14. Storage of Unfinished Products and the balance of the Finished Product अपूर्ण उत्पादन व शिल्लक तयार उत्पादनाचा साठा

Provided further that a sample of not less than 4 fluid ounces shall be taken in duplicate by the Supervision Officer in the presence of the applicant and the cork of each bottle containing the sample shall be sealed by the Supervision Officer with his official seal specifying the name of the preparation on each sample and also the word "Poison" on a red label if it is dangerous to human life.

14. Storage of Unfinished Products and the balance of the Finished Product अपूर्ण उत्पादन व शिल्लक तयार उत्पादनाचा साठा

The unfinished products to which rectified spirit has been added and the balance of the finished product which has not been transferred to containers and sealed shall be kept in the approved room with labels fastened to the containers showing the total contents and the rectified spirit in each.

ज्या अपूर्ण उत्पादनांमध्ये शुद्ध मद्यसार जोडला गेला आहे आणि तयार उत्पादनाची जी शिल्लक पात्रांमध्ये हस्तांतरित आणि सीलबंद केलेली नाही ती मान्य खोलीत, प्रत्येक पात्रातील एकूण प्रमाण आणि शुद्ध मद्यसार दर्शविणारे लेबल पात्रांना चिकटवून ठेवली जाईल.

सोपी मराठी (सरळ भाषेत स्पष्टीकरण)

थोडक्यात:
हा नियम म्हणतो की औषध बनवताना वापरलेल्या अपूर्ण आणि तयार उत्पादनांना कसे साठवायचे.

विस्तारीत समजावणी:

**मुख्य कल्पना:**
Hakeems आणि Vaidyas (आयुर्वेद आणि यूनानी डॉक्टर) औषध बनवायला शुद्ध मद्यसार (rectified spirit) वापरतात. त्यांचे अपूर्ण व तयार उत्पादन नियमातून साठवायला हवे.

**कोणते उत्पादन या नियमाखाली येतात:**

• ज्या औषधांमध्ये शुद्ध मद्यसार मिसळलेला आहे पण अभी तयार झालेले नाहीत (अपूर्ण उत्पादन)

• ज्या औषधांचे उत्पादन संपलेले आहे पण अभी पात्रांमध्ये बंद केलेले नाहीत (तयार उत्पादन)

**साठवण्याचे नियम:**

• हे सर्व उत्पादन **मान्य खोलीत** (approved room) ठेवायला हवेत

• प्रत्येक पात्रावर **लेबल** लागायला हवे

• लेबलमध्ये दोन गोष्टी लिहिलेल्या असाव्यात:
- एकूण औषधाचे प्रमाण (किती लीटर/किलो)
- त्यामध्ये किती शुद्ध मद्यसार आहे

**सोपे उदाहरण:**
जर तुम्ही आरोग्य तेल बनवत आहात आणि त्यात शुद्ध मद्यसार मिसळलेले आहे, तर तेल एका पात्रात ठेवून लेबल लागवायला हवे — "एकूण 50 लीटर, मद्यसार 10 लीटर".

यामुळे सरकारला हिशोब मिळते आणि स्पष्टता राहते.

15. Drawing of Sample for Analysis विश्लेषण करिता नमुना काढणे

(1) The applicant shall allow the samples to be taken for analysis free of cost and shall also provide free of cost, tape, wire and case required for packing the samples.
(2) The transport charges for sending the sample to the Chemical Analyser to the ¹Government of Maharashtra¹ shall be borne by Government.
(3) Only one bottle of each sample shall be sent to the Chemical Analyser to the ¹Government of Maharashtra¹ under a letter of advice in the form in the Appendix appended to these rules. The duplicate sample shall, until the result of Analysis is reported, be kept in the approved room in a cupboard provided by the applicant which shall be locked by the Supervising Officer with a Revenue Lock and if not required any longer it shall be returned to the applicant.

