HOMETHE BOMBAY SPIRITUOUS MEDICINAL PREPARATIONS (SALE) RULES, 1954
View all order & notifications Forms / Schedules
G. N., R. D., NO. 10484/45(A), dated 26th June, 1954
📜 ORIGIN: G.N., R. and F.D. No. 5751/54-C, dated 11th March, 1954.
✅ STATUS: In force, as amended.
📖 PRINTED MANUAL REFERENCE: Paragraph {47}, printed 2023 Excise Manual (approximately page 311-322).
Whereas the Government of Bombay is satisfied that it is necessary to make and to bring into force the following rules at once without previous publication;
ज्याअर्थी मुंबई शासनास पूर्वप्रसिद्धीविना पुढील नियम तात्काळ करणे आणि अंमलात आणणे आवश्यक असल्याचे समाधान झाले आहे;
Now, therefore, in exercise of the powers conferred by section 143 of the Bombay Prohibition Act, 1949 (Bom. XXV of 1949), and of all other powers enabling it in this behalf the Government of Bombay is pleased to make the following Rules, namely :—
आता, म्हणून, मुंबई दारूबंदी अधिनियम, १९४९ (मुंबई क्र. XXV, १९४९) च्या कलम १४३ द्वारे प्रदान केलेल्या अधिकारांच्या वापरात आणि या संबंधात सक्षम करणाऱ्या इतर सर्व अधिकारांच्या वापरात, मुंबई शासनास पुढील नियम करण्यात आनंद होत आहे, ते असे :—
📋 AT A GLANCE: These Rules govern the sale of spirituous medicinal preparations under the Bombay Prohibition Act, 1949, laying down the procedure for licence application, grant and renewal, sale on medical prescription, preservation of prescriptions, transport and regulation of licensee's business.
- Amended by G.N., R.D., No. SMP. 1055, dated 5th May 1956 (B.G, Pt. IV-B, p. 696).
- Amended by G.N., R.D., No. SMP. 1457/50/148, dated 16th July 1958 (B.G, Pt. IV-B, p. 753).
- Amended by G.N., R.D., No. SMP. 1957/14170, dated 16th July 1958 (B.G, Pt. IV-B, p. 753).
- Amended by G.N., R.D., No. BPA. 1358/35989-J, dated 2nd April 1959 (B.G, p. 559).
- Amended by G.N., R.D., No. SMP. 1058, dated 19th November 1959 (B.G, Pt. IV-B, p. 1588).
- Amended by G.N., R.D., No. SMP. 1060/47101-III, dated 9th September 1961 (M.G, Pt. IV-B, p. 745).
- Amended by G.N., R.D., No. MIS. 1561/3391 (c)-N, dated 14th July 1962 (M.G, Pt. IV-B, p. 2451).
- Amended by Corrig. R.D., No. MIS. 1561/3395, dated 22nd January 1963 (M.G, Pt. IV-B, p. 172).
- Amended by G.N., R.D., No. SMP. 1261/61106-III, dated 4th April 1963 (M.G, Pt. IV-B, p. 454).
- Amended by Corrig. R.D., No. SMP. 1261/61106-III, dated 3rd May 1963 (M.G, Pt. IV-B, p. 485).
- Amended by G.N., R.D., No. BPA. 1059/55339-III, dated 25th July 1963 (M.G, Pt. IV-B, p. 1239).
- Amended by G.N., R.D., No. SMP. 1162/62790-III, dated 12th August 1964 (M.G, Pt. IV-B, p. 1062).
- Amended by G.N., R.D., No. SMP. 1164/18535-III, dated 8th November 1965 (M.G, Pt. IV-B, p. 1824).
- Amended by G.N., R.D., No. BPA. 1088/XIV-PRO-2, dated 16th March 1988 (M.G, Pt. IV-B, p. 286-87).
📜 मूळ: G.N., R. and F.D. No. 5751/54-C, dated 11th March, 1954.
✅ स्थिती: प्रभावी, दुरुस्त्यांसह.
📖 मुद्रित उत्पादन शुल्क पुस्तिका संदर्भ: परिच्छेद {47}, मुद्रित 2023 उत्पादन शुल्क पुस्तिका (अंदाजे पान 311-322).
📋 एका दृष्टिक्षेपात: हे नियम मुंबई दारूबंदी अधिनियम, 1949 अंतर्गत मद्यसारयुक्त औषधीय सिद्धपदार्थांच्या विक्रीचे नियमन करतात आणि परवाना अर्ज, परवाना देणे व नूतनीकरण, वैद्यकीय औषधपत्रावर विक्री, औषधपत्र जतन, वाहतूक व परवानाधारकाच्या व्यवसायाचे नियमन यांची प्रक्रिया देतात.
Title शीर्षक
1. Title.—These rules may be called the Bombay Spirituous Medicinal Preparations (Sale) Rules, 1954.
या नियमांना मुंबई मद्यसारयुक्त औषधीय सिद्धपदार्थ (विक्री) नियम, १९५४ असे म्हणता येईल.
हे नियम १९५४ साली बनवले गेले आणि त्यांचे नाव "मुंबई मद्यसारयुक्त औषधीय सिद्धपदार्थ (विक्री) नियम, १९५४" हे आहे.
विस्तृत माहिती:
• **हे नियम काय आहेत?**
मद्यसारयुक्त औषधी (म्हणजे दारू असलेली औषधे) विक्री करण्यासाठी बनवले गेलेले नियम आहेत.
• **कधी बनवले गेले?**
१९५४ साली बनवले गेले.
• **कुठे लागू होते?**
मुंबई प्रांतात लागू होते.
• **साधारण उदाहरण:**
उदा., जर कोणी दारू असलेली औषध विकायचे असेल (जसे आयुर्वेदिक किंवा होमिओपॅथिक औषधे ज्यात अल्कोहल असते), तर त्यांना या नियमांचे पालन करावे लागते.
• **हे शीर्षक महत्वाचे का?**
कानून किंवा नियमांचे नाव हे माहित असणे महत्वाचे असते, कारण कानूनी कागदपत्रांमध्ये, अदालतात किंवा प्रशासकीय विभागात हेच नाव वापरले जाते.
Extent व्याप्ती
हे नियम संपूर्ण महाराष्ट्र राज्याला लागू आहेत.
---
**तपशील:**
• या Rule 2 मध्ये असे सांगितले आहे की "Bombay Spirituous Medicinal Preparations (Sale) Rules, 1954" हे नियम महाराष्ट्र राज्याच्या सर्व भागांमध्ये लागू होतात.
• म्हणजे, महाराष्ट्रातील कोणतीही शहर, गाव किंवा जिल्हा असो — या नियमांचे पालन करायला हवे.
• **उदा.,** मुंबई, पुणे, नागपूर, अमरावती — कुठलीही जागा असली तरी, जर कोणी spiritous medicinal preparations विकतोय तर त्याला या नियमांचे पालन करायला हवे.
• हे "extent" (व्याप्ती) दर्शविते की या कायद्याची शक्ती किथे पर्यंत आहे.
---
**सरल अर्थ:** या नियमांनी महाराष्ट्र राज्यातील सर्व जागा आवर्जून गेलेली आहेत — कोठलीही जागा बाहेर नाही.
Definition व्याख्या
3. Definitions.—In these Rules, unless there is anything repugnant in the subject or context,—
(2) "Form" means a form appended to these Rules;
(3) "Licence" means a licence granted under these Rules;
(4) "Licensed premises" means the premises in respect of which a licence has been granted under these Rules and includes a warehouse of a licensee approved by the Collector;
(5) "Medical prescription" means a prescription in writing issued by a registered medical practitioner;
(7) "Spirituous medicinal preparations" means any medicinal preparation in liquid form containing alcohol which is fit for use as intoxicating liquor.
या नियमांमध्ये, विषय किंवा संदर्भात विसंगत असे काही नसेल तर,—
" अधिनियम " म्हणजे मुंबई दारूबंदी अधिनियम, १९४९ ;
" नमुना " म्हणजे या नियमांना जोडलेला नमुना ;
" परवाना " म्हणजे या नियमांतर्गत दिलेला परवाना ;
" परवानाग्राही परिसर " म्हणजे अशा परिसरांना संदर्भित होते ज्यांच्या संदर्भात या नियमांतर्गत परवाना मंजूर केला गेला आहे आणि यामध्ये जिल्हाधिकारी यांनी मंजूर केलेल्या परवानाधारकाचे गोदाम समावेश होते ;
" वैद्यकीय प्रिस्क्रिप्शन " म्हणजे नोंदणीकृत वैद्यकीय व्यावसायिकाने जारी केलेले लेखी प्रिस्क्रिप्शन ;
१ * * * * *
" आध्यात्मिक औषधीय तयारी " म्हणजे अल्कोहोल असलेले कोणतेही द्रव स्वरूपातील औषधीय तयारी जी मादक पदार्थ म्हणून वापरण्यासाठी योग्य आहे। "
हे नियम 3 मधील व्याख्या म्हणून दारू-संबंधित महत्वाचे शब्द आणि त्यांचे अर्थ स्पष्ट केले आहेत.
---
**विस्तृत व्याख्या:**
**"Act" (अधिनियम)**
मुंबई दारूबंदी अधिनियम, १९४९ या मुख्य कायद्याला म्हणतात.
**"Form" (नमुना)**
या नियमांच्या शेवटी दिलेले फॉर्म किंवा अर्जपत्र.
