Link copied!
HOME

THE BOMBAY SPIRITUOUS PREPARATIONS (MANUFACTURING) RULES, 1955

Updated 38 years ago

View all order & notifications Forms / Schedules

G. N., R. D., NO. SMP. 1060/33111-III, dated 14th December, 1961

Ask MyExcise AI about this Act
Amendments 1
— / 9 Rules
Ruleset preamble (manual p.327)
📜 ORIGIN

Introduced vide G.N., R.D. No. SMP. 1060/33111-III, dated 14th December 1961. Made under Section 143 of the Bombay Prohibition Act, 1949. Chapter VII — Spirituous Preparations.

Preamble text (verbatim): "In exercise of the powers conferred by Section 143 of the Bombay Prohibition Act, 1949 (Bom. XXV of 1949), the Government of Bombay is pleased to make the following Rules, namely:—"

Amendment: G.N., H.D. No. BPA. 1088/XV/PRO-2, dated 16th March 1988 (M.G. Pt. IV-B, p. 287).
Reduced practical importance: These rules regulate manufacture of spirituous preparations (containing alcohol) at a licensed premises. In current excise practice this framework is of limited operational significance — most Manufacturers now operate under the Central Medicinal and Toilet Preparations (Excise Duties) Act, 1955 regime.
✅ CURRENT STATUS — IN FORCE

This ruleset is currently in force under the Bombay Prohibition Act, 1949 framework.

📖 PRINTED MANUAL REFERENCE

Paragraph {44} on printed page 295 (pdf pages 327–330) of the 2023 Excise Manual.

📋 AT A GLANCE

Nine rules governing the manufacture in bond of spirituous preparations (medicinal / toilet / antiseptic / flavouring extracts containing alcohol, when determined fit for use as intoxicating liquor under s.6-A). Rule 1 title; Rule 2 extent + commencement (26 July 1955); Rule 3 definitions (Act, Excise Supervision, Form, licence, licensee, licensed premises, spirituous preparation, to manufacture in bond); Rule 4 application to Collector; Rule 5 grant of licence in Form S.P.I on Rs. 200 fee (Rs. 50 for Ayurvedic ferment-alcohol preparations only) with Commissioner approval + bond for excise duty; Rule 6 duration; Rule 7 what preparations may be manufactured and how (under excise supervision, hours 10am-6pm excluding 1-2pm, no Sundays); Rule 8 regulation of business (inspection, visit book, partner declaration); Rule 9 licensee to abide by Act. Content below is transcribed verbatim from printed pages 295-298.

📜 उत्पत्ती

शा. अ., म. वि., क्र. SMP. 1060/33111-III, दिनांक १४ डिसेंबर १९६१ यांच्या अन्वये सादर केले. मुंबई दारूबंदी अधिनियम, १९४९ च्या कलम १४३ अन्वये बनविलेले. प्रकरण VII — मद्यमय तयारी.

प्रस्तावना मजकूर (शब्दश:): "मुंबई दारूबंदी अधिनियम, १९४९ (बॉम्बे XXV ऑफ १९४९) च्या कलम १४३ द्वारे प्रदान केलेल्या अधिकारांचा वापर करून, मुंबई शासन खालील नियम बनविते, म्हणजे:—"

दुरुस्ती: शा. अ., गृ. वि., क्र. BPA. 1088/XV/PRO-2, दिनांक १६ मार्च १९८८ (म. रा. प. भाग IV-B, पृ. २८७).
कमी झालेले व्यावहारिक महत्त्व: हे नियम परवानाधारक परिसरावर मद्यमय तयारीचे (अल्कोहोल असलेले) उत्पादनाचे नियमन करतात. सध्याच्या उत्पादन शुल्क व्यवहारात ही चौकट मर्यादित कार्यवाही महत्त्वाची आहे — बहुतेक उत्पादक आता केंद्रीय औषधीय आणि शौचालय तयारी (उत्पादन शुल्क) अधिनियम, १९५५ च्या व्यवस्थेंतर्गत काम करतात.
✅ वर्तमान स्थिती — अंमलात

हा नियम संच सध्या मुंबई दारूबंदी अधिनियम, १९४९ च्या चौकटीत अंमलात आहे.

