(3) "Licence" means a licence granted under these Rules;
(4) "Licensed premises" means the premises in respect of which a licence has been granted under these Rules and includes a warehouse of a licensee approved by the Collector;
(5) "Medical prescription" means a prescription in writing issued by a registered medical practitioner;
(6) 1[* * *]1
(7) "Spirituous medicinal preparations" means any medicinal preparation in liquid form containing alcohol which is fit for use as intoxicating liquor.
PART I
LICENCE FOR SALE OF SPIRITUOUS MEDICINAL PREPARATIONS
4. Application for licence to sell spirituous medicinal preparations मद्यसारयुक्त औषधीय सिद्धपदार्थ विकणेकरिताच्या परवण्याकरिता अर्ज
Any person desiring to sell spirituous medicinal preparations shall apply to the Collector for a licence in that behalf. The application 3[accompanied by a challan evidencing payment of a fee of Rs. 10]3 shall contain the following particulars, namely:―
- (i) Name and address of the applicant;
- (ii) Location of the shop or premises where spirituous medicinal preparations will be sold with the name of the building and the name of street, city, town or village, as the case may be;
- (iii) Whether the applicant held any licence in the past to sell any kind of spirituous medicinal preparations. If so, the year and the period during which such licence was held.
मद्यसारयुक्त औषधीय सिद्धपदार्थ विकू इच्छिणारी कोणतीही व्यक्ती त्या संबंधात परवान्यासाठी जिल्हाधिकाऱ्यांकडे अर्ज करील. अर्ज ३[रु. १० शुल्क भरल्याचे दर्शविणाऱ्या चलानासह] पुढील तपशील अंतर्भूत करील, ते असे:—
---
**अर्ज कसा द्यायचा?**
जर तुम्हाला मद्यसारयुक्त औषधीय दवाई (spirituous medicinal preparations) विकायचीय तर तुम्हाला जिल्हाधिकारी (Collector) कडे application देणे आवश्यक आहे.
**Application साथ काय द्यायचे?**
• तुमच्या अर्जासोबत ₹10 fee भरल्याचा chalan (receipt) लावायचा
• हे chalan application साथ लगेच द्यायचे
---
**Application मध्ये काय माहिती लिहायची?**
**(i) तुमचे नाव आणि पत्ता**
उदा., "राज कुमार, चौधरी रस्ता, पुणे"
**(ii) दुकानाचे पूर्ण पत्ता**
तुम्ही ही औषधीय दवाई कुठे विकणार हे स्पष्ट करायचे — इमारतीचे नाव, रस्त्याचे नाव आणि शहर/गाव सब्द सविस्तर लिहायचे.
उदा., "महात्मा गांधी इमारत, मेन रस्ता, नाशिक"
**(iii) तुमचा पूर्वीचा licence इतिहास**
तुम्हाला पूर्वी असे कोणतेही licence होते का? जर होते तर कोणत्या वर्षी आणि कितीदिनांसाठी होते हे सांगायचे.
उदा., "२०२० मध्ये १ जानेवारी ते ३१ डिसेंबर पर्यंत licence होता"
---
**सारांश:** अर्ज + ₹10 fee + सर्व माहिती = Collector कडे जमा करा!
5. Grant of licence परवाना देणे
On receipt of the application under rule 4, the Collector may make inquiries for verification of the details stated in the application and also such other inquiries as he deems necessary. If he is satisfied that there is no objection to grant the licence applied for, he may grant the applicant a licence in Form "S. M. P. I" on payment of 4[a fee of rupees one hundred]4
नियम ४ अन्वये अर्ज प्राप्त झाल्यावर, जिल्हाधिकारी अर्जात नमूद केलेल्या तपशीलांच्या पडताळणीसाठी चौकशा करू शकतात तसेच त्यांना आवश्यक वाटतील अशा इतर चौकशा करू शकतात. अर्ज केलेला परवाना मंजूर करण्यास कोणतीही हरकत नसल्याचे त्यांना समाधानकारक वाटल्यास, ते ४[रुपये शंभर शुल्क] भरल्यावर अर्जदारास नमुना "S.M.P. I" मध्ये परवाना मंजूर करू शकतात.
