Maharashtra Excise Manual
Page 1062 of 1109

14. Procedure to be adopted if order of confiscation be reversed जप्तीचा आदेश उलटल्यास अवलंबण्यात येणारी प्रक्रिया

(A) if the thing confiscated be liable to speedy and natural decay, or if the disposal thereof would be for the benefit of the owner it may be sold immediately; provided that, if the sale of such thing is not advantageous to the owner, the Collector may direct it to be destroyed.

14. Procedure to be adopted if order of confiscation be reversed जप्तीचा आदेश उलटल्यास अवलंबण्यात येणारी प्रक्रिया

If an order of confiscation of any intoxicant or hemp or other thing be reversed on appeal, such article, hemp or thing, or the sale-proceeds thereof and the balance of the amount, if any, deposited for keeping in safe custody thereof after deduction of the expenditure incurred in its maintenance, shall be returned to the owner thereof or his duly authorised agent. If no one appears within two months from the date of order on appeal to claim such article, hemp or thing or the sale proceeds thereof the same shall be handed over to the police for disposal in accordance with the provisions of Sections 82 to 88 of Bombay Police Act, 1951.

सोपी मराठी (सरळ भाषेत स्पष्टीकरण)
थोडक्यात: जप्तीचा आदेश अपीलावर उलटला गेला तर जप्त केलेली वस्तू किंवा पैसे मालकाला परत केले जातात, पण कोणीही दावा न केला तर पोलिसांकडे जाते.

---

**विस्तृत समजावून सांगणे:**

**जर अपीलावर जप्तीचा आदेश रद्द होत असेल तर काय होते?**

• तुमच्या दारू, गांजा किंवा इतर वस्तू जप्त केल्या गेल्या होत्या, पण न्यायालयात अपील केली आणि अपील मंजूर झाली - तर ही वस्तू किंवा त्याच्या विक्रयापासून मिळालेले पैसे तुम्हाला परत दिले जातात.

**पण काय वजा केले जाते?**

• वस्तूचे देखभाल करताना जे खर्च झाला (उदा., warehouse rent, गार्ड, दूध करण्याचा खर्च) - हे रक्कम वजा केली जाते.
• बाकी बचेल तर हे सर्व पैसे तुम्हाला मिळतात.

**कोण दावा करू शकतो?**

• मालक स्वतः किंवा तुमचा अधिकृत प्रतिनिधी (दिलकशी, वकील) दावा करू शकतो.

**दावा न केल्यास काय?**

• अपीलचे आदेश झाल्यापासून २ महिने (60 दिवस) मिळतात दावा करायला.
• २ महिन्यांत कोणीही दावा न केला तर वस्तू किंवा पैसे पोलिसांना सोपवले जातात.
• पोलीस कानूनाच्या नियमांनुसार ते वस्तू विल्हेवाट लावतात (विकतात, दान करतात किंवा नष्ट करतात).

**सरल भाषेत:** तुमचा अपील जिंकला तर तुमची वस्तू वापस पडेल, पण जलद दावा करा - नहीतर पोलिसांकडे जाईल!

15. Unclaimed confiscated intoxicants दावा न केलेले जप्त केलेले मादक पदार्थ

Intoxicants and hemp in respect of which an offence has been committed and the offender is not known or cannot be found and intoxicants and hemp which are found unclaimed on Railway and in the Post shall, when forwarded to the Collector, be dealt with under these regulations.

सोपी मराठी (सरळ भाषेत स्पष्टीकरण)
थोडक्यात: जेव्हा दारू किंवा भांग जप्त होतात पण अपराधी सापडत नाही, किंवा रेल्वे-पोस्टवर बिनदावा मिळतात, तर Collector त्यांची सरकारी नियमानुसार व्यवस्था करतो.

**विस्तृत समजावून सांगण्यासाठी:**

**कोणते मादक पदार्थ या नियमाखाली येतात:**

• जिथे गुन्हा होता आहे (दारू विक्री, तस्करी, अवैध साठा) पण गुन्हेगार माहित नाही किंवा सापडत नाही

• रेल्वे स्टेशनवर, ट्रेनमध्ये, किंवा पोस्ट ऑफिसवर बिनदावा मिळलेले दारू-भांग

• हे सर्व जप्त (confiscate) केले जातात

**त्यानंतर काय होते:**

• जप्त केलेल्या पदार्थ Collector कडे पाठवले जातात

• Collector या Bombay Prohibition Confiscated Articles Regulations 1953 या नियमांनुसार त्यांची व्यवस्था करतो

• सामान्यतः असे पदार्थ नष्ट केले जातात किंवा सरकारी कामांसाठी वापरले जातात

**साधारण उदाहरण:**

तुम्हाला ट्रेनमध्ये विना license दारूची बोतल मिळाली. तिचा मालक कोण आहे हे कोण्याला माहित नाही. तर ती Collector कडे जाते आणि नियमानुसार नष्ट केली जाते.

