1Commissioner of Prohibition and Excise], may grant remission in respect of the amount of the Excise duty leviable under the said Act on rectified spirit required by any Hakeem or Vaidya subject to the following rules, namely:
1. Condition for Remission सुट करिता अट
शुद्ध मद्यसार कोणत्याही हकीम किंवा वैद्यास, यथास्थिति, युनानी किंवा आयुर्वेदिक वैद्यकशास्त्रानुसार कोणत्याही औषधीय सिद्धपदार्थाच्या उत्पादनात वापरण्यासाठी आवश्यक असल्याशिवाय कोणतीही सूट मंजूर केली जाणार नाही.
सोपी मराठी (सरळ भाषेत स्पष्टीकरण)
थोडक्यात: हकीम किंवा वैद्य फक्त युनानी किंवा आयुर्वेदिक औषधे बनवण्यासाठीच दारुचे सुट मिळू शकतात, दुसऱ्या कामाला नाही।
**विस्तृत समजावून:**
• **कोण मिळू शकतो सुट?** — हकीम (युनानी औषध तज्ञ) किंवा वैद्य (आयुर्वेदिक औषध तज्ञ)
• **कशासाठी?** — शुद्ध मद्यसार (rectified spirit) लागते त्यांना औषधे बनवताना। उदा., जर वैद्यास कोणत्या औषधात दारु मिसळायचं असेल तर सुट मिळू शकतो।
• **कोणत्या दारुला?** — फक्त शुद्ध मद्यसारला (rectified spirit), इतर कोणत्याही दारुला नाही।
• **कसे काम करतो?** — वैद्य किंवा हकीम Collector कडे लिखित अर्ज करतात की "मला औषधे बनवण्यासाठी दारु हवेच आहे।" तर Collector त्यांना सुट देऊ शकतो — म्हणजे excise duty भरायला हवे नसते।
• **शर्त?** — पण हे सुट फक्त तेवढ्या दारुला मिळते ज्या प्रमाणात औषधे बनवायचे आहेत। व्यापारासाठी किंवा दुसऱ्या कामाला नाही।
**सोपं उदाहरण:** जर एका वैद्याला ५ लिटर दारु औषधे बनवण्यासाठी हवेच असेल, तर तो Collector कडे अर्ज करू शकतो आणि सुट मिळू शकतो। पण तो दारु बेचायला किंवा दुसरीकडे देऊ शकत नाही।
**विस्तृत समजावून:**
• **कोण मिळू शकतो सुट?** — हकीम (युनानी औषध तज्ञ) किंवा वैद्य (आयुर्वेदिक औषध तज्ञ)
• **कशासाठी?** — शुद्ध मद्यसार (rectified spirit) लागते त्यांना औषधे बनवताना। उदा., जर वैद्यास कोणत्या औषधात दारु मिसळायचं असेल तर सुट मिळू शकतो।
• **कोणत्या दारुला?** — फक्त शुद्ध मद्यसारला (rectified spirit), इतर कोणत्याही दारुला नाही।
• **कसे काम करतो?** — वैद्य किंवा हकीम Collector कडे लिखित अर्ज करतात की "मला औषधे बनवण्यासाठी दारु हवेच आहे।" तर Collector त्यांना सुट देऊ शकतो — म्हणजे excise duty भरायला हवे नसते।
• **शर्त?** — पण हे सुट फक्त तेवढ्या दारुला मिळते ज्या प्रमाणात औषधे बनवायचे आहेत। व्यापारासाठी किंवा दुसऱ्या कामाला नाही।
**सोपं उदाहरण:** जर एका वैद्याला ५ लिटर दारु औषधे बनवण्यासाठी हवेच असेल, तर तो Collector कडे अर्ज करू शकतो आणि सुट मिळू शकतो। पण तो दारु बेचायला किंवा दुसरीकडे देऊ शकत नाही।
2. Extent of Remission सुट ची व्याप्ती
मंजूर करावयाची सूट ही शुद्ध मद्यसाराच्या खरेदीसाठी प्रति प्रूफ गॅलन रु. ५ दराने असलेल्या रकमेपेक्षा अधिक भरलेल्या कोणत्याही रकमेच्या मर्यादेपर्यंत असेल.
सोपी मराठी (सरळ भाषेत स्पष्टीकरण)
थोडक्यात: हकीम आणि वैद्यांना दारू कर (excise duty) मधून सूट देता येते, पण फक्त ₹5 प्रति प्रूफ गॅलन या दरापेक्षा जास्त भरलेल्या रकमेसाठीच.