उदा., licence साठी अर्ज करायचा असेल तर यात दिलेल्या नमुन्याचा वापर करावा लागतो.
**"Licence" (परवाना)**
या नियमांनुसार सरकार किंवा अधिकारी यांनी दिलेली परवानगी.
उदा., जर तुम्हाला औषधीय दारू विकायचा असेल तर Collector कडून licence मिळवावा लागतो.
**"Licensed premises" (परवानाग्राही परिसर)**
ज्या दुकान, गोदाम किंवा स्थळावर licence आहे, त्यांना परवानाग्राही परिसर म्हणतात.
यामध्ये licence धारकाचे warehouse (गोदाम) समावेश असतो — परंतु Collector ने मंजूरी दिली असावी लागती.
**"Medical prescription" (वैद्यकीय प्रिस्क्रिप्शन)**
डॉक्टर (नोंदणीकृत वैद्यक) ने लिहून दिलेली कागदपत्र.
उदा., रुग्ण ला औषधीय दारू घेायचा असेल तर डॉक्टरचे लेखी प्रिस्क्रिप्शन आवश्यक असतो.
**"Spirituous medicinal preparations" (आध्यात्मिक औषधीय तयारी)**
अल्कोहोल असलेली द्रव औषधे जी मादक पदार्थ म्हणून वापरता येते.
उदा., काशायला दिली जाणारी औषधी दारू — पण इथे मादक हेतूने नव्हे, केवळ औषध म्हणून.
Application for licence to sell spirituous medicinal preparations मद्यसारयुक्त औषधीय सिद्धपदार्थ विकणेकरिताच्या परवण्याकरिता अर्ज
4. Application for licence to sell spirituous medicinal preparations.—Any person desiring to sell spirituous medicinal preparations shall apply to the Collector for a licence in that behalf. The application 3[accompanied by a challan evidencing payment of a fee of Rs. 10]3 shall contain the following particulars, namely:—
(i) Name and address of the applicant;
(ii) Location of the shop or premises where spirituous medicinal preparations will be sold with the name of the building and the name of street, city, town or village, as the case may be;
(iii) Whether the applicant held any licence in the past to sell any kind of spirituous medicinal preparations. If so, the year and the period during which such licence was held.
मद्यसारयुक्त औषधीय सिद्धपदार्थ विकू इच्छिणारी कोणतीही व्यक्ती त्या संबंधात परवान्यासाठी जिल्हाधिकाऱ्यांकडे अर्ज करील. अर्ज ३[रु. १० शुल्क भरल्याचे दर्शविणाऱ्या चलानासह] पुढील तपशील अंतर्भूत करील, ते असे:—
अर्जदाराचे नाव आणि पत्ता
मद्यसारयुक्त औषधीय सिद्धपदार्थ विकले जाणाऱ्या दुकानाचे किंवा परिसराचे स्थान, इमारतीचे नाव आणि रस्ता, शहर, नगर किंवा गाव, यथास्थिति, यांचे नाव
अर्जदाराने पूर्वी कोणत्याही प्रकारच्या मद्यसारयुक्त औषधीय सिद्धपदार्थाच्या विक्रीसाठी कोणताही परवाना धारण केला होता का. जर होय, तर असा परवाना धारण केलेले वर्ष आणि कालावधी.
---
**अर्ज कसा द्यायचा?**
जर तुम्हाला मद्यसारयुक्त औषधीय दवाई (spirituous medicinal preparations) विकायचीय तर तुम्हाला जिल्हाधिकारी (Collector) कडे application देणे आवश्यक आहे.
**Application साथ काय द्यायचे?**
• तुमच्या अर्जासोबत ₹10 fee भरल्याचा chalan (receipt) लावायचा
• हे chalan application साथ लगेच द्यायचे
---
**Application मध्ये काय माहिती लिहायची?**
**(i) तुमचे नाव आणि पत्ता**
उदा., "राज कुमार, चौधरी रस्ता, पुणे"
**(ii) दुकानाचे पूर्ण पत्ता**
तुम्ही ही औषधीय दवाई कुठे विकणार हे स्पष्ट करायचे — इमारतीचे नाव, रस्त्याचे नाव आणि शहर/गाव सब्द सविस्तर लिहायचे.
उदा., "महात्मा गांधी इमारत, मेन रस्ता, नाशिक"
**(iii) तुमचा पूर्वीचा licence इतिहास**
तुम्हाला पूर्वी असे कोणतेही licence होते का? जर होते तर कोणत्या वर्षी आणि कितीदिनांसाठी होते हे सांगायचे.
उदा., "२०२० मध्ये १ जानेवारी ते ३१ डिसेंबर पर्यंत licence होता"
---
**सारांश:** अर्ज + ₹10 fee + सर्व माहिती = Collector कडे जमा करा!
Grant of licence परवाना देणे
5. Grant of licence.—On receipt of the application under rule 4, the Collector may make inquiries for verification of the details stated in the application and also such other inquiries as he deems necessary. If he is satisfied that there is no objection to grant the licence applied for, he may grant the applicant a licence in Form "S. M. P. I" on payment of 4[a fee of rupees one hundred]4
नियम ४ अन्वये अर्ज प्राप्त झाल्यावर, जिल्हाधिकारी अर्जात नमूद केलेल्या तपशीलांच्या पडताळणीसाठी चौकशा करू शकतात तसेच त्यांना आवश्यक वाटतील अशा इतर चौकशा करू शकतात. अर्ज केलेला परवाना मंजूर करण्यास कोणतीही हरकत नसल्याचे त्यांना समाधानकारक वाटल्यास, ते ४[रुपये शंभर शुल्क] भरल्यावर अर्जदारास नमुना "S.M.P. I" मध्ये परवाना मंजूर करू शकतात.
---
**विस्तृत समजावून:**
**अर्ज मिळाल्यावर जिल्हाधिकारी काय करतात?**
• जिल्हाधिकारी अर्जातील सर्व माहिती पडताळून पहातात.
• उदा., तुमचे नाव, पत्ता, दुकान कोठे आहे, हे सब काही तपासून बघतात.
• आवश्यक असेल तर आणखीही चौकशा करू शकतात.
---
**परवाना कधी मिलतो?**
• जर जिल्हाधिकारीला समाधान व्हायचे की तुमला परवाना देण्यास कोणतीही अडचण नाही, तर ते परवाना देतात.
• परवाना "S.M.P. I" नमुन्यात दिला जातो.
---
**शुल्क:**
• परवाना मिळवायला तुम्हाला **१०० रुपये fee भरावे लागतील.**
---
**साधारण उदाहरण:**
मान लो तुम्हाला दारूचा (medicinal preparation असे) दुकान चालवायचे आहे. तर तुम्ही अर्ज द्याल → जिल्हाधिकारी तपास करतील → जर सर्व ठीक असेल तर १०० रुपये घेऊन परवाना देतील.
Duration of licence परवान्याचा कालावधी
6. Duration of licence.—A licence under rule 5 shall not be granted for a period beyond 31 March next following the date from which it commences.
नियम ५ अन्वये परवाना ज्या तारखेपासून सुरू होतो त्यानंतरच्या ३१ मार्चपलीकडे मंजूर केला जाणार नाही.
विस्तारित समजावणी:
• **Licence किती काळ चालतो?**
जर तुम्हाला licence मिळालेच तर तो पुढच्या ३१ मार्चपर्यंतच वैध राहतो.
• **उदाहरण:**
- जर तुम्हाला १ एप्रिल २०२४ला licence मिळालेच तर तो ३१ मार्च २०२५ पर्यंत चालेल.
- जर १५ जून २०२४ला मिळालेच तर तरी ३१ मार्च २०२५पर्यंतच चालेल — त्याहून पुढे नाही.
• **का असे नियम आहे?**
साल भर चालणारा licence असल्यास, सरकार साल भर एक वेळ सर्वांचे आचरण तपासू शकते.
• **licence संपल्यावर काय करायचे?**
नवीन licence मिळवायचा असेल तर नोव्हेंबर-डिसेंबर महिन्यात अर्ज द्यायचा असतो, जेणेकरून १ एप्रिलला नवीन licence मिळू शकेल.
**साराांश:** परवान्याचा कालावधी कमाल एक वर्ष आहे आणि हा सर्व परवान्यांना ३१ मार्चला संपतो — चाहे कधीही सुरू झाले तरी.
Sale of spirituous medicinal preparations on production of medical prescription औषधोपचाराचे औषधपत्र सादर केल्यास मद्यसारयुक्त औषधीय सिद्धपदार्थाची विक्री
7. Sale of spirituous medicinal preparations on production of medical prescription.—The licensee shall not sell any spirituous medicinal preparation to any person unless he produces a medical prescription in that behalf.
परवानाधारक त्या संबंधात वैद्यकीय औषधपत्र सादर केल्याशिवाय कोणत्याही व्यक्तीला कोणताही मद्यसारयुक्त औषधीय सिद्धपदार्थ विकणार नाही.
**विस्तृत समजावून:**
**Rule 7 काय सांगतो:**
• जर कोणी दारूयुक्त औषध विकण्यासाठी licence घेतला आहे, तर तो person (licensee) कोणत्याही रोगीला हे औषध फक्त एका शर्तीवरच विकू शकतो — रोगीकडे **डॉक्टरचा प्रिस्क्रिप्शन असणे बंधनकारक आहे**.
• दुकानदारला रोगीचा औषधपत्र पाहून तरी हे औषध विकायचे आहे.