16. Disposal of articles confiscated in a case compounded under Section 104 of the Act कायद्याच्या कलम 104 अन्वये एकत्रित केलेल्या प्रकरणात जप्त केलेल्या वस्तूंची विल्हेवाट लावणे

Any intoxicant, hemp, mhowra flowers or molasses and any other property, if any, confiscated in a case compounded under Section 104 of the Act shall be disposed of in accordance with these regulations.

(175) COMMISSIONER OF EXCISE AND PROHIBITION, BOMBAY NOTIFICATION

No. D. S. 81-1/54, dated 7th January, 1954.

(B.G. Pt. IV, C, p. 56)

In exercise of the powers conferred by clause (h) of sub-section (7) of Section 144 of the Bombay Prohibition Act, 1949 (Bom XXV of 1949), and in supersession of the Commissioner of Excise, Bombay's Notification No. 81-6/39 (c), dated the 13th March, 1939 the Commissioner of Excise and Prohibition, Bombay is pleased to make following regulations, namely—

सोपी मराठी (सरळ भाषेत स्पष्टीकरण)
थोडक्यात:
जेव्हा दारू संबंधित कोणतेही गुन्हा Settlement (समझोते) द्वारे सुटतो, तेव्हा पोलिसांनी जे वस्तू जप्त केलेली असतात, त्यांची सरकारी नियमांनुसार विल्हेवाट लावली जाते.

---

**तपशील:**

**कलम 104 अंतर्गत एकत्रित प्रकरण म्हणजे काय?**
- जेव्हा दारू संबंधित प्रकरणात आरोपी आणि सरकार यांच्यात समझोता होतो
- उदा., कोणी अवैध दारू बनवत असताना पकडला गेला, पण नंतर ₹50,000 दंड भरून प्रकरण सुटला

**कोणत्या वस्तू जप्त होतात?**
- दारू (शराब, बियर, वाइन इ.)
- भांग (गांजा, चरस)
- मोहफुले (महुआ फूल - दारू बनवण्यासाठी वापरली जातात)
- मळी (गुळ - दारू बनवण्यासाठी)
- इतर संबंधित संपत्ती (मशीन, साधने, कच्चा माल इ.)

**या वस्तूंची विल्हेवाट कशी होते?**
- या नियमांनुसार सरकारी अधिकारी ठरवतात (विशेषत: सरकारी विभाग, हॉस्पिटल किंवा दान करून)
- उदा., दारू नष्ट करली जाते, भांग जाळली जाते
- काही वेळा सरकारी कामासाठी वापरली जाते

**मूळ बात:**
लपवून ठेवलेली किंवा ताब्यात घेतलेली अवैध मादक वस्तू कधीही परत देली जात नाहीत — सरकार त्या नष्ट करते किंवा उपयोग करते.

1. Short title शीर्षक

These regulations may be called the Bombay Prohibition Intoxicants (Destruction) Regulations, 1954.

सोपी मराठी (सरळ भाषेत स्पष्टीकरण)
थोडक्यात: हा एक कायदा आहे जो १९५३ साली बनवला गेला, ज्यामध्ये दारूच्या कायद्याला भंग करून जप्त किंवा जमा केलेल्या वस्तूंची विल्हेवाट कशी करायची हे सांगितले आहे.

विस्तृत समजावूण:

• या कायद्याचे संक्षिप्त नाव (Short title) आहे: "मुंबई दारूबंदी जप्त किंवा सरकारजमा केलेल्या वस्तू (विल्हेवाट) विनियम १९५३"

• "Confiscated" म्हणजे जप्त केलेली वस्तू — जी पोलिसांनी किंवा अधिकाऱ्यांनी अवैध दारू किंवा दारूचा व्यापार करताना पकडली.

• "Forfeited" म्हणजे सरकारजमा केलेली वस्तू — जी कोर्टाच्या आदेशाने सरकारचे झाली.

• "Disposal" म्हणजे विल्हेवाट — या जप्त/सरकारजमा वस्तूंचे काय करायचे (विक्री करणे, नष्ट करणे, दान करणे इत्यादी).

• हा विनियम मुंबई शहरात आणि महाराष्ट्रात दारूबंदी कायद्याचा भंग केल्याने जप्त झालेल्या सामानाची व्यवस्था कशी करायची हे सांगतो.

उदा.: जर कोणीचे दारूचे illegal warehouse पकडले गेले आणि तेथला सारा दारू/समान जप्त झाला, तर या विनियमात त्या वस्तूंचे काय करायचे हे लिहिलेले असते.