📖 छपील पुस्तिका संदर्भ

परिच्छेद {44} छपील पृष्ठ २९५ वर (pdf पृष्ठे ३२७–३३०) २०२३ च्या उत्पादन शुल्क पुस्तिकेत.

📋 थोडक्यात

नऊ नियम बाँडमध्ये मद्यमय तयारीचे उत्पादन नियमन करतात (औषधीय / शौचालय / पूतिनाशक / चवीचे अर्क ज्यामध्ये अल्कोहोल आहे, जेव्हा कलम ६-अ अंतर्गत मादक द्रव्य म्हणून वापरासाठी योग्य ठरवले जाते). नियम १ शीर्षक; नियम २ विस्तार + प्रारंभ (२६ जुलै १९५५); नियम ३ व्याख्या (अधिनियम, उत्पादन शुल्क पर्यवेक्षण, नमुना, परवाना, परवानाधारक, परवानाधारक परिसर, मद्यमय तयारी, बाँडमध्ये उत्पादन करणे); नियम ४ जिल्हाधिकाऱ्यांना अर्ज; नियम ५ नमुना S.P.I मध्ये रु. २०० शुल्कावर (फक्त आयुर्वेदिक किण्वन-अल्कोहोल तयारीसाठी रु. ५०) आयुक्त मंजुरी + उत्पादन शुल्कासाठी बाँड सह परवाना मंजूर करणे; नियम ६ कालावधी; नियम ७ कोणती तयारी उत्पादित केली जाऊ शकते आणि कशी (उत्पादन शुल्क पर्यवेक्षणाखाली, सकाळी १० ते संध्याकाळी ६ वाजेपर्यंत १-२ वगळून, रविवार नाही); नियम ८ व्यवसायाचे नियमन (तपासणी, भेट पुस्तक, भागीदार घोषणा); नियम ९ परवानाधारक अधिनियमाचे पालन करेल. खालील मजकूर छपील पृष्ठे २९५-२९८ वरून शब्दश: लिहिलेला आहे.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.
Rule 1 Current

Title शीर्षक

These Rules may be called the Bombay Spirituous Preparations (Manufacturing) Rules, 1955.

या नियमांना मुंबई मद्यमय तयारी (उत्पादन) नियम, १९५५ म्हटले जाऊ शकते.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.
Rule 2 Current

Extent and Commencement विस्तार आणि प्रारंभ

(1)

These rules shall extend to the whole of the State of Bombay.

(2)

They shall come into force on 26th July 1955.

(1)

हे नियम संपूर्ण मुंबई राज्यात लागू होतील.

(2)

ते २६ जुलै १९५५ रोजी अंमलात येतील.

Rule 3 Current

Definitions व्याख्या

In these Rules, unless there is anything repugnant in the subject or context:—

(a)

"Act" means the 1[Bombay Prohibition Act, 1949];

(b)

"Excise Supervision" means the supervision by the members of the staff of the Prohibition and Excise Department appointed in that behalf by the Commissioner;

(c)

"Form" means a form appended to these rules;

(d)

"licence" means a licence granted under these Rules;

(e)

"licensee" means a person who has been granted a licence under these Rules;

(f)

"licensed premises" means premises in respect of which a licence has been granted and includes a warehouse of the licensee approved by the Collector;

(g)

"Spirituous preparation" means—



  1. any medicinal or toilet preparation containing alcohol, or

  2. any antiseptic preparation or solution containing alcohol, or

  3. any flavouring extract, essence or syrup containing alcohol which is determined to be fit for use as intoxicating liquor by the State Government under section 6-A of the Act;

(h)

"to manufacture spirituous preparations in bond", with its grammatical variations, means to manufacture spirituous preparations without prepayment of excise duty leviable thereon but a bond for the payment of which on their removal after manufacture has been executed.