**विस्तारित समजावणी:**
• **कोणाला सूट मिळते?** — हकीम (इस्लामिक वैद्य) आणि वैद्य (आयुर्वेदिक डॉक्टर) यांना औषध बनवण्यासाठी शुद्ध मद्यसार (rectified spirit) खरेदी करताना कर मधून सूट मिळू शकते.
• **कितीपर्यंत सूट मिळते?** — सूट फक्त अतिरिक्त रकमेवरच मिळते. म्हणजेच ₹5 प्रति प्रूफ गॅलन हा आधार दर आहे.
• **उदाहरण:** जर एका वैद्यांनी 10 प्रूफ गॅलन मद्यसार खरेदी केलं:
- आधार दर = 10 × ₹5 = ₹50
- जर त्यांनी वास्तविक किंमत = ₹80 भरली
- तर सूट = ₹80 - ₹50 = ₹30 मिळेल
• **कोण मंजूर करतो?** — Commissioner (आयुक्त) हा सूट मंजूर किंवा नाकारू शकतो.
• **मुद्दा:** हे नियम औषध व्यवसायाला प्रोत्साहन देण्यासाठी आहे, परंतु कर वसूलीमध्ये गैरव्यवहार रोखण्यासाठी सूटीची मर्यादा ठेवली आहे.
**विस्तारित समजावणी:**
• **कोणाला सूट मिळते?** — हकीम (इस्लामिक वैद्य) आणि वैद्य (आयुर्वेदिक डॉक्टर) यांना औषध बनवण्यासाठी शुद्ध मद्यसार (rectified spirit) खरेदी करताना कर मधून सूट मिळू शकते.
• **कितीपर्यंत सूट मिळते?** — सूट फक्त अतिरिक्त रकमेवरच मिळते. म्हणजेच ₹5 प्रति प्रूफ गॅलन हा आधार दर आहे.
• **उदाहरण:** जर एका वैद्यांनी 10 प्रूफ गॅलन मद्यसार खरेदी केलं:
- आधार दर = 10 × ₹5 = ₹50
- जर त्यांनी वास्तविक किंमत = ₹80 भरली
- तर सूट = ₹80 - ₹50 = ₹30 मिळेल
• **कोण मंजूर करतो?** — Commissioner (आयुक्त) हा सूट मंजूर किंवा नाकारू शकतो.
• **मुद्दा:** हे नियम औषध व्यवसायाला प्रोत्साहन देण्यासाठी आहे, परंतु कर वसूलीमध्ये गैरव्यवहार रोखण्यासाठी सूटीची मर्यादा ठेवली आहे.
3. Application for Remission सूट मिळण्याकरिता अर्ज
4. Grant Remission of Excise Duty उत्पादन शुल्कामध्ये सूट देणे
नियम ३ अन्वये अर्ज प्राप्त झाल्यावर, आयुक्त त्यांना आवश्यक वाटतील अशा चौकशा करतील आणि उत्पादन शुल्कात सूट देण्यास कोणतीही हरकत नसल्याचे त्यांना समाधानकारक वाटल्यास, ते आदेशाद्वारे अर्जदारास अशा आदेशात नमूद केलेल्या शासकीय दारूभट्टी किंवा गोदामातून प्रति प्रूफ गॅलन रु. ५ दराने उत्पादन शुल्क भरून शुद्ध मद्यसार खरेदी करण्यास परवानगी देऊ शकतात.
सोपी मराठी (सरळ भाषेत स्पष्टीकरण)
थोडक्यात: हकीम आणि वैद्यांना दारू (rectified spirit) खरेदी करताना सामान्य शुल्क कमी करून दिला जाते.
**विस्तृत समजावणी:**
• **कोण हे नियम लागू करतो?** — Collector/Commissioner हा यावर निर्णय घेतो.
• **अर्ज कोणी दाखल करू शकतो?** — हकीम आणि वैद्य. ते Rule 3 अन्वये अर्ज करतात.
• **Commissioner काय चौकशी करतो?** — तो तपासून पाहतो की:
- हकीम/वैद्य खरोखर औषध तयार करण्यासाठी दारू वापरतो का?
- कोणतीही गैरवर्तन तर नाही?
- सूट देण्यास कोणतीही समस्या तर नाही?
• **परवानगी मिळणे म्हणजे काय?** — Commissioner आदेश दिल्यावर हकीम/वैद्य शासकीय distillery किंवा warehouse वरून दारू खरेदी करू शकतो.
• **किती शुल्क भरावे लागेल?** — प्रमाणित (proof) gallon दर ₹5 या दराने. (सामान्य शुल्क यापेक्षा बरेच अधिक असते.)