2. Confiscated or forfeited articles to be made over to the Collector जप्त केलेली वस्तू जिल्हाधिकाऱ्यांना सादर करावे

In these regulations:

  1. "Act" means the @[Bombay Prohibition Act, 1949]@;
  2. "licensed premises" means the Premises in respect of which a licence has been issued under the Act.
सोपी मराठी (सरळ भाषेत स्पष्टीकरण)
थोडक्यात: कोर्टाने जप्त किंवा सरकारजमा केलेली दारू संबंधित वस्तू Collector कडे देणे आवश्यक आहे, आणि Collector हीच वस्तू कसे वापरायची हे ठरवतो.

विस्तारीत समजावणी:

• **जप्त करणे म्हणजे काय?**
जर पोलिसांना किंवा न्यायालयाला अवैध दारू, दारू बनवण्याचे यंत्र किंवा अन्य दारू संबंधित वस्तू मिळेल, तर ते जप्त (काठीण) करतात म्हणजे सरकारचा करून देतात.

• **कोर्टाचा आदेश**
न्यायालयाने अपराधीला दोषी ठरवत असताना, "हे सर्व वस्तू सरकारजमा करणे" असा आदेश देतो.

• **Collector कडे देणे अनिवार्य**
पोलिस, कर्मचारी किंवा कोणीही हे जप्त केलेल्या वस्तू आपल्याकडे ठेवू शकत नाहीत. त्यांना लगेच जिल्ह्याचे Collector कडे सादर करावे लागतात.

• **Collector चे अधिकार**
Collector ठरवतो की—
- ही वस्तू विकायची आहे का?
- दान करायची आहे का?
- सरकारी वापरासाठी ठेवायची आहे का?
- नष्ट करायची आहे का?

• **नियम पालन करणे**
Collector जो निर्णय घेतो तो या निवेदन (Regulations) नुसार असावा लागतो.

**सोप्या शब्दांत:** जप्त वस्तू Collector कडे जाते, आणि Collector निर्णय घेतो की त्याचा काय करायचा.

3. Potable Foreign Liquor पिण्यायोग्य विदेशी मद्य

Any foreign liquor kept in any licensed premises which may, on examination be declared to be unfit for use by reason of admixture with such liquor of substances deemed to be noxious or objectionable in contravention of the regulations made or deemed to have been made under sub-clause (i) of clause (f) of sub-section (7) of Section 144 or any other shall be destroyed under the orders of the Collector concerned.

4. Denatured Spirit विप्रकृत मद्यार्क

Any neera kept in any licensed premises which may, on examination be declared to be unfit for use by reason of its being fermented or admixed as aforesaid shall be destroyed by the Prohibition and Excise Officer in whose jurisdiction the licensed premises are situated.

सोपी मराठी (सरळ भाषेत स्पष्टीकरण)
थोडक्यात: जप्त किंवा जमावलेल्या विकृत स्पिरिटचे काय करायचे हे सील, प्रमाण आणि गुणवत्तेवर अवलंबून असते.

---

**Rule 4 - विकृत स्पिरिट (Denatured Spirit) - सोप्या भाषेत:**

**जर 5 लिटरपेक्षा कमी असेल आणि Prohibition Officer ची सील नसेल:**
- ते सगळं नष्ट करून टाकावे.
- बाकी दारू राखून ठेवायची गरज नाही.

**जर Prohibition Officer ची मुद्रांकित सील असलेल्या बाटल्यांमध्ये असेल:**
- सार्वजनिक लिलाव (auction) करून विकावे.
- पण खरेदी करणारा व्यक्तीकडे **retail licence** (दुकानदारीसाठी परवाना) असणे गरजेचे आहे.

**इतर सर्व प्रकरणांमध्ये (5 लिटर किंवा अधिक, परंतु सील नसेल):**
- पहिल्यांदा नमुना **Forensic Science Laboratory, मुंबई** कडे test करायला पाठावावे.
- ते चेक करतात की स्पिरिट वापरायला योग्य आहे की नाही (सरकारच्या मानकांनुसार).

**अगर test-मध्ये योग्य असेल:**
- सार्वजनिक लिलाव करून विकावे.
- पण खरेदी करणारा व्यक्तीकडे **wholesale licence** (मोठ्या प्रमाणात विक्रयासाठी परवाना) असणे गरजेचे आहे.

**अगर test-मध्ये योग्य नसेल किंवा लिलावामध्ये चांगली बोली न आली:**
- Commissioner (आयुक्त) ला report पाठावून त्यांचा आदेश घेणे पडतो.
- त्यानुसार स्पिरिटचा निर्णय केला जातो.

