्पादन शुल्क पर्यवेक्षण** = दारूबंदी आणि उत्पादन शुल्क विभागाचे कर्मचारी दारूचे तपासणी आणि नियंत्रण करतात।
**Licensed premises** = ज्या जागेला licence मिलेली आहे ती जागा (दुकान, होटेल इत्यादी)।
**Permit-holder** = ज्याकडे permit (परवाना) आहे अशी व्यक्ती, किंवा विदेशी पर्यटकासाठी जारी केलेला liquor permit असलेली व्यक्ती।
**Wholesale विक्री** = licensed retailers किंवा wholesalers ना दारू विकणे।
**Unit (मद)** = दारूचे मापन:
- 750 मि.ली. spirit किंवा देशी दारू = 1 unit
- 1000 मि.ली. spirit = 1 unit
- 1500 मि.ली. wine = 1 unit
- 2600 मि.ली. beer/fermented liquor = 1 unit
**Growler** = 1-5 लिटर धारण करणारे भांडे, जिथे microbrewery किंवा restaurant-brewery परवानाधारक kegs वरून beer भरून देतात।
**Prescription** = नोंदणीकृत डॉक्टरने दिलेले औषधपत्र (वैद्यकीय उद्देशांसाठी दारू मिळवण्यासाठी)।
**Privilege personage** = कायद्याच्या कलम ४१ अंतर्गत विशेष अधिकार असलेली व्यक्ती।
---
**नोट:** या नियमांमध्ये व्याख्या न केलेल्या शब्दांचा अर्थ मुंबई दारूबंदी कायदा १९४९ मध्येच शोधावा लागेल।
4. Application for licence
A trade and import licensee may sell foreign liquor to persons referred to in section 41 of the Act out of his stock in customs bond provided that they hold special permits under the said section and produce a valid transport pass.
विदेशी दारूची घाऊक आयात आणि विक्री करण्याची इच्छा असलेल्या कोणत्याही व्यक्तीने या नियमांना जोडलेल्या फॉर्म एफ.एल./ए-१ मध्ये जिल्हाधिकाऱ्यांकडे अर्ज करावा.
---
**विस्तृत समजावून:**
**कोण अर्ज करू शकतो?**
- जो कोणही विदेशी दारूची (परदेशातून आणलेली दारू) घाऊक विक्री करू इच्छित असेल तो व्यक्ती
**कुठे अर्ज करावा?**
- Collector किंवा Superintendent of State Excise यांच्याकडे
**कोणत्या फॉर्मात अर्ज करावा?**
- Form F.L./A-1A - हा फॉर्म नियमांच्या साथ मिळतो
**अर्जाबरोबर काय सामग्री लागते?**
- ₹500 ची fee (शुल्क) एक chalan (रसीद) च्या माध्यमातून भरून सबूत देणे गरजेचे आहे
**licence मिळाल्यानंतर काय?**
- दोन लाइसन्स मिळतात:
1. **Trade licence** - घाऊक विक्रीसाठी
2. **Import licence** - विदेशातून दारू आयात करण्यासाठी
**सोप्या भाषेत:**
मान लाच तुम्हाला परदेशातून विविध ब्रँडचा विस्की, वाइन वगैरे आणून महाराष्ट्रात दुकानदारांना विकायचे आहे. तर तुम्हाला पहिलं Collector कडे Form F.L./A-1A भरून ₹500 fee घेऊन अर्ज द्यावा लागेल. मंजूरी मिळाल्यानंतर तुम्ही आयात आणि विक्री करू शकता.
5. Grant of licence
A trade and import licensee may also supply foreign liquor to any depot referred to in rule-43, provided that such supply is covered by a valid2transport pass in Form F.L.IA2 if the licensee has to make delivery to such depot.
अनुज्ञप्ती मंजूर करणे - अर्ज प्राप्त झाल्यावर, जिल्हाधिकारी अर्जात नमूद केलेल्या तपशीलांच्या पडताळणीसाठी चौकशी करतील आणि त्यांना आवश्यक वाटतील अशा इतर चौकशी देखील करतील.
---
**तपशिल:**
**अर्जाची प्रक्रिया:**
- तुम्ही दारू विक्रीसाठी licence अर्ज Collector किंवा State Excise Superintendent यांना देता.
- त्यांनी अर्जातील सर्व माहिती (पत्ता, दोकान किंवा warehouse चे स्थान, तुमचा व्यवसाय यानेही तपासणी करतात.
**Committee द्वारे मंजूरी:**
- Collector हा अर्ज एक Committee (rule 44-A अंतर्गत) समोर मांडतात.
- ही Committee तुमच्या योग्यतेचा विचार करून शिफारस करतात.
