HOMEThe Bombay Rectified Spirit Rules, 1951
View all order & notifications Forms / Schedules
G.N.,R.D., NO.946/51, dated 21st August, 1951
📜 ORIGIN: G.N., R.D., No. 6739/51-A, dated 1951.
✅ STATUS: In force, as amended.
📖 PRINTED MANUAL REFERENCE: Paragraph {41}, printed 2023 Excise Manual (page range 225-305).
In exercise of the powers conferred by section 143 of the Bombay Prohibition Act, 1949 (Bom. XXV of 1949), and in supersession of Government Notifications, Revenue Department, Nos. 3404/39 and 3404/39 (a), dated the 7th April 1948, the Government of Bombay is pleased to make the following rules, namely:-
मुंबई दारूबंदी अधिनियम, १९४९ (मुंबई XXV सन १९४९) च्या कलम १४३ द्वारे प्रदान केलेल्या अधिकारांचा वापर करून आणि शासन अधिसूचना, महसूल विभाग, क्र. ३४०४/३९ आणि ३४०४/३९(अ), दिनांक ७ एप्रिल १९४८ रद्द करून, मुंबई शासन खालील नियम बनवीत आहे:
📋 AT A GLANCE: These Rules govern the manufacture, possession, sale, transport and use of rectified spirit (including absolute alcohol) in Maharashtra, prescribing licence types, bottling conditions, exemption regime for industrial/medicinal use, and enforcement provisions under the Bombay/Maharashtra Prohibition Act, 1949.
- Amended by GN.,R.D., No. 946/51, dated 27th October 1951 (B.G, Pt. IV-B, p. 2759).
- Amended by GN.,R.D., No. 7407/45-II, dated 18th March 1953 (B.G, Pt. IV-B, p. 565)
- Amended by GN.,R.D., No. 946/51, dated 9th September 1953 (B.G, Pt. IV-B, p.1757)
- Amended by GN.,R.D., No. 7407/45-II, dated 17th July 1954 (B.G, Pt. VI-B, p.947)
- Amended by GN.,R.D., No.946/51, dated 31st August 1954 (B.G, Pt. IV-B, p.1117)
- Amended by GN.,R.D., No. RTS. 1154, dated 7th February 1955 (B.G, Pt. IV-B, p.698)
- Amended by Corrig., R.D., No.2697/1(a), dated 19th February 1955 (B.G. Pt. IV-B, p.757)
- Amended by GN.,R.D., No. 2697/51, dated 19th February 1955 (B.G. Pt. IV-B, p.758)
- Amended by GN.,R.D., No. 7407/45, dated 2nd February 1955 (B.G. Pt. IV-B, p.776)
- Amended by Errat., R.D., No.2697/51, dated 26th May 1955 (B.G, Pt. IV-B, p.1201)
- Amended by GN.,R.D., No. RTS. 1155-C, dated 28th July 1955 (B.G, Pt. IV-B, p.1540)
- Amended by GN.,R.D., No. RTS 1155, dated 24th February 1956 (B.G. Pt. IV-B, p.215)
- Amended by G.N.,R.D., No. BPA. 1056, dated 26th July 1957 (B.G, Pt. IV-B, p.1537)
- Amended by GN.,R.D., No. RTS 1157/135188, dated 19th November 1957 (B.G, Pt. IV-B, p.2239)
- Amended by GN.,R.D., No. BPA. 1358/35989, dated 2nd April 1959 (B.G. Pt. IV-B, p.559)
- Amended by GN.H.D., No. RTS 1060/53856 (a)-III, dated 28th February 1961 (M.G, Pt. IV-B, p.307)
- Amended by GN.,H.D., No. RTS 1060/35607-III, dated 19th July 1961 (M.G, Pt. IV-B, p.627)
- Amended by Corri., H.D., No. SMP. 1261/61106-III, dated 4th April 1963 (M.G, Pt. IV-B, p.454)
- Amended by GN.,H.D., No. SMP. 1261/61106-1/I, dated 3rd May 1963 (M.G. Pt. IV-B, p.485)
- Amended by GN.,H.D., No. BPA. 1059/55336-III, dated 25th July 1963 (M.G. Pt. IV-B, p.1239)
- Amended by Corrig.,H.D., No. SMP, 1261/61106-111, dated 11th March 1964 (M.G, Pl. IV-B p.300)
- Amended by G.N.,H.D., No. RTS. 1361 -C-102-111, dated 26th September, 1966 (M.G,Pt.IV-Bp.I860)
- Amended by GN.,H.D., No. RTS 1068-111, dated 4th November 1968 (M.G,. Pt. IV-B p.1800)
- Amended by Corrig.,H. D., No. RTS 1361 - C~102-1II, dated 10th August 1068 (M.G, Pt.IV-Bp.1050)
- Amended by GN.,H.D., No. SLC, 1069411, dated 24th July 1971 (M.G, Pt. IV-B p.1113)
- Amended by Corrig.,H.D., No. SLC. 1069-IIJ, dated 24th July 1971 (M.G.Pt.IV-B p.1114)
- Amended by G.N.,H.D., No. DNS.0872/14-III, dated 28th January 1974 (M.G, Pt. IV-B p.895)
- Amended by GN.,H.D., No. BPA 1088/VII-PRO-2 dated 16th March 1988 (M.G, Pt. IV-Bp.277-79)
- Amended by GN.,H.D., No. BPA. 1088/XXVII-PRO-2 dated 23rd March 1988 (M.G, Pt. IV-B p.324-25)
- Amended by GN.H.D., No. BPA. 1001/Exc-2 dated 31st March 2001 (M.G, Pt.lV-B p.379-380)
- Amended by GN.H.D., No. BPA. 0418/CR-125/EXC-2 dated 20th September 2019 (M.G,Pt.W-BP.)
📜 मूळ: G.N., R.D., No. 6739/51-A, dated 1951.
✅ स्थिती: प्रभावी, दुरुस्त्यांसह.
📖 मुद्रित उत्पादन शुल्क पुस्तिका संदर्भ: परिच्छेद {41}, मुद्रित 2023 उत्पादन शुल्क पुस्तिका (पान श्रेणी 225-305).
📋 एका दृष्टिक्षेपात: हे नियम महाराष्ट्रात शुद्ध मद्यार्क (परिपूर्ण अल्कोहोलसह) यांचे उत्पादन, बाळगणे, विक्री, वाहतूक व वापर यांचे नियमन करतात आणि मुंबई/महाराष्ट्र दारूबंदी अधिनियम, 1949 अंतर्गत परवाना प्रकार, बाटलीभरणी अटी, औद्योगिक/औषधीय वापरासाठी सूट व्यवस्था आणि अंमलबजावणी तरतुदी विहित करतात.
Short Title शिर्षक
1. Short Title.—These rules may be called the Bombay Rectified Spirit Rules, 1[1951].
या नियमांना मुंबई शुद्ध मद्यार्क नियम, १९५१ म्हणता येईल.
विस्तृत समजावणी:
• हा नियम १९५१ साली तयार करण्यात आला होता.
• "शुद्ध मद्यार्क" म्हणजे एक प्रकारची शुद्ध दारू असली — जी रसायनिक प्रक्रियेने तयार केली जाते.
• मुंबई राज्यात दारूचा उत्पादन, विक्रय आणि वापर यावर नियंत्रण करण्यासाठी हा कायदा आहे.
• जर कोणी दारूचा business करायचा असेल, तर त्याला हे नियम समजून घेणे आवश्यक आहे.
उदा., जर तुम्हाला शुद्ध मद्यार्कची दुकान किंवा warehouse चालवायची असेल, तर तुम्हाला या नियमांचे पालन करणे बंधनकारक आहे.
Extend व्याप्ती
2[2. Extent.—They extend to the whole of the State of Maharashtra.]
ते संपूर्ण महाराष्ट्र राज्याला लागू होतात.
---
**विस्तृत समजावून सांगणे:**
• **नियम म्हणजे काय:** Bombay Rectified Spirit Rules, 1951 हे नियम दारूच्या उत्पादन, विक्रय आणि वापराबद्दलचे नियम आहेत.