16. Action to be taken After obtaining Report Of Analysis विश्लेषण अहवाल प्राप्त झाल्यानंतरची कार्यवाही

If on analysis, the Chemical Analyser to the ¹Government of Maharashtra¹ certifies any preparation to be not a bona fide medicinal preparation, full excise duty at the rate applicable to potable foreign spirits (e.g., whisky and brandy) on the date of receipt of such certificate shall be leviable on the spirit contents of all the preparations so certified irrespective of the fact whether they are in stock or sold. The differential duty shall be immediately paid by the applicant into a Government treasury and a challan for such payment produced before the Supervising Officer who shall submit a report in the matter to the Superintendent or District Inspector of Prohibition and Excise concerned.

मराठी अनुवाद (Marathi Translation)

अपूर्ण उत्पादन व शिल्लक तयार उत्पादनाचा साठा ज्या अपूर्ण उत्पादनांमध्ये शुद्ध मद्यसार जोडला गेला आहे आणि तयार उत्पादनाची जी शिल्लक पात्रांमध्ये हस्तांतरित आणि सीलबंद केलेली नाही ती मान्य खोलीत, प्रत्येक पात्रातील एकूण प्रमाण आणि शुद्ध मद्यसार दर्शविण...

विश्लेषणावर, १[महाराष्ट्र शासनाचे] रासायनिक विश्लेषक कोणताही सिद्धपदार्थ सद्भावनापूर्ण औषधीय सिद्धपदार्थ नसल्याचे प्रमाणित करत असल्यास, अशा प्रमाणपत्राच्या प्राप्तीच्या तारखेला सेवनयोग्य विदेशी मद्यावर (उदा. व्हिस्की आणि ब्रँडी) लागू असलेल्या दराने पूर्ण उत्पादन शुल्क, असे प्रमाणित केलेल्या सर्व सिद्धपदार्थांमधील मद्यसारावर, ते साठ्यात असोत किंवा विकलेले असोत याचा विचार न करता, आकारण्यायोग्य असेल. फरकाचे शुल्क अर्जदाराने शासकीय खजिन्यात तात्काळ भरावे आणि अशा भरणाचे चलान पर्यवेक्षण अधिकाऱ्यांसमोर सादर करावे, जे संबंधित दारूबंदी व उत्पादन शुल्क अधीक्षक किंवा जिल्हा निरीक्षक यांना या बाबतीत अहवाल सादर करतील.

फुट नोट: ¹

सोपी मराठी (सरळ भाषेत स्पष्टीकरण)

थोडक्यात: जर हकीम-वैद्यांचा दारू खरं औषध नसल्याचे प्रमाणित झाल्यास, त्यावर विदेशी मद्य (व्हिस्की, ब्रँडी) जितका excise duty आहे तितका भरावा लागतो.

---

**विस्तृत समजावणी:**

**काय होते हा नियम?**
हकीम आणि वैद्य आयुर्वेदिक दारू बनवतात, ज्यावर कमी excise duty लागते. पण अगर तुमचा दारू खरं-खरं औषध नसून सामान्य दारूसारखाच असेल, तर सरकारला पूरा duty देणे बाकी राहते.

**काय करावे लागते?**

• सरकारचे रासायनिक विश्लेषक तुमच्या दारूचे परीक्षण करतो.

• जर ते कहે की "हे खरं औषध नाही", तर तुम्हाला पूर्ण excise duty भरावा लागतो.

• कोणता duty? - व्हिस्की आणि ब्रँडीवर जितका लागतो तितका.

• ही भरणी कधी करावी? - तात्काळ (ताबडतोब)

• पैसे कोठे भरावेत? - Government Treasury मध्ये.

• Proof काय? - जेव्हा तुम्ही पैसे भरता तेव्हा चलान (receipt) मिळतो, ते receipt supervising officer ला दाखवावे लागतो.

• त्यानंतर? - तो officer अहवाल तयार करून Prohibition and Excise Superintendent किंवा District Inspector ला देतो.

**उदाहरण:**
तुमच्या "चरक जुस" वर ₹100 duty लागत होती. पण विश्लेषणात बाहेर आले की हे खरं औषध नाही, तर ₹500 (विदेशी मद्य दर) भरावे लागतील. फरक ₹400 तुम्हाला सरकारला भरणे भाग आहे.