**व्यावहारिक उदाहरण:**
उदा., जर तुमच्या औषधांच्या दुकानात दारू असलेल्या औषधाची विक्री करायची असेल, तर तुम्ही रोगीला असे म्हणाल: "भाऊ, तुम्ही डॉक्टरचे प्रिस्क्रिप्शन दाखवा. ते पाहून मी तुम्हाला औषध दे."
**कायद्याचा उद्देश:**
यह नियम लोकांना दारु नशेत न सापडता केवळ **औषधीय हेतूने** दारूयुक्त औषध विकण्याचा प्रयत्न करतो.
**महत्वाचे:**
जर तुमच्याकडे licence आहे आणि तुमही प्रिस्क्रिप्शनशिवाय दारूयुक्त औषध विकलात, तर कायद्याचे उल्लंघन होते आणि तुम्हाला दंड किंवा तुरुंगवास होऊ शकतो.
Sale of spirituous medicinal preparations to certain persons विशिष्ट व्यक्तींना मद्यसारयुक्त औषधीय सिद्धपदार्थाची विक्री
8. Sale of spirituous medicinal preparations to certain persons.
(1) Notwithstanding anything contained in rule 7, the licensee may sell any medicinal preparation without the production of any medicinal prescription to—
- (1) a person holding licences under rule 5;
- (2) a person incharge of a hospital or dispensary;
- (3) a registered medical practioner;
- 2[(4) Inspectors appointed under section 21 of the Drugs Act, 1949;]2
- 1[(5) a person holding a special permit in Form 'A'1 (prescribed under Government Notification, Revenue Department, No. 3015/51, dated the 31st March 1952, for the possession and use of any intoxicant for medicinal, scientific research, educational and such other purposes;
- 1(6) a person holding licence in Form 'A'1 under the Bombay Medicinal and Toilet Preparations (Use of Liquor) Rules, 1955].
2[(2) All sales made under sub-rule (1) shall be subject—2
- 2(a) to the issue of cash memos or invoices the originals of which shall be sent along with the consignments and the duplicates shall be preserved by the licensee for a period of one year from the date of sale; and2
- 3(b) except as otherwise provided by these rules, to the production by the purchaser of a valid transport pass or an export licence in Form D granted under the Bombay Spirituous Preparations (Inter-State Trade and Commerce) Control Rules, 1957, or an export pass granted under the Maharashtra Spirituous Preparations (Inter-State Trade and Commence) Control Rules, 1957, or an export pass granted under the Maharashtra Spirituous Preparations (Import and Export) Rules, 1963.]3
(3) The cash memo, or invoice shall show the name and address of the purchaser and the particulars of the medicinal preparations sold.]
(१) नियम ७ मध्ये काहीही अंतर्भूत असले तरी, परवानाधारक कोणत्याही औषधपत्राशिवाय पुढील व्यक्तींना कोणताही औषधीय सिद्धपदार्थ विकू शकतो—
(१) नियम ५ अन्वये परवाना धारण करणारी व्यक्ती;
(२) रुग्णालय किंवा दवाखान्याचा प्रभारी व्यक्ती;
(३) नोंदणीकृत वैद्यकीय व्यवसायिक;
२[(४) औषध अधिनियम, १९४९ च्या कलम २१ अन्वये नियुक्त निरीक्षक;]
१[(५) कोणत्याही मादक पदार्थाच्या औषधीय, वैज्ञानिक संशोधन, शैक्षणिक आणि अशा इतर उद्देशांसाठी कब्जा आणि वापरासाठी नमुना 'अ' मधील विशेष अनुज्ञापत्र (शासन अधिसूचना, महसूल विभाग, क्र. ३०१५/५१, दिनांक ३१ मार्च १९५२ अन्वये विहित) धारण करणारी व्यक्ती;
(६) मुंबई औषधीय आणि प्रसाधनीय सिद्धपदार्थ (मद्याचा वापर) नियम, १९५५ अन्वये नमुना 'अ' मधील परवाना धारण करणारी व्यक्ती.]
उपनियम (१) अन्वये केलेल्या सर्व विक्रींच्या अधीन असेल—
(अ) रोखपावत्या किंवा बीजक जारी करणे, ज्यांचे मूळ प्रत खेपेसोबत पाठविले जातील आणि प्रतिलिपी परवानाधारक विक्रीच्या तारखेपासून एक वर्षाच्या कालावधीसाठी जतन करील; आणि
३(ब) या नियमांमध्ये अन्यथा तरतूद केल्याशिवाय, खरेदीदाराने वैध वाहतूक पास किंवा मुंबई मद्यसारयुक्त सिद्धपदार्थ (आंतरराज्य व्यापार आणि वाणिज्य) नियंत्रण नियम, १९५७ अन्वये मंजूर केलेला नमुना D मधील निर्यात परवाना, किंवा महाराष्ट्र मद्यसारयुक्त सिद्धपदार्थ (आयात आणि निर्यात) नियम, १९६३ अन्वये मंजूर केलेला निर्यात पास सादर करणे.]
रोखपावती किंवा बीजकमध्ये खरेदीदाराचे नाव व पत्ता आणि विकलेल्या औषधीय सिद्धपदार्थांचे तपशील दर्शविले जातील.]
---
**Rule 8 - विशिष्ट व्यक्तींना दारूसारयुक्त औषधीय सिद्धपदार्थाची विक्री**
**कोणाला प्रिस्क्रिप्शन दाखविल्याशिवाय विकू शकता:**
• **नियम ५ अन्वये परवाना असलेली व्यक्ती** — उदा., जिथे दारू विकली जाते त्या दुकानात काम करणारे
• **रुग्णालय किंवा दवाखान्याचा प्रभारी** — रुग्णालयांना सरळ विकू शकता
• **नोंदणीकृत डॉक्टर** — आरोग्यसेवक स्वतः खरेदी करत असल्यास
• **औषध विभागाचे निरीक्षक** — सरकारी निरीक्षणाच्या कामासाठी
• **विशेष अनुज्ञापत्र असलेली व्यक्ती** — संशोधन, शिक्षण यासाठी विशेष परवानगी असल्यास
• **औषधीय सिद्धपदार्थ बनवणारा licence धारक** — औषधे बनवायला दारू घेणारे
---
**पण विक्रीच्या वेळी काय काय करावे लागते:**
• **रोखपावती किंवा बीजक (Invoice) जारी करावा** — खरेदीदाराचे नाव, पत्ता, काय विकलं हे लिहिलं असावे
• **मूळ रोखपावती खरेदीदारला देणी** — अरे खरेदी करणाऱ्या व्यक्तीला
• **डुप्लिकेट कॉपी राखावी** — licence धारकाने 1 वर्ष वाचून ठेवली पाहिजे
• **वाहतूक पास दाखवायला हवा** — जर एका जिल्ह्यातून दुसऱ्या जिल्ह्यात पाठवायचं असेल तर valid transport pass किंवा export licence दाखवायचा
---
**साराचा सार:**
दारू विकणारा परवानाधारक विशेष व्यक्तींना (डॉक्टर, रुग्णालय इ.) आसानीने विकू शकतो, पण सर्व काही लिहून ठेवावे लागते आणि लांबी मालवाहतूक करायची असेल तर सरकारी परवानगी लागते।
Preservation of prescription औषधोपचाराचे औषधपत्र जतन करून ठेवणे
9. Preservation of prescription.—The licensee shall preserve all medical prescriptions presented to him for the purchase of the spirituous medicinal preparations or true copies there of for a period of one year from the date of the sale.
परवानाधारक मद्यसारयुक्त औषधीय सिद्धपदार्थाच्या खरेदीसाठी त्यांच्याकडे सादर केलेली सर्व वैद्यकीय औषधपत्रे किंवा त्यांच्या खऱ्या प्रती विक्रीच्या तारखेपासून एक वर्षाच्या कालावधीसाठी जतन करून ठेवील.
जर तुम्ही दारूयुक्त औषधे विक्रीचे licence घेतले आहे, तर रुग्णांचे डॉक्टरचे prescription एक वर्ष पर्यंत जतन करून ठेवणे आवश्यक आहे।
---
विस्तृत समजावून सांगण्याची गरज आहे का? येथे आहे:
**Rule 9 म्हणते काय:**
• तुमच्या दारूयुक्त औषधांच्या दुकानात जेव्हा कोणी रुगण डॉक्टरचे prescription दाखवून औषध विकत घेतो, तर त्या prescription ची नकल (true copy) किंवा मूळ prescription तुम्हाला एक साल संरक्षित ठेवायचे आहे।
• हा एक साल औषधाच्या विक्रीच्या तारखेपासून सुरु होतो — उदा., जर 15 मार्च 2024 ला तुमच्याकडून औषध विकली गेली, तर 15 मार्च 2025 पर्यंत तुम्हाला ती prescription साठवायची आहे।
**का हे नियम आहे:**
• Government सत्यापन करू शकते की तुमच्या दुकानातून कोणते औषध विकले गेले, कोणाला दिले गेले आणि डॉक्टरचे परवानगी होती की नाही।
• हे नियम दारू-युक्त औषधांचा दुरुपयोग रोखण्यासाठी आहे।
**दंड:**
जर तुम्ही हे prescription जतन न केले किंवा साठवलेले डिलीट केले, तर तुम्हाला licence रद्द करण्याचा धोका असू शकतो आणि penalty लागू शकते।
Transport of spirituous medicinal preparations मद्यसारयुक्त औषधीय सिद्धपदार्थाची वाहतूक
9-A. Transport of spirituous medicinal preparations.—4
(1) Any licensee desiring to transport any spirituous medicinal preparation shall make an application for the grant of transport pass to the Collector within whose jurisdiction the licensed premises of the licensee selling such preparation in situated. The application shall be submitted to the said Collector through the local Superintendent out of Prohibition and Excise, or the District Inspector of Prohibition and Excise and shall contain the following particulars, namely:—
- (1) The name and address of the applicant.