• **कोण लागू होतात:** ये नियम महाराष्ट्र राज्याच्या **प्रत्येक कोपरात** लागू होतात — मुंबई हो, ग्रामीण भाग हो, किंवा कोणताही शहर हो.
• **व्यावहारिक अर्थ:** जर तुमच्या जिल्ह्यात कोणीही दारूची दुकान किंवा warehouse खोलत आहे, तर त्याला या नियमांचे पालन करावे लागेल.
• **उदाहरण:** नागपूरातील कोणी व्यक्ती दारुची शॉप सुरू करायचा असेल, तर त्याला तेच नियम पाळावे लागतील, जे पुणे किंवा मुंबईमध्ये पाळावे लागतात.
• **मुख्य उद्देश:** हा नियम सांगतो की महाराष्ट्रातील सर्व भागांमध्ये एकसारखे नियम लागू होतील — कोठेही फरक नाही.
Definitions
((1)) In these rules, unless there is anything repugnant in the subject or context,-
(a) “Act” means the Bombay Prohibition Act, 1949, (Bom. XXV of 1949);
(aa) “duty-free rectified spirit” means rectified spirit in respect of which any person or institution or museum or picture gallery has been exempted from payment of excise duty under 3clause (dl) of sub-section (1) of section 139 of the Act;
(b) “Form” means a form appended to these rules;
(bb) “Inspector of Prohibition and Excise’ includes a District Inspector or SubInspector of Prohibition and Excise;
(c) “licenced” means a licence granted under these rules;
(d) “licensed” premises” means premises in respect of which a licence is granted;
(e) “licensee” means a person who has been granted a licence;
(f) “pass” means a pass granted under these rules;
(g) “rectified spirit” includes absolute alcohol;
(h) 4 * * *
5[i) “sale licence” means a licence for the sale of rectified spirit granted under rules 26 and 38;
(j) “retail sale” means sale under a licence for the retail sale of rectified spirit granted under rule 26;
((2)) Words and expressions not defined in these rules shall have the meaning respectively assigned to them in the Act.
(1) In these rules, unless there is anything repugnant in the subject or context,—
(a) "Act" means the @Bombay Prohibition Act, 1949 (Bom. XXV of 1949)@;
(aa) "duty-free rectified spirit" means rectified spirit in respect of which any person or institution or museum or picture gallery has been exempted from payment of excise duty under 3[clause (dl) of sub-section (1) of section 139 of the Act]3;
(b) "Form" means a form appended to these rules;
(bb) "Inspector of Prohibition and Excise" includes a District Inspector or Sub-Inspector of Prohibition and Excise;
(c) "licence" means a licence granted under these rules;
(d) "licensed premises" means premises in respect of which a licence is granted;
(e) "licensee" means a person who has been granted a licence;
(f) "pass" means a pass granted under these rules;
(g) "rectified spirit" includes absolute alcohol;
5[(i) "sale licence" means a licence for the sale of rectified spirit granted under rules 26 and 38;
(j) "retail sale" means sale under a licence for the retail sale of rectified spirit granted under rule 26;
(k) "wholesale sale" means sale under a licence for the wholesale sale of rectified spirit granted under rule 38.]5
(2) Words and expressions not defined in these rules shall have the meaning respectively assigned to them in the Act.
या नियमांमध्ये परिभाषित नसलेले शब्द आणि अभिव्यक्तींचा अर्थ कायद्यात अनुक्रमे नियुक्त केलेला असेल.
या नियमांमध्ये, विषय किंवा संदर्भात काही विसंगत नसल्यास,- (अ) "अधिनियम" म्हणजे मुंबई दारूबंदी अधिनियम, १९४९ (मुंबई XXV सन १९४९);
या नियमांमध्ये परिभाषित नसलेले शब्द आणि अभिव्यक्तींचा अर्थ कायद्यात अनुक्रमे नियुक्त केलेला असेल.
Application for Licence for Possession and use
4. Application for Licence for Possession and Use.
(1) Any person desiring to possess and use rectified spirit for any bona fide medicinal, industrial, scientific, educational, 1[pathological]1 or any other similar purpose shall make an application for a licence to the Collector or any officer duly authorized to grant licences in that behalf.
6[Provided that an application for a quota of Rectified Spirit exceeding 18,000 bulk litres per annum, shall be accompanied by a challan evidencing payment of a fee of Rs. 10.]6
(2) The application shall contain the following particulars, namely:—
(1) Name and address of the applicant;
(2) Place where the rectified spirit will be kept and used;
(3) Quantity of rectified spirit to be used 2[in any three calendar months/six months]2;
(4) Specific purpose for which rectified spirit is required and the use it will be put to; 3[and, where the applicant desires to use rectified spirit for the manufacture of medicinal preparations which are drugs within the meaning of the Drugs Act, 1940, whether he holds a licence under that Act for manufacturing the same and if so, the number and date of such licence;]3
(5) Whether the applicant held any rectified spirit permit in the year immediately before the date of the application and if so, the number of the permit and the quantity sanctioned;
(6) The period for which the licence is required;
(7) Registration number of the applicant if he is a registered medical practitioner.
अर्जात खालील तपशील असतील: (१) अर्जदाराचे नाव आणि पत्ता; (२) शुद्ध मद्यार्क ठेवण्याचे आणि वापरण्याचे ठिकाण...
कोणत्याही प्रामाणिक औषधी, औद्योगिक, वैज्ञानिक, शैक्षणिक, रोगविज्ञान किंवा इतर कोणत्याही उद्देशासाठी शुद्ध मद्यार्क ताबात ठेवू आणि वापरू इच्छिणारी कोणतीही व्यक्ती त्या संबंधात परवान्यासाठी जिल्हाधिकाऱ्यांकडे अर्ज करेल.
अर्जात खालील तपशील असतील: (१) अर्जदाराचे नाव आणि पत्ता; (२) शुद्ध मद्यार्क ठेवण्याचे आणि वापरण्याचे ठिकाण...
Grant of Licence for Possession and Use Form R.S.I and R.S.II
5. Grant of Licence for Possession and Use in Form R.S.I and R.S.II.
(1) On receipt of the application under rule 4—
4[(a) the Collector may grant a licence in Form R.S.I. for a quantity not exceeding 2[fifteen/thirty bottles for any three calendar months/six months]2 of Rectified Spirit in the case of an applicant who is a Registered Medical Practitioner and for a quantity not exceeding 2[thirty/sixty bottles for any three calendar months/six months]2 of Rectified Spirit in the case of an applicant who is a Pathologist.
Explanation:—A bottle means a bottle having capacity of 750 millilitres]4
(b) if the applicant is any other person or if the applicant being a registered medical practitioner 5[or pathologist]5 has applied for the quantity of rectified spirit exceeding that specified in clause (a) the Collector or the authorised officer shall make such inquiries as he deems necessary and if he is satisfied that there is no objection to grant the applicant the licence applied for, he may grant him a licence in Form R.S.II.
(2) A licence under sub-rule (1) may be granted 1[on payment of the annual fees 3[(inclusive of consideration)]3 specified below:—]1
| 10[(a) For a licence in form RS-I10 | Rs. 50.00 |
| (b) For a Licence in form RS-II where the quantity of rectified spirit to be possessed and used per quarter,— | |
| (i) does not exceeds 6 bottles each having capacity of 750 milli litres. | Rs. 25.00 |
| (ii) exceeds 6 bottles each of the capacity of 750 milli litres but does not exceed 25 bulk litres. | Rs. 200.00 |
| (iii) exceeds 25 bulk litres but does not exceeds 225 bulk litres | Rs. 400.00 |
| (iv) exceeds 225 bulk litres but does not exceeds 900 bulk litres | Rs. 1,000.00 |
| (v) exceeds 900 bulk litres but does not exceeds 4,500 bulk litres | Rs. 2,000.00 |
| (c) For a licence in Form R.S.II where the quantity of rectified spirit to be possessed and used per annum,— | |
| (i) exceeds 18,000 bulk litres but does not exceeds 50,000 bulk litres. | Rs. 10,000.00 |
| (ii) exceeds 50,000 bulk litres but does not exceeds 1,00,000 bulk litres. | Rs. 20,000.00 |
| (iii) exceeds 1,00,000 bulk litres but does not exceeds 5,00,000 bulk litres. | Rs. 50,000.00 |
| (iv) exceeds 5,00,000 bulk litres but does not exceeds 10,00,000 bulk litres. | Rs. 60,000.00 |
| (v) exceeds 10,00,000 bulk litres but does not exceeds 20,00,000 bulk litres. | Rs. 70,000.00 |
| (vi) exceeds 20,00,000 bulk litres | Rs. 75,000.00]10 |
5[Provided that for the purpose of charging the fee specified in 6[this sub-rule]6 the fraction of a year shall be reckoned as one complete year.]5
उप-नियम (१) अंतर्गत परवाना खालील निर्दिष्ट वार्षिक शुल्क (मोबदला समाविष्ट) भरून मंजूर केला जाऊ शकतो:-
नियम ४ अंतर्गत अर्ज प्राप्त झाल्यावर- (अ) जिल्हाधिकारी पंधरा लिटरपेक्षा जास्त नसलेल्या मात्रेसाठी R.S.I. नमुन्यात परवाना मंजूर करू शकतात...