17. Nokarnama's नोकरनामे

(1) The applicant may appoint agents or servants, who shall be granted requisite nokamamas duly signed by him and countersigned by the Supervising Officer in token of his approval.
(2) The applicant shall, in the case of misconduct of any agent or servant and when asked by the Supervising Officer, remove such agent or servant.

18. Accounts to be Maintained नोंदी ठेवणे

The applicant and the Supervising Officer shall maintain accounts separately in such forms as may be prescribed by the Commissioner;

अर्जदार आणि पर्यवेक्षण अधिकारी आयुक्तांनी विहित केल्याप्रमाणे अशा नमुन्यांमध्ये स्वतंत्रपणे हिशेब ठेवतील.

सोपी मराठी (सरळ भाषेत स्पष्टीकरण)

**थोडक्यात:** हकीम किंवा वैद्यांना दारू (rectified spirit) देणाऱ्या दुकानदारांना आणि त्यांच्या पर्यवेक्षकांनी वेगवेगळे हिशेब (accounts) ठेवावे लागतात।

---

**विस्तारित स्पष्टीकरण:**

**Rule 18 काय म्हणतो:**

• **अर्जदार** (दुकानदार/व्यापारी) आणि **पर्यवेक्षण अधिकारी** या दोघांनी अलग-अलग (separate) हिशेब राखावे लागतात।

• हे हिशेब कोणत्या **फॉर्मेटमध्ये** ठेवावेत, हे **Commissioner** (आयुक्त) ठरवतात।

• Commissioner ने जी नियमावली (format) बनवली असेल, त्याप्रमाणे हिशेब ठेवावे लागतात।

---

**साधारण भाषेत:**

जर तुमच्या दुकानातून हकीम किंवा वैद्यांना दारू विक्रय केली जाते, तर:

✓ तुम्हाला आपला हिशेब एका नोटबुकीत ठेवावा लागतो।

✓ तुमच्या पर्यवेक्षक अधिकाऱ्याने (supervising officer) वेगळा हिशेब ठेवावा लागतो।

✓ दोनही हिशेब आयुक्तांनी सांगितल्याप्रमाणेच ठेवावेत लागतात।

✓ हे हिशेब सरकारी तपास करून पाहायचे असतात, म्हणून स्पष्ट आणि सत्य असावे लागतात।

---

**का महत्वाचे?** दारूचा हिशेब सत्य राहावा आणि सरकारला कर (excise duty) योग्यरित्या देण्यात येवो, यासाठी हे नियम आहेत।

19. Accounts, Passes, the Stock of Rectified Spirit shall be open for Inspection नोंदवह्या, वाहतूक पास शुद्ध मद्यसारचा साठा इ. तपासणी साठी खुला राहील

The accounts, passes, the stock of rectified spirit and the unfinished and finished preparations and the samples kept in the approved room shall be open for inspection by the Supervising Officer, Local Inspector of Prohibition and Excise, Collector or Commissioner or any Officer authorised in this behalf by the Commissioner.

हिशेब, वाहतूक पास, शुद्ध मद्यसाराचा साठा आणि मान्य खोलीत ठेवलेले अपूर्ण आणि तयार सिद्धपदार्थ आणि नमुने पर्यवेक्षण अधिकारी, स्थानिक दारूबंदी व उत्पादन शुल्क निरीक्षक, जिल्हाधिकारी किंवा आयुक्त किंवा आयुक्तांनी या संबंधात प्राधिकृत केलेल्या कोणत्याही अधिकाऱ्यांच्या तपासणीसाठी उपलब्ध असतील.

सोपी मराठी (सरळ भाषेत स्पष्टीकरण)

थोडक्यात:
हकीम आणि वैद्यांना दारू वापरण्याची परवानगी असेल तर त्यांचे सर्व हिशेब, दारूची नोंदवही, वाहतूक पास, साठा आणि तयार केलेली दवाइ सरकारी अधिकाऱ्यांच्या तपासणीसाठी खुला असणे आवश्यक आहे।

---

**तपशीलवार समजावणी:**

**कोण तपासणी करू शकतात?**
• निरीक्षक (supervising officer)
• स्थानिक दारूबंदी आणि उत्पादन शुल्क विभागाचा inspector
• जिल्हाधिकारी (Collector)
• आयुक्त (Commissioner) किंवा त्यांनी मान्यता दिलेला कोणही अधिकारी

