25. Restriction on sale of toddy to certain persons विशिष्ट व्यक्तींना ताडी विक्रीवर निर्बंध
The licensee shall not sell toddy to the following categories of persons
- (i) a lunatic or insane person;
- (ii) a person who is in an intoxicated state;
- (iii) a person known or suspected to be participating in any rioting or disturbance of peace;
- (iv) the Armed Forces of the Union, member of the Police Force, the Prohibition and Excise Department, State Transport and Railway Department or driver of a motor vehicle, when on duty or in uniform or both; and
- (v) a person who is under 21 years of age.
परवानाधारक खालील वर्गातील व्यक्तींना ताडी विकणार नाही :- (एक) वेडी किंवा विक्षिप्त व्यक्ती; (दोन) मादक अवस्थेत असलेली व्यक्ती; (तीन) कोणत्याही दंगल किंवा शांततेच्या भंगात सहभागी असलेली ओळखीची किंवा संशयित व्यक्ती; (चार) संघाची सशस्त्र दले, पोलीस दलाचे सदस्य, दारूबंदी आणि उत्पादन शुल्क विभाग, राज्य परिवहन आणि रेल्वे विभाग किंवा मोटार वाहनाचा चालक, जेव्हा कर्तव्यावर असतो किंवा गणवेशात असतो किंवा दोन्ही; आणि (पाच) २१ वर्षांखालील वयाची व्यक्ती.
विस्तृत समजावणी:
**परवानाधारक (licence असलेला दुकानदार) या व्यक्तींना ताडी विकू शकत नाही:**
1. **वेडी किंवा विक्षिप्त व्यक्ती**
- जर कोणी मानसिक आजारामुळे सामान्य अर्थ समजू शकत नसेल, तर त्याला ताडी विकता येत नाही.
2. **मादक अवस्थेत असलेली व्यक्ती**
- जर कोणी आधीच नशेत असेल, तर दुकानदारांनी त्याला आणखी ताडी विकू नये.
3. **दंगल किंवा शांततेचा भंग करणारी व्यक्ती**
- जर कोई हिंसक प्रकृतीचा असल्याचा शक किंवा खात्री असेल, तर ताडी विकू नये.
4. **सशस्त्र दल, पोलिस, दारूबंदी विभाग, रेल्वे किंवा ड्राइव्हर (कर्तव्यावर असताना)**
- जेव्हा हे लोक गणवेशात असतात किंवा कर्तव्यावर असतात, तब्बल त्यांना ताडी विकता येत नाही.
- उदा., पोलिस constable गणवेशात असेल, तर ताडी विकू नये.
5. **२१ वर्षांखालील मुलं आणि तरुण**
- कोणी २१ वर्षांनी कमी वयाचा असेल, तर त्याला ताडी विकता कोणतीच परिस्थिती नाही.
**दुकानदारचे दायित्व:**
- दुकानदारांनी या नियमांचे पालन करणे अनिवार्य आहे.
- जर हे नियम मोडले, तर licence रद्द होऊ शकता आणि दंडही लागू होऊ शकता.
26. Stay at night in licensed shop of unauthorised person prohibited अनधिकृत व्यक्तींचा परवानाप्राप्त दुकानात रात्री मुक्काम करण्यास मनाई आहे
The licensee shall not allow any person except authorised servant holding a valid Nokamama to stay at night in the licensed shop.
परवानाधारक वैध नोकरनामा धारण करणाऱ्या प्राधिकृत नोकराव्यतिरिक्त कोणत्याही व्यक्तीस परवानाप्राप्त दुकानात रात्री राहण्याची अनुज्ञा देणार नाही.
Licence धारण करणारा व्यक्ती (licensee) आपल्या दुकानात रात्री सोण्यासाठी फक्त वैध नोकरनामा असलेल्या कर्मचाऱ्यांना परवानगी देऊ शकतो — इतर कोणालाही नाही.
विस्तृत समजावून सांग:
**नियमाचा मुख्य अर्थ:**
- दारू/तड्डी विक्रय करणाऱ्या licensed shop मध्ये रात्री फक्त अधिकृत कर्मचारीच राहू शकतात.
- इतर कोणत्याही व्यक्तीला (अतिथी, नातेवाईक, मित्र, इत्यादी) रात्री दुकानात थांबण्याची परवानगी नाही.
**"वैध नोकरनामा" म्हणजे काय?**
- नोकरनामा = नोकरीचा कागदपत्र जो दुकानाच्या मालकाने देलेला असतो.
