48. Permits for consumption or use of intoxicating drugs or opium मादक औषधीद्रव्ये किंवा अफू सेवन करण्यास किंवा वापरण्यास परवाने
-
The 1[State] Government1 may, by rules or an order in writing, authorise an officer to grant 2permits2 for the 3consumption or use3 of 4intoxicating drugs4 5or opium5 in such quantities as may be prescribed.
-
Such 2permits2 shall be granted on the certificate of the Medical Board.
Section 48 मध्ये असे सांगितले आहे की राज्य शासन मादक औषधे किंवा अफू वापरण्याचे परवाने विशेष परिस्थितीत वैद्यक मंडळाच्या प्रमाणपत्रावर देऊ शकते.
---
**विस्तृत व्याख्या:**
**Section 48(1):** मादक औषधे किंवा अफू देण्याचे अधिकार
• राज्य शासन नियम किंवा लेखी आदेश देऊन एखाद्या अधिकाऱ्याला हक्क देऊ शकते.
• हा अधिकारी मादक औषधे किंवा अफू सेवन/वापरण्यासाठी परवाने देऊ शकते.
• पण परिमाण (quantity) निश्चित असणे गरजेचे आहे — अनियंत्रित नाही.
**Section 48(2):** परवाना देण्याची अट
• असे परवाने केवळ वैद्यक मंडळाने (Medical Board) प्रमाणपत्र दिल्यावरच दिले जाऊ शकते.
• म्हणजे, डॉक्टर/चिकित्सकांच्या मंजुरीशिवाय हे परवाने होणार नाहीत.
**सोप्या शब्दांत:** हा कायदा असे म्हणतो — "कोणीतरी गंभीर आजाराला औषध म्हणून मादक पदार्थ घेऊ शकू शकते, पण त्यासाठी डॉक्टरांची मान्यता आवश्यक आहे. शासन त्यासाठी नियम बनवून अधिकारी नियुक्त करतो."
48A. Permits
9Permits granted under sections 40, 40A, 40B, 41, 46, 46A, 47 or 48 shall be non-transferable.9
49. Exclusive privilege of the Government शासनाचा अनन्य विशेषाधिकार.
10Notwithstanding anything contained in this Act, the State Government shall have the exclusive right or privilege of importing, exporting, transporting, manufacturing, bottling, selling, buying, possessing or using any intoxicant, hemp or toddy, and whenever under this Act or any rules or orders made there under any intoxicant etc. and levied include rent or consideration for the grant of such privilege person concerned fees are levied and collected for any licence, permit, pass, authorisation or other permission given to any person for any such purpose, such fees shall be deemed to include the rent or consideration for the grant of such right or privilege to that person by or on behalf of the State Government.10
शासनाचा मादक द्रव्ये, इत्यादी आयात करण्याचा अनन्य विशेषाधिकार आणि आकारल्या जाणा-या फीमध्ये संबंधित व्यक्तीला असा विशेषाधिकार देण्याबद्दलच्या भाड्याचा किंवा मोबदल्याचा समावेश असणे. या अधिनियमात काहीही अंतर्भूत असले तरी, राज्य शासनाला, कोणतेही मादक द्रव्य, भांग किंवा ताडी यांची आयात करण्याचा, निर्यात करण्याचा, वाहतूक करण्याचा, निर्मिती करण्याचा, ती बाटलीत भरण्याचा, त्यांची विक्री करण्याचा, खरेदी करण्याचा, ती जवळ बाळगण्याचा किंवा त्यांचा वापर करण्याचा अनन्य अधिकार किंवा विशेषाधिकार असेल आणि या अधिनियमान्वये किंवा त्याखाली तयार केलेल्या कोणत्याही नियमान्वये किंवा आदेशान्वये, कोणत्याही व्यक्तीला कोणत्याही अशा, प्रयोजनासाठी देण्यात आलेल्या कोणत्याही लायसनसाठी, परवान्यासाठी, पासासाठी, प्राधिकारपत्रासाठी किंवा अन्य परवानगीसाठी कोणतीही फी आकारण्यात आणि वसूल करण्यात आली असेल त्या बाबतीत, अशा फी मध्ये राज्य शासनाकडून किंवा त्याच्या वतीने त्या व्यक्तीला असा अधिकार किंवा विशेषाधिकार दिल्याबद्दलच्या भाड्याचा किंवा मोबदल्याचा समावेश होत असल्याचे मानण्यात येईल.
