THE BOMBAY PROHIBITION ACT, 1949

Liquor license holders and associations in Chandrapur challenged the State's order declaring Chandrapur a dry district effective 1 April 2015, claiming violation of Articles 14 and 21. The petitioners

LANDMARK Vijay Narayan Pallewar and Others v. State of Maharashtra

Petitioners challenged declaration of Chandrapur as dry district under Prohibition Act Section 139(1). Key contentions: ban selection arbitrary (not all-Maharashtra policy), Deotale Committee Report f

LANDMARK Ganesh Narayan Jivtode and Others v. The State of Maharashtra

Licensees and traders' associations challenge the State's declaration of Chandrapur as a dry district from 1.4.2015, claiming violation of Articles 14 and 21. Petitioners contest the Deotale Committee

Rajendrakumar S/O Shailendrakumar Dixit vs The State Of Maharashtra

Nagpur Bench · 07 Jan 2016

Liquor licensees challenged the State's March 2015 order declaring Chandrapur a dry district under the Maharashtra Prohibition Act s.139(1), alleging arbitrary selection of one district without a stat

Tadoba Paryatak Hotel Seva Sanghatna v. State of Maharashtra

Bombay High Court · 07 Jan 2016 · 2016 (online)

Licensees and associations challenge State's declaration of Chandrapur as a dry district under Maharashtra Prohibition Act §139, claiming selective prohibition without state-wide policy, absence of Ch

Rule 2 Amended

Definitios. व्याख्या

In this Act, unless there is anything repugnant in the subject or context,—

(1)

“authorization” means an authorization granted under section 45 for the use of liquor for sacramental purposes;

(2)

“to bottle” with its various grammatical variations, means to transfer any article from a cask or other vessel to a bottle, jar, flask, pot or similar receptacle for the purpose of sale, whether any process of manufacture be employed or not; bottling includes re- bottling.

(4)

“Collector” includes an officer appointed by the State Government to exercise all or any of the powers and to perform all or any of the duties or functions of a Collector under this Act;

(5)

“Commissioner” means an officer appointed as the Commissioner of Prohibition and Excise under section 3 of the Act and includes any officer on whom the State Govern- ment may confer all or any of the powers of the Commissioner under this Act;

(6)

“committee or board” means a committee or board appointed by the State Government under section 7;

(7)

“Common drinking house” means a place where the drinking of liquor or consumption of any intoxicating drug is allowed for the profit or gain of the person owing, occupying, using, keeping or having the care of management or control of such place whether by way of charge for the use of the place or for drinking facilities provided, or otherwise howsoever and includes the premises of a club or any other place which is habitually used for the purpose of drinking liquor or consuming any intoxicating drug by more than one person without a licence granted under this Act;

(8)

“country liquor” includes all liquor produced or manufactured in India;

(9)

“cultivation” means raising a plant from seed and includes the tending or protecting of a plant during its growth;

(10)

“denatured” means subjected to a process prescribed for the purpose of rendering unfit for human consumption;

(10a)

“denatured spirituous preparation” means any preparation made with denatured spirit ³[or denatured alcohol] and includes lacquers, French Polish and varnish prepared out of such spirit or alcohol;

(12)

“ to drink” with its grammatical variations means to drink liquor or to consume any intoxicating drug;

(13)

“excisable article” means—

(a) any alcoholic liquor for human consumption,

(b) an intoxicating drug or hemp,

(c) opium,

(d) other narcotic drugs and narcotics which the State Government may, by noti- fication in the Official Gazette, declare to be an excisable article;

(14)

“excise duty” and “countervailing duty” means such excise duty or countervailing duty, as the case may be, as is mentioned in entry 51 in list II in the Seventh Schedule to the Constitution;

(15)

“excise revenue” means revenue derived or derivable from any duty, fee, tax, fine (other than a fine imposed by a court of law) or confiscation or forfeiture imposed or ordered under the provisions of this Act, or of any other law for the time being in force relating to intoxicants;

(16)

“export” (except in section 147) means to take out of the State otherwise than across a customs frontier

(17)

“foreign liquor” means all liquor produced or manufactured outside India;

Provided that the State Government may by notification in the Official Gazette declare, that any specified description of country liquor shall, for the purposes of this Act, be deemed to be foreign liquor;

(18)

“hemp” means any variety of the Indian hemp plant from which intoxicating drugs can be produced ;

(19)

“hotel licence” means a licence granted under section 35 ;

(19a)

“household” means a group of persons residing and messing jointly as members of one domestic unit, but does not include their servants ;

(20)

“import” (except in section 147) means to bring into the State otherwise than across a customs frontier.

(21)

"interim permit” means a permit granted under section 47 ;

(22)

“intoxicant” means any liquor, intoxicating drug, opium or any other substance, which the State Government may, by notification in the Official Gazette, declare to be an intoxicant ;

(23)

“intoxicating drugs” means—

(a) the leaves, small stalks and flowering or fruiting tops of the Indian hemp plant (Cannabis Sativa L) including all forms known as bhang, sidhi, or ganja

(b) charas, that is, the resin obtained from the Indian hemp plant, which has not been submitted to any manipulations other than those necessary for packing and transport ;

(c) any mixture with or without neutral materials of any of the above forms of intoxicating drug or any drink prepared therefrom ;

(d) any other intoxicating or narcotic drug or substance together with every preparation or admixture of the same which the State Government may be notification in the Official Gazette, declare to be an intoxicating drug for the purposes of the Act, such drug, substance, preparations or admixture, not being opium coca leaf or a manufactured drug as defined in section 2, of the Dangerous Drugs Act, 1930 ;

(24)

“liquor” includes—

(a) spirits’ denatured spirits, wine, beer, toddy and all liquids consisting of or containing alcohol; and

(b) any other intoxicating substance which the State Government may, by notification in the Official Gazette, declare to be liquor for the purposes of this Act;

(25)

“manufacture” includes—

(a) every process whether natural or artificial by which any liquor or intoxicating drug is produced, prepared or blended and also redistillation and every process for the rectification, flavouring, or colouring of liquor or intoxicating drug but does not include flavouring, blending or colouring of liquor or intoxicating drug lawfully pos- sessed for private consumption; and

(b) every process of producing and drawing of toddy from trees;

(26)

“Medical Board” means a board constituted under section 8;

(27)

“mhowra flowra” does not include the berry or seed of the mhowra tree;

(28)

“molasses” means the heavy, dark coloured viscous liquid produced during the

manufacture of gur or sugar containing, in solution or suspension, sugars which can be fermented, and includes the solid form of such liquid and also any product formed by the addition to such liquid or solid of any ingredient which does not substantially alter the character of such liquid or solid; and shall also include substances containing sugars obtained from sugarcane known as black coloured gur and residual substances obtained from khandsari known as third sugar or raskat or sayar and irrespective of its colour rotten gur or rotten rab which conform to the following analytical standards on dry weight basis,—

(i) total sugars (expressed as invert sugar) less than 85 per cent. and sucrose less than 57 per cent.; or

(ii) extraneous matter insoluble in water more than 2 per cent.; or

(iii) total ash more than 6 per cent.; or

(iv) ash insoluble in Hydrochloric acid (HCL) more than 0.5 per cent.; or

(v) more than 10 per cent. of moisture;

but does not include any article which the State Government may, by notification in the Official Gazette, declare not to be molasses, for the purposes of this Act.

(29)

“ Officer in charge of a Police Station” includes—

(a) in, the Greater Bombay the officer in charge of police station as provided under the provisions of the Bombay Police Act, 1951; and

(b) elsewhere the officer in charge of a police station as defined in the *Code of Criminal Procedure, 1898;

(30)

“opium” means—

(a) the capsules of the poppy (Papaver Somaniforum L) whether in their original form or cut or crushed or powdered and whether or not the juice has been extracted therefrom;

(b) the spontaneously coagulated juice of such capsules which has not been submitted to any manipulation other than those necessary for packing and transport; and

(c) any mixture with or without neutral materials of any of the above forms of opium; but does not include any preparations containing not more than 0.2 per cent of mor- phine, or a manufactured drug as defined in section 2 of the Dangerous Drugs Act,1930.

(32)

“permit” means a permit granted under the provisions of this Act and the expression “permit holder” shall be construed accordingly ;

(33)

“ police station” means in the Greater Bombay a police staion as provided under the provisions of the Bombay Police Act,1951 and elsewhere any place declared to be a police station for the purposes of the Code of Criminal Procedure, 1898;

(34)

“prescribed” means prescribed by the rules, orders or regulations under this Act;

(35)

“Prohibition officer” includes the Commissioners, Collector or any officer or person appointed to exercise any of the powers or to perform any of the duties and functions under the provisions of this Act and also includes any officer or person invested with any such powers and on whom any such functions or duties are imposed, and any member of a committee, board or medical board;

(36)

“State” means the State of Maharashtra including the space within the limits of the territorial waters appertaining to it;

(37)

“rectification” includes every process whereby liquor is purified or refined;

(38)

“registered medical practitioner” means a person who is entitled to practice any system of medicine in the State under any law for the time being in force relating to medical practitioners, and includes registered dentists as defined in the Dentists Act, 1948 and a veterinary practitioner registered under the Bombay Veterinary Practitioners Act, 1953 or under of any law corresponding thereto in any part of the State;

(39)

“regulations” means regulations made under this Act;

(40)

“rules” means rules made under this Act;

(41)

“ sell” with its grammatical variations includes—

(a) any transfer whether such transfer is for any consideration or not,

(b) any supply or distribution for mutual accommodation, and

(c) any supply by a club to its members on payment of price or of any fees or subscription, but does not include selling of opium for export across the customs frontier; The word “buy” with its grammatical variations shall be construed accordingly ;

(43)

“ spirit” means any liquor containing alcohol and obtained by distillation (whether it is denatured or not) ;

(44)

“sweet toddy or nira or neera” means unfermented juice drawn from a coconut, brab, date or any kind of palm tree into receptacles treated in the prescribed manner so as to prevent fermentation ;

(45)

“territorial waters” with reference to the State, means any part of the open sea within a distance of six nautical miles measured from the appropriate base line according to the President’s Proclamation published in this behalf in the Government of India, Ministry of External Affairs, Notification No. SRO-669, dated the 22^nd March 1956, or such other distance as may be fixed from time to time by the President hereafter ;

(46)

“toddy” means fermented or unfermented juice drawn from a coconut, brab, date or any kind of palm tree and includes sweet toddy or nira a neera;

(47)

“to tap” means to prepare any part of a tree, or to use any means, for the purpose of causing juice to exude from the tree;

(47-A)

“tourist” means a person who is not a citizen of India and who is either born or brought up or domiciled in any country outside India, but who visits India on a tour for a temporary period;

(47B)

“tourists permit” means a permit granted under sectin 46-A;

(48)

“trade and import licence” means a licence granted under section 33;

(49)

“transport” means to move from one place to another within the State;

(50)

“vendor’s licence” means a licence granted under section 34;

(51)

"visitor’s permit” means a permit granted under section 46;

(52)

any reference to the Code of Criminal Procedure, 1898, the Bombay Village Panchayats Act, 1933, or the Bombay Police Act, 1951 includes a reference to any law corresponding to those Acts, respectively, in force in any part of the State.

(17A)

“Gram Rakshak Dal” means Gram Rakshak Dal established under section 134A;

विषयात किंवा संदर्भात एतंद्विरुद्ध काही नसल्यास या अधिनियमात,

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

(1)

"अधिकृतता" म्हणजे धार्मिक विधी प्रयोजनासाठी मद्य वापरण्यासाठी कलम ४५ अन्वये मंजूर केलेली अधिकृतता;

(2)

“बाटलीत भरणे” याचा अर्थ, त्याचे व्याकरणदृष्ट्या होणारे फेरफार धरून विकण्यासाठी कोणताही पदार्थ पिंपातून किंवा इतर भांड्यातुन काढून तो बाटली, बरणी, कुपी, घट किंवा तत्सम पात्रे यात भरणे, असा समजावा मग त्यासाठी माल तयार करण्याचा कोणत्याही प्रक्रियेचा उपयोग केला असो व नसो ; “बाटलीत भरणे” या शब्दप्रयोगात “पुन्हा बाटलीत भरणे” याचा समावेश होतो ;

(4)

“जिल्हाधिकारी” यामध्ये, या अधिनियमान्वये जिल्हाधिका-याचे सर्व किंवा कोणतेही अधिकार चालविण्यासाठी किंवा जिल्हाधिका-याची सर्व किंवा कोणतेही कर्तव्ये किंवा कामे पार पाडण्यासाठी राज्य शासनाने नेमलेला अधिकारी याचा समावेश होतो;

(5)

“आयुक्त” याचा अर्थ, या अधिनियमाच्या कलम 3 अन्वये, आयुक्त, दारूबंदी व उत्पादन शुल्क म्हणून नेमण्यात आलेला अधिकारी असा आहे आणि त्यामध्ये राज्य शासन या अधिनियमाखालील आयुक्ताचे सर्व किंवा कोणतेही अधिकार ज्याला देईल अशा कोणत्याही अधिका-याचा समावेश होईल;

(6)

“समिती” किंवा मंडळ याचा अर्थ, कलम 7 अन्वये राज्य शासनाने नेमलेली समिती किंवा मंडळ असा आहे;

(7)

“दारूचा गुत्ता” याचा अर्थ, जी कोणतीही जागा एखाद्या व्यक्तीच्या मालकीची असेल किंवा तिचा तो भोगवटा करीत असेल, वापर करीत असेल, ती ताब्यात ठेवीत असेल किंवा तिच्यावर देखरेख ठेवीत असेल किंवा तिची व्यवस्था पाहत असेल किंवा तिच्यावर नियंत्रण ठेवीत असेल आणि जीत तिचा वापर केल्याबद्दल किंवा तिच्यात दारू पिण्याची सोय केल्याबद्दल आकार घेऊन किंवा अन्य कोणत्याही प्रकारे अशा व्यक्तीच्या फायद्यासाठी किंवा कमाईसाठी दारू पिण्याची किंवा कोणतेही मादक औषधिद्रव्य सेवन करण्यासाठी परवानगी दिली असेल अशी जागा, असा आहे ; व त्यात या अधिनियमांन्वये दिलेल्या लायसनवाचून एकापेक्षा अधिक व्यक्तीकडून दारू पिण्याकरिता किंवा कोणतेही मादक औषधिद्रव्य सेवन करण्याकरिता जिचा वारंवार उपयोग करण्यात येतो त्या क्लबच्या जागेचा किंवा कोणत्याही इतर जागेचा समावेश होतो ;

(8)

“देशी दारू” यात भारतात उत्पादन केलेल्या, किंवा तयार केलेल्या सर्व प्रकारच्या दारूचा समावेश होतो;

(9)

“लागवड करणे” याचा अर्थ, बी लावून रोपटे वाढविणे, असा आहे; आणि यात, रोपट्याची वाढ होत असताना त्याची जोपासना करणे किंवा रक्षण करणे यांचा समावेश होतो;

(10)

“विप्रकृत” याचा अर्थ मनुष्याच्या सेवनास अयोग्य करण्याकरिता ज्यावर विहित केलेली क्रिया केली आहे असा आहे;

(10a)

“विप्रकृत मद्यसारयुक्त सिद्धपदार्थ” याचा अर्थ, विप्रकृत मद्यसार किंवा विप्रकृत मद्यार्कट वापरुन केलेला कोणताही सिद्धपदार्थ असा आहे; व तीत असे मद्यसार किंवा मद्यार्क यापासून तयार केलेले लाखरोगण, फ्रेंच पॉलिश व वॉर्निश यांचा समावेश होतो;

(12)

“पिणे” याचा अर्थ, त्याचे व्याकरणदृष्ट्या होणारे फेरफार धरून, दारू पिणे किंवा कोणतेही मादक औषधिद्रव्ये सेवन करणे असा आहे ;

(13)

“उत्पादनशुल्कयोग्य पदार्थ” याचा अर्थ

(अ) मनुष्याने सेवन करण्यासाठी असलेले कोणतेही मद्यार्कयुक्त पेय.

(ब) मादक औषधी किंवा भांग.