---
**विस्तृत समजावून:**
**अर्ज मिळाल्यावर जिल्हाधिकारी काय करतात?**
• जिल्हाधिकारी अर्जातील सर्व माहिती पडताळून पहातात.
• उदा., तुमचे नाव, पत्ता, दुकान कोठे आहे, हे सब काही तपासून बघतात.
• आवश्यक असेल तर आणखीही चौकशा करू शकतात.
---
**परवाना कधी मिलतो?**
• जर जिल्हाधिकारीला समाधान व्हायचे की तुमला परवाना देण्यास कोणतीही अडचण नाही, तर ते परवाना देतात.
• परवाना "S.M.P. I" नमुन्यात दिला जातो.
---
**शुल्क:**
• परवाना मिळवायला तुम्हाला **१०० रुपये fee भरावे लागतील.**
---
**साधारण उदाहरण:**
मान लो तुम्हाला दारूचा (medicinal preparation असे) दुकान चालवायचे आहे. तर तुम्ही अर्ज द्याल → जिल्हाधिकारी तपास करतील → जर सर्व ठीक असेल तर १०० रुपये घेऊन परवाना देतील.
6. Duration of licence परवान्याचा कालावधी
A licence under rule 5 shall not be granted for a period beyond 31 March next following the date from which it commences.
नियम ५ अन्वये परवाना ज्या तारखेपासून सुरू होतो त्यानंतरच्या ३१ मार्चपलीकडे मंजूर केला जाणार नाही.
विस्तारित समजावणी:
• **Licence किती काळ चालतो?**
जर तुम्हाला licence मिळालेच तर तो पुढच्या ३१ मार्चपर्यंतच वैध राहतो.
• **उदाहरण:**
- जर तुम्हाला १ एप्रिल २०२४ला licence मिळालेच तर तो ३१ मार्च २०२५ पर्यंत चालेल.
- जर १५ जून २०२४ला मिळालेच तर तरी ३१ मार्च २०२५पर्यंतच चालेल — त्याहून पुढे नाही.
• **का असे नियम आहे?**
साल भर चालणारा licence असल्यास, सरकार साल भर एक वेळ सर्वांचे आचरण तपासू शकते.
• **licence संपल्यावर काय करायचे?**
नवीन licence मिळवायचा असेल तर नोव्हेंबर-डिसेंबर महिन्यात अर्ज द्यायचा असतो, जेणेकरून १ एप्रिलला नवीन licence मिळू शकेल.
**साराांश:** परवान्याचा कालावधी कमाल एक वर्ष आहे आणि हा सर्व परवान्यांना ३१ मार्चला संपतो — चाहे कधीही सुरू झाले तरी.
6A. Renewal of Licence.
5[Any licence granted under rule 5 shall be renewed for a period not exceeding one year on payment of application fee of Rs. 5 and licence fee as prescribed in rule 5.]5
7. Sale of spirituous medicinal preparations on production of medical prescription औषधोपचाराचे औषधपत्र सादर केल्यास मद्यसारयुक्त औषधीय सिद्धपदार्थाची विक्री
The licensee shall not sell any spirituous medicinal preparation to any person unless he produces a medical prescription in that behalf.
परवानाधारक त्या संबंधात वैद्यकीय औषधपत्र सादर केल्याशिवाय कोणत्याही व्यक्तीला कोणताही मद्यसारयुक्त औषधीय सिद्धपदार्थ विकणार नाही.
**विस्तृत समजावून:**
**Rule 7 काय सांगतो:**
• जर कोणी दारूयुक्त औषध विकण्यासाठी licence घेतला आहे, तर तो person (licensee) कोणत्याही रोगीला हे औषध फक्त एका शर्तीवरच विकू शकतो — रोगीकडे **डॉक्टरचा प्रिस्क्रिप्शन असणे बंधनकारक आहे**.