**अंतिम मंजूरी:**
- Committee ची शिफारस विचारून, Collector हे तपासतात की:
• तुमचे दोकान/warehouse नियमांच्या अनुरूप आहे का?
• कोणतेही कायदेशीर आपत्ती तर नाही?
- जर सर्व काही ठीक असेल तर licence दिले जाते.
**खर्च:**
- तुम्हाला **licence fee** (State Government किंवा Commissioner ठरवतो) भरावा लागतो.
- तसेच **₹1,00,000 (एक लाख रुपये) का guarantee deposit** देणे बंधनकारक आहे.
**नोट:** काही परिस्थितीत State Excise Superintendent सरळ licence मंजूर करू शकतात, Committee शिवाय.
6. Duration of licence
The price at which the licensee shall supply foreign liquor shall not exceed the maximum price fixed by the3State Government3 under the Act.
नियम ५ अंतर्गत कोणतीही अनुज्ञप्ती अनुज्ञप्ती सुरू झाल्याच्या तारखेनंतर येणाऱ्या ३१ मार्चपेक्षा जास्त कालावधीसाठी मंजूर करण्यात येणार नाही.
---
**विस्तारीत समजावून:**
• **Licence कितका काळ चलतो?** — जर तुम्हाला Foreign Liquor (विदेशी दारू) विक्रीसाठी licence मिलतो, तर तो जास्तीत जास्त १ साल चालू शकतो.
• **अंतिम तारीख:** तुमचा licence कधीही सुरू व्हा न व्हा, तो ३१ मार्चला समाप्त होतो. उदा., जर तुमचा licence १ जानेवारीला सुरू होतो, तर तो पुढील साल ३१ मार्चला संपतो. किंवा जर २ ऑक्टोबरला सुरू होतो, तर तर पुढील साल ३१ मार्चला संपतो.
• **क्यामुळे?** — महाराष्ट्र शासन हर साल ३१ मार्चला सर्व licence रीन्यू करायचे ठरविले आहे. यामुळे प्रशासनासाठी नियंत्रण सोपे होतो.
• **पुन्हा licence घ्यायचे असेल?** — licence संपल्यानंतर तुमुला नवीन अर्ज भरायचा लागतो आणि नवीन fee भरायचे लागतात. तुम्ही आणखी एक साल licence मिळवू शकता.
• **महत्वाचे:** licence संपण्याच्या आधीच नवीन अर्ज दाखल करणे चांगले — नाहीतर तुमचा व्यवसाय बंद झाईल.
11. Banderolling of foreign liquor bottles विदेशी दारूच्या बाटल्यांवर बेंड्रोल लावणे
4Banderolling of foreign liquor bottles.—Foreign liquor bottles containing such kind of foreign liquor as the State Government may, from time to time, specify shall be banderolled, before they are sold to any person for consumption in the State and such banderolling shall be in such manner as the Commissioner may from time to time, direct.4
राज्य शासनाने वेळोवेळी दिलेल्या सूचनेनुसार राज्यात कोणत्याही व्यक्तीला सेवन करण्यासाठी विदेशी दारूची विक्री करण्यापूर्वी अशा प्रकारच्या विदेशी दारूच्या बाटल्यांवर बेंड्रोल लावले पाहिजे आणि आयुक्त वेळोवेळी जसे आदेश देतील त्याप्रमाणे विदेशी दारूच्या बाटल्यांवर बेंड्रोल केले पाहिजे.
विस्तृत समजावून सांगतो:
**बेंड्रोल म्हणजे काय?**
- ही एक सरकारी मुहर किंवा स्टिकर असते जी बाटलीवर लावली जाते
- यातून हे सिद्ध होते की दारू सरकारी नियमांनुसार बिक्रीसाठी तयार आहे
- याचा उद्देश नकली किंवा अवैध दारू रोखणे हा आहे
**कोणत्या दारूला बेंड्रोल लागते?**
- राज्य शासनाने सूचीमध्ये ठेवलेल्या सर्व विदेशी दारूला
- शासन वेळोवेळी या सूची बदलू शकते
**कधी लावणे पाहिजे?**
- विदेशी दारू आमदारी करून आल्यानंतर
- राज्यात कोणाला विक्री करण्यापूर्वी
- बाटलीवर बेंड्रोल लावल्याशिवाय विक्री करता कामा नाही
**बेंड्रोल कसे लावायचे?**
- Commissioner (आयुक्त) जेव्हा जसे सूचना देतो तसे लावायचे
- सरकारचे ठरवलेले नियम पाळायचे आवश्यक आहे
**साधारण उदाहरण:**
जर तुम्हाला विदेशी व्हिस्की विकायची असेल तर आधी बाटलीवर सरकारी मुहर लावून नंतर विक्री करायची। बिना मुहरच्या विक्री केल्यास कायदेशीर अडचण येऊ शकते।
12. No drinking on licensed premises अनुज्ञप्तीच्या जागेत दारू पिण्यास मनाई.
No drinking on licensed premises.—A trade and import licensee shall not permit any foreign liquor to be drunk in or on the licensed premises or in his warehouse or any premises connected therewith that may be in his occupation or under his control.
