HOMETHE BOMBAY DENATURED SPIRIT RULES, 1959
View all order & notifications Forms / Schedules
G. N., R.D., NO. DNS. 1057/31550, dated 14th March, 1959
📜 ORIGIN: G.N., dated 1959 (as amended).
✅ STATUS: In force, as amended.
📖 PRINTED MANUAL REFERENCE: Paragraph {54}, printed 2023 Excise Manual (page range 355-410).
In exercise of the powers conferred by section 143 of the Bombay Prohibition Act, 1949 (Bom, XXV of 1949), and in supersection of all the notifications in so far as they relate to the import, export, transport, sale, use or possession of denatured spirit, the Government of Bombay hereby makes the following Rules, namely :
मुंबई दारूबंदी अधिनियम, १९४९ (मुंबई XXV सन १९४९) च्या कलम १४३ द्वारे प्रदान केलेल्या अधिकारांचा वापर करून आणि विप्रकृत मद्यार्काच्या आयात, निर्यात, वाहतूक, विक्री, वापर किंवा ताब्याशी संबंधित सर्व अधिसूचना रद्द करून, मुंबई शासन खालील नियम बनवीत आहे:
📋 AT A GLANCE: These Rules govern the manufacture, storage, transport, possession and sale of denatured spirit in Maharashtra, prescribing licence types (D.S. I to D.S. VII), prescribed denaturants, working hours, warehousing and enforcement provisions under the Bombay/Maharashtra Prohibition Act, 1949.
- Amended by G.N. of 25-7-1963
- Amended by G.N. of 4-11-1968
- Amended by G.N. of 23-8-1966
- Amended by G.N. of 8-2-1961
- Amended by G.N. of 6-9-1973
- Amended by G.N. of 21-11-1998
- Amended by G.N. of 16-3-1988
- Amended by G.N. of 28-11-1988
- Amended by I8-8-2008
- Amended by 10-4-2008
- Amended by G.N. dt. 7-12-2020
📜 मूळ: G.N., dated 1959 (as amended).
✅ स्थिती: प्रभावी, दुरुस्त्यांसह.
📖 मुद्रित उत्पादन शुल्क पुस्तिका संदर्भ: परिच्छेद {54}, मुद्रित 2023 उत्पादन शुल्क पुस्तिका (पान श्रेणी 355-410).
📋 एका दृष्टिक्षेपात: हे नियम महाराष्ट्रात विप्रकृत मद्यार्काचे उत्पादन, साठवणूक, वाहतूक, बाळगणे व विक्री यांचे नियमन करतात आणि मुंबई/महाराष्ट्र दारूबंदी अधिनियम, 1949 अंतर्गत परवाना प्रकार (D.S. I ते D.S. VII), विहित विप्रकृतीकारके (denaturants), कामकाजाचे तास, गोदाम व अंमलबजावणी तरतुदी विहित करतात.
Short Title and Extent शीर्षक आणि व्याप्ती
1. Short Title and Extent.
ते संपूर्ण महाराष्ट्र राज्याला लागू होतात.
या नियमांना मुंबई विप्रकृत मद्यार्क नियम, १९५९ म्हणता येईल.
ते संपूर्ण महाराष्ट्र राज्याला लागू होतात.
Definitions व्याख्या
2. Definitions.
In these Rules, unless there is anything repugnant to the subject or context—
(3) "Form" means a form appended to these Rules;
(4) "household" means a group of persons residing and messing jointly as the member of one domestic unit;
(5) "licence" means a licence granted under these Rules;
(6) "licensed premises" means premises in respect of which a licence or a permit has been granted under these Rules;
(7) "licensee" means a person who has been granted a licence under these Rules;
1(8) "Ordinary Denatured Spirit" means Spirit, 100 litres of which consist of 99.75 litres of Rectified Spirit, 0.25 litres of Pyridine Bases, 1/2 gm (5 particles per million) of Crystal Violet & 5 gms of (50 particles per million) of Denatonium Saccharide or Denatonium Benzoate mixed according to the process described by the Commissioner under condition 6 of the licence in Form DS-1.1
(9) "pass" means a pass granted under these rules;
(10) "permit" means a permit granted under these rules;
(11) "permit-holder" means a person who has been granted a permit under these rules;
(13) "retail licensees" means a person holding a licence under rule 35;
(16) "wholesale licensee" means a person holding a licence under rule 33;
(17) "warehouse" means any part or parts of a Government or licensed distillery or bonded warehouse which the Commissioner may appoint as a place for the receipt, storage or denaturation of spirit and for storage and issue of denatured spirit therefrom;
(18) "wholesale sale" means sale to retail or wholesale licensees and includes sale to persons holding licences in Form D.S. IV. [D.S.V. appended to these rules or D.S.P. I appended to the Maharashtra Denatured Spirituous Preparations Rules, 1963] in quantities not less than [five litres1 at a time;
(19) The expressions "ordinary denatured spirit", "methylated industrial denatured spirit" and "special industrial denatured spirit" means ordinary denatured spirit, methylated industrial denatured spirit and special industrial denatured spirit manufactured in accordance with the process prescribed by regulations made in that behalf by the Commissioner under the Act.
या नियमांमध्ये, विषय किंवा संदर्भात काही विसंगत नसल्यास-
"अधिनियम" म्हणजे मुंबई दारूबंदी अधिनियम, १९४९;
या नियमांच्या उद्देशाने "बाटली" म्हणजे ६५० मिलीलिटर क्षमतेची बाटली;
"विप्रकृत मद्यार्क" म्हणजे D.S.I नमुन्यात वर्णन केलेल्या प्रक्रियेनुसार विप्रकृत केलेला शुद्ध मद्यार्क;
"नमुना" म्हणजे या नियमांना जोडलेला नमुना;
"घर" म्हणजे एका घरगुती एककाचे सदस्य म्हणून एकत्र राहणाऱ्या आणि भोजन करणाऱ्या व्यक्तींचा समूह;
"परवाना" म्हणजे या नियमांतर्गत मंजूर केलेला परवाना;
"परवानाधारक परिसर" म्हणजे ज्या परिसरासंबंधी या नियमांतर्गत परवाना किंवा परमिट मंजूर केले गेले आहे अशी परिसर;
"परवानाधारक" म्हणजे या नियमांतर्गत परवाना मंजूर केलेली व्यक्ती;
"सामान्य विप्रकृत मद्यार्क" म्हणजे मद्यार्क, ज्याच्या १०० लिटरमध्ये ९९.७५ लिटर शुद्ध मद्यार्क, ०.२५ लिटर पायरीडिन बेस, १/२ ग्रॅम असतात...
"पास" म्हणजे या नियमांतर्गत मंजूर केलेला पास;
"परमिट" म्हणजे या नियमांतर्गत मंजूर केलेला परमिट;
"परमिट धारक" म्हणजे या नियमांतर्गत परमिट मंजूर केलेली व्यक्ती;
५ * * * * *
"किरकोळ परवानाधारक" म्हणजे नियम ३५ अंतर्गत परवाना धारण करणारी व्यक्ती;
"विशेष विप्रकृत मद्यार्क" म्हणजे D.S.I नमुन्यातील अट ६ मध्ये वर्णन केलेल्या प्रक्रियेनुसार कोणताही विप्रकृतक मिसळून विप्रकृत केलेला मद्यार्क...
"मद्यार्क" म्हणजे ६६ O.P. ताकदेपेक्षा कमी नसलेला शुद्ध मद्यार्क आणि त्यात निरपेक्ष अल्कोहोल समाविष्ट आहे;
"अधीक्षक" म्हणजे राज्य उत्पादन शुल्क अधीक्षक आणि "निरीक्षक" म्हणजे राज्य उत्पादन शुल्क निरीक्षक;
"घाऊक परवानाधारक" म्हणजे नियम ३३ अंतर्गत परवाना धारण करणारी व्यक्ती;
"वेअरहाऊस" म्हणजे शासकीय किंवा परवानाधारक डिस्टिलरी किंवा बाँडेड वेअरहाऊसचा कोणताही भाग ज्याला आयुक्त मद्यार्काच्या विप्रकृतीकरणाचे ठिकाण म्हणून नियुक्त करू शकतात;
"घाऊक विक्री" म्हणजे किरकोळ किंवा घाऊक परवानाधारकांना विक्री आणि त्यात D.S.IV, D.S.V नमुन्यात परवाने धारण करणाऱ्या व्यक्तींना विक्री समाविष्ट आहे;
"सामान्य विप्रकृत मद्यार्क", "मिथाइलेटेड औद्योगिक विप्रकृत मद्यार्क" आणि "विशेष औद्योगिक विप्रकृत मद्यार्क" या अभिव्यक्तींचा अर्थ...