उप-नियम (१) अंतर्गत परवाना खालील निर्दिष्ट वार्षिक शुल्क (मोबदला समाविष्ट) भरून मंजूर केला जाऊ शकतो:-
Rectified spirit quota for Form R.S.II
6. Rectified spirit quota for Form R.S.II.—No licence in Form R.S.II shall be granted for a quantity of rectified spirit exceeding 7[15 litres/30 litres in any three calendar months/six months]7 unless the applicant has executed a bond in Form 'A' for Rs. 1,000 for the proper observance of the provisions of the Act, the rules, regulations and orders made thereunder and the conditions of the licence:
Provided that the execution of such a bond shall not be necessary by an applicant requiring rectified spirit on behalf of Government, Municipal or 8[Zilla Parishad]8 Institutions or Educational Institutions for teaching and research work, if a written undertaking is given on behalf of such institutions for the proper observance of the provisions of the Act and the rules, regulations and orders thereunder and the conditions of the licence.
अर्जदाराने R.S.V नमुन्यात बाँड अंमलात आणल्याशिवाय कोणत्याही तीन कॅलेंडर महिन्यांत/सहा महिन्यांत १५ लिटर/३० लिटरपेक्षा जास्त शुद्ध मद्यार्कसाठी R.S.II नमुन्यात परवाना मंजूर केला जाणार नाही.
---
विस्तृत समजावून सांगणे:
**licence मिळवण्यासाठी bond (जमानत) आवश्यक कधी होते?**
• जर तुम्हाला 3 महिन्यांत 15 लिटरपेक्षा जास्त किंवा 6 महिन्यांत 30 लिटरपेक्षा जास्त शुद्ध मद्यार्क हवेत, तर तुम्हाला Form 'A' मध्ये ₹1,000 चा bond अंमलात आणावा लागतो.
• हा bond म्हणजे तुम्ही कायद्यातील सर्व नियम मानू कर रहा आहोत असे लिखित वचन देणे हो.
**कोणांना bond भरावा लागत नाही?**
• सरकारी संस्था (Government institutions)
• नगरपालिका (Municipal institutions)
• जिल्हा परिषद (Zilla Parishad)
• शिक्षण संस्था — पण शिक्षण आणि संशोधनासाठी (teaching and research work)
यांना bond न भरता फक्त लिखित घोषणा (written undertaking) देऊन licence मिळू शकतो.
**उदा.:** जर तुमचा एक रसायन शास्त्र प्रयोगशाळा आहे आणि तुम्हाला प्रयोगांसाठी मद्यार्क हवेत, तर तुम्हाला ₹1,000 चा bond भरावा लागणार नाही — फक्त संस्थेचा एक पत्र द्या की "आम्ही कायदे पाळणार आहोत."
7. Period of licence.
(1) No licence in Form R.S.I or R.S.II shall be granted for a period exceeding one year at a time and in no case shall such period extend beyond 31st March next following the date of the commencement of the licence:
1[Provided that—
(a) a licence in 9[Form R.S.I; or]9
(b) a licence in Form R.S. II, 1[issued to a registered medical practitioner, pathologist or any other person in charge of a Government, Municipal, Zilla Parishad or Educational Institution or in charge of a charitable hospital or dispensary or]1 for medicinal, scientific or educational purpose or for the purpose of preservation of specimens of natural history or other specimens maintained at any museum or picture gallery, may be granted or renewed for a period not exceeding three years at a time, so however as not to extend beyond the 31st day of March according to the duration for which the licence is granted.]1
(2) No such licence shall be granted to a minor.
2[(3) Every application for renewal of a licence in form R.S. II. 5[for a quota of rectified Spirit exceeding 18,000 bulk litres per annum]5 shall be accompanied by a challan evidencing payment of a fee of Rs. 5]2
असा परवाना अल्पवयीन व्यक्तीला मंजूर केला जाणार नाही.
R.S.II नमुन्यातील परवान्याच्या नूतनीकरणासाठी प्रत्येक अर्जासोबत (वार्षिक १८,००० बल्क लिटरपेक्षा जास्त शुद्ध मद्यार्क कोट्यासाठी) चलान असावा...
R.S.I किंवा R.S.II नमुन्यातील परवाना एका वेळी एक वर्षापेक्षा जास्त कालावधीसाठी मंजूर केला जाणार नाही आणि कोणत्याही परिस्थितीत कालावधी परवान्याच्या प्रारंभ तारखेनंतर येणाऱ्या ३१ मार्चच्या पुढे जाणार नाही.
असा परवाना अल्पवयीन व्यक्तीला मंजूर केला जाणार नाही.
R.S.II नमुन्यातील परवान्याच्या नूतनीकरणासाठी प्रत्येक अर्जासोबत (वार्षिक १८,००० बल्क लिटरपेक्षा जास्त शुद्ध मद्यार्क कोट्यासाठी) चलान असावा...
8. Supply of rectified spirit.
5[(2) A licensee holding a licence in Form R.S.II shall not obtain his supply of rectified spirit except,—5
(a) from a licensee holding a retail sale licence in Form R.S. VI under a valid transport pass in Form R.S. IV or
(b) from any licensed distillery or warehouse or from a licensee holding a licence in Form R.S. VII and under a valid transport pass in Form R.S.IV:
Provided that, no transport pass in Form R.S.IV shall be necessary for a licensee holding an order under rule 16-B exempting him from payment of excise duty.]
R.S.II नमुन्यातील परवाना धारण करणारा परवानाधारक खालीलपैकी कोणाकडूनही त्याचा शुद्ध मद्यार्काचा पुरवठा मिळवेल:- (अ) R.S.VI नमुन्यात किरकोळ विक्री परवाना धारण करणारा परवानाधारक...
R.S.I नमुन्यातील परवाना धारण करणारा परवानाधारक R.S.VI नमुन्यात विक्री परवाना धारण करणाऱ्या परवानाधारकाकडूनच त्याचा शुद्ध मद्यार्काचा पुरवठा मिळवेल...
R.S.II नमुन्यातील परवाना धारण करणारा परवानाधारक खालीलपैकी कोणाकडूनही त्याचा शुद्ध मद्यार्काचा पुरवठा मिळवेल:- (अ) R.S.VI नमुन्यात किरकोळ विक्री परवाना धारण करणारा परवानाधारक...
9. Use of rectified spirit.—The licensee shall not use rectified spirit except at the place specified in his licence and except in his own presence or in the presence of any other person duly authorised by him in writing in this behalf:
Provided that a licensee holding a licence in Form R.S.I may, subject to the provisions of this licence, use rectified spirit in any place in the State of Maharashtra.
परवानाधारक त्याच्या परवान्यात निर्दिष्ट केलेल्या ठिकाणी आणि त्याच्या स्वतःच्या उपस्थितीत किंवा त्याने लेखी अधिकृत केलेल्या इतर कोणत्याही व्यक्तीच्या उपस्थितीत वगळता शुद्ध मद्यार्क वापरणार नाही.