• **कुठे खरेदी करू शकतो?** — केवळ शासकीय desitnilles किंवा warehouses वरून. तिसऱ्या पक्षाकडून खरेदी करता येत नाही.
**उदा.,** जर एक वैद्य औषधे तयार करण्यासाठी दारूची गरज असेल तर तो अर्ज दाखल करतो. Commissioner तपासून ते परवानगी देतो. मग तो शासकीय warehouse वरून ₹5 प्रति gallon या दराने दारू घेतो — हे बाकीच्या व्यक्तींपेक्षा खूप कमी आहे.
**विस्तृत समजावणी:**
• **कोण हे नियम लागू करतो?** — Collector/Commissioner हा यावर निर्णय घेतो.
• **अर्ज कोणी दाखल करू शकतो?** — हकीम आणि वैद्य. ते Rule 3 अन्वये अर्ज करतात.
• **Commissioner काय चौकशी करतो?** — तो तपासून पाहतो की:
- हकीम/वैद्य खरोखर औषध तयार करण्यासाठी दारू वापरतो का?
- कोणतीही गैरवर्तन तर नाही?
- सूट देण्यास कोणतीही समस्या तर नाही?
• **परवानगी मिळणे म्हणजे काय?** — Commissioner आदेश दिल्यावर हकीम/वैद्य शासकीय distillery किंवा warehouse वरून दारू खरेदी करू शकतो.
• **किती शुल्क भरावे लागेल?** — प्रमाणित (proof) gallon दर ₹5 या दराने. (सामान्य शुल्क यापेक्षा बरेच अधिक असते.)
• **कुठे खरेदी करू शकतो?** — केवळ शासकीय desitnilles किंवा warehouses वरून. तिसऱ्या पक्षाकडून खरेदी करता येत नाही.
**उदा.,** जर एक वैद्य औषधे तयार करण्यासाठी दारूची गरज असेल तर तो अर्ज दाखल करतो. Commissioner तपासून ते परवानगी देतो. मग तो शासकीय warehouse वरून ₹5 प्रति gallon या दराने दारू घेतो — हे बाकीच्या व्यक्तींपेक्षा खूप कमी आहे.
5. Obtain, Possess or Use of Rectified Spirit शुद्ध मद्यसार मिळवणे, बाळगणे आणि त्याचा वापर करणे
अर्जदार मुंबई शुद्ध मद्यसार नियम, १९५१ अन्वये मंजूर केलेला परवाना धारण केल्याशिवाय शुद्ध मद्यसार प्राप्त करणार नाही, ठेवणार नाही किंवा वापरणार नाही.
सोपी मराठी (सरळ भाषेत स्पष्टीकरण)
**थोडक्यात:** शुद्ध मद्यसार (rectified spirit) मिळवायचा, ठेवायचा किंवा वापरायचा असेल तर तुम्हाला Bombay Rectified Spirit Rules, 1951 नुसार licence मिळवून घ्यावा लागतो.
---
**विस्तारित समजावून:**
• **शुद्ध मद्यसार म्हणजे काय?**
शुद्ध मद्यसार (rectified spirit) हे अत्यंत शुद्ध दारू असते जे आयुर्वेद आणि युनानी वैद्यांना औषधी तयार करण्यासाठी लागते.
• **कोणाला licence मिळू शकतो?**
हकीम (युनानी वैद्य) आणि वैद्य (आयुर्वेदी डॉक्टर) यांना हा licence मिळू शकतो कारण त्यांना औषधी तयार करताना शुद्ध मद्यसार वापरायचा लागतो.
• **licence काय करते?**
licence मिळाल्यावर तुम्ही:
- शुद्ध मद्यसार खरेदी करू शकता
- तुमच्याकडे ठेवून ठेवू शकता
- औषधी बनवण्यासाठी त्याचा वापर करू शकता
• **licence शिवाय काय होते?**
जर तुम्ही licence न घेता शुद्ध मद्यसार मिळवलात, ठेवलात किंवा वापरलात तर हे गुन्हा आहे. यासाठी दंड, दारूचा जप्ती किंवा जेल होऊ शकते.
• **महत्वाचे:** Bombay Rectified Spirit Rules, 1951 हे नियम आहेत ज्यांच्या अन्वये licence देण्यात येते. तुमच्या Collector किंवा Excise विभागाला याबद्दल प्रश्न करा.
---
**विस्तारित समजावून:**
• **शुद्ध मद्यसार म्हणजे काय?**
शुद्ध मद्यसार (rectified spirit) हे अत्यंत शुद्ध दारू असते जे आयुर्वेद आणि युनानी वैद्यांना औषधी तयार करण्यासाठी लागते.