---

**सोपा नियम:** Seal असेल तर लगेच विकायचे, नाहीतर test करून नंतर निर्णय घेणे.

5. Methyl Alcohol and higher Alcohols मिथाइल अल्कोहोल आणि उच्च अल्कोहोल

Whenever any foreign liquor is ordered to be destroyed under these regulations, it shall be destroyed in the presence of such officer as the Superintendent or District Inspector of Prohibition and Excise may depute in that behalf.

सोपी मराठी (सरळ भाषेत स्पष्टीकरण)
थोडक्यात:
जर पोलिसांनी किंवा अधिकार्यांनी मिथाइल अल्कोहोल आणि उच्च अल्कोहोल जप्त केला किंवा सरकार यांच्या ताब्यात आला, तर तो संपूर्णपणे नष्ट करावा लागतो।

विस्तृत समजूत:

• **मिथाइल अल्कोहोल म्हणजे काय?**
हा एक जहरीला पदार्थ आहे जो नकली दारूत वापरला जातो। हे खूप धोकादायक असते आणि मनुष्यांच्या आरोग्याला गंभीर नुकसान करते।

• **उच्च अल्कोहोल म्हणजे काय?**
हे विशेष प्रकारचे अल्कोहोल आहेत जे औद्योगिक कामामध्ये वापरले जातात. दारु पीणे हे प्रतिबंधित आहे.

• **जप्त किंवा सरकारजमा म्हणजे?**
जर पोलिस किंवा excise अधिकारी तुमच्याकडून बेकायदेशीर दारु पकडतात, तो "जप्त" होतो. किंवा कोर्ट ठरविल्यास तो "सरकारजमा" होतो.

• **नष्ट करणे म्हणजे काय?**
हे सर्व धोकादायक अल्कोहोल पूर्णपणे जाळून किंवा रासायनिक पद्धतीने खराब करून टाकले जातात. यामुळे कोणी त्याचा गैरवापर करू शकत नाही.

• **का हे नियम आहे?**
कारण मिथाइल अल्कोहोल आणि उच्च अल्कोहोल खूप जहरीले असतात. त्यांचा कुठलाही खाजगी उपयोग होऊ नये म्हणून सरकार सर्व वेळ त्यांना नष्ट करते.

6. Medicinal and Toilet preparations containing alcohol, Perfumed Spirits and Alcoholic Essences औषधीय आणि प्रसाधनीय सिद्धपदार्थ ज्यात मद्यसार , सुगंधित मद्यार्क आणि मद्यासार युक्त एसेन्स आहे

No compensation shall be payable to any person in respect of the foreign liquor or neera destroyed under these regulations.

7. Country Liquor and Toddy ताडी आणि देशी मद्य

The destruction of Foreign liquor or neera under these regulations shall be without prejudice to any proceedings that may be deemed necessary in respect of the breach, if any, of the conditions or restrictions subject to which any licence in respect of such foreign liquor or neera, may have been granted.

सोपी मराठी (सरळ भाषेत स्पष्टीकरण)
थोडक्यात: जप्त किंवा जाहिरात केलेली देशी दारू, ताडी आणि निरा पूर्णपणे नष्ट करणे आवश्यक आहे।

---

**विस्तृत समजावून:**

• **Rule 7 काय सांगते?**
जेव्हा पोलिस किंवा अधिकारी अवैधरीत्या दारू रखवून ठेवलेली किंवा विक्रीस ठेवलेली देशी दारू, ताडी किंवा निरा (ताडीचा रस) जप्त करतात, तेव्हा ती पूर्णपणे नष्ट करून टाकणे आवश्यक आहे।

• **कोणकोणती गोष्टी नष्ट करायच्या?**
- **देशी दारू** (घरी बनवलेली दारू)
- **ताडी** (ताडीचे रस, किंवा त्यातून बनवलेली दारू)
- **निरा** (ताडीचा पवित्र रस, जो पिण्यायोग्य)

• **का नष्ट करणे पडते?**
कारण ही गोष्टी अवैध मार्गांनी बनवल्या गेल्या किंवा साठवल्या गेल्या असतात। त्यांना पुन्हा विक्रीसाठी वापरण्यास किंवा बेचण्यास परवानगी दिली जात नाही।

• **का हा नियम आहे?**
Prohibition Act चे हेतू हा आहे की दारूची तस्करी रोखणे. जर जप्त केलेली दारू परत बाजारात येऊ शकेल, तर कायद्याचा अर्थ काही नाही.

• **कोण नष्ट करतो?**
जेव्हा दारू जप्त होते, तेव्हा police किंवा अधिकारी यांना त्याची नष्टीकरण करण्याची जबाबदारी असते - सरकारी पद्धतीने.