---
**सोप्या भाषेत:**
• तुम्हाला जर rectified spirit वापरण्याचा licence आहे, तर तुम्ही फक्त त्या licence मध्ये लिहिलेल्या ठिकाणी (shop, warehouse इत्यादी) तेच वापरू शकतात.
उदा., तुमचा licence "मुंबई" साठी आहे, तर तुम्ही पुणे किंवा नाशिक मध्ये वापरू शकत नाही.
• तुम्ही किंवा तुमचे लेखी अनुमती मिळालेले दुसरे व्यक्ति (जसे तुमचे कर्मचारी) — दोघेही त्या वेळी उपस्थित असले पाहिजेत.
उदा., जर तुमचा कर्मचारी गोदामात काम करत असेल, तर तुमनी त्याला लेखी (written) अनुमती देणे गरजेचे आहे.
• **विशेष नियम:** जर तुमचा licence "Form R.S.I" असेल, तर तुम्ही संपूर्ण महाराष्ट्र राज्यात कोठेही rectified spirit वापरू शकतात.
उदा., Form R.S.I licence असल्यास तुम्ही मुंबई, पुणे, नागपूर — कुठेही वापरू शकता.
---
**मूल मनियम:** अधिकृत ठिकाण + तुमची किंवा अनुमतीप्राप्त व्यक्तीची उपस्थिती = नियम पालन.
Consumption of spirit not allowed at licence premises परवान्याच्या जागेवर स्पिरिटचे सेवन करण्यास परवानगी नाही
10. Consumption of spirit not allowed at licence premises.—The licensee shall not consume or allow to be consumed any rectified spirit possessed by him under the licence.
परवानाधारक परवान्याअंतर्गत त्याच्याकडे असलेला कोणताही शुद्ध मद्यार्क सेवन करणार नाही किंवा सेवन करण्याची परवानगी देणार नाही.
विस्तारित समजावून:
• **licence धारकाला (मालिकाला) वर्जन:**
जर तुमच्याकडे rectified spirit चा licence आहे, तर तुम्ही स्वतः त्या दारूचे सेवन करू शकत नाही.
• **कर्मचार्यांना वर्जन:**
तुमच्या दुकान/गोदाम/shop मध्ये काम करणार्यांनीही त्या जागेवर दारू पिऊ शकत नाही.
उदा., तुमचा मजूर किंवा assistant हे परिसरात बसून दारू पिऊ शकत नाही.
• **तिसर्यांना परवानगी देणे असे का वर्जन आहे?**
नियम हा आहे की licence premises (परवान्याची नोंद असलेली जागा) ही व्यावसायिक जागा आहे.
येथे सेवन करणे मানले जाते शराबीपणा आणि कायद्याचे उल्लंघन.
• **काय होऊ शकते केल्यास?**
जर तुमच्या परिसरात कोणी दारू पीत आढळले, तर:
- तुमचा licence रद्द होऊ शकतो
- दंड भरावा लागू शकतो
- कायदेशीर कारवाई होऊ शकती
**साधारण भाषेत:** तुमचा licence व्यापार करण्याच्या हेतूने आहे, वापर करण्याच्या नाहीच. परिसरात शुद्धता आणि नियमितता राखणे जरूरी आहे.
Deleted
[Deleted.]
[वगळण्यात आले.]
---
**विस्तृत अर्थ:**
• **Rule 11 हटवून दिला गेला** — म्हणजे The Bombay Rectified Spirit Rules, 1951 मधील Rule 11 आता लागू नाही.
• **याचा अर्थ:** जे कुणी आधी या नियमाचे पालन करत होते, त्यांना आता यामुळे काही बदल किंवा नियम अनुसरण करण्यात आणखी बदल झाला असेल.
• **हे साधारणत कधी होते?** कायद्यातील काही नियम कालांतराने जुने पडतात किंवा त्यांची जागा नवीन नियम घेतात, तेव्हा असे नियम रद्द केले जातात.
• **तुम्हाला काय करायचे?** जर तुम्ही rectified spirit (आसुटी) व्यवसायात असाल, तर हा नियम गणेत मारून नवीन किंवा सध्याच्या नियमांचा पालन करा.
---
**साधे शब्दांत:** हा Rule 11 आता नाहीच असे समजा — त्याचे कोणतेही कायदेशीर महत्व उरले नाही.
Manner of using Rectified Spirit शुध्द मद्यार्क वापरण्याची पद्धत
12. Manner of using Rectified Spirit.
(1) No licensee shall use rectified spirit for industrial purposes except on the recommendation of the Director of Industries and in the manner and to the extent recommended by him. The rectified spirit recommended by the Director of Industries shall be used subject to such conditions as may be imposed by the Director in that behalf.
(2) The Commissioner may appoint such excise staff for supervision over the use of rectified spirit as he deems necessary.
आयुक्त शुद्ध मद्यार्काच्या वापरावर देखरेख ठेवण्यासाठी त्यांना आवश्यक वाटेल असे उत्पादन शुल्क कर्मचारी नियुक्त करू शकतात.
कोणताही परवानाधारक उद्योग संचालकांच्या शिफारशीशिवाय आणि पद्धतीने औद्योगिक उद्देशांसाठी शुद्ध मद्यार्क वापरणार नाही.
आयुक्त शुद्ध मद्यार्काच्या वापरावर देखरेख ठेवण्यासाठी त्यांना आवश्यक वाटेल असे उत्पादन शुल्क कर्मचारी नियुक्त करू शकतात.
Use of Rectified Spirit for education and scientific purpose शिक्षण आणि वैज्ञानिक हेतूसाठी शुध्द मद्यार्कचा वापर
13. Use of Rectified Spirit for educational and scientific purpose.—No licensee shall use rectified spirit for educational or scientific purposes, except on the recommendation of the Director of Public Instruction or an Educational Inspector or any other departmental head approved by the Director in that behalf.
कोणताही परवानाधारक शिक्षण संचालक किंवा शैक्षणिक निरीक्षक किंवा इतर कोणत्याही विभागीय अधिकाऱ्याच्या शिफारशीशिवाय शैक्षणिक किंवा वैज्ञानिक उद्देशांसाठी शुद्ध मद्यार्क वापरणार नाही.
विस्तृत समजावणी:
**कोण वापरू शकतो?**
- ज्यांच्याकडे शुद्ध मद्यार्क वापरण्याचा licence आहे असे licensee
**कसा वापरू शकतो?**
- फक्त शिक्षण किंवा वैज्ञानिक संशोधनासाठी
उदा., महाविद्यालयात रसायनशास्त्र प्रयोगशाळेत किंवा संशोधन केंद्रात
**परवानगी कोणकडून घ्यावी?**
खालील अधिकाऱ्यांपैकी कोणीतरी शिफारश दिली पाहिजे:
• शिक्षण संचालक (Director of Public Instruction)
• शैक्षणिक निरीक्षक (Educational Inspector)
• किंवा कोणताही विभागीय प्रमुख ज्याला शिक्षण संचालकांनी मंजूरी दिली असेल
**उदाहरण:**
जर तुमच्या कॉलेजला रसायनशास्त्र विभागात प्रयोग करायचे असतील तर तुम्हाला पहिले जिल्ह्याच्या शिक्षण विभागातून लिखित शिफारश घेऊन संबंधित collector किंवा Excise विभागाला सादर करावी लागेल। त्यानंतरच तुम्हाला परवानगी मिळेल।
**मूळ मतलब:**
शुद्ध मद्यार्क खूप धोकादायक असल्यामुळे शिक्षण-विज्ञान उद्देशांसाठीही यासकाळ आणि निरीक्षण करून वापरायचा असे हा नियम सांगतो।
Inspection of Licence परवान्याची तपासणी
14. Inspection of Licence.—The premises of the licensee holding a licence in Form R.S. I or R.S.II, the rectified spirit kept therein and the licence shall, at all times, be open to inspection by the Collector or any Prohibition and Excise or Police Officer not below the rank of a Sub-Inspector or by any other officer empowered under section 77 of the Act who may be deputed by the Collector or the Superintendent of Prohibition and Excise or the District Inspector of Prohibition and Excise in this behalf.