(क) अफू,

(ड) राज्य शासन राजपत्रात प्रसिद्ध केलेल्या अधिसूचनेद्वारे उप्तादन शुल्क योग्य पदार्थ म्हणून जाहीर करील अशी इतर अंमली औषधिद्रव्ये आणि अंमली द्रव्ये असा आहे;

(14)

“उत्पादनशुल्क” व “प्रतिशुल्क” याचा अर्थ संविधानाच्या सातव्या अनुसूचीतील सूची 2 मधील नोंद 51 यातट नमूद केल्याप्रमाणे असलेले यथास्थिति, उत्पादनशुल्क किंला प्रतिशुल्क असा आहे;

(15)

“उत्पादनशुल्क महसूल” याचा अर्थ या अधिनियमाच्या तरतुदींअन्वये किंवा मादक द्रव्यासंबंधी त्या त्या वेळी अंमलात असलेल्या कोणत्याही इतर कायद्याच्या तरतुदींअन्वये बसविलेले कोणतेही शुल्क फी, कर किंवा (न्यायालयाने बसविलेल्या दंडाव्यतिरिक्त इतर) दंड अथवा आदेशाअन्वये जप्त केलेला किंवा सरकारजमा केलेला माल यापासून मिळालेला किंवा मिळण्याजोगा महसूल असा आहे;

(16)

“निर्यात करणे” याचा अर्थ (कलम 147 व्यतिरिक्त) सीमा शुल्क सरहद्द न ओलांडता इतर रीतीने राज्याबाहेरट नेणे, असा आहे;

(17)

“परदेशी दारु” याचा अर्थ, भारताबाहेर उत्पादन केलेली किंवा तयार केलेली सर्व प्रकारची देशी दारु, असा आहे.

परंतु, राज्य शासनास राजपत्रात प्रसिद्ध केलेल्या अधिसूचनेद्वारे, कोणत्याही विशिष्ट प्रकारची देशी दारु ही या अधिनियमाच्या प्रयोजनांकरिता परदेशी दारू आहे असे जाहीर करण्याचा

अधिकार आहे;

(18)

“भांग” याचा अर्थ, भांगेच्या ज्या झाडापासून मादक औषधिद्रव्ये तयार करता येतात ते भारतातील कोणत्याही प्रकारचे भांगेचे झाड, असा आहे;

(19)

“हॉटेल लायसन” याचा अर्थ, कलम 35 अन्वये दिलेले लायसन असा आहे;

(19a)

“कुटुंब” याचा अर्थ, एकाच घरातील व्यक्ती म्हणून एकत्र राहणा-या आणि जेवण घेणा-या व्यक्तींचा गट असा आहे. परंतु तीत त्यांच्या नोकरांचा समावेश होत नाही;

(20)

“आयात करणे” याचा अर्थ, सीमा शुल्क सरहद्द न ओलांडता इतर रीतीने राज्यात आणणे, असा आहे (कलम 147 मध्ये याचा अर्थ या व्याख्येप्रमाणे होत नाही);

(21)

“अंतरिम परवाना” याचा अर्थ, कलम 47 अन्वये दिलेला परवाना असा आहे;

(22)

“मादक द्रव्य” याचा अर्थ, कोणतीही दारु, मादक औषधिद्रव्य, अफु किंवा राज्य शासन राजपत्रात प्रसिद्ध केलेल्या अधिसूचनेद्वारे मादक द्रव्य म्हणून जाहीर करील असा कोणताही इतर पदार्थ, असा आहे ;

(23)

“मादक औषधीद्रव्य” याचा अर्थ-----

(अ) भारतातील भांगेच्या झाडाची (कॅनॅबिस सॅटिव्हा एल) पाने, बारीक देठ व फुले किंवा फळे, येणारी बोंडे, यात भांग सिद्धी किंवा गांजा या सर्व प्रकारांचा समावेश होतो;

(ब) चरस याचा अर्थ संवेष्टन व परिवहन यांसाठी आवश्यक असलेल्या, क्रियेव्यतिरिक्त इतर कोणत्याही क्रिया ज्यावर करण्यात आलेल्या नाहीत अशी भारतातील भांगेच्या झाडापासून मिळणारी राळ;

(क) वरीलपैकी कोणत्याही प्रकारच्या मादक औषधिद्रव्याचे उदासीन पदार्थ घालून किंवा त्याशिवाय तयार केलेले कोणतेही मिश्रण किंवा त्यापासून तयार केलेले कोणतेही पेय;

(ड) राज्य शासन राजपत्रात प्रसिद्द केलेल्या अधिसूचनेद्वारे या अधिनियमाच्या प्रयोजनांकरिता मादक औषधिद्रव्य म्हणून जाहीर करील असे कोणतेही इतर मादक किंवा अमली औषधिद्रव्य किंवा पदार्थ व त्यापासून तयार केलेला प्रत्येक पदार्थ किंवा मिश्रण, असे औषधिद्रव्य, पदार्थ, तयार केलेला पदार्थ किंवा मिश्रण हे अपायकारक औषधिद्रव्य अधिनियम, 1930, कलम 2 मध्ये व्याख्या केल्याप्रमाणे अफू, कोका पान किंवा तयार केलेले औषधिद्रव्य असता कामा नये; असा आहे;

(24)

“दारु ” यात--

(अ) मद्यसार, विप्रकृत मद्यसार, वाईन, बीअर, ताडी आणि मद्यार्काचे बनलेले किंवा मद्यार्क असलेले सर्व प्रवाही पदार्थ; आणि

(ब) राज्य, शासन राजपत्रात प्रसिद्ध केलेल्या अधिसूचनेद्वारे या अधिनियमाच्या प्रयोजनांकरिता दारु म्हणून जाहीर करील असा कोणताही इतर मादक पदार्थ, यांचा समावेश होतो;

(25)

“तयार करणे” यात

(अ) ज्या क्रियेने---मग ती स्वाभाविक असो वा कृत्रिम असो-कोणतीही दारू किंवा मादक औषधिद्रव्य यांचे उत्पादन केले जाते किंवा ती तयार केली जाते किंवा तिचे मिश्रण केले जाते ती प्रत्येक क्रिया व तसेच पुन्हा गाळणे आणि दारू किंवा मादक औषधिद्रव्य शुद्ध करण्यासाठी, स्वादयुक्त करण्यासाठी किंवा तिला रंग देण्यासाठीटउपयोगात आणलेली प्रत्येक क्रिया, यांचा समावेश होतो; परंतु तीत खाजगी सेवनासाठी कायदेशीररीत्या जवळ बाळगलेली दारू किंवा मादक औषधिद्रव्य यांस स्वादयुक्त करण्याच्या किंवा त्यांचे मिश्रण करण्याच्या किंवा त्यांना रंग आणण्याच्या क्रियेचा समावेश होत नाही; आणि

(ब) झाडापासून ताडी तयार करण्याचा व काढण्याच्या प्रत्येक क्रियेचा समावेश होतो;

(26)

“वैद्यकीय मंडळ” याचा अर्थ, कलम 8 अन्वये रचना केलेले मंडळ असा आहे;

(27)

“मोहाचे फूल” यात मोहाच्या झाडाच्या फळाचा किंवा बीचा समावेश होत नाही;

(28)

“मळी” याचा अर्थ, गूळ किंवा साखर तयार करताना उत्पन्न झालेला व ज्यामध्ये आंबवता येण्याजोगी द्रवरुप किंवा तरंगणारी साखर आहे असा जड व काळसर रंगाचा चिकट द्रवपदार्थ असा आहे; आणि त्या संज्ञेमध्ये, अशा द्रवपदार्थाच्या घन स्वरुपातील पदार्थाचा तसेच ज्या घटकद्रव्यामुळे अशा द्रवपदार्थाचे किंवा त्याच्या घन स्वरुपातील पदार्थाचे स्वरुप मूलत: बदलणारा नाही असे कोणतेही घटकद्रव्य त्या द्रवपदार्थात किंवा त्या घन स्वरुपातील पदार्थात घालून तयार केलेल्या पदार्थाचा समावेश होतो; तसेच तीमध्ये, काळा रंगाचा गूळ म्हणून ओळखली जाणारी ऊसापासून मिळवलेली साखर आणि खांडसरी बनवल्यानंतर शिल्लक राहिलेले व तिसरी साखर किंवा रस्कट किंवा सायर म्हणून ओळखले जाणारे पदार्थ अंतर्भूत असलेल्या पदार्थाचा आणि कोणत्याही रंगाचा असलेल्या कुजक्या गुळाचा किंवा कुजक्या राबाचादेखील समावेश असेल आणि त्यामधील पुढील घटकद्रव्ये त्यांच्या निद्र्रव वजनाच्या आधारे काढलेल्या पुढील विश्लेषणात्मक प्रमाणांशी मिळत्याजुळत्या प्रमाणात असतील,---

(एक) एकूण साखर (इन्वर्ट साखर म्हणून संबोधली जाणारी साखर) 85 टक्क्यांपेक्षा कमी आणि सुक्रोज 57 टक्क्यांपेक्षा कमी; किंवा

(दोन) पाण्यामध्ये न विरघळणारी अनावश्यक बाह्र वस्तू, 2 टक्क्यांपेक्षा जास्त; किंवा

(तीन) एकूण राख, 6 टक्क्यांपेक्षा जास्त; किंवा

(चार) हायड्रोक्लोरिक आम्लामध्ये न विरघळणारी राख, 0.5 टक्क्यांपेक्षा जास्त; किंवा

(पाच) आद्र्रता, 10 टक्क्यांपेक्षा जास्त,

परंतु राज्य शासन, राजपत्रात प्रसिद्ध केलेल्या अधिसूचनेद्वारे, जो कोणताही पदार्थ, या अधिनियमाच्या प्रयोजनार्थ, मळी नसल्याचे जाहीर करील त्याचा तीमध्ये समावेश असणार नाही;

(29)

“पोलीस ठाण्याचा प्रभारी अधिकारी” या शब्दप्रयोगांत----

(अ) बृहन्मुंबईत, मुंबई पोलीस अधिनियम, 1951, याच्या तरतुदीन्वये ज्याची तरतूद केली आहे असा पोलीस ठाण्याचा प्रभारी अधिकारी;---आणि

(ब) इतरत्र फौजदारी प्रक्रिया संहिता, 1898 यात व्याख्या केल्याप्रमाणे पोलीस ठाण्याचा प्रभारी अधिकारी यांचा समावेश होतो;

(30)

“अफू” या संज्ञेचा अर्थ----

(अ) खसखशीच्या (पॅपॅव्हर सॉम्निफेरम एल.) झाडाची बोंडे मग ती आपल्या मूळ स्वरूपात असोत किंवा कापलेली किंवा चुरा केलेली असोत किंवा त्यांची भुकटी केलेली असो आणि त्यांपासून रस काढून घेण्यात आला असो वा नसो;

(ब) संवेष्टन व परिवहन यांसाठी आवश्यक असलेल्या क्रियेव्यतिरिक्त इतर कोणतीही क्रिया ज्यावर करण्यात आलेली नाही असा स्वाभाविकपणे जमलेला अशा बोंडांचा रस; आणि

(क) वरीलपैकी कोणत्याही प्रकारच्या अफूचे गुणविरहित पदार्थ घालून किंवा त्याशिवाय तयार केलेले कोणतेही मिश्रण असा आहे; परंतु यात शेकडा 0.2 पेक्षा अधिक प्रमाणात मॉपींन नसलेल्या अशा कोणत्याही पदार्थाचा किंवा घातक औषधिद्रव्य अधिनियम, 1930, कलम 2 यात व्याख्या केल्याप्रमाणे तयार केलेल्या औषधिद्रव्याचा समावेश होत नाही.

(32)

“परवाना” याचा अर्थ, बृहन्मुंबई या अधिनियमाच्या तरतुदींन्वयेट दिलेला परवाना, असा समजावा व “परवानाधारक” या शब्दप्रयोगाचा अर्थ त्याप्रमाणे लावण्यात यावा;

(33)

“पोलीस ठाणे” याचा अर्थ, मुंबई पोलीस अधिनियम, 1951 याच्या तरतुदींन्वये ज्याची तरतूद केली आहे असा पोलीस विभाग व इतरत्र फौजदारी प्रक्रिया संहिता, 1898 याच्या प्रयोजनांकरिता पोलीस ठाणे म्हणून जाहीर केलेले कोणतेही ठिकाण असा आहे;

(34)

“विहित” याचा अर्थ, याचा अर्थ या अधिनियमान्वये केलेले नियम किंवा विनियम किंवा तद्न्वये दिलेले आदेश यांनी विहित केलेले असा आहे;

(35)

“दारुबंदी अधिकारी” यात, आयुक्त, जिल्हाधिकारी किंवा या अधिनियमाच्या तरतुदींन्वये कोणतेही अधिकार चालविण्यासाठी किंवा कोणतीही कर्तव्ये व कामे पार पाडण्यासाठी नेमण्यात आलेला कोणताही अधिकारी किंवा व्यक्ती यांचा समावेश होतो; तसेच, तीत ज्याच्याकडे कोणतेही असे अधिकार निहित करण्यात आले आणि कोणतीही अशी कामे किंवा कर्तव्ये सोपवून देण्यात आली असतील असा कोणताही अधिकारी किंवा व्यक्ती यांचा आणि समितीच्या, मंडळाच्या किंवा वैद्यक मंडळाच्या कोणत्याही सदस्याचा समावेश होतो;

(36)

“राज्य” याचा अर्थ, महाराष्ट्र राज्य असा आहे व तीत महाराष्ट्र राज्याशी संबद्ध असलेल्या क्षेत्रीय जलधीच्या हद्दीतील जागेचा समावेश होतो;

(37)

“शुद्ध करणे” यासंज्ञेत, ज्या क्रियेने दारू शुद्ध करण्यात येते किंवा साफ करण्यात येते अशा प्रत्येक क्रियेचा समावेश होतो ;

(38)

“नोंदणीकृत वैद्यकीय व्यवसायी” याचा अर्थ वैद्यकीय व्यवसाय करण्यासंबंधी त्या त्या वेळी अमलात असलेल्या कोणत्याही कायद्यान्वये ज्यास राज्यात, कोणत्याही वैद्यकीय पद्धतीनुसार व्यवसाय करण्याचा हक्क आहे अशी व्यक्ती असा आहे व तीत दंत वैद्य अधिनियम, 1948, यात व्याख्या केल्याप्रमाणे नोंदलेले दंतवैद्य आणि मुंबई पशु वैद्यक व्यवसायी अधिनियम, 1953 अन्वये किंवा राज्याच्या कोणत्याही भागातील कोणत्याही तत्सम कायद्यान्वये नोंदलेली पशुवैद्यक व्यवसायी यांचा समावेश होतो ;

(39)

“विनियम” याचा अर्थ या अधिनियमान्वये केलेले विनियम असा आहे;

(40)

“नियम” याचा अर्थ या अधिनियमान्वये केलेले नियम असा आहे;

(41)

“विकणे” या शब्दप्रयोगाचे व्याकरणदृष्ट्या होणार फेरफार धरुन त्यात पुढील गोष्टींचा समावेश होतो :--

(अ) कोणत्याही प्रकारे हस्तांतरण करणे-----मग असे हस्तांतरण कोणताही मोबदला घेऊन किंवा न घेता केलेले असो;

(ब) एकमेकांच्या सोईसाठी कोणत्याही प्रकारे पुरविणे किंवा वाटप करणे; आणि

(क) एखाद्या क्लबने आपल्या सदस्यांस किंमत किंवा कोणतीही फी किंवा वर्गणी घेऊन कोणत्याही प्रकारे पुरविणे ; परंतु, त्या शब्दप्रयोगात सीमाशुल्क सरहद्दीपलीकडे निर्यात करण्यासाठी अफू विकण्याचा समावेश होत नाही ; “विकत घेणे” याचा अर्थ, त्याचे व्याकरणदृष्ट्या होणारे फेरफार धरून, त्याप्रमाणे लावण्यात येईल.