• **कोणाला licence मिळू शकतो?**
हकीम (युनानी वैद्य) आणि वैद्य (आयुर्वेदी डॉक्टर) यांना हा licence मिळू शकतो कारण त्यांना औषधी तयार करताना शुद्ध मद्यसार वापरायचा लागतो.
• **licence काय करते?**
licence मिळाल्यावर तुम्ही:
- शुद्ध मद्यसार खरेदी करू शकता
- तुमच्याकडे ठेवून ठेवू शकता
- औषधी बनवण्यासाठी त्याचा वापर करू शकता
• **licence शिवाय काय होते?**
जर तुम्ही licence न घेता शुद्ध मद्यसार मिळवलात, ठेवलात किंवा वापरलात तर हे गुन्हा आहे. यासाठी दंड, दारूचा जप्ती किंवा जेल होऊ शकते.
• **महत्वाचे:** Bombay Rectified Spirit Rules, 1951 हे नियम आहेत ज्यांच्या अन्वये licence देण्यात येते. तुमच्या Collector किंवा Excise विभागाला याबद्दल प्रश्न करा.
6. Obtain Rectified Spirit only for use in manufacture of Medicinal Preparations शुद्ध मद्यसार फक्त औषधीय सिद्धपदार्थ मध्ये वापराकरिता मिळवणे
अर्जदार या नियमांखाली शुद्ध मद्यसार, ऊर्ध्वपातन (distillation) प्रक्रियेशिवाय मिश्रण प्रक्रियेद्वारे औषधीय सिद्धपदार्थांच्या उत्पादनात वापरण्यासाठी आवश्यक असेल तेव्हाच प्राप्त करील.
सोपी मराठी (सरळ भाषेत स्पष्टीकरण)
थोडक्यात:
हकीम आणि वैद्य यांना औषधे बनवण्यासाठी शुद्ध मद्यसार (rectified spirit) मिळू शकतो — पण फक्त मिश्रण करण्यासाठी, उकळवून/वाष्पीकरण करण्यासाठी नाही.
---
**विस्तृत समजावून सांगणे:**
• **कोणला हा नियम आहे?**
हे Rule 6 आहे. यामध्ये असे सांगितले आहे की शुद्ध मद्यसार कसा वापरायचा याबद्दल.
• **कोणांना मिळू शकतो?**
हकीम आणि वैद्य (Ayurveda/Unani औषधज्ञ) यांना licence घेऊन शुद्ध मद्यसार मिळू शकतो.
• **कोणत्या कामासाठी?**
औषधीय सिद्धपदार्थ (medicinal preparations) बनवण्यासाठी. उदा., आयुर्वेदिक औषध, हक्कानी औषध इत्यादी.
• **महत्वाचा नियम — कसा वापरायचा?**
फक्त **मिश्रण करण्यासाठी** (mixing) वापरायचा. म्हणजे, आधी तयार केलेल्या औषधात शुद्ध मद्यसार मिळवून देणे.
❌ **हे करू नकोस:**
Distillation (ऊर्ध्वपातन/उकळवून वाष्प करणे) — याद्वारे नवीन दारू बनवणे — हे मना आहे.
• **क्षमा (Excise duty remission)?**
Commissioner चाहिजे तर या शुद्ध मद्यसारावरील excise duty माफ करू शकतो, कारण ते औषधीय हेतूने वापरलं जात आहे.
• **साधा उदाहरण:**
जर तुम्ही हकीम असाल आणि आयुर्वेदिक तेल बनवत असाल, तर त्यात शुद्ध मद्यसार मिळवू शकता — पण नवीन दारू उकळवून बनवू शकत नाही.
हकीम आणि वैद्य यांना औषधे बनवण्यासाठी शुद्ध मद्यसार (rectified spirit) मिळू शकतो — पण फक्त मिश्रण करण्यासाठी, उकळवून/वाष्पीकरण करण्यासाठी नाही.
---
**विस्तृत समजावून सांगणे:**
• **कोणला हा नियम आहे?**
हे Rule 6 आहे. यामध्ये असे सांगितले आहे की शुद्ध मद्यसार कसा वापरायचा याबद्दल.
• **कोणांना मिळू शकतो?**
हकीम आणि वैद्य (Ayurveda/Unani औषधज्ञ) यांना licence घेऊन शुद्ध मद्यसार मिळू शकतो.
• **कोणत्या कामासाठी?**
औषधीय सिद्धपदार्थ (medicinal preparations) बनवण्यासाठी. उदा., आयुर्वेदिक औषध, हक्कानी औषध इत्यादी.