R.S.I किंवा R.S.II नमुन्यात परवाना धारण करणाऱ्या परवानाधारकाची परिसर, त्यात ठेवलेला शुद्ध मद्यार्क आणि परवाना जिल्हाधिकारी किंवा कोणत्याही दारूबंदी आणि उत्पादन शुल्क अधिकाऱ्याद्वारे सर्व वेळी तपासणीसाठी खुले असतील.
विस्तृत माहिती:
**कोण तपासणी करू शकतो?**
• Collector (जिल्हाधिकारी)
• Prohibition आणि Excise विभागाचे अधिकारी
• Police Sub-Inspector किंवा त्यांपेक्षा मोठ्या रँकचे अधिकारी
• कोणतेही अन्य सरकारी अधिकारी जिल्हाधिकारी किंवा Superintendent of Prohibition and Excise यांनी नियुक्त केले तर
**काय तपासता येतं?**
• तुमची दुकान/warehouse आणि संपूर्ण परिसर
• त्या परिसरात ठेवलेली सर्व शुद्ध दारू (rectified spirit)
• तुमचा licence (परवाना)
**कधी तपासणी होऊ शकते?**
• कधीही — दिवसभर किंवा रातभर कोणत्याही वेळी
**तुमचा दायित्व:**
• तपासणीसाठी तुम्हाला सर्व दरवाजे खुले करावे लागतील
• सर्व मागितलेली माहिती आणि दस्तऐवज दाखवावे लागतील
• अधिकार्यांना सहकार्य करावे लागेल
उदा., जर Collector तुमच्या shop ला येतील आणि दारूची गुणवत्ता आणि परिमाण तपासू इच्छित असतील तर तुम्हाला नकार दिता येत नाही.
**मुख्य बाब:** हा नियम शुद्धता, कायदे अनुसार व्यवसाय आणि नियंत्रण सुनिश्चित करायचा आहे.
Registers to be maintained नोंदी ठेवल्या पाहिजेत
1[15. Registers to be maintained.—The licensee holding a licence in Form R.S.II, if he is not a registered medical practitioner:—
(a) Shall keep in his licensed premises a visit book, paged and stamped with the seal of the Collector, Mamlatdar, Mahalkari, Tahsildar or any other officer authorised in this behalf by the Collector, in which visiting officers may record their remarks when inspecting the premises; and
(b) shall, unless the licensee is already maintaining the accounts and submitting the return under the Medicinal and Toilet Preparations (Excise Duties) Rules, 1956, maintain accounts in Form R.S.II-A and also submit returns in Form R.S.II-B]1
R.S.II नमुन्यात परवाना धारण करणारा परवानाधारक, जर तो नोंदणीकृत वैद्यकीय व्यावसायिक नसेल तर:- (अ) त्याच्या परवानाधारक परिसरात जिल्हाधिकाऱ्यांच्या शिक्क्याने पृष्ठांकित आणि मुद्रांकित भेट पुस्तक ठेवेल...
Rectified Spirit (शुद्ध दारू) विकणाऱ्या व्यक्तीला (जर डॉक्टर नसेल तर) दुकानात एक "भेट पुस्तक" आणि "खाते-बही" ठेवावी लागते, जिथे सरकारी अधिकारी तपासणी करताना नोंदी घेतात.
विस्तृत समजावणी:
**Rule 15 म्हणजे काय?**
Bombay Rectified Spirit Rules मध्ये Rule 15 असे सांगते की - दारूचा licence असणाऱ्या दुकानदारांना (ज्यांची Form R.S.II मध्ये परवाना आहे) काही नोंदी ठेवल्या पाहिजेत.
**कोणच्या लागू होते?**
- ज्यांना Rectified Spirit (शुद्ध दारू) विकण्याचा licence आहे
- पण जर असे व्यक्ती **डॉक्टर नसेल**, तर या नियमांचे पालन करावे लागते
**काय काय ठेवावे लागते?**
**(अ) Visit Book (भेट पुस्तक):**
- दुकानात एक **पृष्ठांकित (numbered) पुस्तक** ठेवावी लागते
- ही पुस्तक Collector किंवा Tahsildar किंवा Mahalkari यांच्या शिक्क्याने (seal) मुद्रांकित असावी
- जेव्हा सरकारी अधिकारी तपास करायला येतील, तेव्हा ते या पुस्तकात आपले विचार लिहून जाऊ शकतात
- उदा., "दुकान स्वच्छ आहे" किंवा "स्टॉक योग्य आहे" असे लिहिले जाते
**(ब) Accounts (खाते-बही):**
- दुकानदारांना **Form R.S.II-A** मध्ये खाते-बही ठेवावी लागते
- साथीच **Form R.S.II-B** मध्ये रिटर्न (अहवाल) सरकारला सादर करावा लागते
- पण अगर तुमच्या कडे आधीच **Medicinal and Toilet Preparations (Excise Duties) Rules, 1956** खाली खाते आहेत, तर नवे ठेवण्याची गरज नाही
**सोप्या शब्दांत:** तुमच्या दारूच्या दुकानात सरकारी तपास होण्यासाठी एक पुस्तक आणि खाते-बही होणे आवश्यक आहे.
Undertaking हमी
((1)) The licensee shall abide by the provisions of the Act and the rules, regulations and orders made thereunder 2and also by all the conditions of the licence which may be imposed by the State Government at the time of granting the licence or at any time during the currency of the licence and shall give an undertaking to that effect.
((2)) The licence may be suspended or cancelled in accordance with the provisions of section 54 or 56 of the Act.
((3)) In case the licence is suspended or cancelled during the currency of the licence period or is not renewed on its expiry, the licensee shall forthwith surrended to the Collector the whole of his stock of rectified spirit.
(1) The licensee shall abide by the provisions of the Act and the rules, regulations and orders made thereunder 2[and also by all the conditions of the licence which may be imposed by the State Government at the time of granting the licence or at any time during the currency of the licence]2 and shall give an undertaking to that effect.
(2) The licence may be suspended or cancelled in accordance with the provisions of section 54 or 56 of the Act.
कायद्याच्या कलम ५४ किंवा ५६ च्या तरतुदींनुसार परवाना निलंबित किंवा रद्द केला जाऊ शकतो.
परवाना कालावधीत परवाना निलंबित किंवा रद्द झाल्यास किंवा समाप्तीनंतर नूतनीकरण न झाल्यास, परवानाधारक लगेच शुद्ध मद्यार्काचा संपूर्ण विक्री न झालेला साठा समर्पण करेल.
परवानाधारक कायद्याच्या तरतुदी आणि त्याअंतर्गत बनवलेले नियम, नियमन आणि आदेशांचे आणि परवान्याच्या सर्व अटींचे पालन करेल.
कायद्याच्या कलम ५४ किंवा ५६ च्या तरतुदींनुसार परवाना निलंबित किंवा रद्द केला जाऊ शकतो.
परवाना कालावधीत परवाना निलंबित किंवा रद्द झाल्यास किंवा समाप्तीनंतर नूतनीकरण न झाल्यास, परवानाधारक लगेच शुद्ध मद्यार्काचा संपूर्ण विक्री न झालेला साठा समर्पण करेल.
Application for duty free Rectified Spirit ड्युटी फ्री शुध्द मद्यार्कसाठी अर्ज
16-A. Application for duty-free rectified spirit.
(1) Any person holding a licence for the possession of rectified spirit for use for any bona fide research or educational purpose or for the purpose of preservation of specimens of natural history or other specimens maintained at any museum or picture gallery and desiring to obtain duty-free rectified spirit for such purpose shall make an application in that behalf to the Collector.