Rule 2 मध्ये या नियमांमध्ये वापरलेल्या सर्व महत्त्वाच्या शब्दांची व्याख्या दिलेली आहे ताकि सर्वांना समान अर्थ समजेल.
---
**विस्तृत व्याख्या:**
• **Act** = मुंबई दारूबंदी अधिनियम, १९४९ — हा मूळ कायदा आहे.
• **Bottle** = ६५० मिलीलिटर क्षमतेची बाटली — कितीही द्रव असो, ६५० मिली क्षमतेची बाटली "बाटली" मानली जाते.
• **Denatured Spirit** = शुद्ध मद्यार्क ज्यामध्ये खास रसायन मिळवून खराब केले गेले आहे. हे पिण्यासाठी वापरता येत नाही — फक्त औद्योगिक कामासाठी वापरता येते.
• **Form** = या नियमांच्या शेवटी दिलेले नमुने (अर्ज फॉर्म वगैरे).
• **Household** = एका घरातून एकत्र राहणारे आणि भोजन करणारे लोक.
• **Licence** = या नियमांतर्गत अधिकारांकडून मिळालेली परवानगी.
• **Licensed Premises** = ज्या दुकान/गोदामला परवाना किंवा परमिट मिळालेला आहे.
• **Licensee** = परवाना धारण करणारी व्यक्ती.
• **Ordinary Denatured Spirit** = विशेष रसायन (Pyridine, Crystal Violet, Denatonium) मिळवून विप्रकृत केलेला मद्यार्क.
• **Pass** = या नियमांतर्गत मंजूर केलेला प्रवास परवाना.
• **Permit** = या नियमांतर्गत मंजूर केलेली परमिट.
• **Permit-holder** = परमिट धारक व्यक्ती.
• **Retail Licensee** = नियम ३५ अंतर्गत किरकोळ विक्रीचा परवाना धारणकर्ता.
• **Special Denatured Spirit** = आयुक्तांच्या अनुमतीने वेगळ्या रसायन मिळवून विप्रकृत केलेला मद्यार्क.
• **Spirit** = ६६ O.P. (Overpoof) ताकदीचा शुद्ध मद्यार्क — निरपेक्ष अल्कोहोल समाविष्ट.
• **Superintendent** = उत्पादन शुल्क विभागाचा अधीक्षक.
• **Inspector** = उत्पादन शुल्क विभागाचा निरीक्षक.
• **Wholesale Licensee** = नियम ३३ अंतर्गत घाऊक विक्रीचा परवाना धारक.
• **Warehouse** = शासकीय किंवा परवानाधारक डिस्टिलरीतील गोदाम जिथे मद्यार्क विप्रकृत, साठवले जातात.
• **Wholesale Sale** = किरकोळ/घाऊक परवानाधारकांना ५ लिटरपेक्षा कमी नसलेल्या प्रमाणात विक्री.
-
Circular 22 Nov 2022 issued by commissioner state exciseविशेष / साधारण विप्रकृत मदयार्क बनवितांना वापरावयाच्या डिनेचरंटच्या प्रमाणा बाबत Proportions of Denaturant to be used for manufacturing SDS / ODS
-
Circular 30 Nov 2022 issued by commissioner state exciseDenaturant Percentage while manufacturing SDS and ODS, विशेष विप्रकृत अथवा सर्व साधरण विप्रकृत मदयार्क बनवताना वापरावयाच्या डिनेचरंट च्या प्रमाणा बाबत Oil company transaction ऑइल कंपनी बाबत
Prohibition to Denaturing Spirit मद्यार्क विप्रकृत करण्यास मनाई
3. Prohibition to Denaturing Spirit.
No person shall denature spirit except under a licence under these rules and in accordance with the process [prescribed by the State Government in that behalf].
या नियमांतर्गत परवान्याशिवाय आणि राज्य शासनाने त्या संबंधात विहित केलेल्या प्रक्रियेनुसार वगळता कोणतीही व्यक्ती मद्यार्क विप्रकृत करणार नाही.
---
**तपशील:**
• **मद्यार्क विप्रकृत करणे (Denaturing Spirit) म्हणजे काय?**
दारू (spirit) ला विषारी पदार्थ मिक्स करून त्याला खराब बनवणे. हे करून दारू मानवी वापरासाठी अयोग्य बनवले जाते.
• **परवान्याशिवाय हे काम करु नका:**
कोणीही व्यक्ती किंवा कंपनी सरकारकडून licence घेतल्या विना दारू खराब करू शकत नाही.
• **Licence कसे मिळवायचे?**
तुम्हाला राज्य शासनाकडे अर्ज करणा लागेल आणि त्यांच्या नियमांनुसार परवान्याची मागणी करणी लागेल.
• **सरकारने जी प्रक्रिया ठरवली ती पाळणी करणी:**
Licence मिळल्यानंतर दारू खराब करताना राज्य शासनाने ठरवलेल्या नियमांचे अनुसरण करणे आवश्यक आहे. गलत पद्धतीने हे काम करु शकत नाही.
• **काय होऊ शकते, जर नियम तोडले तर?**
Licence विना किंवा सरकारी प्रक्रिया न पाळता हे काम केल्यास दंड किंवा कारावास होऊ शकतो.
**सोप्या शब्दात:** दारू खराब करायचंय तर सरकारी परवानगी घ्या आणि सरकारचे नियम पाळ.
Application for licence परवान्याकरिता अर्ज
4. Application for licence.
Any person desiring to denature spirit [manufactured or stored] by him under bond and sell such spirit shall apply to the Commissioner for a licence for the denaturation of spirit and sale thereof. The application [shall be accompanied by a challan evidencing payment of a fee of one hundred rupees for such application and] shall contain the following particulars, namely:
(1) Name and address of the applicant.
(2) Place where spirit will be stored.
(3) Place where spirit is to be denatured.
(4) Number and date of licence for manufacturing spirit.
बाँड अंतर्गत त्याच्याद्वारे उत्पादित किंवा साठवलेला मद्यार्क विप्रकृत करू आणि असा मद्यार्क विकू इच्छिणारी कोणतीही व्यक्ती मद्यार्काच्या विप्रकृतीकरण आणि विक्रीसाठी परवान्यासाठी आयुक्तांकडे अर्ज करेल.
दारू विप्रकृत (रंग/वास काढून) करून विकू इच्छिणाऱ्यांनी Commissioner कडे licence साठी अर्ज करावा लागतो — त्यात काही महत्वाची माहिती समाविष्ट असावी लागते.
विस्तृत माहिती:
**licence मिळवायचे कधी?**
• तुमच्याकडे bond अंतर्गत दारू बनवलेली किंवा साठवलेली असेल
• आणि ती दारू विप्रकृत करून (म्हणजे रंग/वास काढून) विकू इच्छित असेल
• तर तुम्हाला licence लागतो
**अर्ज कसा करावा?**
• आयुक्त (Commissioner) कडे अर्ज द्यावा लागतो
• अर्जासोबत ₹100 fee भरणे आवश्यक आहे (challan/रसीद लागते)
**अर्जात कोणती माहिती असावी लागते?**
1. **तुमचे नाव आणि पत्ता** — अर्जदारचे संपूर्ण नाव आणि घर/office चा पत्ता
2. **दारू कुठे साठवणार?** — warehouse/गोदाम चा पत्ता आणि विवरण
3. **दारू कुठे विप्रकृत करणार?** — कुठल्या जागेवर हे काम चालेल
4. **पहिल्या licence चे तपशील** — ज्याच्या अंतर्गत दारू बनवली, त्या licence चा क्रमांक आणि तारीख
**याचा अर्थ:**
Government ला तुमच्या प्रत्येक कामाचे हिशेब पहायचा आहे — दारू कुठून आली, कुठे आहे, कुठे बदलणार — सगळं नियमात ठेवायचं आहे.
Grant of Licence परवाना देणे
5. Grant of Licence.
On receipt of the application under rule 4, the Commissioner may make such inquiries as he may deem necessary and if he is satisfied that there is no objection to grant the licence applied for, he may grant to the applicant a licence in Form D.S.I on payment of a 1[fee (inclusive of consideration) of 5[Rs. 2000 for one year]]1.