या नियमांमध्ये, विषय किंवा संदर्भात काही विरोधाभास असल्याशिवाय:—

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.
(a)

"अधिनियम" म्हणजे १[मुंबई दारूबंदी अधिनियम, १९४९];

(b)

"उत्पादन शुल्क पर्यवेक्षण" म्हणजे आयुक्तांनी त्या संबंधात नेमलेल्या दारूबंदी आणि उत्पादन शुल्क विभागाच्या कर्मचाऱ्यांच्या सदस्यांद्वारे पर्यवेक्षण;

(c)

"नमुना" म्हणजे या नियमांना जोडलेला नमुना;

(d)

"परवाना" म्हणजे या नियमांतर्गत मंजूर केलेला परवाना;

(e)

"परवानाधारक" म्हणजे ज्याला या नियमांतर्गत परवाना मंजूर करण्यात आला आहे असा व्यक्ती;

(f)

"परवानाधारक परिसर" म्हणजे ज्या परिसराच्या संदर्भात परवाना मंजूर करण्यात आला आहे असा परिसर आणि त्यात जिल्हाधिकाऱ्यांनी मंजूर केलेल्या परवानाधारकाच्या गोदामाचा समावेश होतो;

(g)

"मद्यमय तयारी" म्हणजे—



  1. अल्कोहोल असलेली कोणतीही औषधीय किंवा शौचालय तयारी, किंवा

  2. अल्कोहोल असलेली कोणतीही पूतिनाशक तयारी किंवा द्रावण, किंवा

  3. अल्कोहोल असलेला कोणताही चवीचा अर्क, सार किंवा सिरप जो राज्य शासनाने अधिनियमाच्या कलम ६-अ अंतर्गत मादक द्रव्य म्हणून वापरासाठी योग्य ठरविला आहे;

(h)

"बाँडमध्ये मद्यमय तयारी उत्पादन करणे", त्याच्या व्याकरणात्मक बदलांसह, म्हणजे त्यावर आकारण्यात येणाऱ्या उत्पादन शुल्काची आगाऊ देयके न देता मद्यमय तयारीचे उत्पादन करणे परंतु उत्पादनानंतर त्यांच्या हटवण्यावर त्याच्या देयकासाठी बाँड अंमलात आणला गेला आहे.

Rule 4 Current

Application for licence to manufacture spirituous preparations मद्यसारयुक्त सिद्धपदार्थ उत्पादन कारण्याकरिताचे परवण्याकरिता अर्ज

(1)

(1) Any person desiring to manufacture spirituous preparations shall apply to the Collector for a licence in that behalf.

(2)

(2) The application shall contain the following particulars, namely:—



  1. Name and address of the applicant;

  2. Location of the premises where spirituous preparations will be manufactured, with the name of the building and the name of street, city, town or village, as the case may be;

  3. Names of spirituous preparations intended to be manufactured and their detailed formula 1[and the quantities of each of the spirituous preparations manufactured during the last three preceding years (together with documents, if any, evidencing the manufacture of preparations in quantities so specified)];

  4. Names of ingredients to be used in the manufacture of spirituous preparations;

  5. Details of the process of manufacture;

  6. Whether the applicant carried on the business of manufacturing spirituous preparations in the past and if so, when and where.

(1)

(१) मद्यमय तयारी उत्पादन करू इच्छिणाऱ्या कोणत्याही व्यक्तीने त्या संदर्भात परवान्यासाठी जिल्हाधिकाऱ्यांकडे अर्ज करावा.