- (2) The kind of the licence held by him and its number and date.
- (3) The name(s) and quantity(ies) of spirituous medicinal preparation(s) required to be transported.
- (4) The purpose for which spirituous medicinal preparation(s) is/are to be transported.
- (5) The place from which spirituous medicinal preparation(s) is/are to be transported.
- (6) The place to which spirituous medicinal preparation(s) is/are to be transported.
- (7) The name of the person authorised to transport.
- (8) The route (state also the place from and to which transport of spirituous medicinal preparation will be by road) by which spirituous medicinal preparation(s) is/are proposed to be removed.
- (9) The period for which the pass is required.
(2) On receipt of the application under sub-rule (1) the Superintendent of Prohibition and Excise or the District Inspector of Prohibition and Excise, as the case may be shall make such inquiries as he may deem necessary and then forward it to the Collector concerned with his recommendation. If the Collector is satisfied that there is no objection to grant the transport pass to the applicant, he may grant him a pass in Form "S.M.P. I-A" on payment of 5[a fee of Re. 1.00 nP]5
(3) The transport pass shall be in four parts and each part shall be dealt with as under:—
- Part I shall be kept on the record of the Collector granting the pass.
- Part II shall be forwarded to licensee from whom spirituous medicinal preparation(s) is/are to be obtained for transport.
- Part III shall be handed over to the applicant for sending it with the consignment of spirituous medicinal preparations and for record thereafter by him.
- Part IV shall be forwarded to the District Prohibitation and Excise Officer of the place to which the spirituous medicinal preparation(s) is/are to be transported.]
((2)) On receipt of the application under sub-rule (1) the Superintendent of Prohibition and Excise or the District Inspector or Prohibition and Excise, as the case may be shall make such inquiries as he may deem necessary and then forward it to the Collector concerned with his recommendation. If the Collector is satisfied that there is no objection to grant the transport pass to the applicant, he may grant him a pass in Form “ S.M.P. I-A ” on payment of 5 [a fee of Re. 1.00 nP.]उपनियम (१) अन्वये अर्ज प्राप्त झाल्यावर, दारूबंदी व उत्पादन शुल्क अधीक्षक किंवा जिल्हा दारूबंदी व उत्पादन शुल्क निरीक्षक, यथास्थिति, त्यांना आवश्यक वाटतील अशा चौकशा करतील आणि नंतर तो शिफारशीसह संबंधित जिल्हाधिकाऱ्यांकडे पाठवतील. अर्जदारास वाहतूक पास मंजूर करण्यास कोणतीही हरकत नसल्याचे जिल्हाधिकाऱ्यांना समाधानकारक वाटल्यास, ते ५[रु. १.०० नये पैसे शुल्क] भरल्यावर त्यास नमुना "S.M.P. I-A" मध्ये पास मंजूर करू शकतात.
Part IV shall be forwarded to the District Prohibitation and Excise Officer of the place to which the spirituous medicinal preparation(s) is/are to be transported.]वाहतूक पास चार भागांत असेल आणि प्रत्येक भागाची पुढीलप्रमाणे विल्हेवाट लावली जाईल:—भाग I पास मंजूर करणाऱ्या जिल्हाधिकाऱ्यांच्या अभिलेखावर ठेवला जाईल.भाग II ज्या परवानाधारकाकडून मद्यसारयुक्त औषधीय सिद्धपदार्थ वाहतुकीसाठी प्राप्त करावयाचा आहे त्यांच्याकडे पाठविला जाईल.भाग III अर्जदारास मद्यसारयुक्त औषधीय सिद्धपदार्थाच्या खेपेसोबत पाठविण्यासाठी आणि त्यानंतर त्याच्या अभिलेखावर ठेवण्यासाठी सुपूर्द केला जाईल.भाग IV ज्या ठिकाणी मद्यसारयुक्त औषधीय सिद्धपदार्थाची वाहतूक करावयाची आहे त्या ठिकाणच्या जिल्हा दारूबंदी व उत्पादन शुल्क अधिकाऱ्यांकडे पाठविला जाईल.]
मद्यसारयुक्त औषधीय सिद्धपदार्थाची वाहतूक करू इच्छिणारा कोणताही परवानाधारक, असा सिद्धपदार्थ विकणाऱ्या परवानाधारकाचे परवानाप्राप्त परिसर ज्या अधिकारक्षेत्रात आहे त्या जिल्हाधिकाऱ्यांकडे वाहतूक पास मंजूर करण्यासाठी अर्ज करील. अर्ज स्थानिक दारूबंदी व उत्पादन शुल्क अधीक्षक किंवा जिल्हा दारूबंदी व उत्पादन शुल्क निरीक्षक यांच्यामार्फत उक्त जिल्हाधिकाऱ्यांकडे सादर केला जाईल आणि त्यात पुढील तपशील असतील, ते असे:—
(१) अर्जदाराचे नाव आणि पत्ता.
(२) त्याच्याकडे असलेल्या परवान्याचा प्रकार आणि त्याचा क्रमांक व तारीख.
(३) वाहतूक करावयाच्या मद्यसारयुक्त औषधीय सिद्धपदार्थांचे/सिद्धपदार्थाचे नाव/नावे आणि प्रमाण/प्रमाणे.
(४) मद्यसारयुक्त औषधीय सिद्धपदार्थाची/सिद्धपदार्थांची वाहतूक करण्याचा उद्देश.
(५) मद्यसारयुक्त औषधीय सिद्धपदार्थाची/सिद्धपदार्थांची वाहतूक करावयाचे ठिकाण.
(६) मद्यसारयुक्त औषधीय सिद्धपदार्थ ज्या ठिकाणी वाहतूक करावयाचा/करावयाचे आहे ते ठिकाण.
(७) वाहतूक करण्यास प्राधिकृत व्यक्तीचे नाव.
(८) मद्यसारयुक्त औषधीय सिद्धपदार्थाची/सिद्धपदार्थांची वाहतूक प्रस्तावित असलेला मार्ग (मद्यसारयुक्त औषधीय सिद्धपदार्थाची रस्त्याने वाहतूक कोठून कोठपर्यंत होणार ते नमूद करावे).
(९) पास आवश्यक असलेला कालावधी.
उपनियम (१) अन्वये अर्ज प्राप्त झाल्यावर, दारूबंदी व उत्पादन शुल्क अधीक्षक किंवा जिल्हा दारूबंदी व उत्पादन शुल्क निरीक्षक, यथास्थिति, त्यांना आवश्यक वाटतील अशा चौकशा करतील आणि नंतर तो शिफारशीसह संबंधित जिल्हाधिकाऱ्यांकडे पाठवतील. अर्जदारास वाहतूक पास मंजूर करण्यास कोणतीही हरकत नसल्याचे जिल्हाधिकाऱ्यांना समाधानकारक वाटल्यास, ते ५[रु. १.०० नये पैसे शुल्क] भरल्यावर त्यास नमुना "S.M.P. I-A" मध्ये पास मंजूर करू शकतात.
वाहतूक पास चार भागांत असेल आणि प्रत्येक भागाची पुढीलप्रमाणे विल्हेवाट लावली जाईल:—
भाग I पास मंजूर करणाऱ्या जिल्हाधिकाऱ्यांच्या अभिलेखावर ठेवला जाईल.
भाग II ज्या परवानाधारकाकडून मद्यसारयुक्त औषधीय सिद्धपदार्थ वाहतुकीसाठी प्राप्त करावयाचा आहे त्यांच्याकडे पाठविला जाईल.
भाग III अर्जदारास मद्यसारयुक्त औषधीय सिद्धपदार्थाच्या खेपेसोबत पाठविण्यासाठी आणि त्यानंतर त्याच्या अभिलेखावर ठेवण्यासाठी सुपूर्द केला जाईल.
भाग IV ज्या ठिकाणी मद्यसारयुक्त औषधीय सिद्धपदार्थाची वाहतूक करावयाची आहे त्या ठिकाणच्या जिल्हा दारूबंदी व उत्पादन शुल्क अधिकाऱ्यांकडे पाठविला जाईल.]
Regulation of businesses of licensee परवानाधारकाच्या व्यवसायांचे नियमन
10. Regulation of businesses of licensee.
(1) A licensee holding a licence under rule 5 may carry on his business under the licence either personally or by an agent or servant duly authorised by him in that behalf.
1[(2) The licensee shall maintain a register of day-to-day accounts in Form 'A' of spirituous of medicinal preparations received, and sold by him and shall submit before the 7th of every month, to the Superintendent of Prohibition and Excise or District Inspector of Prohibition and Excise, as the case may be, a return in form 'B' of spirituous medicinal preparations received and sold by him in the proceeding month.]1
(3) The licensed premises and all spirituous medicinal preparations there in contained shall at all times be open to inspection by any officer empowered under section 122 of the Act.