(43)

“मद्यसार” याचा अर्थ, मद्यार्क असलेली व गाळून तयार केलेली कोणतीही दारू (मग ती विप्रकृत केलेली असो वा नसो) असा आहे ;

(44)

“गोड ताडी किंवा नीरा” याचा अर्थ, नारळीच्या, शिंदीच्या, खजुरीच्या किंवा कोणत्याही प्रकारच्या ताडाच्या झाडापासून आंबू नये म्हणून विहित केलेल्या रीतीने क्रिया केलेल्या पात्रात काढलेला न आंबवलेला रस, असा आहे ;

(45)

राज्याच्या संबंधात “क्षेत्रीय जलधी” याचा अर्थ, दिनांक 22 मार्च 1956 रोजीची भारत सरकारच्या परराष्ट्र मंत्रालयाची अधिसूचना क्रमांक एस. आर. ओ. 669 यामध्ये या बाबतीत प्रसिद्ध केलेल्या राष्ट्रपतींच्या उद्घोषणेनुसार, समुचित मूळ रेषेपासून मोजलेल्या सहा सागरी मैलांच्या अंतरातील किंवा राष्ट्रपतींकडून यानंतर वेळोवेळी ठरविण्यात येईल अशा इतर अंतरांच्या आत असलेल्या समुद्राचा कोणताही खुला भाग, असा आहे;

(46)

“ताडी” याचा अर्थ, नारळीच्या, शिंदीच्या, खजुरीच्या किंवा कोणत्याही प्रकारच्या ताडाच्या झाडापासून काढलेला, आंबवलेला किंवा न आंबवलेला रस, असा आहे आणि तीत गोड ताडी किंवा नीरा यांचा समावेश होतो ;

(47)

“छेदणे” याचा अर्थ, झाडातून रस बाहेर गळावा म्हणून त्याचा कोणताही भाग कापणे किंवा कोणतेही साधन वापरणे, असा आहे ;

(47-A)

“प्रवासी” याचा अर्थ, जी भारताचा नागरिक नसेल व भारताबाहेरील कोणत्याही देशात जी जन्मली असेल किंवा वाढली असेल किंवा जिचा तेथे अधिवास असेल परंतु जी भारतात प्रवास करण्यासाठी थोड्या दिवसांकरिता आली असेल अशी व्यक्ती, असा आहे.

(47B)

“प्रवाशाचा परवाना” याचा अर्थ, कलम 46-अ अन्वये दिलेला परवाना असा आहे ;

(48)

“व्यापार व आयात लायसन” याचा अर्थ, कलम 33 अन्वये दिलेले लायसन, असा आहे ;

(49)

“परिवहन करणे” याचा अर्थ, राज्यात एका ठिकाणाहून दुस-या ठिकाणी नेणे, असा आहे ;

(50)

“विक्रेत्याचे लायसन” याचा अर्थ, कलम 34 अन्वये दिलेले लायसन, असा आहे ;

(51)

“अभ्यागताचा परवाना” याचा अर्थ, कलम 46 अन्वये दिलेला परवाना, असा आहे ;

(52)

फौजदारी प्रक्रिया संहिता, 1898, मुंबई ग्रामपंचायत अधिनियम, 1933 किंवा मुंबई पोलीस अधिनियम, 1951 यासंबंधी केलेल्या कोणत्याही उल्लेखात, राज्याच्या कोणत्याही भागात अंमलात असलेल्या अनुक्रमे तत्सम अशा कोणत्याही कायद्यासंबंधी केलेल्या उल्लेखाचा समावेश होतो.

(17A)

“ग्राम रक्षक दल” याचा अर्थ, कलम 134अ अन्वये स्थापन केलेले ग्राम रक्षक दल असा आहे:

सोप्या भाषेत — Rule 2

# Section 2 — व्याख्या (Definitions)

थोडक्यात: Section 2 हा Maharashtra Prohibition Act चा सर्वाधिक महत्त्वाचा भाग आहे, ज्यामध्ये कायद्याला संबंधित असणारी सर्व महत्त्वाची संज्ञा व शब्दांची व्याख्या केलेली आहे.

---

## व्याख्या करा असा म्हणा तर मुख्य संज्ञा:

### दारू (Liquor)
दारू म्हणजे स्पिरीट्स, विप्रकृत स्पिरीट्स, वाईन, बीअर, ताडी किंवा अल्कोहल असलेले कोणतेही द्रव पदार्थ. राज्य शासन आणखी काही पदार्थ दारू मानू शकते.

### फॉरेन लिकर (Foreign Liquor)
भारताबाहेर तयार केलेली कोणतीही दारू. पण राज्य शासन काही देशी दारूला फॉरेन लिकर घोषित करू शकते.

### कंट्री लिकर (Country Liquor)
भारतात तयार केलेली कोणतीही दारू.

### मादक द्रव्य (Intoxicant)
कोणतीही दारू, मादक औषधी, अफू किंवा राज्य शासनने जाहीर केलेले इतर मादक पदार्थ.

### स्पिरीट (Spirit)
अल्कोहल असलेली दारू जी गाळून तयार केली असेल (विप्रकृत असो वा नसो).

---

## महत्त्वाचे शब्द:

• **लायसन/Licence** — सरकारकडून परवानगी
• **परवाना/Permit** — अस्थायी परवानगी
• **उत्पादन शुल्क/Excise Duty** — सरकारला दिलेला कर
• **तयार करणे/Manufacture** — दारू बनवणे किंवा शुद्ध करणे
• **विकणे/Sell** — हस्तांतरण करणे, सुपवण्याचे काम
• **दारूचा गुत्ता/Common Drinking House** — दारू पिण्यासाठी लोक जमा होतात, ज्याचा मालक पैसे कमवत असेल

---

## महत्त्वाचे अधिकारी:

• **आयुक्त** — दारूबंदी व उत्पादन शुल्क विभागाचा सर्वोच्च अधिकारी
• **जिल्हाधिकारी** — जिल्ह्यातील मुख्य प्रशासकीय अधिकारी
• **दारूबंदी अधिकारी** — या कायद्याची अंमलबजावणी करणारे सर्व अधिकारी व व्यक्ती

ही सर्व व्याख्या कायद्याचे अर्थ समजण्यासाठी आवश्यक आहेत.

Timeline of Orders + Documents affecting Rule 2 Chronological, oldest first. Government Orders are extracted from the printed 2023 manual; Documents are admin-uploaded GRs/circulars/orders.

📖 Printed Excise Manual — page 1030 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 694 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 694 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 694 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 694 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 1032 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 694 of 1109

Open in full Excise Manual viewer

LANDMARK Subhash Nanhalal Gupta and Anr vs The State of Maharashtra

Court quashed FIR under BPA Sections 65(d), 67, 81, 83 for possession and sale of French polish as industrial solvent. Court held Bombay Denatured Spirit Rules 1959 (Rules 23-62) ultra vires, that sta

CL-III country liquor licensee challenged FIR for transporting liquor in wrong auto-rickshaw. Court held police have cognizable jurisdiction to investigate BPA offences under Chapter VII/IX and Cr.P.C

LANDMARK Behram Khurshed Pesikaka vs The State Of Bombay

Supreme Court · 24 Sep 1954 · AIR 1955 SC 123

After the Court declared BPA section 13(b) invalid insofar as it prohibited medicinal and toilet preparations containing alcohol, the Court held that the burden of proving consumption of validly prohi

Gujarat Spirit Dealers Association v. State of Gujarat

Gujarat High Court · 14 Jun 2010

Gujarat HC examined the constitutional and statutory validity of 1999 amendments to eight Bombay Prohibition Act subsidiary rules that increased licence and permit fees for spirit manufacturers, trade

Rule 3 Current

Commissioner of Prohibition and Excise. आयुक्त दारूबंदी व उत्पादनशुल्क.

The State Government may, by notification in the Official Gazette, appoint an officer to be called the Commissioner of Prohibition and Excise, ^{(Click to see list of CSE) (List & Address of Excise offices) (List Of Additional Commissioner)} who subject to the control of the State Government and subject to such general or special orders as the State Government may from time to time make, shall exercise such powers and shall perform such duties and such functions as are conferred upon, by or under the provisions of this Act and shall superintend the administration and carry out generally the provisions of this Act:

Provided that, the person holding the office of Director of Prohibition and Excise immediately before the commencement of the Maharashtra Director of Prohibition and Excise (Change in Designation) Act, 1973 shall be the Commissioner of Prohibition and Excise for the State and shall hold that Officer until the State Government otherwise directs.

राज्य शासनास, राजपत्रात प्रसिद्ध केलेल्या अधिसूचनेद्वारे आयुक्त, दारूबंदी व उत्पादन शुल्क या नावाचा एक अधिकारी नेमता येईल. असा अधिकारी राज्य शासनाच्या नियंत्रणास अधीन राहून व राज्य शासन वेळोवेळी जे सर्वसाधारण किंवा विशेष आदेश देईल त्यास अधीन राहून, या अधिनियमाच्या तरतुदींन्वये किंवा तद्नुसार सोपविलेल्या अधिकारांचा वापर करील आणि तद्न्वये किंवा तद्नुसार सोपविलेली कर्तव्ये व कामे पार पाडील. तसेच तो या अधिनियमाच्या अंमलबजावणीच्या बाबतीत देखरेख ठेवील व त्याच्या तरतुदी सामान्यत: पार पाडील :

परंतु, महाराष्ट्र संचालक, दारूबंदी व उत्पादनशुल्क (पदनामातील बदल) अधिनियम, 1973 याच्या प्रारंभाच्या निकटपूर्वी, संचालक, दारूबंदी व उत्पादनशुल्क याचे पद धारण करणारी व्यक्ती ही राज्याचा, आयुक्त, दारूबंदी व उत्पादनशुल्क असेल आणि राज्य शासन अन्यथा निदेश देईपर्यंत ती ते पद धारण करील.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 3

**थोडक्यात:** Section 3 मध्ये असे सांगितले आहे की राज्य शासन एक प्रमुख अधिकारी नेमू शकते ज्याला "आयुक्त, दारूबंदी व उत्पादन शुल्क" म्हटले जाईल. हा अधिकारी दारूबंदी व excise कायद्याचा सर्व प्रशासन चलवतो.

---

**विस्तृत समजावून सांगणे:**

**कोण नेमतो?**
राज्य शासन (Maharashtra Government) हा आयुक्त नेमतो. ते करार राजपत्रात (Official Gazette) जाहीर केले जाते.

**अधिकारीचे काम काय?**
- या आयुक्तस दारूबंदी व उत्पादन शुल्क (Excise) सर्व बाबतीत अधिकार असतात
- सर्व दारू-संबंधित कायदे अंमलात आणण्याची जबाबदारी असते
- राज्य शासन त्यास वेळोवेळी आदेश देतो — अधिकारी त्या आदेशाचे पालन करतो

**प्रादेशिक तरतुद:**
१९७३ साली कायद्यात बदल झाला. त्यापूर्वी "संचालक" असे म्हटले जाणारे अधिकारी आता "आयुक्त" म्हणून ओळखले जातात.

**सरळ भाषेत:**
राज्य शासन हा एका मोठ्या अधिकाऱ्याला दारूबंदी आणि उत्पादन शुल्काचा सर्व व्यवस्थापन करायला देते.

Timeline of Orders + Documents affecting Rule 3 Chronological, oldest first. Government Orders are extracted from the printed 2023 manual; Documents are admin-uploaded GRs/circulars/orders.

Circular 13 Sep 2002 issued by commissioner state excise

Govt control over sales of country liquor देशी मद्याची विक्री कमी दाखविण्यावर शासन नियंत्रण

CLR/SALE/COMM./7

M/S Vidarbha Liquor Corporation vs The State Of Maharashtra

Nagpur Bench · 24 Feb 2015 · 2015 Bombay High Court (Nagpur Bench)

Licensee challenged retrospective recovery of supervision charges following 6th wage revision with effect from 1.1.2006. Court held State entitled to recover arrears of supervision cost under Section

Karan Dileep Nevatia v. The Union of India

Bombay High Court · 05 Jan 2010 · 2010 (2) AIR BOM R 18; 2010 A I H C 2844

Wine importer challenges discriminatory tax notifications under Bombay Prohibition Act favoring domestic wines over imports, arguing they violate GATT National Treatment principle and Union of India's

Pritpal Singh Rattan Singh v. The Chief Commissioner Of Delhi

Bombay High Court · 03 Feb 1965 · AIR 1966 Punjab 4

Chemist challenges notification declaring all spirituous preparations with >20% proof alcohol as liquor and the resulting import/export/possession rules. Court upholds the notification and rules as va

Rule 4 Current

Collectors. जिल्हाधिकारी

The Collectors shall, within the limits of their jurisdiction exercise such powers and perform such duties and functions as are provided by or under the provisions of this Act.
((2)) For the purpose of this Act all Collectors including the Collector of Bombay shall be subordinate to the Commissioner
((3)) The State Government may, by notification in the Official Gazette, appoint any person other than the Collector to exercise in any district or place all or any of the powers and perform all or any of the duties] as are assigned by or under this Act to a Collector subject to such control, if any, in addition to that of the Commissioner and of the State Government as the State Government may from time to time direct.

(1)

The Collectors shall, within the limits of their jurisdiction exercise such powers and perform such duties and functions as are provided by or under the provisions of this Act.

(2)

For the purpose of this Act all Collectors including the Collector of Bombay shall be subordinate to the Commissioner

(3)

The State Government may, by notification in the Official Gazette, appoint any person other than the Collector to exercise in any district or place all or any of the powers and perform all or any of the duties] as are assigned by or under this Act to a Collector subject to such control, if any, in addition to that of the Commissioner and of the State Government as the State Government may from time to time direct.

जिल्हाधिकारी आपल्या अधिकारक्षेत्राच्याट हद्दीत या अधिनियमाच्या तरतुदींअन्वये किंवा त्यानुसार दिलेल्या अधिकारांचा वापर करील व कर्तव्ये व कामे पार पाडील.
या अधिनियमाच्या प्रयोजनांकरिता मुंबईचा जिल्हाधिकारी यासहित सर्व जिल्हाधिकारी आयुक्तास दुय्यम असतील.
राज्य शासनास, राजपत्रात प्रसिद्ध केलेल्या अधिसूचनेद्वारे, या अधिनियमाद्वारे किंवा अधिनियमान्वये जिल्हाधिका-यास नेमून देण्यात आलेल्या अधिकारांपैकी सर्व किंवा कोणतेही अधिकार आणि नेमून दिलेल्या कर्तव्यांपैकी व कामांपैकी सर्व किंवा कोणतीही कर्तव्ये व कामेट कोणत्याही जिल्ह्रात किंवा कोणत्याही ठिकाणी चालविण्यासाठी किंवा पार पाडण्यासाठी जिल्हाधिका-याव्यतिरिक्त इतर कोणत्याही व्यक्तीस नेमता येईल. अशा व्यक्तीवर आयुक्ताच्या व राज्य शासनाच्या नियंत्रणाखेरीज राज्य शासन वेळोवेळी आणखी जे कोणतेही नियंत्रण निर्दिष्ट करील ते नियंत्रण राहील.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

(1)

जिल्हाधिकारी आपल्या अधिकारक्षेत्राच्याट हद्दीत या अधिनियमाच्या तरतुदींअन्वये किंवा त्यानुसार दिलेल्या अधिकारांचा वापर करील व कर्तव्ये व कामे पार पाडील.

(2)

या अधिनियमाच्या प्रयोजनांकरिता मुंबईचा जिल्हाधिकारी यासहित सर्व जिल्हाधिकारी आयुक्तास दुय्यम असतील.

(3)

राज्य शासनास, राजपत्रात प्रसिद्ध केलेल्या अधिसूचनेद्वारे, या अधिनियमाद्वारे किंवा अधिनियमान्वये जिल्हाधिका-यास नेमून देण्यात आलेल्या अधिकारांपैकी सर्व किंवा कोणतेही अधिकार आणि नेमून दिलेल्या कर्तव्यांपैकी व कामांपैकी सर्व किंवा कोणतीही कर्तव्ये व कामेट कोणत्याही जिल्ह्रात किंवा कोणत्याही ठिकाणी चालविण्यासाठी किंवा पार पाडण्यासाठी जिल्हाधिका-याव्यतिरिक्त इतर कोणत्याही व्यक्तीस नेमता येईल. अशा व्यक्तीवर आयुक्ताच्या व राज्य शासनाच्या नियंत्रणाखेरीज राज्य शासन वेळोवेळी आणखी जे कोणतेही नियंत्रण निर्दिष्ट करील ते नियंत्रण राहील.

सोप्या भाषेत — Rule 4

## Section 4 — Bombay Prohibition Act, 1949

**थोडक्यात:** Section 4 मध्ये असे सांगितले आहे की जिल्हाधिकारी (Collector) दारूबंदी कायद्यातील सर्व काम-काज आणि अधिकार आपल्या जिल्ह्यात चलवतात आणि ते सर्वेसर्वा आयुक्तास दुय्यम असतात.