व्यापार आणि आयात अनुज्ञप्तीधारक अनुज्ञप्तीच्या जागेत किंवा त्याच्या गोदामात किंवा त्याच्या ताब्यात असलेल्या कोणत्याही जोडलेल्या जागेत कोणतीही विदेशी दारू पिण्यास परवानगी देणार नाही.
विस्तृत समजावून सांगणे:
**कोण पाळणे आवश्यक?**
• व्यापार licence (trade licensee) असलेला व्यक्ती
• आयात licence (import licensee) असलेला व्यक्ती
**कोणत्या जागेत दारू पिण्यास मनाई?**
• आपल्या दुकानातून (licensed premises)
• आपल्या गोदामात (warehouse)
• आपल्या नियंत्रणात असलेल्या इतर कोणत्याही जोडलेल्या जागेत
उदा., जर तुमच्याकडे foreign liquor ची दुकान असेल आणि मागे एक कार्यालय असेल तर दोन्ही जागेत दारू पिण्यास मनाई.
**मुख्य नियम:**
• तुम्ही किंवा तुमची परवानगीने कोणीही person आपल्या licensed premises वर दारू पिऊ शकत नाही
• आपल्या warehouse किंवा stock ठेवण्याच्या जागेत देखील हीच मनाई आहे
• हा नियम सर्व विदेशी दारू (foreign liquor) साठी लागू होतो
**अर्थ:**
licence हा शुद्धपणे विक्रयाचा परवाना आहे, पिण्याचा नाही. तुमची जागा customer साठी drinking place नाही, फक्त बिक्रीचा ठिकाण आहे.
**उल्लंघन केल्यास:**
हा नियम मोडल्यास तुमचा licence रद्द होऊ शकतो आणि गंभीर penalty लागू होऊ शकते.
13. Racking, etc., not permitted. विदेशी दारू गाळणे इ. ना परवानगी नाही.
Racking, etc., not permitted.—No foreign liquor shall be racked, bottled, bended, reduced, flavoured or coloured by a trade and import licensee, except in accordance with the provisions of the Act and the rules, regulations and orders made thereunder.
कायदा आणि नियम, विनियम आणि त्याखाली केलेल्या आदेशांच्या तरतुदींनुसार वगळता व्यापार आणि आयात अनुज्ञप्तीधारकाद्वारे कोणतीही विदेशी दारू गाळता, बाटलीबंद करता, मिसळता, कमी करता, सुगंधित किंवा रंगीत करता कामा नये.
विस्तृत समजावणी:
• **हा नियम कोणासाठी लागू होतो?**
जर तुमच्याकडे विदेशी दारू आयात करण्यासाठी trade आणि import licence असेल, तर हा नियम तुमच्यावर लागू होतो.
• **कोणती कामे करता कामा नाहीत?**
1. दारू गाळणे (racking) — म्हणजे एका टाकीतून दुसऱ्या टाकीत हलवणे
2. बाटलीबंद करणे (bottling) — दारू बाटलीत भरणे
3. मिसळणे (blending) — वेगवेगळ्या दारुचा मिश्रण करणे
4. कमजोर करणे (reducing) — दारूमध्ये पाणी मिळवणे
5. सुगंधित करणे (flavoured) — विविध चव जोडणे
6. रंगीत करणे (coloured) — रंग मिळवणे
• **परवानगी कधी मिळते?**
जर Collector किंवा Government यांनी विशेष परवानगी दिली असेल आणि कायद्याचे नियम पाळल्यास तरच ही कामे करता येतात.
• **उदाहरण:**
तुमच्याकडे विदेशी व्हिस्की आयात केली आहे आणि तुम्हाला भारतीय बाजारासाठी ती बदलायची आहे, तर याकरिता Government च्या लिखित परवानगीची गरज आहे. अन्यथा हे कानूनी गुन्हा आहे.
14. Adulterated and spurious foreign liquor not allowed. भेसळयुक्त आणि बनावट विदेशी दारूस परवानगी नाही.
Adulterated and spurious foreign liquor not allowed.—No trade and import licensee shall adulterate or in any manner cause to deteriorate any foreign liquor; or knowingly, receive or keep on licensed premises or warehouse or sell foreign liquor which is or has been adulterated or which has deteriorated or been caused to deteriorate. He shall also not receive, keep or sell spurious foreign liquor of any kind.