(2) The application shall contain the following particulars, namely:—
(1) name and address of the applicant;
(2) where duty-free rectified spirit is required on behalf of an institution or museum or picture gallery;
(a) the name of the institution or museum or picture gallery;
(b) the capacity in which the applicant represents the institution or museum or picture gallery;
(3) the place where duty-free rectified spirit will be used;
(4) specific purpose for which duty-free spirit is required;
(5) where duty-free rectified spirit is required for research purposes in an institution, the total number of laboratories attached to such institution;
(6) when duty-free rectified spirit is required for teaching purposes in an institution whether the institution has a laboratory and if so, the number of students which require rectified spirit for use in the laboratory;
(7) the name of the Government distillery or warehouse 1[or any licensed distillery or warehouse]1 from which the applicant desires to purchase duty-free spirit;
(8) the quantity of duty-free rectified spirit required by the applicant during the period of the licence;
(9) the quantity of rectified spirit which the applicant is allowed to have in his possession at any one time under the licence held by him;
(10) the quantity of rectified spirit which the applicant is allowed to buy in the aggregate in any one month under the licence held by him;
(11) the number and date of the licence held by the applicant and the designation of the authority which granted it.
(3) When the application under sub-rule (1) is made on behalf of an educational institution, the application shall be accompanied by a certificate granted by the Director of Education or the Educational Inspector or any other departmental head approved by the Commissioner in that behalf showing the number of students studying at the institution and the quantity of duty-free rectified spirit required therein for educational purpose.
अर्जात खालील तपशील असतील: (१) अर्जदाराचे नाव आणि पत्ता; (२) जेथे शुल्कमुक्त शुद्ध मद्यार्क वापरायचा आहे ते ठिकाण...
शैक्षणिक संस्थेच्या वतीने उप-नियम (१) अंतर्गत अर्ज केला जातो तेव्हा, अर्जासोबत अनुदान प्राप्त असलेले प्रमाणपत्र असावे.
कोणत्याही प्रामाणिक संशोधन किंवा शैक्षणिक उद्देशासाठी किंवा संग्रहालय किंवा चित्र दालनात कलाकृती जतन करण्याच्या उद्देशासाठी शुद्ध मद्यार्काच्या ताब्यासाठी परवाना धारण करणारी कोणतीही व्यक्ती...
अर्जात खालील तपशील असतील: (१) अर्जदाराचे नाव आणि पत्ता; (२) जेथे शुल्कमुक्त शुद्ध मद्यार्क वापरायचा आहे ते ठिकाण...
शैक्षणिक संस्थेच्या वतीने उप-नियम (१) अंतर्गत अर्ज केला जातो तेव्हा, अर्जासोबत अनुदान प्राप्त असलेले प्रमाणपत्र असावे.
Order of exemption from payment of excise duty उत्पादन शुल्क भरण्यापासून सूट देण्याचा आदेश
16-B. Order of exemption from payment of excise duty.—On receipt of the application under sub-rule (1) of rule 16-A, the Collector shall make such enquiries as he deems necessary and if he is satisfied—
(i) that duty-free rectified spirit is required by the applicant for bona fide research or educational purpose;
(ii) where such spirit is required on behalf of an institution, museum or picture gallery, that such institution is a bona fide research or educational institution or a museum or picture gallery, as the case may be;
(iii) that there is no objection to issue duty-free rectified spirit to the applicant, 2[he may sanction the application by an order exempting the applicant from payment of excise duty stating therein]2 the quantity of duty-free rectified spirit which may be issued to the applicant:
Provided that no such application other than that made on behalf of Government, Municipal or 4[Zilla Parishad]4 institution or an educational institution or a museum or picture gallery 3[shall be considered by the Collector]3 unless the applicant has executed a bond for Rs. 500 in Form B for the proper observance of these rules and the conditions of the order of exemption.
नियम १६-A च्या उप-नियम (१) अंतर्गत अर्ज प्राप्त झाल्यावर, जिल्हाधिकारी त्यांना आवश्यक वाटतील अशा चौकशा करतील आणि जर त्यांची खात्री पटली की- (i) शुल्कमुक्त शुद्ध मद्यार्क आवश्यक आहे...
विस्तृत समजावणी:
**Collector काय करतो?**
• अर्ज मिळाल्यावर Collector चौकशा करतो
• तपासून घेतो की हे मद्य खरोखर संशोधन किंवा शिक्षणासाठी लागतंय का
**कोणला शुल्कमुक्त मद्य मिळू शकतो?**
• जर संशोधन किंवा शिक्षणाच्या साच्या उद्देशाने मद्य हवेय
• उदा., कॉलेज, विज्ञान प्रयोगशाळा, संग्रहालय (museum) असल्यास
**संस्थेची तपासणी:**
• जर एखादी संस्था, संग्रहालय वा चित्रदीर्घा (picture gallery) अर्ज करत असेल, तर Collector हे पाहतो की ते खरोखर शिक्षण किंवा संशोधनाचे संस्थान आहे का
**अर्ज मंजूर होणे:**
• जर सर्व गोष्टी ठीक असली, तर Collector एक आदेश दितो
• या आदेशात म्हणतो की फलाना व्यक्तीला किती प्रमाणात शुल्कमुक्त मद्य दिले जाऊ शकतो
**महत्वाची अट:**
• Government, नगरपालिका किंवा जिल्हा परिषद संस्था असल्यास सरळ permission मिळतो
• इतरांना अर्ज करायचा असल्यास ₹500 च्या bond (हमी पत्र) साथ Form B भरून सुमिट करावे लागतो
• हे bond म्हणजे आपण कायद्याचे पालन करू आणि दारू योग्यरित्या वापरू या वचनावर स्वाक्षर करणे आहे
**थोडक्यात:** संशोधन/शिक्षणाच्या साच्या कामासाठी शुल्कमुक्त मद्य मिळू शकतो, पण Collector ला तयारीदेखी पटले पाहिजे आणि आवश्यक अटी पूरी व्हाव्या पाहिजेत.
Copies of excise duty exemption order to be forwarded उत्पादन शुल्क सूट आदेशाच्या प्रती पाठवल्या जातील
2[16-C. Copies of excise duty exemption order to be forwarded.—A copy of the order of exemption from excise duty issued to the applicant under rule 16-B, shall be sent to the Superintendent/District Inspector of Prohibition and Excise concerned and the Officer-in-charge of distillery or warehouse from which the applicant is authorised to obtain duty-free rectified spirit.]2
नियम १६-B अंतर्गत अर्जदाराला जारी केलेल्या उत्पादन शुल्क सूट आदेशाची प्रत संबंधित अधीक्षक/दारूबंदी आणि उत्पादन शुल्क जिल्हा निरीक्षक आणि अधिकाऱ्याला पाठवली जाईल.
विस्तृत समजावणी:
• **कोण पाठवतो?** - Collector/अधिकारी जो शुल्क सूट आदेश मंजूर करतो तो हा आदेश पाठवतो.
• **कोणाला पाठवतो?**
- संबंधित **Superintendent/District Inspector of Prohibition and Excise** (दारूबंदी आणि उत्पादन शुल्क विभागाचा अधीक्षक/जिल्हा निरीक्षक)
- **Distillery किंवा Warehouse चा Officer-in-charge** (अर्थात ज्या जागेवरून applicant ला duty-free spirit देणार आहे)
• **का पाठवतो?** - जेणेकरून सर्वांना माहिती असेल की हा व्यक्ती शुल्क न देता spirit घेऊ शकतो. यामुळे गोंधळ होणार नाही.
• **सरल उदाहरण:** मान करा, एक pharma कंपनी दारू (rectified spirit) वापरून दवा बनवतो. सरकार त्याला शुल्क न देता spirit देते. तर सरकार हा आदेश warehouse आणि excise officer दोघांनाही सांगतो - "या कंपनीला शुल्क मुक्त spirit देऊ शकता."
**मुख्य बाब:** हा नियम फक्त कागदपत्र (आदेश) पाठवण्याबद्दल आहे - जेणेकरून सर्व जणांना माहिती असेल आणि गोंधळ न होता काम होऊ शकेल.
Validity for excise duty exemption order उत्पादन शुल्क सूट आदेशाची वैधता
16-D. Validity of excise duty exemption order.—The order of exemption shall remain in force for such period as may be specified in the order;
Provided that, the 4[Collector]4 may, at any time during the currency of the order cancel or modify it for any adequate reason.
सूट आदेश आदेशात निर्दिष्ट कालावधीसाठी अंमलात राहील; परंतु, जिल्हाधिकारी आदेशाच्या चालू कालावधीत कधीही तो रद्द किंवा सुधारित करू शकतात.
