131. Bail by Prohibition Officer. दारूबंदी अधिका-याने जामिनावर सोडणे.
(1) Any Prohibition Officer empowered to investigate an offence under this Act shall have power to grant bail in accordance with the provisions of the Code of Criminal Procedure, 18981, to any person arrested without a warrant for an offence under this Act.
(2) When any person has been arrested under section 126, a Prohibition Officer empowered to investigate offence under this Act shall have power to grant bail in accordance with the provisions of the Code of Criminal Procedure, 18981.
132. Articles seized. जप्त केलेल्या वस्तू.
1[When anything has been seized under the provisions of this Act by a Prohibition Officer exercising powers under section 129 or by an Officer-in-charge of a Police Station]1, or has been sent to him in accordance with the provisions of this Act, such officer, after such inquiry as may be deemed necessary,—
- (a) if it appears that such thing is required as evidence in the case of any person arrested, shall forward it to the Magistrate to whom such person is forwarded or for his appearance before whom bail has been taken,
- (b) if it appears that such thing is liable to confiscation but is not required as evidence as aforesaid, shall send it with a full report of the particulars of seizure to the Collector,
- (c) if no offence appears to have been committed shall return it to the person from whose possession it was taken,
कलम 129 अन्वये अधिकार चालवून एखाद्या दारूबंदी अधिका-याने किंवा पोलीस ठाण्याच्या प्रभारी अधिका-याने या अधिनियमाच्या तरतुदींअन्वये कोणत्याही वस्तू जप्त केल्या असतील, किंवा या अधिनियमाच्या तरतुदींनुसार कोणत्याही वस्तू त्यांच्याकडे पाठविण्यात आल्या असतील तेव्हा, असा अधिकारी, आवश्यक वाटेल ती चौकशी केल्यानंतर,-
(अ) अटक केलेल्या कोणत्याही व्यक्तीच्या खटल्यात पुरव्यादाखल अशा वस्तूची आवश्यकता आहे असे दिसून आले तर, अशा व्यक्तीस ज्या दंडाधिका-याकडे पाठविले असेल किंवा ज्याच्यापुढे हजर राहण्याबद्दल जामीन घेतला असेल त्या दंडाधिका-याकडे ती वस्तू पाठवील ;
(ब) जर अशी वस्तू जप्त केली जाण्यास पात्र आहे परं तु वर सांगितल्याप्रमाणे पुरावा म्हणून त्याची आवश्यकता नाही असे दिसून आले तर, ती जप्त केल्याच्या तपशिलाच्या संपूर्ण प्रतिवृत्तासह जिल्हाधिका-याकडे पाठविल ;
(क) जर कोणताही अपराध केल्याचे दिसून आले नाही तर, ज्या व्यक्तींच्या कब्जातून ती वस्तू घेतली असेल तिला ती परत करील.
विस्तृत समजावणी:
जेव्हा दारू-बंदी अधिकारी किंवा पोलीसांनी कोणतीही दारू किंवा संबंधित वस्तू जप्त केली असेल, तेव्हा त्या अधिका-याने थोडीशी चौकशी केल्यानंतर तीन गोष्टींपैकी एक करायची असते:
(अ) जर वस्तू पुरावा म्हणून काम आले — अर्थात अटकेतील व्यक्तीचा खटला चालू असेल:
• अशा वेळी वस्तू दंडाधिका-याकडे (म्हणजे न्यायालयाकडे) पाठवायची असते
• न्यायालय ही वस्तू खटल्याचे पुरावा म्हणून ठेवतो
• खटल्याचा निर्णय झाल्यानंतर न्यायालय काय करायचे ते ठरवते
(ब) जर वस्तू जप्त केली जाणे योग्य असेल पण पुरावा म्हणून नसेल:
• अशा वेळी Collector (जिल्हाधिकारी) कडे संपूर्ण तपशिल लिहून पाठवायचो
• जिल्हाधिकारी हिच्यानुसार वस्तू जप्त करतो (नष्ट करतो किंवा बाजारात विक्रय करतो)
(क) जर कोणताही अपराध दिसून आले नाहीच:
• मतलब व्यक्ती निरपराधी आहे
• तर जप्त केलेली वस्तू तिच्याकडे परत करायची असते
• काहीही दंड देऊ नका
सरळ सांगायचे तर: अपराध असेल तर न्यायालयाला पाठव, अन्यथा जिल्हाधिका-याला पाठव, किंवा परत कर.
133. Duty of 4 [officers of Government] and local authorities to assist. शासनाच्या अधिका-यांचे व स्थानिक प्राधिकरणाच्या अधिका-यांचे सहाय्य करण्याचे कर्तव्य.