(4) The licensee shall, when so required by any Prohibition Officer not below the rank of a Sub-Inspector of prohibition and Excise, give an explanation in writing regarding any irregularity detected at his licensed premises and shall furnish any information regarding the management of the said premises. He shall answer all questions put to him to the best of his knowledge and belief. He shall also, if so required, allow any officer empowered under section 122 of the Act to take samples of spirituous medicinal preparations free of cost for analysis.
(5) The licensee shall provide a visit book paged and stamped with the seal of the Collector or any other officer authorised by him in this behalf in which visiting officers may record any remarks when inspecting the licensed premises. The licensee shall, on the termination of the period of his licence, deliver up the visit book, the accounts, and the licence to the local prohibition and Excise Inspector.
(6) No person shall be recognised as the partner of the licensee for the purpose of this licence, unless the partnership has been declared to the Collector before the licence is granted and the names of the partners have been entered jointly in the licence, or if the partnership is entered into after the granting of the licence unless the Collector agrees, on application made to him, in that behalf to alter the licence and add the name of the partner in the licence.
(1 [(2)) The licensee shall maintain a register of day-to-day accounts in Form ‘ A ’ of spirituous of medicinal preparations received, and sold by him and shall submit before the 7th of every month, to the Superintendent of Prohibition and Excise or District Inspector of Prohibition and Excise, as the case may be, a return in form ‘ B ’ of spirituous medicinal preparations received and sold by him in the proceeding month.]परवानाधारक नमुना 'अ' मध्ये मद्यसारयुक्त औषधीय सिद्धपदार्थांच्या प्राप्ती आणि विक्रीची दैनंदिन हिशेबांची नोंदवही ठेवील आणि प्रत्येक महिन्याच्या ७ तारखेपूर्वी, दारूबंदी व उत्पादन शुल्क अधीक्षक किंवा जिल्हा दारूबंदी व उत्पादन शुल्क निरीक्षक, यथास्थिति, यांना मागील महिन्यात त्यांनी प्राप्त केलेल्या आणि विकलेल्या मद्यसारयुक्त औषधीय सिद्धपदार्थांचा नमुना 'ब' मधील विवरणपत्र सादर करील.]
((3)) The licensed premises and all spirituous medicinal preparations therein contained shall at all times be open to inspection by any officer empowered under section 122 of the Act.परवानाप्राप्त परिसर आणि त्यात असलेले सर्व मद्यसारयुक्त औषधीय सिद्धपदार्थ अधिनियमाच्या कलम १२२ अन्वये सशक्त कोणत्याही अधिकाऱ्याच्या तपासणीसाठी सर्वकाळ उपलब्ध असतील.
analysis.परवानाधारक, दारूबंदी व उत्पादन शुल्क उपनिरीक्षकापेक्षा कमी दर्जा नसलेल्या कोणत्याही दारूबंदी अधिकाऱ्याने तसे आवश्यक विहित केल्यास, त्याच्या परवानाप्राप्त परिसरात आढळलेल्या कोणत्याही अनियमिततेबाबत लेखी स्पष्टीकरण देईल आणि उक्त परिसराच्या व्यवस्थापनाबाबत कोणतीही माहिती पुरवील. तो त्यास विचारलेल्या सर्व प्रश्नांची त्याच्या ज्ञानानुसार आणि विश्वासानुसार उत्तरे देईल. तसेच, तसे आवश्यक विहित केल्यास, अधिनियमाच्या कलम १२२ अन्वये सशक्त कोणत्याही अधिकाऱ्यास विश्लेषणासाठी मद्यसारयुक्त औषधीय सिद्धपदार्थांचे नमुने विनामूल्य घेण्यास परवानगी देईल.
licence to the local prohibition and Excise Inspector.परवानाधारक जिल्हाधिकारी किंवा त्यांनी या संबंधात प्राधिकृत केलेल्या कोणत्याही अन्य अधिकाऱ्यांच्या सीलने मुद्रांकित आणि पृष्ठांकित भेट पुस्तिका उपलब्ध करून देईल, ज्यात भेट देणारे अधिकारी परवानाप्राप्त परिसराची तपासणी करताना कोणत्याही शेरे नोंदवू शकतील. परवानाधारक, त्याच्या परवान्याचा कालावधी संपल्यावर, भेट पुस्तिका, हिशेब आणि परवाना स्थानिक दारूबंदी व उत्पादन शुल्क निरीक्षकाकडे सुपूर्द करील.
((6)) No person shall be recognised as the partner of the licensee for the purpose of this licence, unless the partnership has been declared to the Collector before the licence is granted and the names of the partners have been entered jointly in the licence, or if the partnership is entered into after the granting of the licence unless the Collector agrees, on application made to him, in that behalf to alter the licence and add the name of the partner in the licence.जिल्हाधिकाऱ्यांकडे परवाना मंजूर होण्यापूर्वी भागीदारी जाहीर केलेली नसेल आणि भागीदारांची नावे परवान्यात संयुक्तपणे नमूद केलेली नसतील, किंवा परवाना मंजूर झाल्यानंतर भागीदारी केली असल्यास जिल्हाधिकाऱ्यांनी त्या संबंधात केलेल्या अर्जावर परवान्यात बदल करण्यास आणि भागीदाराचे नाव परवान्यात जोडण्यास सहमती दर्शविलेली नसेल, अशा कोणत्याही व्यक्तीस या परवान्याच्या उद्देशाने परवानाधारकाचा भागीदार म्हणून मान्यता दिली जाणार नाही.
नियम ५ अन्वये परवाना धारण करणारा परवानाधारक परवान्याखालील आपला व्यवसाय स्वतः किंवा त्या संबंधात त्याने सम्यकरित्या प्राधिकृत केलेल्या प्रतिनिधी किंवा नोकराद्वारे चालवू शकतो.
परवानाधारक नमुना 'अ' मध्ये मद्यसारयुक्त औषधीय सिद्धपदार्थांच्या प्राप्ती आणि विक्रीची दैनंदिन हिशेबांची नोंदवही ठेवील आणि प्रत्येक महिन्याच्या ७ तारखेपूर्वी, दारूबंदी व उत्पादन शुल्क अधीक्षक किंवा जिल्हा दारूबंदी व उत्पादन शुल्क निरीक्षक, यथास्थिति, यांना मागील महिन्यात त्यांनी प्राप्त केलेल्या आणि विकलेल्या मद्यसारयुक्त औषधीय सिद्धपदार्थांचा नमुना 'ब' मधील विवरणपत्र सादर करील.]
परवानाप्राप्त परिसर आणि त्यात असलेले सर्व मद्यसारयुक्त औषधीय सिद्धपदार्थ अधिनियमाच्या कलम १२२ अन्वये सशक्त कोणत्याही अधिकाऱ्याच्या तपासणीसाठी सर्वकाळ उपलब्ध असतील.
परवानाधारक, दारूबंदी व उत्पादन शुल्क उपनिरीक्षकापेक्षा कमी दर्जा नसलेल्या कोणत्याही दारूबंदी अधिकाऱ्याने तसे आवश्यक विहित केल्यास, त्याच्या परवानाप्राप्त परिसरात आढळलेल्या कोणत्याही अनियमिततेबाबत लेखी स्पष्टीकरण देईल आणि उक्त परिसराच्या व्यवस्थापनाबाबत कोणतीही माहिती पुरवील. तो त्यास विचारलेल्या सर्व प्रश्नांची त्याच्या ज्ञानानुसार आणि विश्वासानुसार उत्तरे देईल. तसेच, तसे आवश्यक विहित केल्यास, अधिनियमाच्या कलम १२२ अन्वये सशक्त कोणत्याही अधिकाऱ्यास विश्लेषणासाठी मद्यसारयुक्त औषधीय सिद्धपदार्थांचे नमुने विनामूल्य घेण्यास परवानगी देईल.
परवानाधारक जिल्हाधिकारी किंवा त्यांनी या संबंधात प्राधिकृत केलेल्या कोणत्याही अन्य अधिकाऱ्यांच्या सीलने मुद्रांकित आणि पृष्ठांकित भेट पुस्तिका उपलब्ध करून देईल, ज्यात भेट देणारे अधिकारी परवानाप्राप्त परिसराची तपासणी करताना कोणत्याही शेरे नोंदवू शकतील. परवानाधारक, त्याच्या परवान्याचा कालावधी संपल्यावर, भेट पुस्तिका, हिशेब आणि परवाना स्थानिक दारूबंदी व उत्पादन शुल्क निरीक्षकाकडे सुपूर्द करील.
जिल्हाधिकाऱ्यांकडे परवाना मंजूर होण्यापूर्वी भागीदारी जाहीर केलेली नसेल आणि भागीदारांची नावे परवान्यात संयुक्तपणे नमूद केलेली नसतील, किंवा परवाना मंजूर झाल्यानंतर भागीदारी केली असल्यास जिल्हाधिकाऱ्यांनी त्या संबंधात केलेल्या अर्जावर परवान्यात बदल करण्यास आणि भागीदाराचे नाव परवान्यात जोडण्यास सहमती दर्शविलेली नसेल, अशा कोणत्याही व्यक्तीस या परवान्याच्या उद्देशाने परवानाधारकाचा भागीदार म्हणून मान्यता दिली जाणार नाही.
Licensee to abide by the provisions of the Act कायद्यातील तरतुदींचे पालन करण्यासाठी परवानाधारक बांधील असणे
11. Licensee to abide by the provisions of the Act.
(1) A licensee holding a licence under rule 5 shall comply with all orders and directions issued from time to time by the Commissioner, Collector, Superintendent or District Inspector of prohibition and Excise.