नियम ४ अंतर्गत अर्ज प्राप्त झाल्यावर, आयुक्त त्यांना आवश्यक वाटतील अशा चौकशा करू शकतात आणि जर त्यांची खात्री पटली की अर्जित परवाना मंजूर करण्यास कोणतीही आक्षेप नाही, तर ते परवाना मंजूर करू शकतात.
---
**विस्तृत समजावून:**
• **अर्ज आल्यानंतर:** जेव्हा नियम 4 नुसार कोणीतरी दारु बनवण्याचा licence घेण्यासाठी अर्ज देतो, तेव्हा Commissioner त्यांची नोंद करतात.
• **चौकशा करण्याचा अधिकार:** Commissioner आपल्या निर्णयानुसार आवश्यक वाटतील अशी चौकशा-पडताळ कर्ू शकतात — उदा., अर्जदारचा चरित्र, पुरेसे गोदाम आहे की नाही, इत्यादी.
• **अनुमती असेल तर:** जर Commissioner ची खात्री पटली की अर्जदारला licence देण्यास कोणताही कायदेशीर आक्षेप नाही, तर ते licence मंजूर करू शकतात.
• **परवाना कोणत्या फॉर्ममध्ये:** licence "Form D.S.I" या नमुन्यानुसार दिला जातो.
• **Fee भरणे आवश्यक:** licence घेण्यासाठी **₹2000 वार्षिक** fee (एका वर्षासाठी) भरावे लागते. हा fee licence देण्याची किंमत समजावून घ्या.
• **उदा.:** जर तुम्हाला दारु बनवण्याचा licence घायचा असेल, तर अर्ज दिल्यानंतर Commissioner तुमच्या व्यवसाय, सुविधा, कागदपत्रे पहातील आणि जर सब कुछ ठीक असेल तर licence देतील — पण त्यापूर्वी ₹2000 भरावे लागेल.
Existing license-holders
6[5A. Existing licence-holders.]6
On the commencement of the Bombay Denatured Spirit (Amendment) Rules, 1988, a licence granted under rule 5 for a period of five years prior to such commencement, the period of which does not expire on the 31st March 1988, shall be deemed to have come to an end on the 31st March 1988 and it shall further be deemed to be a fresh annual licence granted with effect from 1st April 1988, in terms of the said amendment rules:
Provided that a holder of such licence shall—
(i) Within a period of two months from such commencement be required to pay the difference, if any, in licence fee, in proportion to the licence fees already paid by him under rule 5 as it stood prior to such commencement and the licence fees payable in terms of the said amendment rules;
(ii) be given credit for the licence fee paid by him under the said rule 5 as it stood prior to such commencement and be entitled to refund, if any, due in proportion to the unexpired period of the licence and the licence fees payable under the amended provisions, which shall be paid to him within a period of two months.
Explanation—For determining the 'difference, if any, in licence fee payable in terms of the said amendment rules', 'credit' to be given and 'refund if any due' mentioned in clauses (i) and (ii) above respectively, the following method shall be adopted:
The licence fee paid under rule 5 as it stood before the commencement of the Bombay Denatured Spirit (Amendment) Rules, 1988, being the fee for a total period of five years, a sum calculated by multiplying the number of complete years of unexpired portion of the period of licence as on the 31st March 1988 by an amount equal to one fifth of the total amount of licence fee already so paid shall be treated as at the credit of such licence-holder. If this amount is less than the annual fee as prescribed in the said amendment rules, the licensee shall have to pay the difference between the amount at his credit and the amount payable under the amendment rules. If the amount at the credit of licensee is more than the annual fee prescribed under the said amendments rules, the licensee shall be entitled to a refund of the differential amount:
Provided further that, where a licence-holder fails to pay the difference, if any, in the licence fee payable in terms of the said amendment rules within a period of two months from the commencement of the said amendment rules, his licence shall be treated as cancelled.
मुंबई विप्रकृत मद्यार्क (सुधारणा) नियम, १९८८ च्या प्रारंभी, अशा प्रारंभापूर्वी पाच वर्षांच्या कालावधीसाठी नियम ५ अंतर्गत मंजूर केलेला परवाना, ज्याचा कालावधी समाप्त होत नाही...
१९८८ सुधारणा अधिनियमाच्या वेळी जुने ५-वर्षीय licence होते तर तो ३१ मार्च १९८८ला संपुष्टात येतो आणि १ एप्रिल १९८८ पासून नवीन १-वर्षीय licence मानला जातो — पण तुम्हाला fee मधील फरक भरावा लागू शकतो किंवा refund मिळू शकतो.
---
विस्तारित समजावून सांगा:
**काय बदललं?**
• पहिल्यांदा ५ वर्षांचा licence होता
• आता प्रत्येक वर्षी नवीन licence घ्यावा लागतो (हे नियम बदलले गेले)
**३१ मार्च १९८८ला काय होतं?**
• तुमचा जुना licence संपतो — भले ही तुमच्यात समय बाकी असेल
• १ एप्रिल १९८८पासून नवीन १-वर्षीय licence मिळतो (आपोआप)
**Fee मध्ये काय बदल?**
पहिल्यांदा तुमने ५ वर्षांसाठी जे पैसे दिले, त्यातून:
- प्रत्येक वर्षाचा भाग = (एकूण दिलेला fee) ÷ 5
उदा., जर तुमने ₹5,000 दिले होते तर प्रत्येक वर्षाचा = ₹1,000
**आता नवीन rule नुसार annual fee वेगळा असेल तर:**
1. जुन्या rule अंतर्गत तुमच्यात जितके पैसे credit होतात त्यात नवीन fee ज्यादा असेल तर → **तुम्हाला फरक भरावा लागतो** (२ महिन्यात)
2. जर तुमचा credit ज्यादा असेल तर → **तुम्हाला refund मिळतो**
**अगत्य गोष्ट:**
• फरक २ महिन्यात भरायला हवा
• जर नहीं भरले तर licence cancel होतो
Renewal Of licence परवान्याचे नूतनीकरण
1[6. Renewal Of licence.]1
A licence granted under rule 5 may be renewed on payment of an application fee of Rs. 25 and renewal fee, same as prescribed in rule 5 for a period not exceeding one year at a time, but not beyond 31st day of March next following the date of commencement of the licence.
नियम ५ अंतर्गत मंजूर केलेला परवाना रु. २५ अर्ज शुल्क आणि नियम ५ मध्ये विहित नूतनीकरण शुल्क भरून एका वेळी एक वर्षापेक्षा जास्त नसलेल्या कालावधीसाठी, परंतु ३१ मार्चच्या पुढे नाही, नूतनीकरण केला जाऊ शकतो.
---
**विस्तृत समजावून:**
• **परवाना नवीन करणे म्हणजे काय?**
तुमच्याकडे denatured spirit चा licence असेल आणि तो संपत असेल, तर तुम्ही त्यास नूतनीकरण करून घेऊ शकता.
• **किती रुपये भरावे लागतील?**
दोन शुल्क आहेत:
- अर्ज शुल्क: ₹25
- नूतनीकरण शुल्क: नियम 5 मध्ये जेवढा लिहिला आहे तेवढा (हे काहीसा ₹25-₹50 असावे)
• **किती मुदतीसाठी नवीन होऊ शकतो?**
एक वर्षासाठी (१२ महिने). तुम्ही आणखी १२ महिने, अन् अशा प्रकारे चालू ठेवू शकता.
• **महत्वाचा नियम:**
परवानाचे नूतनीकरण **३१ मार्चच्या आधीच** पूर्ण केलेच पाहिजे. उदा., जर तुमचा licence १५ मार्चला संपत असेल, तर तुम्ही १५ मार्चपर्यंत किंवा १६ मार्चला नूतनीकरण अर्ज दिल्यास, ते ३१ मार्चपूर्वी मंजूर व्हायला हवे.
• **उदाहरण:**
तुमचा licence १ एप्रिलला संपणार असेल, पण नियमानुसार नूतनीकरण ३१ मार्चला किंवा त्यापूर्वी होणे आवश्यक आहे.
Existing renewals विद्यमान नूतनीकरण
2[6A. Existing renewals.]2
On the commencement of the Bombay Denatured Spirit (Amendment) Rules, 1988, a renewal of a licence, granted under rule 6 for a period of five years prior to such commencement, the period of which does not expire on the 31st March 1988 shall be deemed to have come to an end on the 31st March 1988 and it shall further be deemed to be a fresh annual renewal granted with effect from the 1st April 1988 in terms of the said amendment rules:
Provided that, a holder of such renewed licence shall—
(i) within a period of two months from such commencement be required to pay the difference, if any, in the renewal fee, in proportion to the renewal fee already paid by him under the rule 6 as it stood prior to such commencement and the renewal fees payable in terms of the said amendment rules;
(ii) be given credit for the renewal fee paid by him under the said rule 6 as it stood prior to such commencement and be entitled to refund, if any, due in proportion to the unexpired period of licence and the renewal fees payable under the amended provisions, which shall be paid to him within a period of two months.