कोणत्याही व्यापार आणि आयात अनुज्ञप्तीधारकाने कोणत्याही विदेशी दारूत भेसळ करणार नाही किंवा कोणत्याही प्रकारे बिघडवणार नाही किंवा जाणूनबुजून अनुज्ञप्तीच्या जागेत किंवा गोदामात स्वीकारणार नाही किंवा ठेवणार नाही किंवा भेसळयुक्त विदेशी दारू विकणार नाही.
**विस्तृत समजावून:**
**Rule 14 - भेसळ आणि बनावट दारूची मनाई**
• **licence धारकाने काय करणार नाही:**
- दारूमध्ये कोणतीही भेसळ करू शकत नाही (उदा., रंग, स्वाद, किंवा इतर वस्तू मिसळणे)
- दारूचे गुणमान खराब करू शकत नाही
- भेसळयुक्त किंवा खराब झालेली दारू घेऊ शकत नाही
- भेसळयुक्त दारू आपल्या shop किंवा warehouse मध्ये ठेवू शकत नाही
- भेसळयुक्त दारू विकू शकत नाही
• **बनावट दारूबाबत:**
- पूर्णपणे नकली/बनावट दारू कोणत्याही प्रकारे स्वीकारू शकत नाही
- बनावट दारू warehouse किंवा दुकानात ठेवू शकत नाही
- बनावट दारू विकू शकत नाही
• **यावर कोण लागू होते:**
- ज्यांच्याकडे दारू आयात किंवा विक्रीचा licence आहे त्या सर्वांना
• **उदाहरण:**
जर तुमच्याकडे विदेशी दारू विकण्याचा licence असेल आणि तुम्ही त्यात पाणी मिसळून विकले तर हे नियम तोडणे होईल.
**परिणाम:** हे केल्यास licence रद्द होऊ शकता आणि दंड किंवा तुरुंगवास होऊ शकतो.
15. Sale of foreign liquor prohibited in certain cases. ठराविक प्रकरणात विदेशी दारूच्या विक्रीवर निर्बंध.
Sale of foreign liquor prohibited in certain cases.—The licensed premises of a trade and import licensee shall not be kept open on such days or during such hours or period as may be prescribed by the 3State Government3 under the Act, nor shall any foreign liquor be sold to any person on such days or during such hours or period.
व्यापार आणि आयात अनुज्ञप्तीधारकाची अनुज्ञप्तीची जागा कायद्याखाली राज्य सरकारने निश्चित केलेल्या दिवशी किंवा तासांत किंवा कालावधीत उघडी ठेवली जाणार नाही किंवा अशा दिवशी किंवा तासांत कोणत्याही व्यक्तीस विदेशी दारू विकली जाणार नाही.
विस्तारित समजावणी:
• Rule 15 हा Rule असा सांगतो की जर तुमच्याकडे विदेशी दारूचा trade licence किंवा import licence असेल, तर तुम्हाला तुमचे shop किंवा premises (कार्यस्थळ) काही विशेष दिवसांत बंद ठेवावे लागते.
• राज्य सरकार हे दिवस आणि तास ठरवते — उदा., रविवार बंद, किंवा दीपावलीच्या दिवशी, किंवा रात्री 10 वाजेनंतर विक्री न करणे.
• त्या ठरवलेल्या दिवसांत आणि तासांत तुम्ही विदेशी दारू कोणाला विकू शकत नाही, भरले पैसे देत असलेही नाही.
• उदा.: जर राज्य सरकारने सांगितले की "रविवार आणि सरकारी सुट्टीचे दिवस shop बंद असणे चाहिजे", तर तुम्हाला ती अनिवार्यपणे करावे लागते.
• हे नियम सार्वजनिक व्यवस्था, सार्वजनिक आरोग्य आणि नैतिकता यांसाठी ठरवलेले असतात.
• जर तुम्ही हा नियम मोडला (म्हणजे निषिद्ध वेळी दारू विकला), तर तुमच्या licence निरस्त करणे, जाप्ती आणि दंड भरावा लागू शकतो.
16. Transactions under excise supervision. राज्य उत्पादन शुल्क खात्याच्या पर्यवेक्षणाखाली व्यवहार.
Transactions under excise supervision.—
- All transactions pertaining to receipt, transport, storage, purchase and sale of foreign liquor shall be carried out under excise supervision:
5Provided that, the Collector may allow the licensee to transport by road without excise supervision, [Indian made foreign liquor] on which excise duty and fee, if any, have been paid.5
- 6Such transactions shall be carried out during such working hours and on such day as have been prescribed under the Maharashtra Foreign Liquor (Sale on Cash, Register of Sales, etc.) Rules, 1969.6