Every officer of the 2[Government]2 and every officer or servant of local authority, shall be 3[legally bound to assist any Prohibition Officer or]3 police officer and or person authorised in this behalf in carrying out the provisions of this Act.
शासनाचा प्रत्येक अधिकारी व स्थानिक प्राधिकरणाचा प्रत्येक अधिकारी व सेवक हा, या अधिनियमाच्या तरतुदी पार पाडण्यासाठी, कोणत्याही दारुबंदी अधिका-यास किंवा पोलीस अधिका-यास किंवा याबाबत प्राधिकृत केलेल्या कोणत्याही व्यक्तीस सहाय्य करण्यास कायदेशीररीत्या बांधलेला असेल.
---
**विस्तृत समजावून सांगणे:**
• **कोण बांधलेला आहे:**
शासनाचे सर्व अधिकारी (कलेक्टर, तहसीलदार, पोलीस प्रमुख इत्यादी) व स्थानिक प्राधिकरणाचे सर्व अधिकारी व कर्मचारी (नगरपालिका, ग्रामपंचायतचे) हे सर्व सहाय्य करायला कायदेशीरीत्या बांधलेले आहेत.
• **कोणाला मदत करायची:**
- दारुबंदी अधिका-यांना
- पोलिस अधिका-यांना
- दारूबंदी कायद्याच्या अंमलबजावणीसाठी शासनने प्राधिकृत केलेल्या इतर व्यक्तींना
• **कसली मदत:**
दारूबंदी कायद्याच्या नियमांचा पालन करवणे, अवैध दारू पकडणे, तपास करणे, साक्ष्य गोळा करणे इत्यादी कामात सहकार्य करणे.
• **उदाहरण:**
जर दारुबंदी अधिकारी अवैध दारूचा गोदाम शोधायला गेला आणि स्थानिक पोलीसांना साथ हवी असेल, तर पोलीस त्याला मदत करायला बाध्य आहे. ते मना करू शकत नाहीत.
• **महत्व:**
हा नियम दारुबंदी कायद्याची कार्यक्षमता सुनिश्चित करतो. शासन व स्थानिक संस्थांचा सहकार्य असल्यास अवैध दारू पकडणे आणि कायदा राबवणे सोपे होते.
134. A Gram Rakshak Dal. ग्राम रक्षक दल
5[134. Every village officer or servant useful to Government, every officer of the State Government, and (with the consent of the Central Government) every officer of the Customs and Central Excise Departments, and every officer or servant of a local authority, and the Sarpanch of a Village Panchayat constituted under the 6Bombay Village Panchayats Act, 19586, shall be bound —5
- (a) to give immediate information at the nearest Police Station or to any Officer or person authorised in this behalf of the commission of any offence and of the intention or preparation to commit any offence under this Act which may come to their knowledge;
- (b) to take all reasonable measures in their power to prevent the commission of any such offence which they know or have reason to believe is about or likely to be committed.
ग्राम रक्षक दल स्थापन करणे.
---
**स्थापना कसे होते?**
• ग्रामपंचायत किंवा गावातील किमान 25% महिला मतदार मिळून Sub-Divisional Magistrate (उपविभागीय दंडाधिकारी) ला विनंती करू शकतात की विशेष ग्राम सभा बोलवावी.
• उपविभागीय दंडाधिकारी ही विशेष ग्राम सभा बोलावतात.
• Tahsildar (तहसीलदार) किंवा त्याने प्राधिकृत केलेला अधिकारी ही बैठकीस उपस्थित राहतात.
• ग्राम सभेतून लोकांना Gram Rakshak Dal चे सदस्य म्हणून शिफारस केली जाते.
• उपविभागीय दंडाधिकारी या शिफारशीवरून दल स्थापन करतो.
---
**दलाचे आकार कसा असतो?**
• सदस्य संख्या = ग्रामपंचायतीच्या सदस्य संख्येएवढी, पण कमाल **11 जणांपर्यंत**.
• **महिलांचे आणि SC/ST मधील व्यक्तींचे पर्याप्त प्रतिनिधित्व** असायला हवे.
---
**सदस्य कितीसे कोण होऊ शकतो?**
• पात्रता rules शासनाने निश्चित केली असते.
---
**मुदत किती असते?**
• **2 वर्षांची मुदत** — त्यानंतर नवीन सदस्य निवडले जातात.
---
**सदस्यांची मूळ जबाबदारी कोणती?**
• दारू-संबंधित **कोणताही अपराध किंवा अपराध करण्याचा हेतू** पाहिल्यास **तुरंत पोलीस ठाण्याला किंवा अधिकृत अधिकारीला सूचना देणे** अनिवार्य आहे.
• त्यांची इतर कर्तव्ये शासन नियमांनी निश्चित केली असतात.