---
**विस्तारित समजावणी:**
**शासनाचा एकमेव अधिकार:**
- मादक द्रव्य (शराब), भांग आणि ताडी यांची आयात, निर्यात, वाहतूक, निर्मिती, बाटलीकरण, विक्री, खरेदी, ताब्यात ठेवणे — हे सब काही करण्याचा हक्क फक्त शासनाचाच आहे.
- कोणीही खाजगी व्यक्ती हे काम अनुमती विना करू शकत नाही.
**Licence आणि फी:**
- जर शासन कोणाला licence, permit किंवा pass देत असेल (उदा. दारू दुकान चालविण्याचा), तर त्यासाठी जी फी आकारली जाते ती फी हाच त्या व्यक्तीला विशेषाधिकार (अधिकार) देण्याचा भाडेमोबदला समजला जातो.
- म्हणजे फी = विशेषाधिकार देण्याचा किंमत.
**सरल उदाहरण:**
तुम्हाला बार चालविण्याचा licence दिला. तुम्ही जी फी दिली ती फी हा शासनला शराब विक्री करण्याचा अधिकार तुम्हाला देण्याचा मूल्य मानला जातो.
50. [Warehousing of opium.] Deleted by Bom. 22 of 1960, s.34. (अफू वखारीत ठेवणे.) हे कलम सन 1960 चा मुंबई अधिनियम क्रमांक 22, कलम 34 अन्वये वगळण्यात आले.
(अफू वखारीत ठेवणे.) हे कलम सन 1960 चा मुंबई अधिनियम क्रमांक 22, कलम 34 अन्वये वगळण्यात आले.
---
**विस्तृत माहिती:**
Section 50 मुळात **अफू (opium) वखारीत ठेवण्याबद्दल** होते — म्हणजे अफूचे साठे कसे रक्षित ठेवायचे याविषयी नियम होते.
**पण सन 1960 मध्ये** हे कलम **संपूर्णपणे हटवून दिले** गेले.
याचा अर्थ:
- आज हे कलम **अस्तित्वात नाही**
- याचा कोणीही उल्लेख करू शकत नाही कायदेशीरदृष्ट्या
- जर कोणी Section 50 चा हवाला देऊ लागे, तर तो **कालबाह्य** (obsolete) माहितीचा हवाला देत आहे
**साधेपणाने:** अफूचे वखारीकरण हे विषय आता दारूबंदी कायद्याच्या कोणत्याही कलमात नाही.
51. [Rules for sale, etc., of warehoused intoxicant or hemp.] Deleted by Bom. 22of 1960, s.34. (वखारीत ठेवलेले मादक द्रव्य किंवा भांग यांची विक्री वगैरे यांसाठी नियम.) हे कलम सन 1960 चा मुंबई अधिनियम क्रमांक 22, कलम
34 अन्वये वगळण्यात आले.
(वखारीत ठेवलेले मादक द्रव्य किंवा भांग यांची विक्री वगैरे यांसाठी नियम.) हे कलम सन 1960 चा मुंबई अधिनियम क्रमांक 22, कलम
34 अन्वये वगळण्यात आले.
---
**विस्तृत माहिती:**
• **कलम 51 काय होते?**
हे कलम warehouse (गोदाम) मध्ये ठेवलेल्या मादक द्रव्य किंवा भांग यांची विक्री कशी करायची, याबद्दल नियम बनवायचे होते.
• **आता स्थिती काय आहे?**
सन 1960 मध्ये महाराष्ट्र दारूबंदी कायदा मध्ये सुधारणा केली गेली. या सुधारणेत (Bombay Act 22 of 1960, Section 34 द्वारे) Section 51 संपूर्णपणे रद्द करण्यात आला.
• **याचा अर्थ?**
आजकाल अगर कोणी Section 51 चा संदर्भ देत असेल तर ती माहिती वैध नाही. कारण तो कलम कायदेशीरपणे अस्तित्वात नाही.
• **व्यावहारिक परिणाम:**
जर warehouse मध्ये मादक द्रव्य किंवा भांग ठेवायची असेल तर आज Section 51 वर अवलंबून राहू शकत नाही — कायद्याचे इतर प्रासंगिक कलम पाहायचे आहेत.