---

### विस्तार:

**कलम 4(1) — जिल्हाधिकारीचे अधिकार व कर्तव्य**
- जिल्हाधिकार आपल्या जिल्ह्यामध्ये दारूबंदी कायद्याशी संबंधित सर्व अधिकार वापरतो.
- लायसन्स, परमिट देणे, दंड लावणे, धरपकड करणे इ. सर्व काम करतो.
- हे अधिकार कायद्याच्या नियमांनुसार केले जातात.

**कलम 4(2) — आयुक्तास दुय्यमता**
- सर्व जिल्हाधिकारी (मुंबई सहित) हे उत्पादन शुल्क आयुक्त (Commissioner of Excise) यांच्या अधीन असतात.
- आयुक्त ही सर्वोच्च शक्ती असून जिल्हाधिकारी त्यांच्या आदेश पाळतात.

**कलम 4(3) — राज्य शासन पर्यायी नियुक्ती करू शकते**
- राज्य शासन जिल्हाधिकार्‍या व्यतिरिक्त इतर कोणाला (उदा. IAS अधिकारी, पोलिस अधिकारी) हे काम देऊ शकते.
- हा व्यक्ती पण आयुक्त आणि राज्य शासनाच्या नियंत्रणात असतो.
- ही नियुक्ती राजपत्रातून जाहीर केली जाते.

Timeline of Orders + Documents affecting Rule 4 Chronological, oldest first. Government Orders are extracted from the printed 2023 manual; Documents are admin-uploaded GRs/circulars/orders.

📖 Printed Excise Manual — page 1099 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 963 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 968 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 294 of 1109

Open in full Excise Manual viewer

Amrut Bar & Restaurant v. State of Maharashtra

Consolidated writ petitions challenging rejections of liquor license applications and suspensions/cancellations of existing foreign liquor and country liquor licenses by Maharashtra excise authorities

Rule 5 Current

Subordinate Officers . दुय्यम अधिकारी

To aid the Commissioner and the Collectors in carrying out the provisions of this Act, the State Government may appoint such subordinate officers with such designations, and assign to them such powers, duties and functions under this Act, rules or regulation or orders made thereunder, as may be deemed necessary.

आयुक्तास व जिल्हाधिका-यांस या अधिनियमाच्या तरतुदी पार पाडण्यास सहाय्य करण्याकरिता राज्य शासनास आवश्यक वाटतील असे दुय्यम अधिकारी त्यांच्या पदनामासह नेमता येतील हा अधिनियम किंवा तद्नुसार केलेले नियम किंवा विनियम किंवा तद्नुसार दिलेले आदेश या अन्वये जे अधिकार व जी कर्तव्ये व कामे असतील त्यापैकी आवश्यक वाटतील असे अधिकार, कर्तव्ये व कामे राज्य शासन अशा अधिका-यांस नेमून देईल.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 5

**थोडक्यात:** Section 5 मध्ये असे सांगितले आहे की दारूबंदी कायद्याची अंमलबजावणी करण्यासाठी राज्य शासन आवश्यक त्या दुय्यम अधिकारी नेमू शकते.

---

**सोप्या भाषेत समजा:**

**हा कलम काय म्हणतो?**

आयुक्त (Commissioner) आणि जिल्हाधिकारी (Collector) यांना दारूबंदी कायद्याचे काम सुरळीतपणे चालवायचे असते. याकरिता त्यांना मदत करण्यासाठी राज्य शासन आणखी अधिकारी नेमू शकते.

**मुख्य मुद्दे:**

• राज्य शासन जेव्हा आवश्यक वाटेल तेव्हा दुय्यम अधिकारी (जसे inspection officer, enforcement officer इत्यादी) नेमू शकते

• या अधिकाऱ्यांना काय-काय काम देणे आहे हे राज्य शासन ठरवते

• या अधिकाऱ्यांना दारूबंदी कायदा, नियम आणि आदेश यांनुसार अधिकार दिले जातात

• त्यांचे पदनाम आणि कर्तव्य सरकारने ठरवलेल्या गरजेनुसार असतात

**सोप्या शब्दांत:** सरकारला दारूबंदीचा काम पार पाडण्यासाठी जितके अधिकारी लागतील तितके नेमू शकते.

LANDMARK Jyoti Partab Lalwani And Anr. vs Collector Of Mumbai And Anr.

Bombay High Court · 17 Sep 2003 · 2004(1) MHLJ 955; 2003 AIH C 4697; (2004) 1 MAH LJ 955; 2004 BOM LR 1 707

Transposition of liquor licence in names of legal heirs upon death of original licensee does not constitute "transfer" under Rule 5 of Privilege Fees Rules and does not attract privilege fees. Court c

Pritpal Singh Rattan Singh v. The Chief Commissioner Of Delhi

Bombay High Court · 03 Feb 1965 · AIR 1966 Punjab 4

Chemist challenges notification declaring all spirituous preparations with >20% proof alcohol as liquor and the resulting import/export/possession rules. Court upholds the notification and rules as va

Rule 6 Amended

Investing officers of Police and other departments with powers and duties under this Act. या अधिनियमान्वये असलेले अधिकार व कर्तव्ये पोलीस विभागाच्या आणि इतर विभागांच्या अधिका-यांकडे सोपविणे.

The State Government may invest any officer of the Police Department or any officer of any other department either personally or in right of his officeremove with such powers, impose upon him such duties and direct him to perform such functions under this Act, rules or regulations or orders made thereunder, as may be deemed necessary and any such officers shall, thereupon, exercise the said powers, discharge the said duties and perform the said functions in addition to the powers, duties and functions incidental to his principal office.
((2)) The State Government may also invest any person with such powers, impose on him such duties and direct him to perform such functions under this Act, rules or regulations or orders made thereunder, as may be deemed necessary. Such persons may be given such designation as the State Government may deem fit.

(1)

The State Government may invest any officer of the Police Department or any officer of any other department either personally or in right of his officeremove with such powers, impose upon him such duties and direct him to perform such functions under this Act, rules or regulations or orders made thereunder, as may be deemed necessary and any such officers shall, thereupon, exercise the said powers, discharge the said duties and perform the said functions in addition to the powers, duties and functions incidental to his principal office.

(2)

The State Government may also invest any person with such powers, impose on him such duties and direct him to perform such functions under this Act, rules or regulations or orders made thereunder, as may be deemed necessary. Such persons may be given such designation as the State Government may deem fit.

राज्य शासनास, पोलीस विभागाच्या कोणत्याही अधिका-याकडे किंवा कोणत्याही इतर विभागाच्या कोणत्याही अधिका-याकडे, व्यक्तिश: किंवा त्याच्या पदाच्या नात्याने, हा अधिनियम किंवा तद्नुसार केलेले नियम किंवा विनियम किंवा तद्नुसार दिलेले आदेश या अन्वये जे अधिकार, कर्तव्ये व कामे असतील त्यापैकी आवश्यक वाटतील असे अधिकार व कर्तव्ये सोपविता येतील व आवश्यक वाटतील अशी कामे करण्याविषयी त्यास निदेश देता येईल, आणि कोणतेही असे अधिकारी त्यानंतर आपल्या मुख्य पदास आनुषंगिक असे जे अधिकार, कर्तव्ये व कामे असतील त्याखेरीज आणखी उक्त अधिकार वापरतील व उक्त कर्तव्ये व कामे पार पाडतील.
तसेच राज्य शासनास, कोणत्याही व्यक्तीकडे हा अधिनियम किंवा तद्नुसार केलेले नियम किंवा विनियम किंवा तद्नुसार दिलेले आदेश या अन्वये जे अधिकार, कर्तव्ये व कामे असतील त्यापैकी आवश्यक वाटतील असे अधिकार व कर्तव्ये सोपविता येतील व आवश्यक वाटतील अशी कामे पार पाडण्याविषयी निदेश देता येईल. अशा व्यक्तींना राज्य शासनास योग्य वाटतील ती पदनामे देता येतील.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

(1)

राज्य शासनास, पोलीस विभागाच्या कोणत्याही अधिका-याकडे किंवा कोणत्याही इतर विभागाच्या कोणत्याही अधिका-याकडे, व्यक्तिश: किंवा त्याच्या पदाच्या नात्याने, हा अधिनियम किंवा तद्नुसार केलेले नियम किंवा विनियम किंवा तद्नुसार दिलेले आदेश या अन्वये जे अधिकार, कर्तव्ये व कामे असतील त्यापैकी आवश्यक वाटतील असे अधिकार व कर्तव्ये सोपविता येतील व आवश्यक वाटतील अशी कामे करण्याविषयी त्यास निदेश देता येईल, आणि कोणतेही असे अधिकारी त्यानंतर आपल्या मुख्य पदास आनुषंगिक असे जे अधिकार, कर्तव्ये व कामे असतील त्याखेरीज आणखी उक्त अधिकार वापरतील व उक्त कर्तव्ये व कामे पार पाडतील.

(2)

तसेच राज्य शासनास, कोणत्याही व्यक्तीकडे हा अधिनियम किंवा तद्नुसार केलेले नियम किंवा विनियम किंवा तद्नुसार दिलेले आदेश या अन्वये जे अधिकार, कर्तव्ये व कामे असतील त्यापैकी आवश्यक वाटतील असे अधिकार व कर्तव्ये सोपविता येतील व आवश्यक वाटतील अशी कामे पार पाडण्याविषयी निदेश देता येईल. अशा व्यक्तींना राज्य शासनास योग्य वाटतील ती पदनामे देता येतील.

सोप्या भाषेत — Rule 6

थोडक्यात: Section 6 मध्ये असे सांगितले आहे की राज्य शासन पोलीस व इतर विभागांच्या अधिका-यांना दारूबंदी कायद्याची अंमलबजावणी करण्यासाठी विशेष अधिकार व कर्तव्ये देऊ शकते.

---

**तपशील:**

**उप-कलम (1) — पोलीस व इतर विभागांच्या अधिका-यांना अधिकार**

राज्य शासनास पोलीस विभाग किंवा कोणत्याही सरकारी विभागाच्या अधिका-यांना दारूबंदी कायद्या अंतर्गत काम करण्यास सक्षम करता येते.

हे अधिकारी त्यांच्या मुख्य पदाच्या कामाच्या व्यतिरिक्त दारूबंदीशी संबंधित काम पार पाडतात.

उदाहरण: एक पोलीस अधिकारी आपल्या नेहमीच्या ड्यूटीसोबतच अवैध दारूच्या दुकानांवर छापा मारू शकतो.

---

**उप-कलम (2) — सामान्य व्यक्तींना अधिकार**

शासनास कोणत्याही सामान्य व्यक्तीला देखील दारूबंदीची अंमलबजावणी करण्यासाठी अधिकार दिले जाऊ शकते.

अशा व्यक्तींना शासन योग्य वाटते असे पदनाम (उदा. "Prohibition Inspector" इ.) देऊ शकते.

यामुळे दारूबंदीची अंमलबजावणी अधिक प्रभावी होते.

Timeline of Orders + Documents affecting Rule 6 Chronological, oldest first. Government Orders are extracted from the printed 2023 manual; Documents are admin-uploaded GRs/circulars/orders.

📖 Printed Excise Manual — page 1082 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 1091 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 563 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
Full body text not available. No printed page or PDF stored.
Full body text not available. No printed page or PDF stored.
Full body text not available. No printed page or PDF stored.

CL-III country liquor licensee challenged FIR for transporting liquor in wrong auto-rickshaw. Court held police have cognizable jurisdiction to investigate BPA offences under Chapter VII/IX and Cr.P.C

LANDMARK Jyoti Partab Lalwani And Anr. vs Collector Of Mumbai And Anr.

Bombay High Court · 17 Sep 2003 · 2004(1) MHLJ 955; 2003 AIH C 4697; (2004) 1 MAH LJ 955; 2004 BOM LR 1 707

Transposition of liquor licence in names of legal heirs upon death of original licensee does not constitute "transfer" under Rule 5 of Privilege Fees Rules and does not attract privilege fees. Court c

Rule 6A Current

Board of Experts. तज्ञ मंडळ

For the purpose of enabling the State Government to determine whether—
(a) any medicinal or toilet preparation containing alcohol; or
(b) any antiseptic preparation or solution containing alcohol, or (c) any flavouring extract, essence or syrup containing alcohol, is an article fit for use as intoxicating liquor, the State Government shall constitute a Board of Experts.
((2)) The Board of Experts constituted under sub-section (1) shall consist of such members, not less than five in number, with such qualification as may be prescribed. The members so appointed shall hold office during the pleasure of the State Government.
((3)) Three members shall form a quorum for the disposal of the business of the Board.
((4)) Any vacancy of the member of the Board shall be filed in as early as practicable:
Provided that, during any such vacancy the continuing members may act, as if no vacancy had occurred.
((5)) The procedure regarding the work of the Board shall be such as may be prescribed.
((6)) It shall be the duty of the Board to advise the State Government on the question whether any article mentioned in sub-section (1) is fit for use as intoxicating liquor and also on any matters incidental to the question, referred to it by the State Government. On obtaining such advise, the State Government shall determine whether any such ar- ticle is fit for use as intoxicating liquor, and upon determination of the State Govern- ment that it is so fit, such article shall, until the contrary is proved, be presumed to be fit for use as intoxicating liquor.
((7)) Until the State Government has determined as aforesaid any article mentioned in sub-section (1) to be fit for use as intoxicating liquor, every such article shall be deemed to be unfit for such use.

(1)

For the purpose of enabling the State Government to determine whether—

(a) any medicinal or toilet preparation containing alcohol; or

(b) any antiseptic preparation or solution containing alcohol, or (c) any flavouring extract, essence or syrup containing alcohol, is an article fit for use as intoxicating liquor, the State Government shall constitute a Board of Experts.

(2)

The Board of Experts constituted under sub-section (1) shall consist of such members, not less than five in number, with such qualification as may be prescribed. The members so appointed shall hold office during the pleasure of the State Government.

(3)

Three members shall form a quorum for the disposal of the business of the Board.

(4)

Any vacancy of the member of the Board shall be filed in as early as practicable:

Provided that, during any such vacancy the continuing members may act, as if no vacancy had occurred.

(5)

The procedure regarding the work of the Board shall be such as may be prescribed.

(6)

It shall be the duty of the Board to advise the State Government on the question whether any article mentioned in sub-section (1) is fit for use as intoxicating liquor and also on any matters incidental to the question, referred to it by the State Government. On obtaining such advise, the State Government shall determine whether any such ar- ticle is fit for use as intoxicating liquor, and upon determination of the State Govern- ment that it is so fit, such article shall, until the contrary is proved, be presumed to be fit for use as intoxicating liquor.

(7)

Until the State Government has determined as aforesaid any article mentioned in sub-section (1) to be fit for use as intoxicating liquor, every such article shall be deemed to be unfit for such use.

(अ) मद्यार्क असलेला कोणताही औषधीय किंवा प्रसाधनीय सिद्धपदार्थ, किंवा
(ब) मद्यार्क असलेला कोणताही पूर्तीप्रतिबंधक सिद्धपदार्थ किंवा द्रावण, किंवा
(क) मद्यार्क असलेला कोणताही स्वाद आणणारा अर्क, सत्त्व किंवा सरबत मादक दारू म्हणून वापरण्यासाठी योग्य आहे किंवा नाही हे ठरविणेराज्य शासनास शक्य व्हावे म्हणून राज्य शासन एक तज्ञ मंडळ स्थापन करील.
पोट-कलम (1) अन्वये स्थापन केलेल्या तज्ञ मंडळात विहित करण्यात येतील अशा पात्रता असलेले कमीत कमी पाच सदस्य असतील. अशा रीतीने नेमलेले सदस्य राज्य शासनाची मर्जी असेल तोपर्यंत पद धारण करतील.
मंडळाचे कामकाज पार पाडण्यासाठी तीन सदस्यट हजर असले म्हणजे गणपूर्ती होईल ;
मंडळाच्या सदस्याची कोणतीही रिकामी झालेली जागा शक्य तितक्या लवकर भरण्यात येईल :
परंतु, अशी कोणतीही जागा रिकामी झाली असेल त्या मुदतीत, विद्यमान सदस्यांना जणू कोणतीही जागा रिकामी झाली नव्हती असे समजून काम करता येईल.
मंडळाच्या कामासंबंधीची कार्यपद्धती विहित करण्यात येईल अशी असेल.
पोट-कलम (1) मध्ये नमूद केलेला कोणताही पदार्थ हा मादक दारू म्हणून वापरण्यास योग्य आहे किंवा नाही या प्रश्नावर व तसेच राज्य शासनाने त्याच्याकडे पाठविलेल्या प्रश्नाशी आनुषंगिक असणा-या कोणत्याही बाबीविषयी राज्य शासनाला सल्ला देणे हे मंडळाचे कर्तव्य असेल. असा सल्ला मिळाल्यावर, राज्य शासन असा कोणताही पदार्थ मादक दारू म्हणून वापरण्यास योग्य आहे किंवा नाही हे ठरविल आणि राज्य शासनाने, तो पदार्थ अशा रीतीने वापरण्यास योग्य आहे असे ठरविल्यावर, जोपर्यंत त्याविरुद्ध सिद्ध करण्यात आले नसेल तोपर्यंत असा पदार्थ मादक दारू म्हणून वापरण्यास योग्य आहे असे गृहीत धरण्यात येईल.
पोट-कलम (1) मध्ये नमूद केलेला कोणताही पदार्थ हा कैफ आणणारी दारू म्हणून वापरण्यास योग्य आहे असे उपरोक्तप्रमाणे राज्य शासनाकडून ठरविण्यात येईपर्यंत असा प्रत्येक पदार्थ अशा रीतीने वापरण्यास अयोग्य आहे असे मानण्यात येईल.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

(1)

(अ) मद्यार्क असलेला कोणताही औषधीय किंवा प्रसाधनीय सिद्धपदार्थ, किंवा

(ब) मद्यार्क असलेला कोणताही पूर्तीप्रतिबंधक सिद्धपदार्थ किंवा द्रावण, किंवा

(क) मद्यार्क असलेला कोणताही स्वाद आणणारा अर्क, सत्त्व किंवा सरबत मादक दारू म्हणून वापरण्यासाठी योग्य आहे किंवा नाही हे ठरविणेराज्य शासनास शक्य व्हावे म्हणून राज्य शासन एक तज्ञ मंडळ स्थापन करील.