- ज्या कर्मचाऱ्याच्याकडे हा सरकारी परवानगी पत्र आहे, तोच अधिकृत मानला जातो.
- त्याच व्यक्तीला दुकानात रात्री राहण्याची परवानगी आहे.
**कोण रात्री राहू शकतो?**
✓ वैध नोकरनामा असलेल्या कर्मचाऱ्यांना हक्क आहे.
✗ परिवारचे सदस्य, मित्र, इतर लोक रात्री राहू शकत नाहीत.
**दंड:**
हा नियम मोडल्यास Collector किंवा Government ₹500 पर्यंत दंड मुकवू शकते आणि licence रद्द करू शकते.
**कारण:**
हे नियम दुकानात नियमितता, सुरक्षा आणि गोपनीयता सुनिश्चित करण्यासाठी आहे.
27. Retail price किरकोळ किंमत
- (1) All sales of toddy shall be made for cash only.
- (2) The licensee shall not sell toddy at a price exceeding that fixed by the Collector, after taking into account the local conditions and cost of production.
28. Licensed shop to be open for inspection by officers परवानाप्राप्त दुकान अधिकाऱ्यांच्या तपासणीसाठी उघडे असणे
The licensed shop and the toddy therein shall at all times be open to inspection by the officers empowered under Section 122 of the Act.
परवानाप्राप्त दुकान आणि त्यातील ताडी सर्व वेळी अधिनियमाच्या कलम १२२ अन्वये अधिकारप्राप्त अधिकाऱ्यांच्या तपासणीसाठी उघडे असेल.
---
**विस्तृत स्पष्टीकरण:**
• **दुकान कधीही बंद करता कामा नाही** - जर तुम्हाला दारूची दुकान चालवण्याचा licence आहे, तर तुम्ही अधिकाऱ्यांना कधीही तपास करण्याची मनाई करू शकत नाही.
• **अधिकारी कोणी?** - कायद्यातील कलम १२२ नुसार नियुक्त केलेले सरकारी अधिकारी. उदा., Excise Inspector, Deputy Collector इत्यादी.
• **दुकान आणि दारू दोन्ही तपासता येतात** - अधिकारी दुकान पाहू शकतात आणि तेथे ठेवलेली दारू देखील तपासू शकतात.
• **अचानक तपास होऊ शकतो** - कोणीही नोटिस न देता तपास केला जाऊ शकतो. तुम्हाला "आधी सूचित करा" असा हक्क नाही.
• **का हे नियम?** - हे सरकारला हक्क देते की कोणत्या दुकानात अवैध दारू तर नाही, सब्सटेंडर पैसे वसूल करत आहे की नाही - असे तपास करू शकते.
• **उल्लंघन केल्यास?** - अधिकाऱ्यांना दुकान बंद करण्याची, licence रद्द करण्याची किंवा दंड ठोठावण्याची मते असते.
29. Books maintained in licensed shop परवानाप्राप्त दुकानात ठेवावयाच्या नोंदवह्या
The licensee shall purchase at his cost the accounts register in Form T.R.T.D.-6 and visit book and maintain them correctly. The visit book and the account register shall be page numbered and got sealed with the seal of the Superintendent and properly kept in the licensed shop for inspection of officers to record their inspection remarks therein. The visit book and the accounts register shall not be removed from the licensed shop at any time except under the proper written authority of the Superintendent and the licensee shall be responsible for their safe custody.
परवानाधारक स्वखर्चाने नमुना टी.आर.टी.डी.-६ मधील हिशोब नोंदवही आणि भेट पुस्तक खरेदी करेल आणि ते योग्यरित्या ठेवेल. भेट पुस्तक आणि हिशोब नोंदवही पृष्ठ क्रमांकित असतील आणि अधीक्षकांच्या मुद्रेने मुद्रांकित करून घेतल्या जातील आणि अधिकाऱ्यांनी त्यांचे तपासणी अभिप्राय नोंदविण्यासाठी तपासणीसाठी परवानाप्राप्त दुकानात योग्यरित्या ठेवल्या जातील. भेट पुस्तक आणि हिशोब नोंदवही अधीक्षकांच्या योग्य लेखी प्राधिकाराशिवाय कोणत्याही वेळी परवानाप्राप्त दुकानातून काढल्या जाणार नाहीत आणि परवानाधारक त्यांच्या सुरक्षित अभिरक्षेसाठी जबाबदार असेल.