• **महत्वाचा नियम — कसा वापरायचा?**
फक्त **मिश्रण करण्यासाठी** (mixing) वापरायचा. म्हणजे, आधी तयार केलेल्या औषधात शुद्ध मद्यसार मिळवून देणे.
❌ **हे करू नकोस:**
Distillation (ऊर्ध्वपातन/उकळवून वाष्प करणे) — याद्वारे नवीन दारू बनवणे — हे मना आहे.
• **क्षमा (Excise duty remission)?**
Commissioner चाहिजे तर या शुद्ध मद्यसारावरील excise duty माफ करू शकतो, कारण ते औषधीय हेतूने वापरलं जात आहे.
• **साधा उदाहरण:**
जर तुम्ही हकीम असाल आणि आयुर्वेदिक तेल बनवत असाल, तर त्यात शुद्ध मद्यसार मिळवू शकता — पण नवीन दारू उकळवून बनवू शकत नाही.
7. Payment of the cost-price, Excise Duty खरेदी किंमत किंवा उत्पादन शुल्क भरणे
1
अर्जदार नियम ४ अन्वये आयुक्तांनी जारी केलेल्या आदेशात नमूद केल्याप्रमाणे अशा शासकीय दारूभट्टी किंवा गोदामातून, खरेदी किंमत, उत्पादन शुल्क आणि त्यावर वसूल करण्यायोग्य इतर उत्पादन शुल्क देय भरून शुद्ध मद्यसार प्राप्त करील.
फुट नोट: 1
सोपी मराठी (सरळ भाषेत स्पष्टीकरण)
थोडक्यात: हकीम किंवा वैद्य यांचे शुद्ध मद्यसार (rectified spirit) घेताना सर्व किंमत आणि शुल्क भरावे लागतात.
विस्तृत समजावणी:
• **कोण वापरतात:** हकीम (युनानी डॉक्टर) किंवा वैद्य (आयुर्वेद डॉक्टर) यांना औषध बनवताना शुद्ध मद्यसार हवे असते.
• **कुठून घ्यायचे:** तुम्हाला शासकीय दारूभट्टी किंवा शासकीय गोदामातून मद्यसार घ्यायचे आहे — दुकानातून नाही.
• **कोण सांगतो:** Commissioner यांनी नियम ४ प्रमाणे एक आदेश देतो ज्यात कोणते दारूभट्टी किंवा गोदाम योग्य आहे हे लिहिलेले असते.
• **कोणती किंमत भरायची:**
- **खरेदी किंमत** = मद्यसारची मूळ किंमत
- **Excise Duty** = सरकारला दिलेला उत्पादन शुल्क
- **इतर शुल्क** = आणखी जे शुल्क लागू असतील
• **महत्वाचे:** तुम्हाला सर्व पैसे एकदमीच भरावे लागतील — तरच तुम्हाला मद्यसार देण्यात येईल.
• **उदा.,** जर ₹१०० किंमत + ₹२० duty + ₹५ इतर शुल्क असेल तर एकूण ₹१२५ भरायचे.
हा नियम हकीम-वैद्यांना सरकारच्या माध्यमातून सुरक्षितपणे आणि कायदेशीरपणे औषधी मद्यसार मिळावो म्हणून आहे.
विस्तृत समजावणी:
• **कोण वापरतात:** हकीम (युनानी डॉक्टर) किंवा वैद्य (आयुर्वेद डॉक्टर) यांना औषध बनवताना शुद्ध मद्यसार हवे असते.
• **कुठून घ्यायचे:** तुम्हाला शासकीय दारूभट्टी किंवा शासकीय गोदामातून मद्यसार घ्यायचे आहे — दुकानातून नाही.
• **कोण सांगतो:** Commissioner यांनी नियम ४ प्रमाणे एक आदेश देतो ज्यात कोणते दारूभट्टी किंवा गोदाम योग्य आहे हे लिहिलेले असते.
• **कोणती किंमत भरायची:**
- **खरेदी किंमत** = मद्यसारची मूळ किंमत
- **Excise Duty** = सरकारला दिलेला उत्पादन शुल्क
- **इतर शुल्क** = आणखी जे शुल्क लागू असतील
• **महत्वाचे:** तुम्हाला सर्व पैसे एकदमीच भरावे लागतील — तरच तुम्हाला मद्यसार देण्यात येईल.
• **उदा.,** जर ₹१०० किंमत + ₹२० duty + ₹५ इतर शुल्क असेल तर एकूण ₹१२५ भरायचे.
हा नियम हकीम-वैद्यांना सरकारच्या माध्यमातून सुरक्षितपणे आणि कायदेशीरपणे औषधी मद्यसार मिळावो म्हणून आहे.