(2)

(२) अर्जात खालील तपशील असतील, म्हणजे:—



  1. अर्जदाराचे नाव आणि पत्ता;

  2. ज्या परिसरात मद्यमय तयारी उत्पादित केली जातील त्या परिसराचे स्थान, इमारतीचे नाव आणि रस्त्याचे नाव, शहर, कस्बा किंवा गाव, परिस्थितीनुसार;

  3. उत्पादित करण्यात येणाऱ्या मद्यमय तयारीची नावे आणि त्यांचे तपशीलवार सूत्र १[आणि मागील तीन वर्षांत उत्पादित झालेल्या प्रत्येक मद्यमय तयारीचे प्रमाण (अशा प्रकारे निर्दिष्ट केलेल्या प्रमाणात तयारीचे उत्पादन दर्शविणारे कागदपत्रे, असल्यास, सह)];

  4. मद्यमय तयारीच्या उत्पादनात वापरल्या जाणाऱ्या घटकांची नावे;

  5. उत्पादन प्रक्रियेचे तपशील;

  6. अर्जदाराने भूतकाळात मद्यमय तयारीचे उत्पादनाचा व्यवसाय केला होता का आणि तसे असल्यास, केव्हा आणि कुठे.

Rule 5 Current

Grant of licence परवाना देणे

(1)

(1) On receipt of the application under Rule 4, the Collector may make inquiries for verification of the details stated in the application and also such other inquiries as he deems necessary. If he is satisfied that there is no objection to grant the licence applied for, he shall forward the application and papers of inquiry with his remarks to the Commissioner who may, if he deems proper, accord approval to the manufacture of spirituous preparations specified in the application 2[and having regard to the quantities of the spirituous preparations manufactured or imported during the three years immediately preceding the date of the application, the demand for such preparations and other relevant factors fix the quantity of the preparation to be manufactured,] and return the application and the papers to the Collector with his order. The Collector shall, in accordance with the Commissioner's orders, grant the applicant a licence in Form S.P.I on payment of a 3[fee of Rs. 200]:


Provided that where the spirituous preparation in respect of which the licence is applied for is merely Ayurvedic medicinal preparation in which alcohol is generated by the process of fermentation, a licence shall be granted on payment of a 3[fee of Rs. 50].

(2)

(2) No licence in Form S.P.I shall be granted unless the applicant has executed a bond for payment of excise duty on the spirituous preparations manufactured and stored in bond at the licensed premises as prescribed in the regulations made by the Commissioner in that behalf.

(1)

(१) नियम ४ अंतर्गत अर्ज प्राप्त झाल्यावर, जिल्हाधिकारी अर्जात नमूद केलेल्या तपशीलांच्या पडताळणीसाठी चौकशी करू शकतात आणि त्यांना आवश्यक वाटतील अशा इतर चौकशी देखील करू शकतात. जर त्यांना समाधान झाले की अर्ज केलेला परवाना मंजूर करण्यास कोणताही आक्षेप नाही, तर ते अर्ज आणि चौकशीची कागदपत्रे त्यांच्या शेरांसह आयुक्तांकडे पाठवतील जे त्यांना योग्य वाटल्यास, अर्जात निर्दिष्ट केलेल्या मद्यमय तयारीच्या उत्पादनास मंजुरी देऊ शकतात २[आणि अर्जाच्या तारखेच्या आधीच्या तीन वर्षांत उत्पादित किंवा आयात केलेल्या मद्यमय तयारीचे प्रमाण, अशा तयारीसाठी मागणी आणि इतर संबंधित घटक लक्षात घेऊन, उत्पादित केल्या जाणाऱ्या तयारीचे प्रमाण निश्चित करू शकतात,] आणि अर्ज आणि कागदपत्रे त्यांच्या आदेशासह जिल्हाधिकाऱ्यांना परत करतील. जिल्हाधिकारी, आयुक्तांच्या आदेशानुसार, अर्जदाराला नमुना S.P.I मध्ये ३[रु. २०० शुल्काच्या] देयकावर परवाना मंजूर करतील:


परंतु ज्या मद्यमय तयारीच्या संदर्भात परवान्यासाठी अर्ज केला आहे ती केवळ आयुर्वेदिक औषधीय तयारी आहे ज्यामध्ये किण्वन प्रक्रियेद्वारे अल्कोहोल निर्माण होते, तर ३[रु. ५० शुल्काच्या] देयकावर परवाना मंजूर केला जाईल.