(2) The licensee shall abide by the provisions of the Act and the rules, regulations and orders made there under and the conditions of the licence and shall give an undertaking to that effect.
((2)) The licensee shall abide by the provisions of the Act and the rules, regulations and orders made thereunder and the conditions of the licence and shall give an undertaking to that effect.
परवानाधारक अधिनियमाच्या आणि त्याखाली केलेल्या नियम, विनियम आणि आदेशांच्या तरतुदींचे तसेच परवान्याच्या अटींचे पालन करील आणि त्या संबंधात हमीपत्र देईल.
नियम ५ अन्वये परवाना धारण करणारा परवानाधारक आयुक्त, जिल्हाधिकारी, अधीक्षक किंवा जिल्हा दारूबंदी व उत्पादन शुल्क निरीक्षक यांनी वेळोवेळी जारी केलेल्या सर्व आदेशांचे आणि निर्देशांचे पालन करील.
परवानाधारक अधिनियमाच्या आणि त्याखाली केलेल्या नियम, विनियम आणि आदेशांच्या तरतुदींचे तसेच परवान्याच्या अटींचे पालन करील आणि त्या संबंधात हमीपत्र देईल.
Application for licence for dispensing spirituous medicinal preparations मद्यसारयुक्त औषधीय सिद्धपदार्थ वितरणाकरिताच्या परवण्याकरिता अर्ज
12. Application for licence for dispensing spirituous medicinal preparations.—Any registered medicinal practitioner or any person in charge of a hospital or dispensary desiring to dispense spirituous medicinal preparations shall apply to the Collector for a licence for dispensing such medicinal preparations. The application shall contain the following particulars:
(i) Name and address of the applicant;
(ii) Whether the applicant is a registered medicinal practitioner, his registration number and the name of the authority by which he has been registered;
(iii) Where the applicant is a person in charge of a hospital or dispensary his designation and the name of the hospital or dispensary of which he is in charge.
मद्यसारयुक्त औषधीय सिद्धपदार्थांचे वितरण करू इच्छिणारा कोणताही नोंदणीकृत वैद्यकीय व्यवसायिक किंवा रुग्णालय किंवा दवाखान्याचा प्रभारी कोणतीही व्यक्ती अशा औषधीय सिद्धपदार्थांच्या वितरणासाठी परवान्यासाठी जिल्हाधिकाऱ्यांकडे अर्ज करील. अर्जात पुढील तपशील असतील:
(i) अर्जदाराचे नाव आणि पत्ता
(ii) अर्जदार नोंदणीकृत वैद्यकीय व्यवसायिक असल्यास, त्याचा नोंदणी क्रमांक आणि ज्या प्राधिकरणाने त्याची नोंदणी केली त्याचे नाव
(iii) अर्जदार रुग्णालय किंवा दवाखान्याचा प्रभारी व्यक्ती असल्यास, त्याचे पदनाम आणि तो प्रभारी असलेल्या रुग्णालयाचे किंवा दवाखान्याचे नाव
---
Rule 12 काय सांगते:
**कोण अर्ज करू शकतो?**
• जर तुम्ही नोंदणीकृत डॉक्टर (registered medical practitioner) असाल
• किंवा तुम्ही रुग्णालय किंवा दवाखान्याचे प्रभारी असाल
• आणि तुम्हाला दारूसारखी औषधे (जसे दवेत अल्कोहल असलेल्या औषधांचे) वितरण करायचं असेल
**कोणाला अर्ज करावा लागतो?**
तुम्हाला Collector (जिल्हाधिकारी) कडे licence घेण्यासाठी अर्ज करावा लागतो.
**अर्जात कोणती माहिती द्यायची?**
१) **तुमचे नाव आणि पत्ता** — कुठे राहता आहात ते सांगा
२) **जर तुम्ही डॉक्टर असाल तर:**
• तुमचा नोंदणी क्रमांक (registration number)
• कोणत्या संस्थेने तुम्हाला नोंदणी दिली ते सांगा
• उदा., "मुझे मेडिकल काउंसिल ऑफ इंडिया ने रजिस्टर किया है, मेरा नंबर 12345 है"
३) **जर तुम्ही रुग्णालय/दवाखान्याचे प्रभारी असाल तर:**
• तुमचे पद/पदनाम (जसे Medical Director, Manager, Chief Doctor)
• तुम्ही कोणत्या रुग्णालय/दवाखान्याचे प्रभारी आहात ते सांगा
• उदा., "मैं सिटी हॉस्पिटल का मेडिकल डायरेक्टर हूँ"
---
**सोप्या शब्दात:** Collector चाहतो की वह जाणून घेतील तुम्ही कोण आहात, तुम्ही योग्य डॉक्टर आहात की नाही, आणि कुठे काम करता आहात — मग तरच तुम्हाला दारूसारखी औषधे वितरित करण्याची परवानगी देईल.
Grant of licence परवाना देणे
13. Grant of licence.—On receipt of an application under rule 12, the Collector may make inquiries for verification of the details stated in the application and also such other inquiries as he deems necessary. If he is satisfied that there is no objection to grant the licence applied for he may grant the applicant a licence in Form "S. M. P. II." On payment of 1[a fee of 2[rupee ten]2 per annum]1:
3[Provided that for the purpose of charging the fee, the fraction of a year shall be reckoned as one complete year.]3
नियम १२ अन्वये अर्ज प्राप्त झाल्यावर, जिल्हाधिकारी अर्जात नमूद केलेल्या तपशीलांच्या पडताळणीसाठी चौकशा करू शकतात तसेच त्यांना आवश्यक वाटतील अशा इतर चौकशा करू शकतात. अर्ज केलेला परवाना मंजूर करण्यास कोणतीही हरकत नसल्याचे त्यांना समाधानकारक वाटल्यास, ते १[प्रतिवर्ष २[रुपये दहा] शुल्क] भरल्यावर अर्जदारास नमुना "S.M.P. II" मध्ये परवाना मंजूर करू शकतात:
३[परंतु शुल्क आकारणीच्या उद्देशाने, वर्षाचा अपूर्णांश एक पूर्ण वर्ष म्हणून गणला जाईल.]
---
**विस्तारित समजावणी:**
**Collector ला काय करावे लागतो:**
• जर तुम्ही Rule 12 नुसार licence साठी अर्ज दिला तर Collector तुमच्या अर्जातील सर्व तपशील तपासतो.
• तुम्ही दिलेल्या माहितीचे सत्यापन करण्यासाठी आवश्यक चौकशा करू शकतो.
• उदा., तुमचा व्यवसाय योग्य आहे का, दुकान योग्य ठिकाणी आहे का, असे पाहतो.
**Licence मंजूर करण्याची शर्त:**
• जर Collector ला समाधान होते की licence देण्यास कोणतीही हरकत नाही, तर तुम्हाला मंजुरी दिली जाते.
• तुम्हाला Form "S.M.P. II" मध्ये licence दिला जातो.
**शुल्क:**
• तुम्हाला प्रतिवर्षी ₹10 (दहा रुपये) भरावे लागतो.
• उदा., जर तुमचा licence जानेवारीत मंजूर झाला आणि डिसेंबरला संपतो, तरीही तुम्हाला पूर्ण वर्षाचा ₹10 भरावा लागेल — अधिक दिन-महिने मोजले जात नाहीत.
**साधारण शब्दांत:** तुमच्या licence अर्जाची तपासणी होते, मंजुरी मिळते, आणि दरवर्षी दहा रुपये भरले की तुमचा licence वैध राहतो.
Duration of licence परवान्याचा कालावधी
14. Duration of licence.—4[The licence under rule 13 may be granted or renewed for a period not exceeding three years at a time, so however as not to extend beyond the 31st day of March according to the duration for which the licence is granted;
Provided that in the case of a registered medical practitioner, such licence may be granted or renewed for a period not exceeding three years at a time but not beyond 31st March of the third year from the date of the commencement of the licence.]4
नियम १३ अन्वये परवाना एका वेळी तीन वर्षांपेक्षा जास्त नसलेल्या कालावधीसाठी मंजूर किंवा नूतनीकृत केला जाऊ शकतो, परंतु परवाना ज्या कालावधीसाठी मंजूर केला जातो त्यानुसार ३१ मार्चपलीकडे वाढणार नाही;
परंतु नोंदणीकृत वैद्यकीय व्यवसायिकाच्या बाबतीत, असा परवाना एका वेळी तीन वर्षांपेक्षा जास्त नसलेल्या कालावधीसाठी परंतु परवान्याच्या प्रारंभ तारखेपासून तिसऱ्या वर्षाच्या ३१ मार्चपलीकडे मंजूर किंवा नूतनीकृत केला जाऊ शकतो.]
**सर्वसाधारण व्यक्तींसाठी:**
• तुम्हाला दारू विक्रय करण्यासाठी licence मिळू शकतो।
• हा licence एका वेळी जास्तीत जास्त 3 वर्षांसाठी दिला जातो।
• परंतु licence ३१ मार्चला संपणार हवे — तुम्ही 3 वर्ष पूर्ण होतील तरी अगर आधी।
उदा., जर तुम्हाला 1 जानेवारी 2024 ला licence दिला गेला, तर तो 31 मार्च 2024 किंवा आधी संपणार हवे — कारण तो वर्षाच्या शेवटी संपणार हवे।
**रजिस्टर्ड डॉक्टरांसाठी (अपवाद):**
• डॉक्टरांना licence 3 वर्षांसाठी दिला जाऊ शकतो।
• पण तो licence तिसऱ्या वर्षाच्या 31 मार्चला संपणार हवे।
उदा., जर डॉक्टरला 15 मे 2024 ला licence दिला गेला, तर तो 31 मार्च 2027 ला संपेल (पूर्ण 3 वर्ष मिळेल)।
**मुद्दा:** सर्वांना licence नूतनीकृत (renew) करवावे लागते — ते आपोआप वाढत नाही!
Inspection of licensed premises, etc. परवानाप्राप्त जागेची तपासणी वगैरे.