(2)

पोट-कलम (1) अन्वये स्थापन केलेल्या तज्ञ मंडळात विहित करण्यात येतील अशा पात्रता असलेले कमीत कमी पाच सदस्य असतील. अशा रीतीने नेमलेले सदस्य राज्य शासनाची मर्जी असेल तोपर्यंत पद धारण करतील.

(3)

मंडळाचे कामकाज पार पाडण्यासाठी तीन सदस्यट हजर असले म्हणजे गणपूर्ती होईल ;

(4)

मंडळाच्या सदस्याची कोणतीही रिकामी झालेली जागा शक्य तितक्या लवकर भरण्यात येईल :

परंतु, अशी कोणतीही जागा रिकामी झाली असेल त्या मुदतीत, विद्यमान सदस्यांना जणू कोणतीही जागा रिकामी झाली नव्हती असे समजून काम करता येईल.

(5)

मंडळाच्या कामासंबंधीची कार्यपद्धती विहित करण्यात येईल अशी असेल.

(6)

पोट-कलम (1) मध्ये नमूद केलेला कोणताही पदार्थ हा मादक दारू म्हणून वापरण्यास योग्य आहे किंवा नाही या प्रश्नावर व तसेच राज्य शासनाने त्याच्याकडे पाठविलेल्या प्रश्नाशी आनुषंगिक असणा-या कोणत्याही बाबीविषयी राज्य शासनाला सल्ला देणे हे मंडळाचे कर्तव्य असेल. असा सल्ला मिळाल्यावर, राज्य शासन असा कोणताही पदार्थ मादक दारू म्हणून वापरण्यास योग्य आहे किंवा नाही हे ठरविल आणि राज्य शासनाने, तो पदार्थ अशा रीतीने वापरण्यास योग्य आहे असे ठरविल्यावर, जोपर्यंत त्याविरुद्ध सिद्ध करण्यात आले नसेल तोपर्यंत असा पदार्थ मादक दारू म्हणून वापरण्यास योग्य आहे असे गृहीत धरण्यात येईल.

(7)

पोट-कलम (1) मध्ये नमूद केलेला कोणताही पदार्थ हा कैफ आणणारी दारू म्हणून वापरण्यास योग्य आहे असे उपरोक्तप्रमाणे राज्य शासनाकडून ठरविण्यात येईपर्यंत असा प्रत्येक पदार्थ अशा रीतीने वापरण्यास अयोग्य आहे असे मानण्यात येईल.

सोप्या भाषेत — Rule 6A

थोडक्यात:

**कलम 6A** हे तज्ञ मंडळ स्थापन करण्याबद्दल सांगते — जेणेकरून औषधे, साफ्सफाई पदार्थ आणि अन्य तैलीय वस्तूंमध्ये असलेली अल्कोहल मादक दारू म्हणून वापरायला योग्य आहे की नाही हे ठरविता येईल.

---

**सोप्या भाषेतील समजावणी:**

**काय आहे हे कलम?**

राज्य शासन एक तज्ञ मंडळ बनवते जो असे तपासून सांगते की:
- औषधीय क्रीम किंवा पाउडर (face wash वगैरे)
- antiseptic pदार्थ
- खाद्य वस्तूंचा स्वाद वाढवणारा अर्क

...या सगळ्यात असलेली अल्कोहल हल्ली मादक दारू म्हणून वापरायला शक्य आहे की नाही.

**मंडळ कसा काम करते?**

१. **सदस्य:** कमीत कमी ५ तज्ञ (डॉक्टर, रसायनज्ञ वगैरे) असतात.

२. **कामकाज:** कमीत कमी ३ सदस्य हजर असले तर बैठक होऊ शकते.

३. **सल्ला देणे:** मंडळ तज्ञांचा सल्ला देतो — "हा पदार्थ दारू म्हणून वापरायला योग्य आहे" किंवा "नाही."

४. **निर्णय:** शासन सल्ल्याचा विचार करून अंतिम निर्णय घेते.

**महत्वाचा नियम:**

जोपर्यंत शासन अधिकृतपणे सांगत नाही की "हा पदार्थ दारू आहे," तोपर्यंत तो **दारू नाही** मानला जातो.
याचा अर्थ — औषधे आणि साफ्सफाई पदार्थ सुरक्षितपणे वापरता येतात जोपर्यंत शासन अन्यथा सांगत नाही.

Timeline of Orders + Documents affecting Rule 6A Chronological, oldest first. Government Orders are extracted from the printed 2023 manual; Documents are admin-uploaded GRs/circulars/orders.

📖 Printed Excise Manual — page 345 of 1109

Open in full Excise Manual viewer

Rule 7 Current

Other Boards and Committee. इतर मंडळे आणि समित्या

The State Government may appoint other boards and committees to advise and assist officers in carrying out the provisions of this Act
((2)) Such other boards and committees shall perform such functions as may be prescribed
((3)) The constitution of such other boards and committees and the procedure regarding their work shall be as may be prescribed.

((4)) The State Government may direct that the members of such other boards and committees shall be paid such fees and allowances as may be prescribed.

(1)

The State Government may appoint other boards and committees to advise and assist officers in carrying out the provisions of this Act

(2)

Such other boards and committees shall perform such functions as may be prescribed

(3)

The constitution of such other boards and committees and the procedure regarding their work shall be as may be prescribed.

(4)

The State Government may direct that the members of such other boards and committees shall be paid such fees and allowances as may be prescribed.

या अधिनियमाच्या तरतुदी पार पाडण्याच्या कामी अधिका-यांना सल्ला देण्याकरिता आणि सहाय्य करण्याकरिता राज्य शासनास इतर मंडळे आणि समित्या नेमता येतील.
अशी इतर मंडळे आणि समित्या विहित करण्यात येतील अशी कामे पार पाडतील.
अशा इतर मंडळांची आणि समित्यांची रचना व त्यांच्या कामकाजाची कार्यपद्धती विहित करण्यात येईल अशी असेल.
अशा इतर मंडळांच्या आणि समित्यांच्या सदस्यांना विहित करण्यात येईल अशी फी व भत्ते देण्यात येतील असा निदेश देण्याचा राज्य शासनास निदेश देता येईल.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

(1)

या अधिनियमाच्या तरतुदी पार पाडण्याच्या कामी अधिका-यांना सल्ला देण्याकरिता आणि सहाय्य करण्याकरिता राज्य शासनास इतर मंडळे आणि समित्या नेमता येतील.

(2)

अशी इतर मंडळे आणि समित्या विहित करण्यात येतील अशी कामे पार पाडतील.

(3)

अशा इतर मंडळांची आणि समित्यांची रचना व त्यांच्या कामकाजाची कार्यपद्धती विहित करण्यात येईल अशी असेल.

(4)

अशा इतर मंडळांच्या आणि समित्यांच्या सदस्यांना विहित करण्यात येईल अशी फी व भत्ते देण्यात येतील असा निदेश देण्याचा राज्य शासनास निदेश देता येईल.

सोप्या भाषेत — Rule 7

थोडक्यात: **कलम 7** मध्ये असे सांगितले की राज्य शासन दारूबंदी कायद्याची अंमलबजावणी करण्यासाठी अतिरिक्त मंडळे आणि समित्या बनवू शकते.

---

**विस्तृत समजावणी:**

**कलम 7(1) — मंडळे आणि समित्या नेमणे:**
राज्य शासनास हक्क आहे की दारूबंदी कायद्याच्या नियमांची अंमलबजावणी करणाऱ्या अधिकाऱ्यांना मदत आणि सल्ला देण्यासाठी अतिरिक्त मंडळे आणि समित्या नेमू शकते. हे मंडळ आणि समित्या advisory (सल्ला देणारी) असतात.

**कलम 7(2) — कामांची तपशील:**
या मंडळांना कोणती कामे करायची आहेत, ते नियमांमध्ये लिहून ठेवले जातात. राज्य शासन rules तयार करून त्यांच्या कामांची व्याख्या करते.

**कलम 7(3) — संरचना आणि कार्यपद्धती:**
या मंडळांची अंतर्गत रचना कशी असेल, सदस्य कोण असतील, बैठकी कशी होतील — हे सब्बै नियमांमध्ये स्पष्ट केले जाते.

**कलम 7(4) — फी आणि भत्ते:**
मंडळांच्या सदस्यांना सरकार ठरवलेली फी, भत्ते आणि खर्च दिला जाऊ शकतो.

Rule 8 Current

Medical Boards. वैद्यक मंडळ

The State Government may constitute one or more medical boards or panels thereof for such areas and consisting of such members as it may deem fit
((2)) A medical board or a panel thereof so constituted shall perform such functions as are prescribed.
((3)) The procedure regarding the work of the medical board or a panel thereof shall be as may be prescribed.
((4)) The members of the medical board or a panel thereof shall be entitled to such fees and allowances as may be prescribed.

(1)

The State Government may constitute one or more medical boards or panels thereof for such areas and consisting of such members as it may deem fit

(2)

A medical board or a panel thereof so constituted shall perform such functions as are prescribed.

(3)

The procedure regarding the work of the medical board or a panel thereof shall be as may be prescribed.

(4)

The members of the medical board or a panel thereof shall be entitled to such fees and allowances as may be prescribed.

राज्य शासनास, त्यास योग्य वाटतील अशा क्षेत्रांकरिता व त्यास योग्य वाटतील, असे सदस्य असलेल्या एका किंवा अनेक वैद्यक मंडळांची किंवा त्यांच्या तालिकांची स्थापना करण्याचा अधिकार असेल.
अशा रीतीने स्थापन केलेले वैद्यक मंडळ किंवा त्यांच्या तालिका विहित करण्यात आलेली कामे पार पाडतील.
वैद्यक मंडळाच्या किंवा त्यांच्या तालिकेच्या कामकाजाची कार्यपद्धती विहित करण्यात येईल अशी असेल.
वैद्यक मंडळाच्या किंवा त्यांच्या तालिकेच्या सदस्यांना विहित करण्यात येईल अशी फी व भत्ते मिळण्याचा हक्क असेल.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

(1)

राज्य शासनास, त्यास योग्य वाटतील अशा क्षेत्रांकरिता व त्यास योग्य वाटतील, असे सदस्य असलेल्या एका किंवा अनेक वैद्यक मंडळांची किंवा त्यांच्या तालिकांची स्थापना करण्याचा अधिकार असेल.

(2)

अशा रीतीने स्थापन केलेले वैद्यक मंडळ किंवा त्यांच्या तालिका विहित करण्यात आलेली कामे पार पाडतील.

(3)

वैद्यक मंडळाच्या किंवा त्यांच्या तालिकेच्या कामकाजाची कार्यपद्धती विहित करण्यात येईल अशी असेल.

(4)

वैद्यक मंडळाच्या किंवा त्यांच्या तालिकेच्या सदस्यांना विहित करण्यात येईल अशी फी व भत्ते मिळण्याचा हक्क असेल.

सोप्या भाषेत — Rule 8

थोडक्यात: Section 8 मध्ये असे सांगितले आहे की राज्य शासन वैद्यक मंडळे तयार करू शकते. या मंडळांची कामे, कार्यपद्धती व सदस्यांचे वेतन/भत्ते नियमांद्वारे ठरवलेली असतील.

**तपशीलवार समजावून सांगा:**

**सारांश एक (Sub-section 1):** राज्य शासनला वेगवेगळ्या क्षेत्रांकरिता एक किंवा अधिक वैद्यक मंडळ (medical boards) स्थापन करण्याचा अधिकार आहे. कोण कोण सदस्य व किती सदस्य असतील हे शासन निर्णय घेऊ शकते.

**सारांश दोन (Sub-section 2):** एकदा ही वैद्यक मंडळे तयार झाल्यानंतर त्यांना काय काय काम करायचे, हे सरकारी नियमांद्वारे ठरवलेले असते. मंडळ त्या नियमांनुसारच काम करते.

**सारांश तीन (Sub-section 3):** वैद्यक मंडळ कसे बैठक घेऊ शकते, कोण निर्णय घेऊ शकते, रेकॉर्ड कसा ठेवायचा — हे सव्व कार्यपद्धती सरकार नियमांद्वारे निश्चित करते.

**सारांश चार (Sub-section 4):** वैद्यक मंडळांचे सदस्य जी फी, भत्ते व इतर पेमेंट पाहिजेत तो सरकारच ठरवते.

**उदाहरण:** दारूबंदी कायद्यांतर्गत कधी कोणी "औषध हेतू" दारूचा परवानगी मागत असेल तर या वैद्यक मंडळ त्या व्यक्तीची तपासणी करतात व तक्ता देतात.

Timeline of Orders + Documents affecting Rule 8 Chronological, oldest first. Government Orders are extracted from the printed 2023 manual; Documents are admin-uploaded GRs/circulars/orders.

📖 Printed Excise Manual — page 960 of 1109

Open in full Excise Manual viewer

Rule 9 Current

Control of Commissioner over Prohibition Officers and other officers. दारूबंदी अधिका-यांवर व इतर अधिका-यावर आयुक्तांचे नियंत्रण.

In exercise of their powers and in discharge of their duties and functions under the provisions of this Act or rules, regulations or orders made thereunder all Prohibition Officers and all officers including the officers of the Police and other department shall, subject to the general or special orders of the State Government be subordinate to and under the control of the Commissioner and shall be bound to follow such orders as the Commissioner may, from time to time make.

सर्व दारूबंदी अधिकारी आणि पोलीस व इतर विभागाचे अधिकारी यासह सर्व अधिकारी हे, या अधिनियमाच्या तरतुदी किंवा, तद्नुसार केलेले नियम किंवा विनियम किंवा तद्नुसार दिलेले आदेश या अन्वये असलेले आपले अधिकार चालविताना व आपली कर्तव्ये व कामे पार पाडताना राज्य शासनाच्या सर्वसाधारण किंवा विशेष आदेशांस अधीन राहून, आयुक्ताच्या हाताखाली व नियंत्रणाखाली असतील : व त्यांस आयुक्त वेळोवेळी जे आदेश ते पाळणे बंधनकारक असेल.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 9

थोडक्यात: **Section 9** म्हणून की सर्व दारूबंदी अधिकारी आणि पोलीस सह इतर विभागातील अधिकारी हे आयुक्त (Commissioner) च्या नियंत्रणाखाली असतात आणि त्यांच्या आदेशांचे पालन करणे अनिवार्य असते.

---

**विस्तृत समजावणी:**

**आयुक्तांचे कर्तव्य:**
- Commissioner हा दारूबंदी कायद्याचा मुख्य अधिकारी असतो.
- त्याच्या अधीन सर्व दारूबंदी अधिकारी (Prohibition Officers), पोलीस अधिकारी आणि इतर सरकारी विभागातील अधिकारी काम करतात.