• दुकानदारला रोगीचा औषधपत्र पाहून तरी हे औषध विकायचे आहे.
**व्यावहारिक उदाहरण:**
उदा., जर तुमच्या औषधांच्या दुकानात दारू असलेल्या औषधाची विक्री करायची असेल, तर तुम्ही रोगीला असे म्हणाल: "भाऊ, तुम्ही डॉक्टरचे प्रिस्क्रिप्शन दाखवा. ते पाहून मी तुम्हाला औषध दे."
**कायद्याचा उद्देश:**
यह नियम लोकांना दारु नशेत न सापडता केवळ **औषधीय हेतूने** दारूयुक्त औषध विकण्याचा प्रयत्न करतो.
**महत्वाचे:**
जर तुमच्याकडे licence आहे आणि तुमही प्रिस्क्रिप्शनशिवाय दारूयुक्त औषध विकलात, तर कायद्याचे उल्लंघन होते आणि तुम्हाला दंड किंवा तुरुंगवास होऊ शकतो.
8. Sale of spirituous medicinal preparations to certain persons विशिष्ट व्यक्तींना मद्यसारयुक्त औषधीय सिद्धपदार्थाची विक्री
(1) Notwithstanding anything contained in rule 7, the licensee may sell any medicinal preparation without the production of any medicinal prescription to―
- (1) a person holding licences under rule 5;
- (2) a person incharge of a hospital or dispensary;
- (3) a registered medical practioner;
- 2[(4) Inspectors appointed under section 21 of the Drugs Act, 1949 ;]2
(१) नियम ७ मध्ये काहीही अंतर्भूत असले तरी, परवानाधारक कोणत्याही औषधपत्राशिवाय पुढील व्यक्तींना कोणताही औषधीय सिद्धपदार्थ विकू शकतो—
---
**Rule 8 - विशिष्ट व्यक्तींना दारूसारयुक्त औषधीय सिद्धपदार्थाची विक्री**
**कोणाला प्रिस्क्रिप्शन दाखविल्याशिवाय विकू शकता:**
• **नियम ५ अन्वये परवाना असलेली व्यक्ती** — उदा., जिथे दारू विकली जाते त्या दुकानात काम करणारे
• **रुग्णालय किंवा दवाखान्याचा प्रभारी** — रुग्णालयांना सरळ विकू शकता
• **नोंदणीकृत डॉक्टर** — आरोग्यसेवक स्वतः खरेदी करत असल्यास
• **औषध विभागाचे निरीक्षक** — सरकारी निरीक्षणाच्या कामासाठी
• **विशेष अनुज्ञापत्र असलेली व्यक्ती** — संशोधन, शिक्षण यासाठी विशेष परवानगी असल्यास
• **औषधीय सिद्धपदार्थ बनवणारा licence धारक** — औषधे बनवायला दारू घेणारे
---
**पण विक्रीच्या वेळी काय काय करावे लागते:**
• **रोखपावती किंवा बीजक (Invoice) जारी करावा** — खरेदीदाराचे नाव, पत्ता, काय विकलं हे लिहिलं असावे
• **मूळ रोखपावती खरेदीदारला देणी** — अरे खरेदी करणाऱ्या व्यक्तीला
• **डुप्लिकेट कॉपी राखावी** — licence धारकाने 1 वर्ष वाचून ठेवली पाहिजे
• **वाहतूक पास दाखवायला हवा** — जर एका जिल्ह्यातून दुसऱ्या जिल्ह्यात पाठवायचं असेल तर valid transport pass किंवा export licence दाखवायचा
---
**साराचा सार:**
दारू विकणारा परवानाधारक विशेष व्यक्तींना (डॉक्टर, रुग्णालय इ.) आसानीने विकू शकतो, पण सर्व काही लिहून ठेवावे लागते आणि लांबी मालवाहतूक करायची असेल तर सरकारी परवानगी लागते।