15. Inspection of licensed premises, etc.
(1) The licensed premises and all medicinal preparations there in contained shall at all times be open to inspection by any officer empowered under section 122 of the Act.
(2) The licensee shall, when so required by any Prohibition Officer not below the rank of a Sub-Inspector of Prohibition and Excise, give an explanation in writing regarding any irregularities detected at his licensed premises and shall furnish any information regarding management of the said premises. He shall answer all questions put to him to the best of his knowledge and belief. He shall also, if so required, allow any officer empowered under section 122 of the Act to take samples of medicinal preparations free of cost for analysis.
परवानाप्राप्त परिसर आणि त्यात असलेले सर्व औषधीय सिद्धपदार्थ अधिनियमाच्या कलम १२२ अन्वये सशक्त कोणत्याही अधिकाऱ्याच्या तपासणीसाठी सर्वकाळ उपलब्ध असतील.
परवानाधारक, दारूबंदी व उत्पादन शुल्क उपनिरीक्षकापेक्षा कमी दर्जा नसलेल्या कोणत्याही दारूबंदी अधिकाऱ्याने तसे आवश्यक विहित केल्यास, त्याच्या परवानाप्राप्त परिसरात आढळलेल्या कोणत्याही अनियमिततेबाबत लेखी स्पष्टीकरण देईल आणि उक्त परिसराच्या व्यवस्थापनाबाबत कोणतीही माहिती पुरवील. तो त्यास विचारलेल्या सर्व प्रश्नांची त्याच्या ज्ञानानुसार आणि विश्वासानुसार उत्तरे देईल. तसेच, तसे आवश्यक विहित केल्यास, अधिनियमाच्या कलम १२२ अन्वये सशक्त कोणत्याही अधिकाऱ्यास विश्लेषणासाठी औषधीय सिद्धपदार्थांचे नमुने विनामूल्य घेण्यास परवानगी देईल.
Transport of spirituous medicinal preparation मद्यसारयुक्त औषधीय सिद्धपदार्थाची वाहतूक
15.A. Transport of spirituous medicinal preparation.—5
(2) Any licensee desiring to transport any spirituous medicinal preparation exceeding 1[five litres]1 in quantity shall make an application for the grant of transport pass to the Collector or any other Officer authorised by him in this behalf (herein after referred to as the 'authorised officer') within whose jurisdiction the licensed premises of the licensee selling such preparation is situated. The application shall be submitted to the said Collector or the authorised officer through the local Superintendent of Prohibition and Excise or the District Inspector of Prohibition and Excise and shall contain the following particulars, namely:—
- 1. The name and address of the applicant.
- 2. The kind of the licence held by him and its number and date.
- 3. The name (s) and quantity (ies) of spirituous medicinal preparations (s) required to be transported.
- 4. The purpose for which spirituous medicinal preparation(s) is/are to be transported.
- 5. The place from which spirituous medicinal preparation (s) is/are to be transported.
- 6. The place to which spirituous medicinal preparation (s) is/are to be transported.
- 7. The name of the person authorised to transport.
- 8. The route (state also the place from and to which transport of spirituous medicinal preparations will be by road) by which spirituous medicinal preparation (s) is/are proposed to be removed.
- 9. The period for which the pass is required.
(3) On receipt of the application under sub-rule (1) the superintendent of Prohibition and Excise or the district Inspector of Prohibition and Excise, as the case may be, shall make such inquiries as he may deem necessary and then forward it with his recommendation to the Collector or the authorised Officer concerned. If the Collector or the authorised Officer is satisfied that there is no objection to grant the transport pass to the applicant, he may grant him a pass in Form "S. M. P. I-A" on payment of 2[a fee of Re. 1.00 Np.]2
(4) The transport pass shall be in four parts and each part shall be dealt with as under:
- Part I shall be kept on the record of the Collector granting the pass.
- Part II shall be forwarded to the licensee from whom spirituous medicinal preparation (s) is/are to be obtained for transport.
- Part III shall be handed over to the applicant for sending it with the consignment of spirituous medicinal preparations and for record thereafter by him.
- Part IV shall be forwarded to the District Prohibition and Excise Officer of the place to which the spirituous medicinal preparation (s) is/are to be transported.
9. The period for which the pass is required.१[पाच लिटरपेक्षा] अधिक प्रमाणातील मद्यसारयुक्त औषधीय सिद्धपदार्थाची वाहतूक करू इच्छिणारा कोणताही परवानाधारक, असा सिद्धपदार्थ विकणाऱ्या परवानाधारकाचे परवानाप्राप्त परिसर ज्या अधिकारक्षेत्रात आहे त्या जिल्हाधिकारी किंवा त्यांनी या संबंधात प्राधिकृत केलेल्या कोणत्याही अन्य अधिकाऱ्यांकडे (यापुढे ज्यास 'प्राधिकृत अधिकारी' असे संबोधण्यात येईल) वाहतूक पास मंजूर करण्यासाठी अर्ज करील. अर्ज स्थानिक दारूबंदी व उत्पादन शुल्क अधीक्षक किंवा जिल्हा दारूबंदी व उत्पादन शुल्क निरीक्षक यांच्यामार्फत उक्त जिल्हाधिकारी किंवा प्राधिकृत अधिकाऱ्यांकडे सादर केला जाईल आणि त्यात पुढील तपशील असतील, ते असे:––१. अर्जदाराचे नाव आणि पत्ता.२. त्याच्याकडे असलेल्या परवान्याचा प्रकार आणि त्याचा क्रमांक व तारीख.३. वाहतूक करावयाच्या मद्यसारयुक्त औषधीय सिद्धपदार्थांचे/सिद्धपदार्थाचे नाव/नावे आणि प्रमाण/प्रमाणे.४. मद्यसारयुक्त औषधीय सिद्धपदार्थाची/सिद्धपदार्थांची वाहतूक करण्याचा उद्देश.५. मद्यसारयुक्त औषधीय सिद्धपदार्थाची/सिद्धपदार्थांची वाहतूक करावयाचे ठिकाण.६. मद्यसारयुक्त औषधीय सिद्धपदार्थ ज्या ठिकाणी वाहतूक करावयाचा/करावयाचे आहे ते ठिकाण.७. वाहतूक करण्यास प्राधिकृत व्यक्तीचे नाव.८. मद्यसारयुक्त औषधीय सिद्धपदार्थाची/सिद्धपदार्थांची वाहतूक प्रस्तावित असलेला मार्ग (मद्यसारयुक्त औषधीय सिद्धपदार्थांची रस्त्याने वाहतूक कोठून कोठपर्यंत होणार ते नमूद करावे).९. पास आवश्यक असलेला कालावधी.
((3)) On receipt of the application under sub-rule (1) the superintendent of Prohibition and Excise or the district Inspector of Prohibition and Excise, as the case may be, shall makesuch inquiries as he may deem necessary and then forward it with his recommendation to the Collector or the authorised Officer concerned. If the Collector or the authorised Officer is satisfied that there is no objection to grant the transport pass to the applicant, he may grant him a pass in Form “ S. M. P. I-A ” on payment of 2[a fee of Re. 1.00nP.]उपनियम (१) अन्वये अर्ज प्राप्त झाल्यावर, दारूबंदी व उत्पादन शुल्क अधीक्षक किंवा जिल्हा दारूबंदी व उत्पादन शुल्क निरीक्षक, यथास्थिति, त्यांना आवश्यक वाटतील अशा चौकशा करतील आणि नंतर तो शिफारशीसह संबंधित जिल्हाधिकारी किंवा प्राधिकृत अधिकाऱ्यांकडे पाठवतील. अर्जदारास वाहतूक पास मंजूर करण्यास कोणतीही हरकत नसल्याचे जिल्हाधिकारी किंवा प्राधिकृत अधिकाऱ्यांना समाधानकारक वाटल्यास, ते २[रु. १.०० नये पैसे शुल्क] भरल्यावर त्यास नमुना "S.M.P. I-A" मध्ये पास मंजूर करू शकतात.
Part IV shall be forwarded to the District Prohibition and Excise Officer of the place to which the spirituous medicinal preparation (s) is/are to be transported.वाहतूक पास चार भागांत असेल आणि प्रत्येक भागाची पुढीलप्रमाणे विल्हेवाट लावली जाईल:भाग I पास मंजूर करणाऱ्या जिल्हाधिकाऱ्यांच्या अभिलेखावर ठेवला जाईल.भाग II ज्या परवानाधारकाकडून मद्यसारयुक्त औषधीय सिद्धपदार्थ वाहतुकीसाठी प्राप्त करावयाचा आहे त्यांच्याकडे पाठविला जाईल.भाग III अर्जदारास मद्यसारयुक्त औषधीय सिद्धपदार्थाच्या खेपेसोबत पाठविण्यासाठी आणि त्यानंतर त्याच्या अभिलेखावर ठेवण्यासाठी सुपूर्द केला जाईल.भाग IV ज्या ठिकाणी मद्यसारयुक्त औषधीय सिद्धपदार्थाची वाहतूक करावयाची आहे त्या ठिकाणच्या जिल्हा दारूबंदी व उत्पादन शुल्क अधिकाऱ्यांकडे पाठविला जाईल.
