-
women and persons below 21 years of age;
-
persons suffering from any infectious or contagious disease*;
-
persons who are insane;
-
persons who in the opinion of the Collector have a bad character;
-
persons whose NOKARNAMAS or licences have previously been cancelled;
-
persons convicted of any criminal offence:
Provided that, in the case of persons falling under clauses (iv), (v) and (vi), the disqualification may at any time be removed by a written order of the Collector.
39. Restriction on sale of country liquor to certain persons विशिष्ट व्यक्तींना देशी दारूच्या विक्रीवर निर्बंध
— A retail licensee shall not sell country liquor to the following categories of persons, namely:
-
a lunatic or insane person;
-
person who is in an intoxicated state;
-
person known or suspected to be participating in any rioting or disturbance of peace, and
-
the Armed Forces of the Union, member of the Police force, the Prohibition and Excise Department, State Transport and Railway Department or driver of a motor vehicle, when on duty or in uniform or both.
किरकोळ परवानाधारक खालील श्रेणीतील व्यक्तींना देशी दारू विकणार नाही, म्हणजे: (i) वेडी किंवा असंतुलित व्यक्ती; (ii) मद्यधुंद अवस्थेतील व्यक्ती;
---
**Rule 39 म्हणते:**
जर तुमच्याकडे देशी दारूची retail shop आहे, तर तुम्ही खालील व्यक्तींना दारू विकू शकत नाही:
**१. वेडी किंवा मानसिक रोगी व्यक्ती**
- जर कोणी मानसिक रोगाने ग्रस्त असेल, तर तुम्ही त्याला दारू विकू शकत नाही.
- कारण: असा व्यक्ती हानीकारक निर्णय घेऊ शकतो.
**२. मद्यधुंद व्यक्ती**
- जर कोणी आधीच दारूने भाजलेला असेल (नशेत असेल), तर आणखी दारू विकू शकत नाही.
- उदा.: जर एक व्यक्ती नशेत तुमच्या दुकानात आले, तर तुम्ही त्याला दारू देऊ शकत नाही.
**३. दंगा किंवा हिंसा करणारे व्यक्ती**
- जर कोणी दंगा, मारपीट किंवा शांतता भंग करण्याचा संशय असेल, तर दारू न विक.
**४. सरकारी कर्मचारी ड्यूटीवर असेल तर दारू न विक**
- सैन्य (Army/Navy/Air Force)
- पोलिस
- Prohibition विभाग
- रेल्वे कर्मचारी
- ड्राईव्हर (ड्यूटीवर असताना)
जर तुम्ही या नियमाचे उल्लंघन केलात, तर तुमचा licence रद्द होऊ शकतो किंवा दंड भरावा लागू शकतो.
40. Country Liquor sales to be on cash only देशी दारूची विक्री फक्त रोखीनेच होईल
— All sales of country liquor shall be made on cash only.
देशी दारूची सर्व विक्री केवळ रोखीने केली जाईल.
विस्तारित समजावणी:
• **काय म्हणायचे आहे?**
देशी दारू (जसे की हजरी, अरक इत्यादी) विकताना विक्रेता लगेच रोखी पैसे घेणे आवश्यक आहे.
• **उदाहरणे:**
- ✗ बंद — दुकानदार ग्राहकाला उधार देऊन दारू विकणे
- ✗ बंद — चेक, ड्राफ्ट किंवा डिजिटल payment त्याचवेळी नसेल तर विक्री करणे
- ✓ योग्य — ग्राहक लगेच रोखी दिल्यावर दारू देणे
• **कसे लागू होते?**
देशी दारूच्या दुकानदाराला (सरकारी किंवा खाजगी license धारकाला) हा नियम पाळणा आवश्यक आहे.
• **का असा नियम आहे?**
- सरकारी नियंत्रण राखणे
- रोखी लेनदेनातून साफ़ रेकॉर्ड ठेवणे
- गोड़े रुपये तोडणे व अन्य कारभार रोखणे
• **नियम मोडल्यास?**
licence suspend किंवा cancel होऊ शकता, किंवा दंड भरावा लागू शकतो.
ही साधी व्यवस्था आहे — दारू विक्रेता लगेच पैसे घ्यावेत, उधार चालू नाही.