विस्तारात:
**दोन नोंदवह्या कोणत्या?**
• हिशोब नोंदवही (Form T.R.T.D.-6) — दारूची विक्री, साठा इत्यादीचे हिशोब
• भेट पुस्तक — सरकारी अधिकारी दुकान तपास करतात तेव्हा त्यांचे नोंद
**ती कशी ठेवायची?**
• ही दोन्ही पुस्तकांची खरेदी करणे आणि नियमित ठेवणे हा परवानाधारकाचा स्वजन खर्च आहे
• पुस्तकाचे सर्व पृष्ठ क्रमांकित असावेत (1, 2, 3... असे)
• Superintendent (अधीक्षक) यांनी या पुस्तकांवर त्यांची मुद्रा लावायची (seal लावायची)
• दुकानातच ठेवायची — हरकत नाही
**अधिकारी तपास करायचे तर?**
• अधिकारी दुकानात आले की या पुस्तकांमध्ये तपासणीचे नोंद लिहितात
• परवानाधारकाने हे नोंद पाहिले पाहिजेत
**काढता येतं का?**
• नाही! ही पुस्तके दुकानातूनच हलवता येत नाहीत
• फक्त अधीक्षकांचा लेखी परवानगी असेल तरच बाहेर काढता येतात
• परवानाधारक यांची सुरक्षित ठेवण याची जबाबदारी परवानाधारकाची आहे
**साधारणपणे:** दारू दुकान सरकारी नियमांखालून चालते, म्हणून सरकार दुकानचे हिशोब तपास करते. ही पुस्तकें हा पुरावा आहेत.
30. The licensee to abide by Act, rules, etc. परवानाधारक कायदा, नियम इत्यादींचे पालन करण्यास बांधील असणे
The licensee shall abide by the conditions of his licence and the provisions of the Act and rules, regulations and orders made thereunder.
परवानाधारक आपल्या परवान्याच्या अटींचे आणि अधिनियमाच्या आणि त्याखाली केलेले नियम, विनियम व आदेश यांच्या तरतुदींचे पालन करेल.
---
**विस्तारीत समजावणी:**
• **licence धारकाला काय करायचे आहे?**
जो व्यक्ती दारू किंवा तोडी विक्रय करण्यासाठी licence घेतो, त्याला सरकारचे सर्व नियम-कायदे पाळणे बंधनकारक आहे.
• **कोणकोणत्या गोष्टींचे पालन करायचे?**
१. तुमच्या licence मध्ये लिहिलेल्या सर्व अटी (उदा., दुकान किती वेळा खुली ठेवायचे, कोणाला विक्रय करायचे आणि कोणाला नाही इत्यादी)
२. Maharashtra Toddy Shops (Licensing in Tribal Areas) And Toddy Trees (Tapping in Tribal Areas) Rules, 1981 मध्ये लिहिलेले नियम
३. सरकारचे इतर आदेश आणि दिशानिर्देश
• **उदाहरणार्थ:**
जर licence मध्ये लिहिले आहे की "दुकान दिवसभर 10 AM ते 8 PM पर्यंत खुली ठेवायचे," तर तुम्हाला या वेळेबाहेर विक्रय करता येणार नाही.
• **अगर नियम मोडले तर?**
licence रद्द होऊ शकता, दंड भरावा लागू शकतो, किंवा कायदेशीर कारवाई होऊ शकते.
**म्हणून:** licence घेताना आणि अंगीकार करताना सर्व अटी काळजीपूर्वक वाचा आणि पाळा.
31. Suspension or cancellation of licence परवाना निलंबन किंवा रद्द करणे
The licence may be suspended or cancelled in accordance with the provisions of Section 54 or 56 of the Act.
अधिनियमाच्या कलम ५४ किंवा ५६ च्या तरतुदींनुसार परवाना निलंबित किंवा रद्द केला जाऊ शकतो.
---
**विस्तारित समजावणी:**
• **licence निलंबन = तात्पुरते बंद करणे** — तुमचा दारूचा licence काही काळासाठी निलंबित केला जातो. या काळात तुम्ही दारू विक्री करू शकत नाही. पण licence परत मिळवता येऊ शकतो जर तुम्ही नियम पाळा.
• **licence रद्द करणे = कायमस्वरूपी बंद करणे** — licence पूर्णतः रद्द झाल्यास तुम्ही दारू विक्री करू शकत नाही. नवा licence घेतलाही तर काही वर्षांसाठी नाकारला जाऊ शकतो.