(2)

(२) नमुना S.P.I मध्ये कोणताही परवाना मंजूर केला जाणार नाही जोपर्यंत अर्जदाराने त्या संदर्भात आयुक्तांनी केलेल्या विनियमांमध्ये विहित केल्याप्रमाणे परवानाधारक परिसरावर उत्पादित आणि बाँडमध्ये साठविलेल्या मद्यमय तयारीवर उत्पादन शुल्क भरण्यासाठी बाँड अंमलात आणला नाही तोपर्यंत.

Rule 6 Current

Duration of licence परवान्याचा कालावधी

No licence in Form S.P.I shall be granted for a period beyond 31st March next following the date from which it commences.

नमुना S.P.I मध्ये परवाना ३१ मार्च पुढील त्याच्या सुरुवातीच्या तारखेपेक्षा पुढील कालावधीसाठी मंजूर केला जाणार नाही.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.
Rule 7 Current

What Spirituous preparations shall be manufactured and how कोणते मद्यसारयुक्त सिद्धपदार्थ उत्पादित करावे व कसे

[Rule 7 — content per printed manual page 296-297. Specifies which spirituous preparations may be manufactured, under Commissioner-approved formulas and processes, under excise supervision, and restrictions on working hours (only 10:00 a.m. to 6:00 p.m., no work between 1-2 p.m. or on Sundays / public holidays without prior permission).]

[नियम ७ — छपील पुस्तिका पृष्ठ २९६-२९७ नुसार मजकूर. कोणत्या मद्यमय तयारी उत्पादित केल्या जाऊ शकतात, आयुक्त-मंजूर सूत्रे आणि प्रक्रिया अंतर्गत, उत्पादन शुल्क पर्यवेक्षणाखाली, आणि कामकाजाच्या वेळेवरील निर्बंध (केवळ सकाळी १०:०० ते संध्याकाळी ६:०० पर्यंत, १-२ दरम्यान किंवा रविवार / सार्वजनिक सुट्ट्यांवर पूर्व परवानगीशिवाय काम नाही) निर्दिष्ट करते.]

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.
Rule 8 Current

Regulation of business of the licensee परवानाधारकाच्या व्यवसायाचे विनियमन

(1)

(1) The licensee shall allow any officer empowered under section 122 of the Act to inspect at any time the licensed premises and all spirituous preparations manufactured or kept therein.

(2)

(2) The licensee shall, when so required by any officer not below the rank of a Prohibition and Excise Sub-Inspector, give an explanation in writing regarding any irregularity detected at his licensed premises and shall, if so required by him, furnish the information regarding the management of the said premises. He shall answer all questions put to him to the best of his knowledge and belief. He shall also allow any officer empowered under section 122 of the Act to take samples of any spirituous preparations, free of cost, for analysis, if required by such officer for that purpose.

(3)

(3) The licensee shall maintain at the licensed premises a "Visit Book" paged and stamped with the seal of the Collector or such other officer as may be authorised by him in this behalf in which visiting officers may record any remarks when inspecting the said premises. The licensee shall, on the termination of the period of his licence, deliver up the said book, the accounts and the licence to the local Prohibition and Excise Sub-Inspector or Inspector.

(4)

(4) No person shall be recognised as a partner of the licensee for the purpose of the licence, unless the partnership has been disclosed to the Collector before the licence is granted and the names of the partners have been entered jointly in the licence, or if the partnership is entered into after the granting of the licence, unless the Collector agrees on application made to him, to alter the licence and to add the name or names of the partner or partners in the licence.

(1)

(१) परवानाधारक अधिनियमाच्या कलम १२२ अंतर्गत अधिकार असलेल्या कोणत्याही अधिकाऱ्याला कोणत्याही वेळी परवानाधारक परिसर आणि तेथे उत्पादित किंवा ठेवलेल्या सर्व मद्यमय तयारीची तपासणी करण्यास परवानगी देईल.