41. Licensed shop to be open for inspection of officers परवानाप्राप्त दुकान अधिकाऱ्यांच्या तपासणीसाठी उघडे असावे
— The licensed retail shop and the country liquor there in shall at all times be open to inspection by Officers empowered under section 122 of the Act.
परवानाधारक किरकोळ दुकान आणि त्यातील देशी दारू कायद्याच्या कलम १२२ अंतर्गत अधिकृत अधिकाऱ्यांद्वारे सर्व वेळी तपासणीसाठी खुले असेल.
---
**विस्तृत समजावून सांगणे:**
• **दुकान खुले असावे:** तुमच्याकडे दारूचा licensed shop असेल तर त्या दुकानाचे दरवाजे हमेशा अधिकाऱ्यांसाठी खुले असावेत.
• **कधीही तपास शक्य:** सकाळ, दुपार, रात्री — कोणत्याही वेळी Collector, Excise officer किंवा इतर अधिकारी तुमच्या दुकानात आ.ज.ह. करू शकतात.
• **कोण तपास करू शकतो:** Maharashtra Prohibition Act च्या **कलम 122** अंतर्गत अधिकृत अधिकारी (म्हणजे Excise department चे अधिकारी) हा तपास करायचा अधिकार आहे.
• **मनाई करणे अपराध:** जर तुम्ही दुकान बंद केले किंवा अधिकाऱ्यांना तपास करू दिले नाही तर:
- तुमचा licence रद्द होऊ शकतो
- ₹500 ते ₹2,000 दंड किंवा तुरुंगवास होऊ शकतो
• **तपास काय पाहतात:** दारूची गुणवत्ता, कुठून आली ती दारू, license की valid आहे, stock records योग्य आहेत का — हे सगळे तपास केले जाते.
**साधी गोष्ट:** License घेतलंस म्हणून दुकान सरकारीकडेच राहते. अधिकारी कोणत्याही वेळी येऊ शकतात आणि तुमच्या दुकानात सब काही पाहू शकतात.
42. Maintenance of registers and submission of returns by licensee परवानाधारकाने नोंदवह्या ठेवणे आणि मासिक विवरणपत्र सादर करणे
— The accounts Register and Visit Books shall be page-numbered and got stamped with the seal of the Superintendent, and kept properly in the licensed retail shop. The Visit Book shall be made available to the Inspecting Officers to record their inspection remarks there in, the is situated and a copy there of to the Superintendent concerned.
हिशेब नोंदवही आणि भेट पुस्तके पृष्ठांकित असतील आणि अधीक्षकांच्या शिक्क्याने मुद्रांकित असतील आणि परवानाधारक किरकोळ दुकानात योग्यरित्या ठेवली जातील.
दारू विक्रय करणाऱ्या दुकानदारांनी हिशेब आणि भेट पुस्तके ठेवायला हवेत, त्यांची काळजी घ्यायला हवी आणि प्रत्येक महिन्याच्या 5 तारखेपर्यंत विवरणपत्र सरकारला सादर करायला हवे.
---
विस्तारित समजावणी:
**नोंदवह्यांचे रक्षण:**
• दुकानदारांनी दोन महत्वाची पुस्तके ठेवायला हवेत - एक हिशेब नोंदवही आणि एक भेट पुस्तक (Visit Book).
• ही दोन्ही पुस्तकेंचे पृष्ठ क्रमांक असायला हवेत (page-numbered) आणि अधीक्षकांच्या शिक्क्याने मुद्रांकित असायला हवेत.
• ही पुस्तकेंची नोंद-भाव योग्य पद्धतीने दुकानात ठेवली जायला हवी.
**भेट पुस्तकाचा उपयोग:**
• जेव्हा Prohibition विभागाचे अधिकारी दुकानाची तपासणी करतात, तेव्हा ते भेट पुस्तकात आपल्या तिप्पण्या लिहितात.
• दुकानदार हे भेट पुस्तक तपासणी अधिकाऱ्यांना उपलब्ध करायला हवे.
**नोंदवह्यांचे हस्तांतरण:**
• ही पुस्तकेंना दुकानातून बाहेर नेता येत नाही - कोणत्या कारणासाठी नेत नाहीये.
• जर कधी लिखित परवानगी मिळाली तरच हे पुस्तके दुकानातून काढता येतात.