Explanation—For the purpose of determining the amount of difference, credit or refund referred in clauses (i) and (ii) above, the method prescribed in the Explanation below first proviso to rule 5A shall be followed.
मुंबई विप्रकृत मद्यार्क (सुधारणा) नियम, १९८८ च्या प्रारंभी, अशा प्रारंभापूर्वी पाच वर्षांच्या कालावधीसाठी नियम ६ अंतर्गत मंजूर केलेले परवाना नूतनीकरण...
विस्तारात:
**नियम ६A काय म्हणतो?**
• जून १९८८ नंतर जुने नियम संपून नवीन नियम लागू झाले.
• तुमच्याकडे जर पुराणी नियम १६ अंतर्गत ५-वर्षीय licence होता आणि तो ३१ मार्च १९८८ नंतर संपणार होता, तर असा मानला जाईल की तो ३१ मार्च १९८८ला संपला.
• १ एप्रिल १९८८ पासून तुमचा licence आपोआप नवीन नियमानुसार १-वर्षीय licence बन जाईल.
**तुम्हाला अतिरिक्त fee भरावा लागणार का?**
• जर नवीन नियमानुसार वार्षिक fee जास्त असेल, तर तुम्हाला फरक भरावा लागेल.
• हे पैसे २ महिन्यांमध्ये भरावे लागतील.
**तुम्हाला परत पैसे मिळणार का?**
• जर तुम्ही जास्त fee भरलेले असेल (कारण ५-वर्षीय licence होता), तर तुम्हाला परत पैसे मिळतील.
• परत पैसे हे उरलेल्या licence कालावधीच्या प्रमाणात मिळतील.
• परत भरणे २ महिन्यांमध्ये केले जाईल.
**उदा.:** तुम्ही ५ वर्षांसाठी ₹५,००० fee दिले होते. नवीन नियमानुसार वार्षिक fee ₹१,५०० असेल आणि तुमचे licence २ वर्ष बाकी होते, तर तुम्हाला ₹३,००० परत मिळू शकतात.
Bond बंधपत्र
7. Bond.
No licence under rule 5 shall be granted to any applicant, unless he has executed a bond in Form 1A1 for the amount of Rs. 1,000 for the due observance of the conditions of the licence and of the rules, regulations and orders made under the Act.
अर्जदाराने परवान्याच्या अटी आणि या नियमांच्या तरतुदींचे योग्य पालन करण्यासाठी रु. १,००० रकमेसाठी A नमुन्यात बाँड अंमलात आणल्याशिवाय नियम ५ अंतर्गत कोणताही परवाना मंजूर केला जाणार नाही.
विस्तारित समजावणी:
• **बाँड म्हणजे काय?**
बाँड हा एक कायदेशीर कागद आहे ज्यामध्ये आप वचन देता की licence च्या सर्व अटींचे आणि नियमांचे पालन करू.
• **किती रक्कम?**
तुम्हाला रु. १,००० (हजार रुपये) रकमेसाठी हा बाँड द्यावा लागतो.
• **कधी द्यावा?**
licence परवाना मिळण्यापूर्वीच हा बाँड तुम्हाला form 'A' मध्ये अंमलात आणून द्यावा लागतो. बिना बाँडचे licence मिळणार नाही.
• **हे पैसे तुम्हाला परत मिळतील का?**
हा बाँड सुरक्षेची रक्कम आहे. जर तुम्ही licence च्या सर्व नियमांचे योग्य पालन केले, तर licence संपल्यावर तुम्हाला ही रक्कम परत मिळते.
• **उदा.:**
जर तुमच्याकडे denatured spirit (विषारी दारू) विक्रय करण्याचा licence आहे, तर तुम्हाला आगाऊ रु. १,००० देऊन हा बाँड करावा लागतो. याने सरकारला खात्री असते की तुम्ही कायदा मानून व्यवसाय करणार आहात.
Obtaining Spirit मद्यार्क प्राप्त करणे
8. Obtaining Spirit.
The licensee shall not obtain the spirit required by him for denaturation from any place except from the warehouse.
परवानाधारक विप्रकृतीकरणासाठी त्याला आवश्यक असलेला मद्यार्क गोदामातून वगळता इतर कोठूनही मिळवणार नाही.
---
**विस्तृत समजावूण:**
• तुमच्याकडे जर spirit denatured करण्याचा licence आहे, तर तुमच्या गरजेचा सर्व spirit फक्त निर्धारित warehouse (सरकारी गोदाम) मधूनच मिळवा लागेल।
• "Denatured spirit" म्हणजे नियमानुसार बदल करून अपयोगी केलेली spirit — जी पिण्यासाठी व्यवहार्य नाही.
• तुम्ही कधीही spirit कोणत्याही सरकारी warehouse व्यतिरिक्त स्थानावरून घेऊ शकत नाही:
- उदा., कोणताही खाजगी गोदाम
- उदा., दुसरा कोणताही licensee
- उदा., बाजारातून किंवा अनधिकृत व्यापारी कडून
• यामागे कारण: सरकारकडे नियंत्रण राहते — spirit किती घेतली, कुठे वापरली, याचा हिशेब सरकार ठेवू शकते.
• जर तुम्ही यापेक्षा वेगळ्या जागेतून spirit घेतलात, तर हे नियमाचं उल्लंघन आहे आणि तुमचा licence रद्द होऊ शकतो किंवा penalty आपल्यावर आरोपित होऊ शकते.
**सरल शब्दात:** सरकारी warehouse = एकमेव स्रोत। इतर कुठूनही नाही! 🚫
Permission for Removal of Spirit मद्यार्क काढण्याची परवानगी
9. Permission for Removal of Spirit.
The licensee shall not remove any spirit from the warehouse of denaturation except with the written permission of the Officer-in-charge of the warehouse.
परवानाधारक गोदामाच्या प्रभारी अधिकाऱ्याच्या लेखी परवानगीशिवाय विप्रकृतीकरणासाठी गोदामातून कोणताही मद्यार्क काढणार नाही.
विस्तार:
• **कोण पालन करतात हा नियम?**
Denatured spirit licence असलेल्या लोकांना (licensee) हा नियम मानायचा असतो.
• **काय करू नये?**
लेखी परवानगीशिवाय warehouse (गोदाम) मधून कोणताही spirit काढू नयेत.
• **कोणकडून परवानगी घ्यावी?**
Warehouse के प्रभारी अधिकारी यांच्याकडून लिखित (लेखी) परवानगी घेणे बंधनकारक आहे.
• **उदाहरण:**
मान्या तुमच्याकडे denatured spirit बनवायचा licence आहे. तुमच्या warehouse मध्ये 500 लीटर spirit आहे. तुम्ही त्यातून 100 लीटर काढायचे आहे — तर warehouse के प्रभारीकडून लेखी परवानगी (written permission) घेऊन नंतरच काढू शकता. परवानगी न घेता काढल्यास कायद्याचे उल्लंघन होतं आणि दंड होऊ शकतो.
• **हे नियम का आहे?**
Denatured spirit विषारी असतो. सरकारला नियंत्रण ठेवायचं असते की हे spirit कसे आणि कुठे वापरले जाते, म्हणून हा नियम आहे.
Approval Of Denaturant विप्रकृत करणाऱ्या घटकास मान्यता
1[9A.]1
No denaturant shall be added to or mixed with spirit unless such denaturant is approved by the Officer-in charge, Industrial Research Laboratory, Poona or Industrial Research Laboratory, Matunga, Bombay. 5[or of any other laboratory notified in this behalf by Government from time to time in the official Gazette or the Director, Haffkine Institute for Training, Research Testing, Bombay]5 7[or Director, Vasantdada Sugar Institute, Pune]7.
औद्योगिक संशोधन प्रयोगशाळा, पुणे किंवा औद्योगिक संशोधन प्रयोगशाळा, माटुंगा, मुंबई येथील प्रभारी अधिकाऱ्याने मंजूर केलेला विप्रकृतक वगळता कोणताही विप्रकृतक मद्यार्कात मिसळला जाणार नाही.
दारूमध्ये विशेष रासायनिक पदार्थ (denaturant) मिसळण्यासाठी सरकारी प्रयोगशाळेचीच मंजूरी लागते.