**कोणचे रेकॉर्ड तपास केले जातील?**
• हकीम किंवा वैद्याचे सर्व हिशेब-किताब
• वाहतूक पास (दारू एका जागेहून दुसऱ्या जागेला नेण्याचे कागदपत्र)
• शुद्ध मद्यसारचा साठा (rectified spirit हे शुद्ध अल्कोहल आहे)
• अपूर्ण दवाइ आणि तयार केलेली दवाइ
• नमुने (जी दवाइ मान्य खोलीत संग्रहित आहेत)

**मुख्य बातमी:**
ही तपासणी अधिकार असलेल्या व्यक्तीला त्यांच्या रेकॉर्ड्स दाखवायचे आणि साठा पाहू देणे आवश्यक आहे — हे कायद्याचे पालन करण्याचा भाग आहे।

जर कोणी तपास करायला देणार नाही किंवा रेकॉर्ड्स लपवील तर त्यावर कायदेशीर कारवाई होऊ शकते।

20. Concessional rate of duty can be withdrawn उत्पादन शुल्क मध्ये दिलेली सवलत मागे घेता येऊ शकेल

The order permitting the applicant to obtain rectified spirit at the concessional rate of duty shall be liable to be withdrawn if—

(1) the concession is found to be abused;
(2) any of the provisions of the Bombay Prohibition Act, 1949, the Dangerous Drugs Act, 1930, or the Bombay Opium Smoking Act, 1936, or any rule, regulation or order made under any of these Acts is infringed by the applicant or his agent or servant;
(3) there is a breach of any of the foregoing rules.

1. Subs. by G.N. of 25-7-1963.

अर्जदारास सवलतीच्या दराने शुद्ध मद्यसार प्राप्त करण्यास परवानगी देणारा आदेश पुढील कारणांमुळे मागे घेतला जाऊ शकतो -

सोपी मराठी (सरळ भाषेत स्पष्टीकरण)

**थोडक्यात:** हकीमांना आणि वैद्यांना सस्त्य दरानं दारू देण्याची परवानगी रद्द केली जाऊ शकते जर तेही त्याचा गैरवापर करतात किंवा कायदे तोडतात.

---

**विस्तारित समजावणी:**

Rule 20 हा नियम असे म्हणतो - जर हकीम किंवा वैद्य यांना सस्त्य दरानं दारू (rectified spirit) देण्यासाठी परवानगी मिळून असेल, तर ती परवानगी तीन परिस्थितीत रद्द केली जाऊ शकते:

**१) सवलतीचा गैरवापर होत असेल तर:**
उदा., जर हकीमकडे सस्त्य दरानं दारू आणून त्याला बाजारात महाग दरानं विकत असेल, किंवा अपयोगी कामाचा वापर करत असेल, तर परवानगी रद्द होऊ शकते.

**२) कायदे तोडल्यास:**
जर हकीम/वैद्य किंवा त्याचे कर्मचारी/प्रतिनिधी पुढील कायद्यातून काही तरतूद तोडत असतील:
- मुंबई दारूबंदी अधिनियम, १९४९
- भयंकर अमली पदार्थ अधिनियम, १९३०
- मुंबई अफू धूम्रपान अधिनियम, १९३६

तर परवानगी रद्द होऊ शकते.

**३) या नियमांचा भंग झाल्यास:**
जर हकीम इतर कोणत्याही नियमांचे पालन न करत असेल, तर परवानगी रद्द होऊ शकते.

**सरळ भाषेत:** तुम्हाला सस्त्य दरानं दारू मिळते हे एक विशेष सोय आहे - पण हे सोय हवेतून देत नाहीत. जर तुम्ही त्याचा गैरवापर केला किंवा कायदे तोडले, तर ते सोय एकदमी मागे घेऊन जाऊ शकतात.

Sign in to continue reading

15 days of full content access — every Act, Rule, Regulation, GR, notification and Ex-DC-authored guide. No card required.
पूर्ण मजकूर पाहण्यासाठी साइन इन करा