**अधिकारींचे दायित्व:**
- प्रत्येक अधिकारीने आयुक्तांना पूर्ण आज्ञा मानायला हवे.
- त्यांच्या आदेशांचे पालन करणे कायदेशीर दायित्व असते.
- State Government चे सामान्य किंवा विशेष आदेशांचीही पालना करायला हवे.

**व्यावहारिक उदाहरण:**
जर Commissioner कोणत्या दारुचा अवैध व्यापार करणाऱ्यांविरुद्ध कारवाई करायची आहे, तर त्याचे सर्व निर्देश पोलीस व दारूबंदी अधिकारी मानून पाळतात.

**सरल शब्दांत:** आयुक्त हा सर्वसर्वेस आहे, त्याचे आदेश सर्वांना मानायचेच!

Timeline of Orders + Documents affecting Rule 9 Chronological, oldest first. Government Orders are extracted from the printed 2023 manual; Documents are admin-uploaded GRs/circulars/orders.

Circular 13 Sep 2002 issued by commissioner state excise

Govt control over sales of country liquor देशी मद्याची विक्री कमी दाखविण्यावर शासन नियंत्रण

CLR/SALE/COMM./7
Full body text not available. No printed page or PDF stored.

Rule 10 Current

Delegation प्रत्यायोजन

The State Government may delegate any of the powers exercisable by itunder this Act to the Commissioner or such other officers as it deems fit.
((2)) Subject to the control and direction of the1[State] Government the powersconferred on the Commissioner or any other officer appointed or invested withpowers under this Act may be delegated by him to any of his subordinates.

(1)

The State Government may delegate any of the powers exercisable by itunder this Act to the Commissioner or such other officers as it deems fit.

(2)

Subject to the control and direction of the¹[State] Government the powersconferred on the Commissioner or any other officer appointed or invested withpowers under this Act may be delegated by him to any of his subordinates.

राज्य शासनास, या अधिनियमाअन्वये त्यास त्याचे चालविता येतील असे कोणतेही अधिकार आयुक्त किंवा त्यास योग्य वाटेल अशा इतर अधिका-यांकडे प्रत्यायोजित करता येतील.
आयुक्तास किंवा या अधिनियमाअन्वये नेमलेल्या किंवा अधिकार असलेल्या कोणत्याही इतर अधिका-यास दिलेले अधिकार. हे त्यास, राज्य शासनाच्या नियंत्रणास व निदेशांस अधीन राहून, आपल्या हाताखालील कोणत्याही अधिका-याकडे प्रत्यायोजित करता येतील.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

(1)

राज्य शासनास, या अधिनियमाअन्वये त्यास त्याचे चालविता येतील असे कोणतेही अधिकार आयुक्त किंवा त्यास योग्य वाटेल अशा इतर अधिका-यांकडे प्रत्यायोजित करता येतील.

(2)

आयुक्तास किंवा या अधिनियमाअन्वये नेमलेल्या किंवा अधिकार असलेल्या कोणत्याही इतर अधिका-यास दिलेले अधिकार. हे त्यास, राज्य शासनाच्या नियंत्रणास व निदेशांस अधीन राहून, आपल्या हाताखालील कोणत्याही अधिका-याकडे प्रत्यायोजित करता येतील.

सोप्या भाषेत — Rule 10

# Section 10 — Delegation (प्रत्यायोजन)

**थोडक्यात:** Section 10 मध्ये असे सांगितले आहे की राज्य शासन आणि अधिकारी आपले अधिकार इतरांकडे सोपवू शकतात.

---

## तपशील:

**Section 10(1) — राज्य शासन कधी सोपवू शकतो?**

राज्य शासनास दारूबंदी कायद्याअंतर्गत जे अधिकार आहेत ते तो Commissioner किंवा इतर जो अधिकारी योग्य समजेल त्याला सोपवू शकतो.

*उदाहरण:* राज्य शासन excise commissioner किंवा जिल्हाधिकारीला licence देण्याचे अधिकार सोपवू शकतो.

---

**Section 10(2) — Commissioner आणि इतर अधिकारी कधी सोपवू शकतात?**

Commissioner किंवा इतर अधिकारीला दिलेले अधिकार तो राज्य शासनाच्या नियंत्रणाखाली राहून आपल्या अधीन कर्मचारीकडे सोपवू शकतो.

*उदाहरण:* Excise commissioner आपल्या Deputy commissioner किंवा तहसीलदारला काही फेरी किंवा तपासणी करण्याचे अधिकार दे शकतो.

---

**मुख्य बिंदू:** सोपलेले अधिकार हमेशा वरचाधिकारीच्या नियंत्रणाखाली असते. कोणीही पूर्ण स्वतंत्रता मिळत नाही.

Timeline of Orders + Documents affecting Rule 10 Chronological, oldest first. Government Orders are extracted from the printed 2023 manual; Documents are admin-uploaded GRs/circulars/orders.

📖 Printed Excise Manual — page 963 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
Full body text not available. No printed page or PDF stored.
📖 Printed Excise Manual — page 968 of 1109

Open in full Excise Manual viewer

M/S Vidarbha Liquor Corporation vs The State Of Maharashtra

Nagpur Bench · 24 Feb 2015 · 2015 Bombay High Court (Nagpur Bench)

Licensee challenged retrospective recovery of supervision charges following 6th wage revision with effect from 1.1.2006. Court held State entitled to recover arrears of supervision cost under Section

Rule 11 Current

Manufacture, etc., of intoxicant to be permitted in accordance with provisions of Act, rules, etc .मादक द्रव्य तयार करणे, वगैरे यांस या अधिनियमाच्या तरतुदी, नियम, वगैरे यांस अनुसरून परवानगी देणे.

Notwithstanding anything contained in the following provisions of this Chapter, it shall be lawful to import, export, transport, manufacture bottle, sell, buy, possess, use or consume any intoxicant or hemp or to cultivate, or to cultivate or collect hemp or to tap any toddy producing tree or permit such tree to be tapped or to draw toddy from such tree or permit toddy to be drawn therefrom in the manner and to the extent provided by the provisions of this Act or any rules, regulations or orders made or in accordance with the terms and conditions of a licence, permit, pass or authorization granted thereunder.

या प्रकरणाच्या पुढील तरतुदींमध्ये काहीही असले तरी, या अधिनियमाच्या तरतुदीन्वये किंवाट तद्नुसार केलेले नियम, विनियम किंवा तद्नुसार दिलेल्या आदेश या अन्वये तरतूद केलेल्या रीतीने त्या मर्यादेपर्यंत अथवा तद्नुसार दिलेले लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र याच्या अटीस व शर्तीस अनुसरून, कोणतेही मादक द्रव्य किंवा भांग यांची आयात करणे, निर्यात करणे, किंवा तिचे परिवहन करणे, किंवा ती तयार करणे, ती बाटल्यात भरणेट, विकणे, खरेदी करणे, जवळ बाळगणे, वापरणे किंवा सेवन करणे, अथवा भांगेची लागवड करणे किंवा ती गोळा करणे अथवा कोणतेही ताडी देणारे झाड छेदणे किंवा छेदणीस परवानगी देणे किंवा अशा झाडापासून ताडी काढणे किंवा काढण्यास परवानगी देणे हे कायदेशीर

असेल.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 11

थोडक्यात: Section 11 म्हणते की मादक द्रव्य तयार करणे, विक्री करणे आणि इतर काम करणे हे **केवळ या कायद्यातील नियमांचे पालन करून आणि सरकारी परवानगी (licence/permit) घेऊन करता येते**.

---

**विस्तृत समजावून:**

**हा section काय सांगतो:**

• या कायद्यानुसार मादक द्रव्य (दारू), भांग किंवा ताडी हे करणे **पूर्ण मनाई नाही** — पण **नियमांचे पालन करून करता येते**.

• मादक द्रव्याची **आयात-निर्यात करणे, वाहून नेणे, तयार करणे, विक्री करणे, खरेदी करणे** — हे सब काही **सरकारी परवानगीने** (licence/permit) करता येते.

• **ताडी काढणे:** ताडी देणारे झाड छेदून ताडी काढणे हेही परवानगीने शक्य आहे.

• **शर्ती:** सर्व काही कायद्यातील नियमांनुसार आणि दिलेल्या परवानगीच्या शर्तींचे पालन करून करावे लागते.

**सरळ भाषेत:**
दारू व्यापार करायचा असेल तर सरकारी परवाना घ्या. परवाना नसल्यास गुन्हा होईल.

Timeline of Orders + Documents affecting Rule 11 Chronological, oldest first. Government Orders are extracted from the printed 2023 manual; Documents are admin-uploaded GRs/circulars/orders.

Circular 26 Jul 2001 issued by commissioner state excise

अफु किंमत विषयक

OPM 1188/25444/421/X
Full body text not available. No printed page or PDF stored.

LANDMARK Chandrapur District Liquor Dealers Association v. State of Maharashtra

Liquor license holders and associations in Chandrapur challenged the State's order declaring Chandrapur a dry district effective 1 April 2015, claiming violation of Articles 14 and 21. The petitioners

LANDMARK Vijay Narayan Pallewar and Others v. State of Maharashtra

Petitioners challenged declaration of Chandrapur as dry district under Prohibition Act Section 139(1). Key contentions: ban selection arbitrary (not all-Maharashtra policy), Deotale Committee Report f

LANDMARK Ganesh Narayan Jivtode and Others v. The State of Maharashtra

Licensees and traders' associations challenge the State's declaration of Chandrapur as a dry district from 1.4.2015, claiming violation of Articles 14 and 21. Petitioners contest the Deotale Committee

LANDMARK Government of Maharashtra and Ors v. M/s. Deokar's Distillery

Whether Maharashtra State may recover supervision charges from liquor licensees with retrospective effect under BPA Section 58A when pay scales are revised. The Court held that the State cannot recove

Vilas S/O Dharmaji Nerkar And 3 Others vs The State Of Maharashtra

Bombay High Court · 07 Jan 2016 · <UNKNOWN>

Liquor licensees challenged declaration of Chandrapur as a dry district under Section 139(1) of the Bombay Prohibition Act, 1949, claiming violation of Articles 14 and 21. Court examined the validity

Rule 11 Current

A Power of Gram Sabha to enforce prohibition or to regulate or restrict the sale and consumption of any intoxicant. दारूबंदी अंमलात आणण्याचा किंवा कोणत्याही मादक द्रव्यांची विक्री आणि वापर यांचे विनियमन करण्याचा किंवा त्यावर निर्बंध घालण्याचा ग्रामसभेचा अधिकार.

Notwithstanding anything contained in section 11 or any other provisions of this Act, in respect of any Scheduled Area falling within the jurisdiction of a Gram Sabha and a Panchayat or a Panchayat Samiti or a Zilla Parishad, as the case may be, it shall be competent for such Gram Sabha or a Panchayat and the or the Panchayat Samiti or the Zilla Parishad to enforce prohibition or to regulate or restrict the sale and consumption of intoxicant in Scheduled areas within its jurisdiction ;

Provided that, the decision taken by majority of the Gram Sabhas concerned by passing a resolution in the above matter shall be binding on the concerned Panchayat Samiti or the Zilla Parishad as the case may be.

Explanation.—For the purpose of this section,—

(i) the expression “Gram Sabha”, “Panchayat” and “Scheduled Areas” shall have the meanings, respectively assigned to them in the Bombay Village Panchayats Act, 1958 ;

(ii) the expression “Panchayat Samiti” and Zilla Parishads” shall have the meanings respectively assigned to them in the Maharashtra Zilla Parishads and Panchayat Samitis Act, 1961.

ग्रामसभा आणि पंचायत, किवा पंचायत समिती किंवा यथास्थिति, जिल्हा परिषद यांच्या अधिकारितेत येत असलेल्या कोणत्याही अनुसूचित क्षेत्रांच्या बाबतीत कलम 11 मध्ये किंवा या अधिनियमातील अन्य तरतुदींमध्ये काहीही अंतर्भूत असले तरी, अशी ग्रामसभा आणि पंचायत किंवा पंचायत समिती किंवा जिल्हा परिषद ही तिच्या अधिकारितेत येणा-या अनुसूचित क्षेत्रात दारूबंदी अंमलात आणण्यास किंवा मादक द्रव्यांची विक्री आणि वापर यांचे विनियमन करण्यास किंवा त्यावर निर्बंध घालण्यास सक्षम असेल :

परंतु, संबंधित ग्रामसभांपैकी बहुतांश ग्रामसभांनी वरीलपैकी कोणत्याही बाबतीत ठराव संमत करून घेतलेला निर्णय, हा संबंधित पंचायत समिती किंवा यथास्थिति, जिल्हा परिषद यांवर बंधनकारक राहील.

स्पष्टीकरण.---या कलमाच्या प्रयोजनांकरिता,-----

(एक) “ग्रामसभा”, “पंचायत” आणि “अनुसूचित क्षेत्रे” या शब्दप्रयोगांना, मुंबई ग्रामपंचायत अधिनियम, 1958 यात त्यांना अनुक्रमे नेमून देण्यात आलेले अर्थ असतील ;

(दोन) “पंचायत समित्या” आणि “जिल्हा परिषदा” या शब्दप्रयोगांना, महाराष्ट्र जिल्हा परिषदा व पंचायत समित्या अधिनियम, 1961 यात त्यांना अनुक्रमे नेमून देण्यात आलेले अर्थ असतील.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 11

थोडक्यात: Section 11A ग्रामसभा आणि पंचायतींना अनुसूचित क्षेत्रांमध्ये दारूबंदी लागू करण्याचा किंवा दारूची विक्री-वापर नियंत्रित करण्याचा अधिकार देते.

---

**विस्तृत समजावणी:**

**मुख्य अर्थ:**

• अनुसूचित क्षेत्रांमध्ये (scheduled areas) ग्रामसभा, पंचायत, पंचायत समिती किंवा जिल्हा परिषद — हे संस्था स्वतःच दारूबंदी लागू करू शकतात.

• याचा अर्थ असा नाही की संपूर्ण महाराष्ट्रातील कायदा बदलणार. फक्त ज्या अनुसूचित क्षेत्रांमध्ये हे संस्था काम करतात, त्या भागांमध्ये ते निर्णय घेऊ शकतात.

• दारू विक्रीवर पूर्ण बंदी घालता येते किंवा अंशतः नियंत्रण करता येते.

**महत्वाचा नियम:**

• मोठ्या भाग ग्रामसभांनी (majority) ठराव पारित केला तर, पंचायत समिती आणि जिल्हा परिषद यांना तो मानायला बाध्य कराव लागेल.

• दुसऱ्या शब्दांत: खालून (ग्रामसभा) आलेला निर्णय वरील (पंचायत समिती/जिल्हा परिषद) संस्थांवर लागू होतो.

Rule 12 Current

Prohibition to manufacture liquor, construct or work any distillery or brewery. दारू तयार करण्यास व दारूची भट्टी किंवा दारू गाळण्याचा कारखाना बांधण्यास किंवा चालविण्यास मनाई.

No person shall—

(a) manufacture liquor;

(b) construct or work any distillery or brewery;

(c) import, export, tran

(d) sell or buy liquor.

कोणतीही व्यक्ती-

(अ) दारू तयार करणार नाही ;

(ब) कोणतीही दारूची भट्टी किंवा दारू गाळण्याचा कारखाना बांधणार किंवा चालविणार नाही ;

(क) दारू आयात करणार नाही, निर्यात करणार नाही, तिचे परिवहन करणार नाही किंवा ती जवळ बाळगणार नाही ; अथवा

(ड) दारू विकणार नाही किंवा विकत घेणार नाही.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 12

थोडक्यात: Section 12 मध्ये महाराष्ट्र दारूबंदी कायद्यानुसार कोणत्याही व्यक्तीला दारू तयार करणे, दारूची भट्टी बांधणे किंवा चालवणे, दारूचे आयात-निर्यात किंवा विक्रय करणे मनाई आहे.

---

**विस्तृत समजावून:**

हा कायद्याचा सर्वात महत्वाचा भाग आहे. यात दारू संबंधित सर्व कामांवर बंदी आहे:

**दारू तयार करणे (Manufacture):**
कोणीही घरी, कारखान्यात किंवा कुठेही दारू बनवू शकत नाही — चाहे ते देशी दारू असो किंवा फॉरेन लिकर असो.