दारूच्या उत्पादन शुल्कातून सूट (छूट) देणारा आदेश जितका काळ सांगितला असेल तितका काळ लागू राहतो, पण Collector त्याला कधीही रद्द किंवा बदलू शकतो.
विस्तारित समजावणी:
• **आदेश किती काळ लागू राहतो?**
सूट आदेशात ज्या कालावधीसाठी लिहिलं असेल तितका काळ तो सक्रिय राहतो.
उदा., जर ३ वर्षांसाठी सूट दिलेली असेल तर ३ वर्ष लागू राहील.
• **Collector पुढे काय करू शकतो?**
Collector हा आदेश अंमलात असताना कधीही त्याला रद्द (cancel) करू शकतो किंवा बदलू (modify) शकतो.
• **रद्द किंवा सुधार का केला जाऊ शकतो?**
कोणतेही पर्याप्त कारण असेल तर - उदा., जर सूट घेणारी कंपनी कायदेभंग करीत असेल, किंवा परिस्थिती बदलली असेल, किंवा शासनाच्या धोरणात बदल झाला असेल.
• **नोटिस आपल्याला मिळेल का?**
हा नियम असे सांगत नाही की Collector आगाऊ नोटिस देईल - तो सरळ रद्द किंवा सुधारू शकतो, पण सरावी Collector सामान्यत: आपल्याला कारण दाखवण्याची संधी देईल.
• **महत्वाचे:**
तुम्हाला सूट मिळालेली असेल तरी ते सदा पक्का नाही - Collector त्याला कधीही बदलू शकतो.
Issue of Duty free Rectified Spirit
16-E. Issue of Duty-free Rectified Spirit.—No duty-free rectified spirit shall be issued to any person holding a licence except from a 4[Government distillery or warehouse or any licensed distillery or warehouse]4 and except on presentation by him of an order of exemption 3[before the Officer-in-charge of the Government distillery or warehouse or any licensed distillery or warehouse]3.
शासकीय डिस्टिलरी किंवा वेअरहाऊस किंवा कोणत्याही परवानाधारक डिस्टिलरी किंवा वेअरहाऊसमधून आणि सूट आदेश सादर केल्याशिवाय परवाना धारण करणाऱ्या कोणत्याही व्यक्तीला शुल्कमुक्त शुद्ध मद्यार्क जारी केला जाणार नाही.
---
**विस्तृत समजावणी:**
• **कोणाला हे लागू होते?** जे व्यक्ती किंवा कंपनीला दारूचा licence आहे (उदा., दारू विक्रेता किंवा निर्माता).
• **कोठून मिळते?** शुल्कमुक्त दारू फक्त दोन जागांवरूनच दिला जातो:
- शासकीय (Government) डिस्टिलरी किंवा warehouse
- परवानाधारक (licensed) डिस्टिलरी किंवा warehouse
• **काय दाखवायचे?** दारू मागताना तुम्हाला "सूट आदेश" (exemption order) दाखवायचा पाहिजे. हा एक अधिकृत कागद असतो जो सरकारकडून किंवा अधिकृत अधिकाऱ्याकडून मिळतो, ज्यात लिहिलं असते की तुम्हाला शुल्कमुक्त दारू घेऊ शकता.
• **कोणाला सूट आदेश दाखवायचा?** जी व्यक्ती डिस्टिलरी/warehouse चलवते (Officer-in-charge) त्याला सूट आदेश सादर केला पाहिजे.
• **उदाहरण:** मराठवाड्यातील एक दारू निर्माता (licence धारक) शासकीय डिस्टिलरीला जाऊन म्हणतो - "मुझे ₹5000 मूल्याचा शुल्कमुक्त दारू हवा आहे." पण तो तुरंत मिळणार नाही. प्रथम तुम्हाला "सूट आदेश" दाखवायचा पाहिजे. तेव्हर डिस्टिलरीचा अधिकारी तुम्हाला तो दारू देईल.
**सोपी समजून घेण्याची गोष्ट:** हा नियम म्हणून देताहे की शुल्कमुक्त दारू कोणास कोणतीही ठिकाणून मिळणार नाही - फक्त अधिकृत जागांवरूनच मिळेल आणि सरकारी परवानगी असायलाच हवी.
Manner of issuing Duty Free Rectified Spirit ड्यूटी फ्री शुध्द मद्यार्क जारी करण्याची पद्धत
1[16-F. Manner of issuing Duty-free Rectified Spirit.—The officer-in-charge of the Government distillery or warehouse or of any licensed distillery or warehouse shall, on each occasion on which he issues duty-free rectified spirit, make an entry in that behalf in the order of exemption presented to him, and also in the copy of such order received by him, and thereafter return the order to the holder thereof. The holder of the order of exemption shall not remove any rectified spirit from the Government distillery or warehouse or any licensed distillery or warehouse unless the quantity issued to him therefrom has been entered in the order of exemption by the Officer-in-charge of the distillery or warehouse.]1
शासकीय डिस्टिलरी किंवा वेअरहाऊसचा किंवा कोणत्याही परवानाधारक डिस्टिलरी किंवा वेअरहाऊसचा प्रभारी अधिकारी प्रत्येक वेळी शुल्कमुक्त शुद्ध मद्यार्क जारी करताना संबंधित नोंदवहीत नोंद करेल.
---
विस्तृत समजावणी:
• **कोण करायचं?** Government distillery, licensed distillery किंवा warehouse चा प्रभारी अधिकारी.
• **कधी?** जेव्हा कोणी ड्यूटी फ्री शुद्ध मद्यार्क मागत आहे (exemption order दाखवून).
• **काय करायचं?**
- अधिकारीने **दोन जागी नोंद करायची**: (1) मूल exemption order मध्ये आणि (2) त्याच्या कॉपीमध्ये
- नोंद म्हणजे कितीही मद्यार्क दिले हे लिहायचं (quantity आणि date)
- यानंतर **original order परत** दावेदाराला द्यायचा
• **महत्वाचा नियम**: दावेदारले मद्यार्क तेव्हाच घेऊ शकतात जेव्हा अधिकारीने exemption order मध्ये quantity लिहून दिली असेल. बिना नोंदीचं मद्यार्क घेणं अवैध आहे.
• **उदा.:** राज साहेबला ५० लीटर ड्यूटी फ्री मद्यार्क हवेय. Distillery अधिकारीने exemption order मध्ये "५० लीटर दिले - तारीख __" हे लिहून, त्याचं एक कॉपीही साधून, order राज साहेबला परत दिला पाहिजे. तेव्हाच राज साहेब मद्यार्क घेऊ शकतील.
**सरळ सारः** ड्यूटी फ्री मद्यार्क = कागदपत्र + नोंद = तब मद्यार्क. यातून पारदर्शकता राहते आणि गैरवापर रोखला जातो.
Storage of Duty Free Rectified Spirit शुल्कावाचुन शुध्द मद्यार्क साठवणुक
16-G. Storage of Duty-free Rectified Spirit.—Duty-free rectified spirit obtained on behalf of an institution or a museum or picture gallery shall be kept in a special compartment under lock and key in the institution or museum or picture gallery for which it is obtained and all issues thereof from the said compartment shall be made in the presence of a responsible officer of the institution or a museum or picture gallery or in the presence of any other officer authorised in that behalf by the head of the institution or a museum or picture gallery.
संस्था किंवा संग्रहालय किंवा चित्र दालनाच्या वतीने प्राप्त केलेला शुल्कमुक्त शुद्ध मद्यार्क संस्था किंवा संग्रहालय किंवा चित्र दालनातील विशेष कप्प्यात कुलूपबंद ठेवला जाईल.
विस्तृत माहिती:
**शुद्ध मद्यार्क कसे ठेवावे:**
• संस्था/संग्रहालय/चित्र दालनाला शुल्क न देता ("duty-free") शुद्ध मद्यार्क देण्यात आवू शकते.
• हे मद्यार्क त्या संस्थेच्या इमारतीत एक विशेष कक्ष (compartment) मध्ये ठेवावे लागते.
• हा कक्ष नेहमी कुलूपबंद (लॉक) असावा — कोण रीतीने हवेवर उघडता कामा नये.