**विस्तारित समजावणी:**
**हा नियम काय म्हणतो:**
• दारू (spirit) ला विषारी बनवण्यासाठी विशेष रासायनिक पदार्थ मिसळले जाते जेणेकरून लोक त्या दारूचा सेवन न करता फक्त औद्योगिक कामात वापर करतात.
• या विषारी पदार्थाला "denaturant" म्हणतात.
**कोणची मंजूरी लागते:**
• असा denaturant मिसळण्याआधी खालील सरकारी प्रयोगशाळेकडून लिखित मंजूरी घेणे अनिवार्य आहे:
१. औद्योगिक संशोधन प्रयोगशाळा (Industrial Research Laboratory), पुणे
२. औद्योगिक संशोधन प्रयोगशाळा (Industrial Research Laboratory), माटुंगा, मुंबई
३. हाफकाइन संस्था, मुंबई
४. वसंतदादा साखर संस्था, पुणे
५. सरकारने समय-समयी राजपत्रात जाहीर केलेली इतर प्रयोगशाळा
**का हे नियम:**
• बिनमंजूरीचा denaturant वापरल्यास त्या रासायनिक पदार्थामुळे मानवाला गंभीर विषबाधा होऊ शकते.
• सरकारी प्रयोगशाळेचे तज्ञ पहिलांच तपासून मंजूरी देतात की हा पदार्थ सुरक्षित आणि प्रभावी आहे का.
**सरल भाषेत:**
जर तुम्हाला औद्योगिक कामासाठी दारू विषारी बनवायचीय तर पहिलांच सरकारी प्रयोगशाळेला विचारून मंजूरी घ्या. विना मंजूरीने असे केल्यास कायद्याचा उल्लंघन होईल.
Appointment of Authorized person अधिकृत व्यक्तीची नियुक्ती
10. Appointment of Authorized person.
The licensee shall not absent himself at any time from the licensed premises unless he appoints a person, approved in writing in this behalf by the Commissioner, to act on his behalf during his absence and furnishes such person with a power-of-attorney authorising him to act on his behalf in all matters relating to the licence granted under rule 5.
परवानाधारक त्याच्या अनुपस्थितीत त्याच्या वतीने कार्य करण्यासाठी आयुक्तांनी त्या संबंधात लेखी मंजूर केलेली व्यक्ती नियुक्त केल्याशिवाय परवानाधारक परिसरातून कधीही अनुपस्थित राहणार नाही.
Licence धारकाने अगर दारूचा परवाना असलेल्या व्यक्तीने जर दुकान/warehouse सोडून जायचा असेल, तर आधी आयुक्तांकडून मंजूरी घेऊन दुसरी व्यक्ती नियुक्त करावी लागते.
---
**विस्तारपूर्वक समजा:**
**मुख्य नियम:**
- Licence असलेली व्यक्ती (licensee) दुकान किंवा warehouse कधीही रिकामी सोडू शकत नाही.
- जर तुला कुठे जायचं असेल, तर आयुक्तांनी (Commissioner) लेखीत मंजूरी दिलेली दुसरी व्यक्ती तेथे नियुक्त करावी लागते.
**कोण नियुक्त करायचा?**
- तुझ्या जागी बसून काम करायला एक विश्वासू व्यक्ती हवी.
- ही व्यक्ती आयुक्तांकडून लेखीत मंजूरी घेतली असावी.
- उदा., तुमचा आत्मीय किंवा कर्मचारी असू शकतो.
**काय दस्तऐवज लागतात?**
- तुम्हाला त्या व्यक्तीला **power-of-attorney** (वकिलनामा) देायचा असतो.
- हा दस्तऐवज म्हणून सांगतो की "तू माझ्या वतीने सर्व काम हाताळू शकतोस."
- यातून licence संबंधित सर्व विषय या नियुक्त व्यक्तीला सभांडित केले जातात.
**साधारण उदाहरण:**
तुमच्याकडे दारूचा licence आहे. तुम्हाला शहरात जायचं आहे. तर आयुक्तांकडून मंजूरी घेऊन तुमचा भाऊ किंवा विश्वासू कर्मचारी दुकानात बैसेल आणि license संबंधित सर्व काम तो हाताळेल.
**फायदा:**
- Licence सक्रिय राहते.
- कायद्यात कोणताही उल्लंघन होत नाही.
Supply of Power-of-attorney copy to Officer-in-charge of the warehouse गोदामाच्या प्रभारी अधिकाऱ्याला मुखत्यारपत्राची प्रत पुरवणे
11. Supply of Power-of-attorney copy to Officer-in-charge of the warehouse.
The licensee shall give a copy of the power-of-attorney to the Officer-in-charge of the warehouse.
परवानाधारक गोदामाच्या प्रभारी अधिकाऱ्याला मुखत्यारपत्राची प्रत देईल.
---
**विस्तारित समजूत:**
• **मुखत्यारपत्र म्हणजे काय?**
मुखत्यारपत्र हा एक कायदेशीर कागद आहे, ज्यामध्ये तुम्ही एखाद्या दुसऱ्या व्यक्तीला तुमच्या नावाने काम करण्याचा अधिकार देता.
उदा., जर तुमच्याकडे दारूचा licence आहे, पण तुम्ही दूरवर आहात, तर तुम्ही एखाद्या विश्वस्त व्यक्तीला power-of-attorney द्या आणि तो तुमच्या नावाने काम करू शकतो.
• **Officer-in-charge कोण आहे?**
हा अधिकारी गोदामात (warehouse) दारूचा भार पाहतो. तो दारू रक्षित आहे, खरे प्रमाणात आहे, असे तपासतो.
• **तुम्हाला काय करावे लागेल?**
जर तुमच्याकडे दारूचा licence आहे आणि तुम्ही power-of-attorney बनवले असेल, तर त्याची एक कॉपी गोदामच्या प्रभारी अधिकाऱ्याला देणे आवश्यक आहे.
• **का देणे गरजेचे आहे?**
सरकारी अधिकारी नियंत्रण ठेवू शकतात. त्यांना कोण तुमच्या नावाने काम करू शकतो, हे माहित असावे.
• **परिणाम?**
हे न केल्यास नियम तोडले मानले जाऊ शकते आणि तुमच्या licence रद्द होऊ शकते.
Duty on any Loss of Spirit मद्यार्काच्या कोणत्याही हानीवर शुल्क भरणे
12. Duty on any Loss of Spirit.
The licensee shall be liable to pay duty in respect of any loss of spirit due to leakage or otherwise if such loss is in the opinion of the Commissioner excessive and has not been satisfactorily explained to him by the licensee.
गळती किंवा अन्य कारणामुळे मद्यार्काच्या कोणत्याही हानीवर, जर अशी हानी आयुक्तांच्या मते अत्याधिक असेल आणि समाधानकारकपणे स्पष्ट केली नसेल तर परवानाधारक शुल्क भरण्यास जबाबदार असेल.
विस्तार:
• **हानी किती मोठी असली तरी सर्वत्र शुल्क लागत नाही** — छोट्या-मोट्या नुकसानीसाठी duty देण्याची गरज नाही. पण जर हानी खूप मोठी असेल (उदा., एका महिन्यात 500 लिटर गळून गेले), तर आयुक्त तुमच्याकडे कारण विचारतील.
• **"अत्याधिक" म्हणजे काय?** — हे Commissioner ठरवतो. अगर तुम्हाला 1% नुकसान होऊ शकते जे सामान्य मानले जाते, पण 10% होऊ शकते तर ते अत्याधिक असेल.
• **तुम्हाला explain करायची संधी आहे** — जर तुम्ही Commissioner ला सांगू शकलात की "आमचे tank टुटले होते" किंवा "पाईप मध्ये छिद्र होते" — अशा मजबूत कारणाने — तर शुल्क माफ होऊ शकते.
• **समाधानकारक explain न झाल्यास penalty** — अगर तुमचे कारण कमजोर असेल, तर तुम्हाला हरवलेल्या दारूचा पूरा duty (excise tax) भरावा लागेल. उदा., जर 100 लिटर हरवली तर त्या ₹500-1000 duty भरायची जबाबदारी तुमची.
• **दस्तऐज ठेवा** — तुमच्याकडे tank inspection रिपोर्ट, maintenance records, किंवा leakage proof असेल तर Commissioner ला convince करणे सोपे होते.