कोणताही परवानाधारक ५[पाच लिटरपेक्षा] अधिक प्रमाणातील मद्यसारयुक्त औषधीय सिद्धपदार्थ वैध वाहतूक पासशिवाय वाहतूक करणार नाही.
१[पाच लिटरपेक्षा] अधिक प्रमाणातील मद्यसारयुक्त औषधीय सिद्धपदार्थाची वाहतूक करू इच्छिणारा कोणताही परवानाधारक, असा सिद्धपदार्थ विकणाऱ्या परवानाधारकाचे परवानाप्राप्त परिसर ज्या अधिकारक्षेत्रात आहे त्या जिल्हाधिकारी किंवा त्यांनी या संबंधात प्राधिकृत केलेल्या कोणत्याही अन्य अधिकाऱ्यांकडे (यापुढे ज्यास 'प्राधिकृत अधिकारी' असे संबोधण्यात येईल) वाहतूक पास मंजूर करण्यासाठी अर्ज करील. अर्ज स्थानिक दारूबंदी व उत्पादन शुल्क अधीक्षक किंवा जिल्हा दारूबंदी व उत्पादन शुल्क निरीक्षक यांच्यामार्फत उक्त जिल्हाधिकारी किंवा प्राधिकृत अधिकाऱ्यांकडे सादर केला जाईल आणि त्यात पुढील तपशील असतील, ते असे:––
१. अर्जदाराचे नाव आणि पत्ता.
२. त्याच्याकडे असलेल्या परवान्याचा प्रकार आणि त्याचा क्रमांक व तारीख.
३. वाहतूक करावयाच्या मद्यसारयुक्त औषधीय सिद्धपदार्थांचे/सिद्धपदार्थाचे नाव/नावे आणि प्रमाण/प्रमाणे.
४. मद्यसारयुक्त औषधीय सिद्धपदार्थाची/सिद्धपदार्थांची वाहतूक करण्याचा उद्देश.
५. मद्यसारयुक्त औषधीय सिद्धपदार्थाची/सिद्धपदार्थांची वाहतूक करावयाचे ठिकाण.
६. मद्यसारयुक्त औषधीय सिद्धपदार्थ ज्या ठिकाणी वाहतूक करावयाचा/करावयाचे आहे ते ठिकाण.
७. वाहतूक करण्यास प्राधिकृत व्यक्तीचे नाव.
८. मद्यसारयुक्त औषधीय सिद्धपदार्थाची/सिद्धपदार्थांची वाहतूक प्रस्तावित असलेला मार्ग (मद्यसारयुक्त औषधीय सिद्धपदार्थांची रस्त्याने वाहतूक कोठून कोठपर्यंत होणार ते नमूद करावे).
९. पास आवश्यक असलेला कालावधी.
उपनियम (१) अन्वये अर्ज प्राप्त झाल्यावर, दारूबंदी व उत्पादन शुल्क अधीक्षक किंवा जिल्हा दारूबंदी व उत्पादन शुल्क निरीक्षक, यथास्थिति, त्यांना आवश्यक वाटतील अशा चौकशा करतील आणि नंतर तो शिफारशीसह संबंधित जिल्हाधिकारी किंवा प्राधिकृत अधिकाऱ्यांकडे पाठवतील. अर्जदारास वाहतूक पास मंजूर करण्यास कोणतीही हरकत नसल्याचे जिल्हाधिकारी किंवा प्राधिकृत अधिकाऱ्यांना समाधानकारक वाटल्यास, ते २[रु. १.०० नये पैसे शुल्क] भरल्यावर त्यास नमुना "S.M.P. I-A" मध्ये पास मंजूर करू शकतात.
वाहतूक पास चार भागांत असेल आणि प्रत्येक भागाची पुढीलप्रमाणे विल्हेवाट लावली जाईल:
भाग I पास मंजूर करणाऱ्या जिल्हाधिकाऱ्यांच्या अभिलेखावर ठेवला जाईल.
भाग II ज्या परवानाधारकाकडून मद्यसारयुक्त औषधीय सिद्धपदार्थ वाहतुकीसाठी प्राप्त करावयाचा आहे त्यांच्याकडे पाठविला जाईल.
भाग III अर्जदारास मद्यसारयुक्त औषधीय सिद्धपदार्थाच्या खेपेसोबत पाठविण्यासाठी आणि त्यानंतर त्याच्या अभिलेखावर ठेवण्यासाठी सुपूर्द केला जाईल.
भाग IV ज्या ठिकाणी मद्यसारयुक्त औषधीय सिद्धपदार्थाची वाहतूक करावयाची आहे त्या ठिकाणच्या जिल्हा दारूबंदी व उत्पादन शुल्क अधिकाऱ्यांकडे पाठविला जाईल.
Licensee to abide by the provisions of the Act. कायद्यातील तरतुदींचे पालन करण्यासाठी परवानाधारक बांधील असणे
16. Licensee to abide by the provisions of the Act.
(1) The licensee shall comply promptly with all orders and directions issued from time to time by the Commissioner; Collector; Superintendent or District Inspector of Prohibition and Excise.
(2) The licensee shall abide by the provisions of the Act and the rules, regulations and orders made there under 3[and also by all the conditions of the licence which may be imposed by the State Government at the time of granting the licence or at any time during the currency of the licence]3 and shall give an undertaking to that effect.
((2)) The licensee shall abide by the provisions of the Act and the rules, regulations and orders made thereunder 3[and also by all the conditions of the licence which may be imposed by the State Government at the time of granting the licence or at any time during the currency of the licence] and shall give an undertaking to that effect.
परवानाधारक अधिनियमाच्या आणि त्याखाली केलेल्या नियम, विनियम आणि आदेशांच्या तरतुदींचे ३[तसेच परवान्याच्या सर्व अटींचे, ज्या राज्य शासन परवाना मंजूर करताना किंवा परवान्याच्या चालू कालावधीत कधीही लादू शकते, त्यांचे] पालन करील आणि त्या संबंधात हमीपत्र देईल.
परवानाधारक आयुक्त, जिल्हाधिकारी, अधीक्षक किंवा जिल्हा दारूबंदी व उत्पादन शुल्क निरीक्षक यांनी वेळोवेळी जारी केलेल्या सर्व आदेशांचे आणि निर्देशांचे तत्परतेने पालन करील.
परवानाधारक अधिनियमाच्या आणि त्याखाली केलेल्या नियम, विनियम आणि आदेशांच्या तरतुदींचे ३[तसेच परवान्याच्या सर्व अटींचे, ज्या राज्य शासन परवाना मंजूर करताना किंवा परवान्याच्या चालू कालावधीत कधीही लादू शकते, त्यांचे] पालन करील आणि त्या संबंधात हमीपत्र देईल.
Renewal of Licence परवाना नूतनीकरण
6A. Renewal of Licence.—5[Any licence granted under rule 5 shall be renewed for a period not exceeding one year on payment of application fee of Rs. 5 and licence fee as prescribed in rule 5.]5
नियम ५ अन्वये मंजूर केलेल्या कोणत्याही परवान्याचे नूतनीकरण, रु. ५ अर्ज शुल्क आणि नियम ५ मध्ये विहित केल्याप्रमाणे परवाना शुल्क भरल्यावर, एक वर्षापेक्षा जास्त नसलेल्या कालावधीसाठी केले जाईल."]
---
**सरळ भाषेत समजावून:**
• **licence का नवीन करावा लागतो?** - तुमचा दारुचा licence साल भरवर्ष साठी वैध असतो। त्यानंतर दुकान चालू ठेवायचं असेल तर नवीन licence घेतला पाहिजे - याला "renewal" म्हणतात।
• **कुणास लागतो?** - नियम 5 अन्वये जर तुमच्याकडे दारुचा licence आहे, तर तुम्हीच त्याचे नूतनीकरण करू शकता।
• **किती रुपये भरावे?**
- अर्ज शुल्क = **₹5**
- licence fee = नियम 5 मध्ये जी रक्कम ठरवलेली आहे ती
• **किती काळ साठी licence मिळेल?** - हा licence एक वर्ष (१२ महिने) साठी वैध असेल।
• **व्यावहारिक उदाहरण:** तुमच्याकडे दारुचा shop licence 31 मार्च 2025 पर्यंत वैध आहे। 30 मार्चला तुम्हाला Collector/तहसील कार्यालयात जाऊन ₹5 + निर्धारित licence fee भरून नवीन licence मिळवावा लागेल। नंतर तुमचा licence पुन्हा एक वर्षसाठी वैध होईल।
(See rule 5)
Licence for the sale of Spirituous Medicinal Preparations
See rule 19 (2)
Register of accounts of spirituous medicinal preparations received and sold by a person holding a licence in Form S. M. P. I
See rule 19 (2)
Monthly return of spirituous medicinal preparations received and sold during the month of ...................... 20
See rules 9-A and 15-A
Pass for the transport of spirituous medicinal preparations
See rule 13
Licence to Registered Medical Practitioners and Persons-in-charge of Hospitals or dispensaries for dispensing Spirituous Medicinal Preparations