• **कधी होते असे?** — जर तुम्ही कायद्याचे नियम तोडले, जसे:
- गैरकानूनी दारू विक्री केली
- नकली दारू विक्री केली
- नाबालिगांना दारू दिली
- Collector किंवा अधिकारींना रिश्वत दिली
- licence शर्तींचे उल्लंघन केले
• **कोण ठरवतो?** — Collector किंवा Commissioner यांच्या आदेशानुसार अधिनियमाच्या **कलम ५४** किंवा **कलम ५६** नुसार हा निर्णय घेतला जातो.
• **तुम्हाला अधिकार** — licence रद्द करण्याआधी तुम्हाला सुनावणीचा अधिकार आहे. तुम्ही आपल्या बाजूची कारणे सांगू शकता.
**उदा., जर तुम्ही नाबालिगांना दारू विक्री केलात तर तुमचा licence निलंबित किंवा रद्द होऊ शकतो.**
32. Powers to issue supplementary instructions पूरक सूचना जारी करण्याचे अधिकार
The State Government and the Commissioner may issue written instructions providing for any supplemental matter arising out of these rules.
राज्य शासन आणि आयुक्त या नियमांतून उद्भवणाऱ्या कोणत्याही पूरक बाबींसाठी लेखी सूचना जारी करू शकतात.
**तपशील:**
• **हे नियम कोणासाठी आहे?** — हे Rule 32 महाराष्ट्र Toddy Shops (जमातीच्या भागात) आणि Toddy Trees (तपन) नियमांवर लागू होते.
• **अधिकार कोणाकडे आहे?** — दोन संस्थांना हा अधिकार आहे:
- राज्य शासन (State Government)
- आयुक्त (Commissioner)
• **काय करू शकतात?** — ते लेखी सूचना (written instructions) जारी करू शकतात.
• **कोणत्या बाबीवर?** — कोणत्याही **पूरक बाबी** (supplemental matter) वर, जी या नियमांतून निर्माण होते.
**सोप्या भाषेत:**
समजा, नियमांमध्ये काही गोष्ट स्पष्टपणे लिहिली नाही आहे किंवा एखादी नवीन परिस्थिती निर्माण झाली आहे. तर शासन आणि Commissioner हे अतिरिक्त निर्देश देऊ शकतात. उदा., जर Toddy shop खोलण्यासाठी नवीन कागदपत्र लागेल तर शासन त्यांचा नियम जारी करू शकतात.
**महत्वाचे:** हे सूचना नक्की **लेखी** (written) असणे आवश्यक आहे — तोंडी सूचना पुरेशी नाहीत.
33. Saving बचत/प्रभाव
Nothing in these rules shall apply to Nira or Neera or affect the operations of any special rules for the tapping of trees for any purposes other than for selling toddy by retail sale under these rules.
या नियमांतील कोणतीही गोष्ट नीरा किंवा नीरला लागू होणार नाही किंवा या नियमांखाली किरकोळ विक्रीने ताडी विकण्याव्यतिरिक्त इतर कोणत्याही उद्देशाने झाडे छेदण्याच्या कोणत्याही विशेष नियमांच्या कार्यवाहीवर परिणाम करणार नाही.
विस्तार:
• **नीरा/नीरा म्हणजे काय?**
नीरा (किंवा नीरा) हा ताडाच्या झाडातून निघणारा एक मीठास द्रव आहे जो नैसर्गिकरित्या मिळतो. हा ताडी नाही — हा सर्वात वेगळा द्रव आहे.
• **या Rule चा अर्थ:**
या 1981 च्या नियमांमध्ये ज्या गोष्टी सांगितल्या आहेत, ते नीरा/नीरा साठी लागू होत नाहीत. म्हणजे नीरा विक्रीसाठी अलग नियम आहेत आणि या licence नियमांना तेथे कोणताही परिणाम होणार नाही.
• **इतर उद्देश:**
जर कोणी ताडाची झाडे छेदत असतील — पण ताडी विक्रीसाठी नव्हे, तर इतर कोणत्याही कारणासाठी (उदा., लाकूड, खेळणे, औषध वगैरे) — तर त्यांच्यासाठी अलग विशेष नियम असू शकतात. या Rule 33 ने त्या नियमांना कोणताही बाधा येणार नाही.
• **सरल भाषेत:**
या नियमांच्या बाहेर जे काही नीरा, नीराची किंवा झाडे छेदण्याची विशेष कार्यवाही आहे, ती अशी असते. हे नियम फक्त **ताडीच्या दुकानाचे licence** आणि **किरकोळ ताडी विक्रीच्या** गोष्टीसाठीच आहेत.