Taking Samples of the spirit मद्यार्काचे नमुने घेणे
13. Taking Samples of the spirit.
(1) The Commissioner, the Officer-in-charge of the warehouse or any officer deputed by the Commissioner in that behalf may at any time take samples of the spirit, denatured spirit or denaturants used by the licensee for analysis free of cost and send them to the 3[Officer-in-charge of the Industrial Research Laboratory, Poona or of the Industrial Research Laboratory, Matunga, Bombay]3, 6[or of any other laboratory notified under rule 9A by Government, from time to time, or Director, Haffkine Institute for Training, Research and Testing, Bombay]6 7[or Director, Vasantdada Sugar Institute, Pune]7 for analysis.
(2) If 3[the Officer-in-charge]3 6[or the Commissioner as the case may be,]6 certifies that the spirit is insufficiently denatured, the licensee shall denature the spirit again by adding such more denaturants as are necessary and send it to 3[the Officer-in-charge]3 6[or the Commissioner]6 for examination through the Officer-in-charge of the warehouse and obtain a certificate from 3[the Officer-in-charge]3 6[or the Commissioner]6 that the spirit has been satisfactorily denatured.
प्रभारी अधिकारी किंवा आयुक्तांनी प्रमाणित केले की मद्यार्क अपुरा विप्रकृत आहे तर परवानाधारक...
प्रभारी अधिकारी किंवा आयुक्तांनी अहवाल दिला की मद्यार्क समाधानकारकपणे विप्रकृत म्हणून प्रमाणित केला जाऊ शकत नाही तर...
आयुक्त, गोदामाचा प्रभारी अधिकारी किंवा आयुक्तांनी त्या संबंधात नियुक्त केलेला कोणताही अधिकारी कधीही मद्यार्काचे नमुने घेऊ शकतो.
प्रभारी अधिकारी किंवा आयुक्तांनी प्रमाणित केले की मद्यार्क अपुरा विप्रकृत आहे तर परवानाधारक...
प्रभारी अधिकारी किंवा आयुक्तांनी अहवाल दिला की मद्यार्क समाधानकारकपणे विप्रकृत म्हणून प्रमाणित केला जाऊ शकत नाही तर...
Manufacture spirit of any kind other than Ordinary Denatured Spirit सामान्य विप्रकृत मद्यार्कव्यतिरिक्त इतर मद्यार्क तयार करणे
14. Manufacture spirit of any kind other than Ordinary Denatured Spirit.
(2) If the licensee is permitted to manufacture special industrial denatured spirit under the proviso to sub-rule (1), the Commissioner shall make an endorsement to that effect on the licence.
उप-नियम (१) च्या परंतुकानुसार परवानाधारकाला विशेष औद्योगिक विप्रकृत मद्यार्क उत्पादित करण्याची परवानगी असल्यास, आयुक्त योग्य नोंद करतील.
परवानाधारक सामान्य विप्रकृत मद्यार्काव्यतिरिक्त इतर कोणत्याही प्रकारचा मद्यार्क उत्पादित करणार नाही: परंतु परवानाधारक आयुक्तांच्या परवानगीने विशेष औद्योगिक विप्रकृत मद्यार्क उत्पादित करू शकतो.
उप-नियम (१) च्या परंतुकानुसार परवानाधारकाला विशेष औद्योगिक विप्रकृत मद्यार्क उत्पादित करण्याची परवानगी असल्यास, आयुक्त योग्य नोंद करतील.
Quantity of ordinary denatured spirit to be manufacture उत्पादनासाठी सामान्य विकृत मद्यार्काचे प्रमाण
15. Quantity of ordinary denatured spirit to be manufacture.
Except with the permission of the 2[Collector]2 the licensee shall not manufacture at any one time less than 1[2,000 bulk litres]1 of ordinary denatured spirit.
जिल्हाधिकाऱ्यांच्या परवानगीशिवाय परवानाधारक एका वेळी २,००० बल्क लिटरपेक्षा कमी सामान्य विप्रकृत मद्यार्काचे उत्पादन करणार नाही.
दारू बनवणाऱ्या कारखान्याला एका वेळी किमान २,००० बल्क लिटर उत्पादन करावे लागते — कमी प्रमाणात बनवू शकत नाहीत, जर Collector ची विशेष परवानगी मिळाली तरच.
विस्तारित समजावणी:
• **नियमाचा मुख्य उद्देश:**
जिल्हाधिकाऱ्यांना हे नियंत्रण देण्यात आले की कोणाला छोट्या प्रमाणात या दारूचे उत्पादन करायचे नाही, कारण हे सरकारी नियंत्रणात असावे.
• **कौन लागू होतो:**
जर तुमच्याकडे denatured spirit (विकृत मद्यार्क) बनवण्याचा licence असेल, तर तुम्ही एका वेळी किमान २,००० बल्क लिटर बनवून टाकावे लागतील.
• **कमी प्रमाणात बनवायचे असेल तर:**
जर तुम्हाला २,००० लिटरपेक्षा कमी बनवायचे असेल, तर तुम्हाला जिल्हाधिकारी (Collector) कडून विशेष परवानगी (permission) घेऊन तरच बनवू शकता.
• **साधारण उदाहरण:**
उदा., जर तुमच्याकडे licence असेल आणि तुमची आर्थिक परिस्थिती कमकुवत असेल, तर तुम्ही Collector कडे अर्ज करून त्यांना माहिती देऊन कमी प्रमाणात (उदा., १,००० लिटर) बनवण्याची परवानगी मागू शकता.
• **हे नियम का:**
सरकार हे सुनिश्चित करते की फक्त गंभीर आणि संघटित कारखाने हे काम करतात, अनौपचारिक किंवा लहान उत्पादन नियंत्रणाबाहेर न राहो.
Working Day and Hour for business of denatured spirit विप्रकृत मद्यार्काच्या व्यवसायासाठी कामकाजाचा दिवस आणि तास
16. Working Day and Hour for business of denatured spirit.
Except with the permission of the 1[Collector]1 the licensee shall not transact any business of denatured spirit on a Sunday or a public holiday and on any other day 2[except between the hours of 8 a.m. and 12 noon and 1.30 p.m. and 5.30 p.m.]2.
जिल्हाधिकाऱ्यांच्या परवानगीशिवाय परवानाधारक रविवार किंवा सार्वजनिक सुट्टीच्या दिवशी आणि इतर कोणत्याही दिवशी सकाळी ८ ते सायंकाळी ५ वाजेव्यतिरिक्त विप्रकृत मद्यार्काचा कोणताही व्यवसाय करणार नाही.
**मुख्य नियम:**
• **रविवार आणि सार्वजनिक सुट्टी:** तुम्ही या दिवशी बिलकूलही विप्रकृत मद्यार्काचा व्यवसाय करू शकत नाही — जर Collector यांची विशेष परवानगी असेल तरच केल्या जाते.
• **इतर दिवस (सोमवार ते शनिवार):** तुम्ही ठरावीक वेळमर्यादेतच व्यवसाय करू शकता:
- सकाळ ८ ते १२ मध्यान्ह
- दुपारी १.३० ते सायंकाळी ५.३०
• **उदा.:** जर तुमच्याकडे विप्रकृत मद्यार्काचा licence असेल आणि तुम्ही रविवारी shop उघडू लागल्यास हे कायद्याचे उल्लंघन होईल.
• **अपवाद:** जर Collector यांची लिखित परवानगी असेल, तर तुम्ही रविवार किंवा सुट्टीलाही काम करू शकता.
**व्यावहारिक सल्ला:**
अपनी licence शर्तीत तुमच्या काम करण्याचे वेळ लिखित असावे. जर वेळ बदलायचा असेल तर Collector यांना अर्ज करावा.
Measures for sale of Denatured Spirit विप्रकृत मद्यार्काच्या विक्रीसाठी वजन व मापे
17. Measures for sale of Denatured Spirit.
(1) The licensee shall not sell any denatured spirit except by means of measures.
(2) The licensee shall provide such measures in his licensed premises as may be approved by the Commissioner.
परवानाधारक त्याच्या परवानाधारक परिसरात आयुक्तांनी मंजूर केल्याप्रमाणे वजन व मापे प्रदान करेल.
परवानाधारक वजन व मापांद्वारे वगळता कोणताही विप्रकृत मद्यार्क विकणार नाही.
परवानाधारक त्याच्या परवानाधारक परिसरात आयुक्तांनी मंजूर केल्याप्रमाणे वजन व मापे प्रदान करेल.