**भट्टी किंवा दारू गाळण्याचा कारखाना:**
Distillery (दारू तयार करण्याची भट्टी) किंवा Brewery (बिअर गाळण्याचा कारखाना) बांधणे किंवा चालवणे कायद्यानुसार गुन्हा आहे.

**आयात-निर्यात व परिवहन:**
कुठेहून दारू आणणे, बाहेर पाठवणे किंवा वाहतूक करणे — सर्व गैरकायदेशीर आहे.

**विक्रय व खरेदी:**
दारू विकणे किंवा विकत घेणे दोन्ही कायद्याचा उल्लंघन आहे.

**अपवाद:** औषधाचे दारू, वैज्ञानिक संशोधन, किंवा सरकारी परवानग्या या प्रकरणांमध्ये नियम भिन्न असतात.

Timeline of Orders + Documents affecting Rule 12 Chronological, oldest first. Government Orders are extracted from the printed 2023 manual; Documents are admin-uploaded GRs/circulars/orders.

📖 Printed Excise Manual — page 965 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 192 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 970 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 1059 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 971 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 1051 of 1109

Open in full Excise Manual viewer

LANDMARK Smt. Shantabai Baban Muluk v. Smt. Asha Janardhan Chaskar

Writ petition challenging ministerial order allowing revision to re-vote on gram sabha resolution banning liquor shop. Court held minister exceeded revisional powers under BPA s.138 by interfering wit

LANDMARK Government of Maharashtra and Ors v. M/s. Deokar's Distillery

Whether Maharashtra State may recover supervision charges from liquor licensees with retrospective effect under BPA Section 58A when pay scales are revised. The Court held that the State cannot recove

Rule 13 Current

Prohibition of Sale etc.. दारूची विक्री, वगैरे करण्यास मनाई.

No person shall—

(a) bottle any liquor for sale;

(b) consume or use liquor, or

(c) use, keep or have in his possession any materials, still, utensils, implements or apparatus whatsoever for the manufacture of any liquor.

कोणतीही व्यक्ती-----

(अ) कोणत्याही प्रकारची दारू विकण्यासाठी बाटलीत भरणार नाही ;

(ब) दारूचे सेवन करणार नाही किंवा ती वापरणार नाही ; अथवा

(क) कोणत्याही प्रकारची दारू तयार करण्यासाठी कोणत्याही प्रकारचे साहित्य, दारू गाळण्याची भट्टी, भांडी, साधने किंवा उपकरणे वापरणार नाही, ठेवणार नाही किंवा आपल्याजवळ बाळगणार नाही.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 13

थोडक्यात: Section 13 मध्ये असे सांगितले आहे की महाराष्ट्रात कोणीही दारूची विक्री, सेवन किंवा उत्पादन करू शकत नाही.

---

**विस्तृत समजावून:**

Section 13 दारूबंदी कायद्याचा सर्वात महत्वाचा भाग आहे. यात तीन गोष्टी मनाई केल्या आहेत:

**१. दारू बाटलीत भरून विक्री करणे (अ)**
कोणीही दारू विकण्यासाठी बाटलीत भरू शकत नाही. याचा अर्थ — दारूची manufacturing, packing किंवा selling सर्व गोष्टी illegal आहेत.

**२. दारू पिणे किंवा वापरणे (ब)**
आपण घरी, बाहेर, कुठेही दारू पिऊ शकत नाही किंवा वापरू शकत नाही. हे सर्वांसाठी लागू आहे.

**३. दारू बनवण्याची साधने ठेवणे (क)**
दारू तयार करण्यासाठी लगेद (still), भांडी, यंत्रे किंवा कोणतीही equipment आपल्याजवळ रাखू शकत नाही. हे सर्व गोष्टी illegal आहेत.

**सरल भाषेत:** दारू बनवणे, विकणे, पिणे — सब कुछ निषेध है!

LANDMARK Mina Dinesh Jaiswal And Others v. The State Of Maharashtra

Bombay High Court · 13 Nov 2019 · unreported

Multiple writ petitions challenge the validity of a PWD distance requirement (minimum distance from public works structures) imposed on excise licenses for foreign liquor and country liquor retail sho

LANDMARK Smt. Shantabai Baban Muluk v. Smt. Asha Janardhan Chaskar

Writ petition challenging ministerial order allowing revision to re-vote on gram sabha resolution banning liquor shop. Court held minister exceeded revisional powers under BPA s.138 by interfering wit

LANDMARK Government of Maharashtra and Ors v. M/s. Deokar's Distillery

Whether Maharashtra State may recover supervision charges from liquor licensees with retrospective effect under BPA Section 58A when pay scales are revised. The Court held that the State cannot recove

LANDMARK Behram Khurshed Pesikaka vs The State Of Bombay

Supreme Court · 24 Sep 1954 · AIR 1955 SC 123

After the Court declared BPA section 13(b) invalid insofar as it prohibited medicinal and toilet preparations containing alcohol, the Court held that the burden of proving consumption of validly prohi

Amrut Bar & Restaurant v. State of Maharashtra

Consolidated writ petitions challenging rejections of liquor license applications and suspensions/cancellations of existing foreign liquor and country liquor licenses by Maharashtra excise authorities

Rule 14 Current

Prohibition of export, import, transport, sale, manufacture, etc. of intoxicating drugs. मादक औषधिद्रव्ये निर्यात करणे, आयात करणे, त्याचे परिवहन करणे ते विकणे, तयार करणे, वगैरे यास मनाई.

No person shall—

(a) export, import, transport or possess any intoxicating drug;

(b) cultivate or collect the hemp

(c) use, keep or have in his possession any materials, still, utensils, implements or apparatus whatsoever for the manufacture of any intoxicating drug;

(d) sell or buy any intoxicating drug;

e) consume or use any intoxicating drug; or

(f) manufacture any intoxicating drug.

कोणतीही व्यक्ती-

(अ) कोणतेही मादक औषधिद्रव्य निर्यात करणार नाही, आयात करणार नाही, त्याचे परिवहन करणार नाही किंवा ते जवळ बाळगणार नाही ;

(ब) भांगेची लागवड करणार नाही, किंवा ती गोळा करणार नाही ;

(क) कोणतेही मादक औषधिद्रव्य तयार करण्याकरिता कोणत्याही प्रकारचे साहित्य, दारू गाळण्याची भट्टी, भांडी, साधने किंवा उपकरणे वापरणार नाही, ठेवणार नाही किंवा आपल्याजवळ बाळगणार नाही ;

(ड) कोणतेही मादक औषधिद्रव्य विकणार नाही किंवा विकत घेणार नाही ;

(ई) कोणत्याही मादक औषधिद्रव्याचे सेवन करणार नाही किंवा ते वापरणार नाही ; अथवा

(फ) कोणतेही मादक औषधिद्रव्य तयार करणार नाही.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 14

थोडक्यात: Section 14 मध्ये असे सांगितले आहे की कोणतीही व्यक्ती मादक औषधिद्रव्ये (intoxicating drugs) निर्यात, आयात, परिवहन, विक्री, निर्माण किंवा सेवन करू शकत नाही.

विस्तृत समजावणी:

• **निर्यात, आयात आणि परिवहन (Export, Import, Transport)** – कोणतेही मादक औषधिद्रव्य बाहेर पाठवणे, बाहेरून आणणे किंवा एका जागेवरून दुसऱ्या जागेवर नेणे मनाई आहे. तुमच्याकडे असल्यास ते ठेवणेसुद्धा अवैध आहे.

• **भांग (Hemp)** – भांगेची लागवड किंवा गोळा करणे सर्वथा प्रतिबंधित आहे.

• **उत्पादन साहित्य (Manufacturing Equipment)** – दारू/मादक द्रव्य तयार करण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या भट्ट्या, भांड्या, साधनांचे मालकी किंवा वापर करणेही गुन्हा आहे.

• **विक्री आणि ख्रेता (Sale & Purchase)** – खरेदी किंवा विक्री दोन्ही गुन्हेगारी आहे.

• **सेवन (Consumption)** – स्वत: पिणेही कायद्यात गुन्हा आहे.

• **निर्माण (Manufacture)** – कोणत्याही स्वरूपात मादक द्रव्य तयार करणे निषिद्ध आहे.

हा Section अत्यंत कठोर आहे – पूर्ण प्रतिबंध आहे.

Timeline of Orders + Documents affecting Rule 14 Chronological, oldest first. Government Orders are extracted from the printed 2023 manual; Documents are admin-uploaded GRs/circulars/orders.

📖 Printed Excise Manual — page 1031 of 1109

Open in full Excise Manual viewer

LANDMARK Shegaokar & Ors. v. State of Maharashtra (Excise License Distance Norms)

Multi-party writ petitions challenging mandatory distance norms (100m from religious places, 250m from schools) imposed for grant of foreign and country liquor licenses by excise authorities. Key issu

LANDMARK Smt. Shantabai Baban Muluk v. Smt. Asha Janardhan Chaskar

Writ petition challenging ministerial order allowing revision to re-vote on gram sabha resolution banning liquor shop. Court held minister exceeded revisional powers under BPA s.138 by interfering wit

Rule 15 Current

Prohibition of import, export, transport, sale etc. of sweet toddy. गोड ताडीची आयात, निर्यात, परिवहन, विक्री वगैरेस मनाई.

No person shall—

(a) import, export, transport or possess sweet toddy or nira;

(b) bottle sweet toddy or nira for sale’ or

(c) sell or buy sweet toddy or nira.

कोणतीही व्यक्ती-

(अ) गोड ताडी किंवा नीरा आयात करणार नाही, निर्यात करणार नाही, तिचे परिवहन करणार नाही किंवा ती जवळ बाळगणार नाही ;

(ब) गोड ताडी किंवा नीरा विकण्यासाठी बाटलीत भरणार नाही ; अथवा

(क) गोड ताडी किंवा नीरा विकणार नाही किंवा विकत घेणार नाही.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 15

**थोडक्यात:** Section 15 मध्ये असे सांगितले आहे की गोड ताडी किंवा नीरा आयात, निर्यात, परिवहन, बाळगणे, बाटलीत भरणे आणि विक्री-खरेदी करणे हे सर्व गोष्टी सरकारने मनाई केलेली आहेत.

---

**विस्तार:**

**गोड ताडी म्हणजे काय?**
ताडीचे झाड असलेल्या खजुरीचे झाडांचा रस जर गोड असेल तर तिला गोड ताडी म्हणतात. नीरा हाही तोच रस आहे (कधी-कधी वेगळा नाव दिलेला).

**कोण काय करू शकत नाही:**

1. **आयात/निर्यात करू शकत नाही** — बाहेरून आणू शकत नाही किंवा बाहेरला पाठवू शकत नाही

2. **परिवहन करू शकत नाही** — एका जागेवरून दुसऱ्या जागेला नेऊ शकत नाही

3. **जवळ बाळगू शकत नाही** — घरी किंवा दुकानात साठवून ठेवू शकत नाही

4. **बाटलीत भरू शकत नाही** — विक्रीसाठी पॅकेजिंग करू शकत नाही

5. **विकू किंवा खरेदी करू शकत नाही** — न विकत ठेवू शकत नाही, न खरेदी करू शकत नाही

**सोप्या शब्दात:** गोड ताडी/नीरा अगदी बंद केली आहे. हवी असली तरी तुम्ही हे करू शकत नाही!

LANDMARK Smt. Shantabai Baban Muluk v. Smt. Asha Janardhan Chaskar

Writ petition challenging ministerial order allowing revision to re-vote on gram sabha resolution banning liquor shop. Court held minister exceeded revisional powers under BPA s.138 by interfering wit

Rule 16 Current

Prohibition of tapping of toddy producing trees and drawing of toddy. ताडी देणारी झाडे छेदण्यास व त्यापासून ताडी काढण्यास मनाई.

No person shall—

(a) tap any toddy producing tree or permit to be tapped any toddy producing tree belonging to him or in his possession; or

(b) draw toddy from any tree or permit toddy to be drawn from any tree belonging to him or in his possession.

कोणतीही व्यक्ती

(अ) आपल्या मालकीचे किंवा आपल्या कब्जात असलेले कोणतेही ताडी देणार झाड छेदणार नाही किंवा ते छेदण्याची परवानगी देणार नाही; अथवा

(ब) आपल्या मालकीच्या किंवा आपल्या कब्जात असलेल्या कोणत्याही झाडापासून ताडी काढणार नाही किंवा त्यापासून ताडी काढण्याची परवानगी

देणार नाही.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 16

थोडक्यात: Section 16 मध्ये असे सांगितले आहे की कोणीही व्यक्ती आपल्या ताडी देणार्‍या झाडांना छेदू शकत नाही किंवा त्यापासून ताडी काढू शकत नाही.

**विस्तृत समजावून:**

**Section 16 चा मतलब:**

हा नियम ताडी उत्पादनावर सरकारची मनाई लागू करतो. याचा अर्थ असा:

• **आपल्या झाडांना छेदणे मना आहे** — तुमच्या घरी किंवा जमिनीवर ताडी देणार कोणतेही झाड असेल तर तुम्ही त्या झाडाला "छेद" लावू शकत नाही (म्हणजे त्यातून रस बाहेर काढण्याची तयारी करू शकत नाही).

• **परवानगी देणेही मना आहे** — तुम्ही दुसर्‍या व्यक्तीला आपल्या झाडापासून ताडी काढण्याची परवानगी देऊ शकत नाही.

• **ताडी काढणे सरासरी मना आहे** — चाहे तुमच्या झाडापासून असो वा इतरांच्या झाडापासून, ताडी काढणे कायदेशीरपणे प्रतिबंधित आहे.

**सरळ भाषेत:** या कायद्याने ताडी (नारियेल किंवा ताडीच्या झाडांपासून मिळणारा पेय) बनवणे पूर्णपणे प्रतिबंधित केले आहे.

Pritpal Singh Rattan Singh v. The Chief Commissioner Of Delhi

Bombay High Court · 03 Feb 1965 · AIR 1966 Punjab 4

Chemist challenges notification declaring all spirituous preparations with >20% proof alcohol as liquor and the resulting import/export/possession rules. Court upholds the notification and rules as va

Rule 17 Current

Prohibition of possession etc., of opium. अफू जवळ बाळगणे, वगैरे यास मनाई.

No person shall—

(a) possess opium

(b) transport opium

(c) import or export opium

(d) sell or buy opium; or

(e) consume or use opium

कोणतीही व्यक्ती-

(अ) अफू जवळ बाळगणार नाही ;

(ब) अफूचे परिवहन करणार नाही ;

(क) अफूची आयात करणार नाही किंवा निर्यात करणार नाही ;

(ड) अफू विकणार नाही किंवा विकत घेणार नाही ; अथवा

(ई) अफूचे सेवन करणार नाही किंवा ती वापरणार नाही.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 17

**थोडक्यात:** Section 17 मध्ये असे सांगितले आहे की अफू मिळविणे, हलवणे, विकणे-विकत घेणे किंवा सेवन करणे — हे सर्व बिल्कुल मनाई आहे।

---

**विस्तृत समजावणी:**

या नियमानुसार, कोणतीही व्यक्ती (चाहे तो कोण असो) हे पाँच गोष्टी करू शकत नाही:

**1. अफू जवळ बाळगणे (possess)**
तुमच्या घरात, दुकानात किंवा कोठेही अफू ठेवून ठेवू शकत नाही — असल्या किंवा लपवून ठेवलेला.

**2. अफूचे परिवहन (transport)**
एकठिकाणा ते दुसरीकडे अफू नेणे मनाई आहे.

**3. आयात-निर्यात करणे (import/export)**
अफू बाहेरून देशात आणणे किंवा देशाबाहेर पाठवणे दोन्ही गैर कायदेशीर आहे.

**4. विकणे-विकत घेणे (sell/buy)**
अफू विक्री करणे किंवा खरेदी करणे — दोन्ही गुन्हेगारी आहे.

**5. सेवन-वापरणे (consume/use)**
अफू खाणे, पिणे किंवा कोणतीही पद्धतीने वापरणे मनाई आहे.

**संक्षेप:** अफूचा कोणताही संबंध (रक्षण, खरेदी, विक्री, सेवन) कायदेशीरदृष्ट्या अवैध आहे. उल्लंघन केल्यास दंड आणि बंदीस्त होऊ शकते.

Timeline of Orders + Documents affecting Rule 17 Chronological, oldest first. Government Orders are extracted from the printed 2023 manual; Documents are admin-uploaded GRs/circulars/orders.