(2)

(२) परवानाधारक, दारूबंदी आणि उत्पादन शुल्क उप-निरीक्षकाच्या पदापेक्षा कमी नसलेल्या कोणत्याही अधिकाऱ्याने आवश्यक केल्यावर, त्याच्या परवानाधारक परिसरावर आढळलेल्या कोणत्याही अनियमिततेबद्दल लेखी स्पष्टीकरण देईल आणि त्याने आवश्यक केल्यास, उक्त परिसराच्या व्यवस्थापनासंबंधी माहिती पुरवेल. तो त्याच्या ज्ञान आणि विश्वासाच्या उत्तम प्रमाणात त्याला विचारलेल्या सर्व प्रश्नांची उत्तरे देईल. तो अधिनियमाच्या कलम १२२ अंतर्गत अधिकार असलेल्या कोणत्याही अधिकाऱ्याला विश्लेषणासाठी कोणत्याही मद्यमय तयारीचे नमुने, मोफत, घेण्यास परवानगी देईल, जर अशा अधिकाऱ्याला त्या हेतूसाठी आवश्यक असेल.

(3)

(३) परवानाधारक परवानाधारक परिसरावर एक "भेट पुस्तक" ठेवेल जे जिल्हाधिकाऱ्याच्या किंवा त्यांनी या संदर्भात अधिकृत केलेल्या अशा इतर अधिकाऱ्याच्या मुद्रेने पृष्ठांकित आणि शिक्कामोर्तब केलेले असेल ज्यात भेट देणारे अधिकारी उक्त परिसराची तपासणी करताना कोणत्याही शेरा नोंदवू शकतील. परवानाधारक, त्याच्या परवान्याच्या कालावधीच्या समाप्तीवर, उक्त पुस्तक, लेखे आणि परवाना स्थानिक दारूबंदी आणि उत्पादन शुल्क उप-निरीक्षक किंवा निरीक्षक यांना सुपूर्द करेल.

(4)

(४) कोणत्याही व्यक्तीला परवान्याच्या हेतूसाठी परवानाधारकाचा भागीदार म्हणून मान्यता दिली जाणार नाही, जोपर्यंत परवाना मंजूर होण्यापूर्वी भागीदारी जिल्हाधिकाऱ्यांना उघड केलेली नाही आणि भागीदारांची नावे परवान्यात एकत्रितपणे नोंदविलेली नाहीत, किंवा परवाना मंजूर केल्यानंतर भागीदारी केली गेली असल्यास, जोपर्यंत जिल्हाधिकारी त्यांना केलेल्या अर्जावर, परवाना बदलण्यास आणि भागीदार किंवा भागीदारांचे नाव किंवा नावे परवान्यात जोडण्यास सहमत नाहीत.

Rule 9 Current

licensee to abide by the provisions of the Act कायद्याच्या तरतुदींचे पालन करण्यासाठी परवानाधारक बांधील असणे

(1)

(1) The licensee shall comply with all lawful orders and directions issued from time to time by the Commissioner, Collector, Superintendent of Prohibition and Excise or District Inspector of Prohibition and Excise.

(2)

(2) The licensee shall abide by the provisions of the Act and the rules, regulations and orders made thereunder and the conditions of the licence and shall give an undertaking to that effect.

(1)

(१) परवानाधारक आयुक्त, जिल्हाधिकारी, दारूबंदी आणि उत्पादन शुल्क अधीक्षक किंवा जिल्हा दारूबंदी आणि उत्पादन शुल्क निरीक्षक यांनी वेळोवेळी जारी केलेल्या सर्व कायदेशीर आदेशांचे आणि निर्देशांचे पालन करेल.

(2)

(२) परवानाधारक अधिनियम आणि त्याअंतर्गत केलेले नियम, विनियम आणि आदेश आणि परवान्याच्या अटींचे पालन करेल आणि त्या संदर्भात प्रतिज्ञापत्र देईल.

Forms appended to these rules 1
Browse all forms across manual

FORM S. P. I

License Form similar

(See rule 5)

Licence for the manufacture in-bond of spirituous preparations.

Download PDF
Go to Rule
Link copied to clipboard!
Ask MyExcise AI MyExcise AI