Maintenance Accounts and Monthly Returns हिशोब ठेवणे आणि मासिक अहवाल
(1) The licensee shall maintain accounts and submit returns as provided in sub-rule (3). The accounts shall be producted by the licensee on demand for inspection by the Commissioner or any other officer empowered under clause (a) of section 77 or section 122 of the Act.
(2) The accounts and montly returns in respect of a licence for the denaturation of Indian-made rectified spirit including absolute alcohol under bond and for the sale of denatured spirit from the warehouse shall be maintained by the officer-in-charge of the warehouse and shall be initialled by the holder of the said licence in token of having verified them.
(3) The accounts shall be maintained in the following forms, namely:
(a) Register of rectified spirit received under bond shall be in Form D.S. XII.
(b) Vat account of rectified spirit shall be in Form D. S. XIII.
(c) Stock accounts of rectified spirit shall be in Form D. S. XIV
(d) Register of denaturation operations shall be in Form D. S. XV
(e) Vat account of denatured spirit shall be in Form D. S. XVI.
(f) Stock account of denatured spirit shall be in Form D. S. XVII.
(g) Register of issues of denatured spirit to shops or manufactories shall be in Form D.S. XVIII
(4) The montly retumes shall be furnished to the Commissioner by the 7th of each month in Form D.S. XIX. (Stock account of rectified spirit intended for denaturation) and Form D.S. XX (Stock account of denatured spirit).
(5) The accounts of rectified spirit and the two classes of denatured spirit, namely, (a) ordinary denatured spirit and (b) specially denatured spirit shall be kept separately.
(6) On the arrival of the consignment of rectified spirit at a warehouse the officer-in-charge of the warehouse shall fill in columns 1 to 8 of the register in Form D.S. XII copying the necessary particulars from the pass accompaning the spirit. After examining the seals of the casks, he shall ascertain and enter in the appropriate column of the register in Form D.S. XII, the quantity and the strength of the each cask. The Proof litres shall then be calculated for each cask, and the deficiency or increase in proof litres in transit, as the case may be, shall be entered in the register.
(7) In the case of spirit transferred from the warehouse spirit store to the denaturing room, the spirit transferred shall be shown as "issued under bond," in the warehouse spirit stock account (Register in Form D. S. XXI) issue register (Register in Form D. S. XXII) and vat account register (Register in Form D. S. XXIII). The particular required in the Register in Form D. S. XII shall then be entered from the warehouse issue register (Register in Form XXII), the quantity issued being accepted as received without loss.
(8) On receipt of a requisition to issue denatured spirit, the officer-in-charge of the warehouse shall enter it in the register of issue in Form D. S. XVIII. He shall then have the spirit to be removed drawn from the storage vat in his presence and that of the licensee or his agent, and shall examine, gauge and test it. Columns 5 to 15 of the said Register in form D.S.XVIII shall then be completed. The officer-in-charge shall then complete and sign the pass and hand it over to the licensee or his agent.
बाँड अंतर्गत निरपेक्ष अल्कोहोलसह भारतीय बनावटीच्या शुद्ध मद्यार्काच्या विप्रकृतीकरणासाठी परवान्याच्या संबंधात हिशेब आणि मासिक विवरणे...
हिशेब खालील नमुन्यांमध्ये ठेवले जातील: (अ) बाँड अंतर्गत प्राप्त शुद्ध मद्यार्काची नोंदवही D.S. नमुन्यात असेल...
मासिक विवरणे D.S.X XIX नमुन्यात प्रत्येक महिन्याच्या ७ तारखेपर्यंत आयुक्तांना सादर केली जातील. (विप्रकृतीकरणासाठी असलेल्या शुद्ध मद्यार्काचा साठा हिशेब).
शुद्ध मद्यार्क आणि विप्रकृत मद्यार्काच्या दोन वर्गांचे, म्हणजे (अ) सामान्य विप्रकृत मद्यार्क आणि (ब) विशेष विप्रकृत मद्यार्क, हिशेब स्वतंत्रपणे ठेवले जातील.
गोदामात शुद्ध मद्यार्काची खेप पोहोचल्यावर गोदामाचा प्रभारी अधिकारी नोंदवहीचे स्तंभ १ ते ८ भरेल.
गोदाम मद्यार्क स्टोअरमधून विप्रकृती कक्षात हस्तांतरित मद्यार्काच्या बाबतीत, हस्तांतरित मद्यार्क "बाँड अंतर्गत जारी" म्हणून दर्शविला जाईल.
विप्रकृत मद्यार्क जारी करण्याची मागणी प्राप्त झाल्यावर, गोदामाचा प्रभारी अधिकारी तो D.S. नमुन्यात निर्गमन नोंदवहीत नोंदवेल.
परवानाधारक उप-नियम (३) मध्ये प्रदान केल्याप्रमाणे हिशेब ठेवेल आणि विवरणे सादर करेल. मागणी केल्यावर परवानाधारक तपासणीसाठी हिशेब सादर करेल.
बाँड अंतर्गत निरपेक्ष अल्कोहोलसह भारतीय बनावटीच्या शुद्ध मद्यार्काच्या विप्रकृतीकरणासाठी परवान्याच्या संबंधात हिशेब आणि मासिक विवरणे...
हिशेब खालील नमुन्यांमध्ये ठेवले जातील: (अ) बाँड अंतर्गत प्राप्त शुद्ध मद्यार्काची नोंदवही D.S. नमुन्यात असेल...
मासिक विवरणे D.S.X XIX नमुन्यात प्रत्येक महिन्याच्या ७ तारखेपर्यंत आयुक्तांना सादर केली जातील. (विप्रकृतीकरणासाठी असलेल्या शुद्ध मद्यार्काचा साठा हिशेब).
शुद्ध मद्यार्क आणि विप्रकृत मद्यार्काच्या दोन वर्गांचे, म्हणजे (अ) सामान्य विप्रकृत मद्यार्क आणि (ब) विशेष विप्रकृत मद्यार्क, हिशेब स्वतंत्रपणे ठेवले जातील.
गोदामात शुद्ध मद्यार्काची खेप पोहोचल्यावर गोदामाचा प्रभारी अधिकारी नोंदवहीचे स्तंभ १ ते ८ भरेल.
गोदाम मद्यार्क स्टोअरमधून विप्रकृती कक्षात हस्तांतरित मद्यार्काच्या बाबतीत, हस्तांतरित मद्यार्क "बाँड अंतर्गत जारी" म्हणून दर्शविला जाईल.
विप्रकृत मद्यार्क जारी करण्याची मागणी प्राप्त झाल्यावर, गोदामाचा प्रभारी अधिकारी तो D.S. नमुन्यात निर्गमन नोंदवहीत नोंदवेल.
Nokarnama नोकरनामा
((1)) The licensee shall employ at the warehouse in which operations for denaturing spirit are carried on such persons as may be approved by the officer-in-charge of the warehouse and shall issue to each such person a nokarnama or certificate of appointment countersigned in token of approval by such officer.
((2)) The licensee shall remove any such person forthwith if in the opinion of the Superintendent or the District Inspector, as the case may be, it is not desirable to continue such person in the employ of the licensee.
((3)) The licensee shall not give nokarnama to any person under the age of 21 years.
((4)) For every nokarnama issued by the licensee he shall pay a fee of Re. 1.
(1) The licensee shall employ at the warehouse in which operations for denaturing spirit are carried on such persons as may be approved by the officer-in-charge of the warehouse and shall issue to each such person a nokarnama or certificate of appointment countersigned in token of approval by such officer.
(2) The licensee shall remove any such person forthwith if in the opinion of the Superintendent or the District Inspector, as the case may be, it is not desirable to continue such person in the employ of the licensee.
(3) The licensee shall not give nokarnama to any person under the age of 21 years.
(4) For every nokarnama issued by the licensee he shall pay a fee of Re. 1.
अधीक्षक किंवा जिल्हा निरीक्षक यांच्या मते असे करणे योग्य नसल्यास परवानाधारक अशा व्यक्तीला लगेच काढून टाकेल.
परवानाधारक २१ वर्षांखालील कोणत्याही व्यक्तीला नोकरनामा देणार नाही.
परवानाधारकाने जारी केलेल्या प्रत्येक नोकरनाम्यासाठी तो रु. १ शुल्क भरेल.
परवानाधारक ज्या गोदामात मद्यार्क विप्रकृत करण्याचे कार्य केले जाते त्या गोदामात गोदामाच्या प्रभारी अधिकाऱ्याने मंजूर केलेल्या व्यक्तींना नियुक्त करेल.