• दुकानदार यांची संपूर्ण जबाबदारी ही पुस्तकेंची सुरक्षा राखणे हे आहे.
**मासिक विवरणपत्र:**
• प्रत्येक महिन्याच्या 5 तारखेपर्यंत दुकानदारांनी Form C.L. XXIII नावाचे विवरणपत्र तयार करायला हवे.
• हे विवरणपत्र दोन जागांना सादर करायला हवे:
- Prohibition आणि Excise Inspector (जिथे दुकान आहे)
- संबंधित अधीक्षक
उद्देश्य: दारू विक्रयाचा संपूर्ण खुलासा सरकारला असायला हवा - हे नियम त्यासाठी आहेत.
43. Licensee to abide by Act, Rules, etc. कायदा, नियम इत्यादींचे पालन करण्यासाठी परवानाधारक बांधील असणे
— A retail licensee shall abide by the conditions of his licence and the provisions of the Act and rules, regulations and orders made there under.
किरकोळ परवानाधारक त्याच्या परवान्याच्या अटी आणि कायद्याच्या तरतुदी आणि त्याअंतर्गत बनवलेले नियम, नियमन आणि आदेशांचे पालन करेल.
विस्तारित समजावून सांग:
**मतलब काय आहे?**
जर तुमच्या shop वरून किरकोळ (retail) दारू विक्री करण्याचा licence आहे, तर तुम्हाला काय-काय करायचे आणि काय करू नये हे सर्व नियम पाळणे अनिवार्य आहे.
**तुम्हाला काय पाळावे लागतील?**
• **Licence च्या शर्ती** — जेव्हा तुम्हाला licence दिलेला असेल तेव्हा त्यामध्ये काही खास शर्ती लिहिली असतील. उदा., "रविवारी दुकान बंद ठेवायची", "केवळ हे नुस्ते दारू विक्री करायचे", "रात्री 10 वाजेपर्यंत ऑपन करायचे" — हे सर्व पाळणे आवश्यक आहे.
• **Maharashtra Prohibition Act** — हा मुख्य कायदा आहे. त्यात कोणासाठी दारू विक्री करू शकता, कोणासाठी नाही, किती quantity विक्री करू शकता इत्यादी सांगितलेले आहे.
• **Rules आणि Regulations** — Collector किंवा Commissioner कडून वेळोवेळी जारी केलेले आदेशही पाळावे लागतील.
**जर नियम भंग केले तर?**
तुमचा licence रद्द होऊ शकतो, दंड भरावा लागू शकतो किंवा तुरुंगवास होऊ शकते.
44. Suspension or cancellation of licence परवाना निलंबन किंवा रद्द करणे
— The licence may be suspended or cancelled in accordance with the provisions of section 54 or 56 of the Act
कायद्याच्या कलम ५४ किंवा ५६ च्या तरतुदींनुसार परवाना निलंबित किंवा रद्द केला जाऊ शकतो.
---
**विस्तारित समजावणी:**
• **Licence रद्द म्हणजे काय?** — तुमचा दारूचा परवाना पूर्णपणे संपतो आणि तुम्ही दारूचा व्यवसाय करू शकत नाही.
• **Licence निलंबित म्हणजे काय?** — परवाना थोडक्यासाठी बंद केला जातो (उदा., ६ महिने किंवा १ वर्ष). नंतर परिस्थिती सुधारल्यास परत मिळू शकतो.
• **कधी हे होते?** — जर तुम्ही:
- दारू बिकणे मना असलेल्या ठिकाणी विकल्या (उदा., शाळेजवळ)
- परवानाच्या शर्तींचा भंग केला
- चोरी किंवा अवैध दारूचा व्यापार केला
- पैसे गोड करणे, भाजीवाला आदींना दारू देणे
- नियमित तपासणीत अपयश आले
• **कोण करतो हे निर्णय?** — Collector किंवा Commissioner (Excise Department).
• **कायद्याचे कलम ५४ आणि ५६** — या कलमांमध्ये suspended किंवा cancelled करण्याचे नियम लिहिलेले आहेत.
• **व्यावहारिक उदाहरण:** तुमच्याकडे restaurant च्या लिकोरचा licence आहे, पण तुम्ही मिनीटांत (हवेली) दारू विकू लागलात — तर licence रद्द होऊ शकतो.