**मद्यार्क काढून वापरताना:**
• जेव्हा त्या कक्षातून मद्यार्क काढायचा असेल, तेव्हा एक जबाबदार अधिकारी (responsible officer) उपस्थित असावा.
• हा अधिकारी संस्थेचा असू शकतो किंवा संस्थेच्या प्रमुखाने अधिकृत केलेला (authorized) दुसरा अधिकारी असू शकतो.
• एकटा कोणीही कक्ष उघडून मद्यार्क घेऊ शकत नाही.
**उदा.:** एका संग्रहालयाला केमिकल संरक्षणासाठी शुद्ध मद्यार्क लागतो. तर तो एक लॉक्ड कक्षात ठेवला जाईल. जेव्हा त्यांना सुदूरक्षण कामासाठी तो काढायचा असेल, तेव्हा संग्रहालयचा कोणी जबाबदार व्यक्ती किंवा त्यांचा परवानगीप्राप्त अधिकारी उपस्थित असावा.
**हेतू:** सरकार हे सुनिश्चित करते की शुल्क न देता दिलेल्या मद्यार्कचा दुरुपयोग (विक्री, नशेसाठी वापर) न होऊ जाऊ.
Duty Free Rectified Spirit not to be used for other than bona fide purpose शुल्कावाचुन शुध्द मद्यार्क उपयोग प्रामाणिक हेतूशिवाय इतरांसाठी केला जाऊ नये
16-H. Duty-free Rectified Spirit not to be used for other than bona fide purpose.—Duty-free rectified spirit obtained on behalf of an institution or a museum or picture gallery shall not be used in any premises other than that of the institution or a museum or picture gallery for which it is obtained and for any purpose other than that which is specified in the order of exemption.
संस्था किंवा संग्रहालय किंवा चित्र दालनाच्या वतीने प्राप्त केलेला शुल्कमुक्त शुद्ध मद्यार्क प्रामाणिक उद्देशाशिवाय इतर कोणत्याही परिसरात वापरला जाणार नाही.
---
**तुम्हाला समजून घेणे गरजेचे:**
• संस्था, संग्रहालय किंवा चित्रकलेचे प्रदर्शन गृह (म्हणून म्युजिअम) यांना शुल्क न देता शुद्ध दारू (rectified spirit) मिळू शकते.
• हा दारू फक्त **त्या ठिकाणीच** वापरला जाऊ शकतो जिथे ती संस्था आहे — घरी, दुकानात किंवा इतरत्र नेले जाऊ शकत नाही.
• उदा., जर कोणत्या म्युजिअमला दारू दिली आहे तर ती फक्त त्या म्युजिअमच्या इमारतीत वापरली जाईल.
• दारू **फक्त मंजूर केलेल्या कामांसाठी** वापरली जाऊ शकते — जसे संरक्षण (preservation), साफ-सफाई, किंवा research.
• जर कोई अन्य कामात वापरले किंवा बाहेर नेले तर कायद्याचा भंग होतो.
**साधारण भाषेत:** हा नियम सांगतो की — "तुम्हाला फ्री दारू दिली आहे, पण फक्त तुमच्या संस्थेत आणि मंजूर केलेल्या कामांसाठीच वापरा. इतरत्र घेऊन जाऊ नका किंवा इतर कामात वापरू नका."
Inspection of an order of exemption सूट ऑर्डरची तपासणी
2[16-I. Inspection of an order of exemption.—Every person holding an order of exemption shall, on demand by an officer duly empowered under Section 77 of the Act, Produce the same for inspection.]2
Purchase and transport
सूट आदेश धारण करणारी प्रत्येक व्यक्ती कायद्याच्या कलम ७७ अंतर्गत अधिकृत अधिकाऱ्याने मागणी केल्यावर तपासणीसाठी तो सादर करेल.
विस्तृत समजावून सांगते:
**कोण ही Rule लागू होते?**
- ज्या व्यक्तीकडे exemption order आहे (म्हणजे सरकारने दारू बनवायचा किंवा विक्रीचा परवाना दिलेला आहे)
**काय करावे लागते?**
- जेव्हा Collector किंवा कायद्याच्या कलम 77 अंतर्गत अधिकृत सरकारी अधिकारी तुमच्या exemption order ची तपासणी करू इच्छिततात, तर तुम्हाला तो तुरंत सादर करावा लागेल.
**उदाहरण:**
उदा., जर तुम्हाला रिक्टिफाईड स्पिरिट (दारू) बनवण्याचा exemption आहे आणि Collector तुमचा दौरा करून तो आदेश दाखवायला म्हणेल, तर तुम्हाला तो कागजपत्र तुरंत दाखवावे लागेल.
**फायदा:**
- यातून सरकारचे नियंत्रण राहते
- अवैध दारू व्यवसाय रोखला जातो
**दंड:**
- अगर तुम्ही तो order दाखवला नाही किंवा लपवला, तर कायद्यात गुन्हेगारी केस होऊ शकते.
हा नियम साधेपणे म्हणता: **तुमचा exemption order तुमचे "परवाना" आहे — तो दाखवायला सज्ज ठेवा.**
Showing 25 of 63 rules for faster loading.
Show all 63 rules[Rule 5(1) (a)]
Licence for the possession of rectified spirit including absolute alcohol for medicinal use by a Registered Medical Practitioner 1[or a Pathologist.]
2[(See rule 5)]
Licence for the possession and use of rectified spirit including absolute alcohol for industrial, medicinal, scientific, 1[educational and pathological] and other similar purposes.
[See rule 15(b)]
Monthly return showing rectified spirit (including absolute alcohol) received used and held in balance during the month of ………………………….. 20.
[See rule 15(b)]
Monthly return showing rectified spirit (including absolute alcohol) received used and held in balance during the month of ………………………….. 20.
(See rule 16-B)
Form of Bond to use duty-free rectified spirit (including absolute alcohol)2
[See rule 20 (1)]
Application for a pass for the transport of rectified spirit (including absolute alcohol) from the licensed premises of a person holding a sale licence or from a Government warehouse or distillery 2 [or any licensed distillery or warehouse] to the licensed premises of a licensee holding a licence in Form R.S.II. 3[Rs. VI or R.S. VI-A].
[See rule 20 (2)]
Pass for the transport of rectified spirit (including absolute alcohol) from the licensed premises of a person holding a sale licence or from a Government warehouse or distillery 2[or any licensed distillery or warehouse] to the licensed premises of a licesee holding a licence in Form R.S.II, 3[R.S.I or R.S. VI-A].
[See rule 23 (1)]
Application for a pass for the transport (not incidental to purchase) of rectified spirit (including absolute alcohol)
See rule 6
Form of bond to possess and use rectified spirit including absolute alcohol for industrial, medicinal, scientific, 1 [educational and pathological] and other similar purposes in accordance with the provisions of the Bombay Prohibition Act, 1949.
See rule 23 (1)
Pass for the transport (not incidental to purchase) of rectified spirit (including absolute alcohol)
See rule 26
Licence for the 1 [retail] sale of rectified spirit including absolute alcohol
See rule 50(2) and condition 4(1) of the licence in Form R. S. VI-A
Register of account of rectified spirit/ absolute alcohol received for bottling use, issued held in balance during the month of
See condition 4(2) of the licence in Form R. S. VI-A
Monthly return showing rectified spirit/absolute alcohol received for bottling, used and issued and held in balance during the month of .
See rule 32 (1)
Register of account of rectified spirit (including absolute alcohol) received, sold and held in balance during the month of
See rule 32 (1)
Register of account of rectified spirit (including absolute alcohol) received, sold and held in balance during the month of
See rule 38
Licence for the Storage in bond and for the Wholesale sale of Rectified Spirit including Absolute Alcohol
See licence condition No. 7(2)
Register of Dimensions and Capacities of Vats
See rule 43 (1)
Spirit Stock Account of .............Warehouse
See rule 43 (1)
Registered of Spirit received at Warehouses from Distilleries
See rule 43 (2)
Spirit Stock Accounts for the month of . . . . . . . . . .
See rule 43 (2)
Register of Duty-paid Spirits Issued to . . . . . . . . . .