अधीक्षक किंवा जिल्हा निरीक्षक यांच्या मते असे करणे योग्य नसल्यास परवानाधारक अशा व्यक्तीला लगेच काढून टाकेल.
परवानाधारक २१ वर्षांखालील कोणत्याही व्यक्तीला नोकरनामा देणार नाही.
परवानाधारकाने जारी केलेल्या प्रत्येक नोकरनाम्यासाठी तो रु. १ शुल्क भरेल.
Prohibition to sell, transfer or sub-let the privileges of denaturation and sale विप्रकृतीकरण आणि विक्रीचे विशेषाधिकार विकण्यास, हस्तांतरित करण्यास किंवा भाड्याने देण्यास मनाई
20. Prohibition to sell, transfer or sub-let the privileges of denaturation and sale.
The licensee shall not sell, transfer or sub-let the privileges of denaturation and sale granted to him by the licence nor shall be in connection with the exercise of the said rights enter into any agreement or arrangement which in the opinion of the Commissioner is of the nature of a sub-lease.
परवानाधारक त्याच्या परवान्याद्वारे त्याला दिलेले विप्रकृतीकरण आणि विक्रीचे विशेषाधिकार विकणार नाही, हस्तांतरित करणार नाही किंवा उप-भाडेपट्टा देणार नाही.
विस्तृत समजावून सांग:
**मुख्य अर्थ:**
• जर तुमच्याकडे denatured spirit (विप्रकृत स्पिरीट - रासायनिक औषध मिळवलेली दारू) बनवायची आणि विकायची licence असेल, तर ती licence तुम्ही दुसऱ्या व्यक्तीला देऊ शकत नाही.
**तुम्ही काय करू शकत नाही:**
• ही licence कोणीही दुसऱ्यांना विकू शकत नाही - "मी हे business तुम्हालाच करायला दे" असे सांगू शकत नाही.
• licence दुसऱ्यांना हस्तांतरित (transfer) करू शकत नाही.
• कोणीही दुसरा व्यक्ती तुमच्या नावाखाली हे काम करू शकत नाही.
• उप-भाड्याने देऊ शकत नाही - म्हणजे तुमचा व्यापार करून दुसऱ्यांना भाड्याने देऊ शकत नाही.
**पण ध्यान रा:**
• Commissioner (आयुक्त) च्या मतानुसार जर कोणताही करार वा सह-कार्य ही sub-lease (उप-भाडेपट्ट्याचा) स्वरूपाचा असेल, तर तोही बंदी आहे.
• उदा., जर तुम्ही दुसऱ्यालाच सर्व काम करायला देऊन तुम्ही फक्त पैसे घेत असाल, तर हे कायदेशीरपणे वर्जित आहे.
**दंड:**
• हे नियम तोडल्यास तुमची licence रद्द करून दिली जाऊ शकते.
Addition of partner भागीदार घेणे
21. Addition of partner.
No person shall be recognised as the partner of the licensee for the purpose of his licence unless the partnership has been declared to the Commissioner before the licence is granted and the names of partners have been entered jointly in the licence, or if the partnership is entered into after the granting of the licence, unless the Commissioner agrees on application made to him to alter the licence and to add the names of the partners in the licence.
परवाना मंजूर होण्यापूर्वी भागीदारी आयुक्तांना घोषित केली नसल्यास आणि भागीदारांची नावे परवान्यात नोंदवली नसल्यास परवान्याच्या उद्देशाने परवानाधारकाचा भागीदार म्हणून कोणालाही मान्यता दिली जाणार नाही.
---
**विस्तृत समजावणी:**
**परवाना मंजूर होण्यापूर्वी भागीदारी करणे:**
• जर तुमच्याकडे दारूचा licence घेणार असाल आणि भागीदारासह घेणार असाल, तर licence मिळण्याआधी दोघेही Commissioner ला जाऊन सांगावे लागते.
• दोघांची नावे licence मधील अर्जावर नोंदवली जाईल.
• हे न केल्यास नंतर तो व्यक्ती तुमचा भागीदार म्हणून मान्य केला जाणार नाही.
**उदा.:** तुम्ही आणि तुमचा भाऊ दोघे मिळून दारूची दुकान खोलायचे ठरवले. परवाना मागण्याआधी दोघांचे नाव Commissioner ला सांगून licence मिळवावे.
---
**परवाना मंजूर झाल्यानंतर भागीदारी करणे:**
• परवाना आल्यानंतर जर नवा भागीदार घेणार असाल, तर straight Commissioner ला application द्या.
• Commissioner ला माझली अर्ज पटल्यास licence मध्ये नव्या भागीदाराचे नाव जोडून देतो.
• बिना Commissioner ची परवानगी न घेता नवा भागीदार added मानला जाणार नाही.
**उदा.:** तुमच्या licence आल्यानंतर दोन वर्षांनी तुमचा मित्र business मध्ये येऊ पाहतो. तर तुम्ही Commissioner ला application द्या आणि licence modify करून घ्या.
---
**महत्वाचे:** अधिकृत नोंदवलेला भागीदार असेल तरच licence च्या नियमांमध्ये तिचा समावेश होतो आणि तो व्यवसायात भाग घेऊ शकतो.
Licensee to abide by Act, Rules, orders etc. कायदा, नियम,आदेश इत्यादींचे पालन करण्यासाठी परवानाधारक बांधील असणे
22. Licensee to abide by Act, Rules, orders etc.
(1) The licensee shall obey all orders from time to time by the Superintendent, the Collector or the Commissioner.
(2) The licensee shall abide by the conditions of the licence, the provisions of the Act and the rules, regulations and orders made there under.
परवानाधारक परवान्याच्या अटी, कायद्याच्या तरतुदी आणि त्याअंतर्गत बनवलेले नियम, नियमन आणि आदेशांचे पालन करेल.
परवानाधारक अधीक्षक, जिल्हाधिकारी किंवा आयुक्तांनी वेळोवेळी दिलेल्या सर्व आदेशांचे पालन करेल.
परवानाधारक परवान्याच्या अटी, कायद्याच्या तरतुदी आणि त्याअंतर्गत बनवलेले नियम, नियमन आणि आदेशांचे पालन करेल.
Showing 25 of 69 rules for faster loading.
Show all 69 rules[See rule 25 (2)]
Licence for the possession of ordinary denatured spirit for medical use by registered medical practitioners.
See rule 26 (3)
Licence for the possession transport and use of ordinary denatured spirit for bona fide medical, scientific and educational purposes.
See rule 26 (3)
Licence for the possession and use of ordinary denatured spirit for bonafide purposes of art, industry 1[not being an industry engaged in manufacturing denatured spirituous preparations] or profession.
See rule 33
Licence for the wholesale sale of ordinary denatured spirit
See rule 35
Licence for the retail sale of ordinary denatured spirit.
(See rules 38 and 43)
Requisition for ordinary denatured spirit Wholesaler(s) by Retailer(s) User(s)
See rule 18 (3)
Register of Vat Account of rectified spirit intended for denaturation
See rule 18 (3)
Register Showing the Stock Account of rectified spirit intended for denaturation
See rule 18 (3)
Register of issues of denatured spirit to shops or manufactactories for bonded Warehouse
See rule 18 (4)
Monthly return of stock account of rectified spirit intended for denaturation for the month of 19
See rule 18 (4)
Monthly return of stock account of denatured spirit for the month
See rule 18 (7)
Register of issues under bond (duty free) and to Government liquors warehouses
See rule 30 (i)
Register of account of denatured spirit used for Art, Industry (not being an industry engaged in manufacturing denatured spirituous preparations) or profession during the month
See rule 45-A
Register of accounts of Denatured Spirit received and sold by wholesale during the month
See rule 45-A
Register of daily sale transactions of Denatured Spirit made by wholesale during the month
See rule 45-A
Monthly return showing the receipt and sale by wholesale of Denatured Spirit during the month
See rule 45-B
Register of accounts of denatured spirit received and sold by retail during the month
See rule 45-B
Register of daily sale transactions of denatured spirit made by retail during the month
See rule 45-B
Monthly return showing the receipts and sale by retail of Denatured Spirit during the month
See condition 10 of Form D. S. IV
Register of accounts of Denatured Spirit used for bonafide Medical, Scientific and Educational purposes during the month
See rule 50-A (i)
Application for the refund of Transport Fee
See rule 50-A (2)
see rule 5
Licence for the denaturation of Indian-made rectified spirit including absolute alcohol under bond, and for the sale of denatured spirit from the warehouse.
see rule 59
Pass for export of denatured spirit from the 1[State of Maharashtra]