📖 Printed Excise Manual — page 1030 of 1109

Open in full Excise Manual viewer

Whether copyright assignees or aggregators who are not registered as Copyright Societies can independently grant music licenses and seek relief for infringement under the Copyright Act 1957, or must t

Pritpal Singh Rattan Singh v. The Chief Commissioner Of Delhi

Bombay High Court · 03 Feb 1965 · AIR 1966 Punjab 4

Chemist challenges notification declaring all spirituous preparations with >20% proof alcohol as liquor and the resulting import/export/possession rules. Court upholds the notification and rules as va

Rule 18 Current

Prohibition of sale to minors. अज्ञान व्यक्तींना मादक द्रव्य विकण्यास मनाई.

No licensed vendor and no person in the employ of such licensed vendor or acting with the express or implied permission of such licensed vendor on his behalf shall sell or deliver any intoxicant to any person who is a minor whether for consumption by such person or by other person and whether for consumption on or off the premises of such licensed vendor.

लायसन दिलेल्या कोणत्याही विक्रेत्याने तसेच अशा लायसन दिलेल्या विक्रेत्याच्या नोकरीत असलेली किंवा अशा लायसन दिलेल्या विक्रेत्याच्या स्पष्ट किंवा गर्भित परवानगीने त्याच्या वतीने काम करणारी कोणतीही व्यक्ती कोणत्याही अज्ञान व्यक्तींना कोणतेही मादक द्रव्य विकणार नाही किंवा देणार नाही. मग असे मादक द्रव्य अशा व्यक्तीने किंवा इतर व्यक्तीने सेवन करण्यासाठी, तसेच ते अशा लायसन दिलेल्या विक्रेत्याच्या जागेत किंवा जागेच्या बाहेर सेवन करण्यासाठी विकण्यात किंवा देण्यात येवो.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 18

थोडक्यात: Section 18 मध्ये असे सांगितले आहे की लायसन दिलेल्या दारू विक्रेत्याने किंवा त्याच्या नोकरीत असलेल्या कोणत्याही व्यक्तीने अज्ञानी (नाबालिग) व्यक्तीला दारू विकू शकत नाही.

---

**विस्तृत माहिती:**

**कोण विक्रय करू शकत नाही?**
- जिला license घेतलेला दारू विक्रेता
- त्या विक्रेत्याचा कर्मचारी
- कोणीही व्यक्ती जो त्या विक्रेत्याच्या परवानगीने काम करत असेल

**कोला विकू शकत नाही?**
- अज्ञान (नाबालिग) लोकांना — म्हणजेच जे कायदेशीरपणे प्रौढ नाहीत

**दारू विकत कोठे नाही?**
- आपल्या दोकानात सेवन करायला
- दोकानाच्या बाहेर घेऊन जायला
- इतर कोणाला देऊन सेवन करायला

**दंड:**
हा कायदा मोडल्यास गंभीर शिक्षा होऊ शकते — जेल किंवा दंड अथवा दोन्ही.

**साधारण उदाहरण:**
एका दारू दोकानात १८ वर्षांचा मुलगा येतो. विक्रेता त्याला दारू विकू शकत नाही — ही Section 18 ची मांग आहे.

Whether copyright assignees or aggregators who are not registered as Copyright Societies can independently grant music licenses and seek relief for infringement under the Copyright Act 1957, or must t

Samrat Beer Bar vs Assistant Commissioner of Income Tax

Tribunal · 21 Jul 2000 · (2001) 69 TTJ (PUNE) 113; (2001) 72 TTJ (PUNE) 827

Partnership running a beer bar challenged block assessment including suppressed food sales and applying 40% gross profit rate. Tribunal held food sales belonged to adjacent separate dining entity (Sam

Pritpal Singh Rattan Singh v. The Chief Commissioner Of Delhi

Bombay High Court · 03 Feb 1965 · AIR 1966 Punjab 4

Chemist challenges notification declaring all spirituous preparations with >20% proof alcohol as liquor and the resulting import/export/possession rules. Court upholds the notification and rules as va

Rule 19 Current

Deleted. वगळण्यात आले.

[Prohibition of sale of toddy] Deleted by Bom. 22 of 1960,s.10.

(ताडी विकण्यास मनाई) हे कलम सन 1960 चा मुंबई अधिनियम क्रमांक 22, कलम 10 अन्वये वगळण्यात आले.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 19

थोडक्यात: Section 19 आता कायदेशीरदृष्ट्या अस्तित्वात नाही — हे 1960 मध्ये हटवून दिले गेले.

---

**तपशील:**

Section 19 ताडी विकण्यास मनाई करायचे — पण हा कलम आजकाल लागू नाही.

**काय झाले?**

- सन 1960 मध्ये महाराष्ट्र विधानमंडळाने एक नवीन कायदा मंजूर केला (क्रमांक 22)
- त्या कायद्याच्या कलम 10 मुळे Section 19 पूर्णपणे हटवून दिले गेले
- म्हणून आता ताडी विकण्याबाबत Section 19 लागू होत नाही

**साधारणपणे:**

हे कलम 1949 च्या दारूबंदी कायद्यात होते, पण 11 वर्षांनंतर (1960 मध्ये) ते रद्द करण्यात आले. म्हणून आजकाल कोणीही Section 19 साठी कायदेशीर कारणीर नेमून देऊ शकत नाही.

Whether copyright assignees or aggregators who are not registered as Copyright Societies can independently grant music licenses and seek relief for infringement under the Copyright Act 1957, or must t

Pritpal Singh Rattan Singh v. The Chief Commissioner Of Delhi

Bombay High Court · 03 Feb 1965 · AIR 1966 Punjab 4

Chemist challenges notification declaring all spirituous preparations with >20% proof alcohol as liquor and the resulting import/export/possession rules. Court upholds the notification and rules as va

Rule 20 Current

Prohibition or production etc, of charas. चरसाचे उत्पादन करणे, वगैरे यास मनाइ

No person shall—

(f) transport

Charas.

कोणतीही व्यक्ती खालील गोष्टी करणार नाही-

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 20

**थोडक्यात:** Section 20 मध्ये चरस संपूर्णपणे मनाइ आहे — कोणीही त्यचे उत्पादन, तयारी, भांडारण, विक्रय, खरेदी किंवा सेवन करू शकत नाही.

---

**सविस्तर समजावून:**

**चरस म्हणजे काय?**
चरस हा गांजा (cannabis) पासून बनवलेला एक नशेचा पदार्थ आहे. हा अत्यंत हानिकारक आहे.

**Section 20 काय सांगतो?**
या नियमानुसार, कोणतीही व्यक्ती चरस संबंधात खालील काही कामही करू शकत नाही:

• **उत्पादन किंवा तयारी** — चरस बनवणे मनाइ
• **भांडारण** — घरात किंवा कुठेही जवळ ठेवणे मनाइ
• **खरेदी-विक्रय** — विकत घेणे किंवा विकणे दोन्ही मनाइ
• **लक्ष्यवहन** — एका जागेहून दुसरीकडे नेणे मनाइ
• **आयात-निर्यात** — विदेशांतून आणणे किंवा भेजणे मनाइ
• **सेवन** — पिणे किंवा वापरणे मनाइ

**साराशरी:**
चरस हा संपूर्ण निषिद्ध पदार्थ आहे. त्याचा कोणताही व्यापार, मालकी किंवा उपयोग कायदेशीरदृष्ट्या गुन्हा आहे.

Whether copyright assignees or aggregators who are not registered as Copyright Societies can independently grant music licenses and seek relief for infringement under the Copyright Act 1957, or must t

Pritpal Singh Rattan Singh v. The Chief Commissioner Of Delhi

Bombay High Court · 03 Feb 1965 · AIR 1966 Punjab 4

Chemist challenges notification declaring all spirituous preparations with >20% proof alcohol as liquor and the resulting import/export/possession rules. Court upholds the notification and rules as va

Rule 21 Current

Alteration of Denatured Spirit. विप्रकृत केलेल्या मद्यसारात बदल करणे.

No person shall—

(a) alter or attempt to alter any denatured spirit by dilution with water or by any method whatsoever, with the intention that such spirit may be used for human consumption, whether as a beverage or internally as a medicine or in any other way whatsoever; or

(b) have in his possession any denatured spirit in respect of which he knows or has reason to believe that such alteration or attempt has been made.

कोणतीही व्यक्ती-

(अ) कोणतेही विप्रकृत केलेले मद्यसार मादक पेय म्हणून किंवापोटात घ्यावयाचे औषध म्हणून किंवा कोणत्याही इतर प्रकारचे मनुष्याने सेवन करण्यसाठी वापरता यावे या हेतूने त्यात पाणी मिसळून किंवा कोणत्याही पद्धतीने, बदल करणार नाही किंवा बदल करण्याचा प्रयत्न करणार नाही ; किंवा

(ब) विप्रकृत केलेल्या ज्या मद्यसाराच्या बाबतीत असा बदल करण्यात आला आहे किंवा बदल करण्याचा प्रयत्न करण्यात आला आहे असे त्यास माहीत असेल किंवा असे त्यास सकारण वाटत असेल असे कोणतेही विप्रकृत मद्यसार जवळ बाळगणार नाही.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 21

थोडक्यात: Section 21 मध्ये असे सांगितले आहे की कोणीही डिनेचर्ड स्पिरिट साधारण मद्य बनवून मानवी सेवनासाठी वापरू शकत नाही किंवा असे करण्याचा प्रयत्न करू शकत नाही.

---

**विस्तारित समजावणी:**

**डिनेचर्ड स्पिरिट म्हणजे काय?**
डिनेचर्ड स्पिरिट हा एक विशेष प्रकारचा अल्कोहल आहे ज्यामध्ये जहरीले पदार्थ मिसळले असतात. हा औद्योगिक कामांसाठी, रंग-वार्निशसाठी किंवा इतर व्यावसायिक उद्देशांसाठी वापरला जातो — पण माणसाने ते पी शकत नाही.

**Section 21 काय प्रतिबंध करते:**

**(अ) बदल करणे:**
कोणीही डिनेचर्ड स्पिरिटमध्ये पाणी मिसळून किंवा इतर कोणत्याही पद्धतीने त्यात बदल करून सामान्य दारू बनवू शकत नाही. हे करायचा प्रयत्नही नाही.

**(ब) धारण करणे:**
जर कोणीही असा डिनेचर्ड स्पिरिट जवळ ठेवतो ज्यामध्ये असा बदल करण्यात आला आहे किंवा होण्याची शक्यता आहे, तर हेही गुन्हा आहे.

**सोप्या भाषेत:** मद्यसार बनवून विक्री करण्यासाठी डिनेचर्ड स्पिरिट वापरणे पूर्णपणे बंदीस्त आहे.

LANDMARK Subhash Nanhalal Gupta and Anr vs The State of Maharashtra

Court quashed FIR under BPA Sections 65(d), 67, 81, 83 for possession and sale of French polish as industrial solvent. Court held Bombay Denatured Spirit Rules 1959 (Rules 23-62) ultra vires, that sta

Gujarat Spirit Dealers Association v. State of Gujarat

Gujarat High Court · 14 Jun 2010

Gujarat HC examined the constitutional and statutory validity of 1999 amendments to eight Bombay Prohibition Act subsidiary rules that increased licence and permit fees for spirit manufacturers, trade

Rule 21-A Current

Alteration of Denatured Spirituous Preparation. विप्रकृत मद्यसारयुक्त सिद्धपदार्थात बदल करणे.

No person shall—

(a) alter or attempt to alter any denatured spirituous preparation by dilution with water or by any method whatsoever, with the intention that such preparation may be used for human consumption as an intoxicating liquor; or

(b) have in his possession any denatured spirituous preparation in respect of which he knows or his reason to believe that such alteration or attempt has been made.

कोणतीही व्यक्ती-

(अ) कोणताही विप्रकृत मद्यसारयुक्त सिद्धपदार्थ मादक दारू म्हणून मनुष्याने सेवन करण्यासाठी वापरता यावी या हेतूने त्यात पाणी मिसळून किंवा कोणत्याही पद्धतीने, बदल करणार नाही किंवा बदल करण्याचा प्रयत्न करणार नाही ; किंवा

(ब) ज्या विप्रकृत मद्यसारयुक्त सिद्धपदार्थांच्याबाबतीत असा बदल करण्यात आला आहे किंवा बदल करण्याचा प्रयत्न करण्यात आला आहे असे त्यास माहीत असेल किंवा असे त्यास सकारण वाटत असेल असा कोणताही विप्रकृत मद्यसारयुक्त सिद्धपदार्थ जवळ बाळगणार नाही.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 21-A

**थोडक्यात:** Section 21-A मध्ये असे सांगितले आहे की कोणीही डिनेचर्ड स्पिरिट (नुकसान दिलेला स्पिरिट) को मनुष्य पिऊ शकेल असा करण्यासाठी बदलू शकत नाही.

---

**सोप्या भाषेत:**

**डिनेचर्ड स्पिरिट म्हणजे काय?**
हा एक स्पिरिट आहे ज्यामध्ये विषारी पदार्थ मिसळले असते म्हणून तो मनुष्य पिऊ शकत नाही. औद्योगिक कामांसाठी (मशीन, रंग वगैरे) वापरला जातो.

**Section 21-A चे दोन नियम:**

**(अ) बदल करणे मना आहे:**
- जर कोणी डिनेचर्ड स्पिरिटमध्ये पाणी मिसळून किंवा इतर कोणत्याही पद्धतीने हा विषारी पदार्थ दूर करून पिणे योग्य करून घेण्याचा प्रयत्न केला, तर हे गुन्हा आहे.

**(ब) बदललेला स्पिरिट घरी ठेवणे मना:**
- ज्या व्यक्तीला माहीत आहे किंवा संशय आहे की हा डिनेचर्ड स्पिरिट बदलून पिऊ योग्य केला गेला आहे, तर तो त्याचा कब्जा करून ठेवू शकत नाही.

**साधारण भाषेत:** डिनेचर्ड स्पिरिट पिऊ योग्य बनवणे किंवा रखवून ठेवणे — दोन्ही मना आहे!

Rule 22 Current

Prohibition of allowing any premises to be used as common drinking house. कोणतीही जागा दारूचा गुत्ता म्हणून वापरण्यासाठी परवानगी देण्यास मनाई

No person shall—

(a) open or keep or use any place as a common drinking house; or

(b) have the care, management or control of, or in any manner assist in conducting the business of, any place opened, or kept, or used as a common drinking house.

कोणतीही व्यक्ती-

(अ) कोणतीही जागा दारूचा गुत्ता म्हणून उघडणार नाही किंवा ठेवणार नाही किंवा वापरणार नाही ; अथवा

(ब) दारूचा गुत्ता म्हणून उघडण्यात किंवा ठेवण्यात किंवा वापरण्यात आलेल्या कोणत्याही जागेवर देखरेख ठेवणार नाही, तिची व्यवस्था पाहणार नाही किंवा तिच्यावर नियंत्रण ठेवणार नाही किंवा तिच्यातील धंदा चालविण्यास कोणत्याही रीतीने सहाय्य करणार नाही.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 22

**थोडक्यात:**
Section 22 मध्ये असे सांगितले आहे की कोणीही व्यक्ती गैरकायदेशीरपणे दारू पिण्यासाठी ती कॉमन जागा उघडू, ठेवू, चालू ठेवू किंवा त्याचा व्यवस्थापन करू शकत नाही.

---

**तपशील:**

**Section 22** म्हणजे दारूबंदी कायद्यातून **"common drinking house"** (दारूचा गुत्ता) वर पूर्ण मनाई आहे.

**दोन गोष्टींवर प्रतिबंध:**

**(अ) दारूचा गुत्ता उघडणे, ठेवणे किंवा चालू ठेवणे:**
- कोणतीही गैरकायदेशीर (illegal) bar, होटेल किंवा गुप्त ठिकाण जिथे मानुष-लोक दारू पीत असतात — ते सर्व बंद.
- शहर, गाव कुठेही असो, कायदेशीर परवानगी (licence) नसलेल्या जागेवर दारू विक्री/सेवन करू शकत नाही.

**(ब) ऐसा गुत्ता चालविण्यात भाग घेणे:**
- मालक, व्यवस्थापक, कामगार, सहकारी — कोणीही त्या जागेत दारूचा धंदा करू शकत नाही.
- वरीलपैकी कोणतेही काम करणे म्हणजे कायदा मोडणे.

**सहज उदाहरण:**
रमेश गावात एक गुप्त ठिकाण ठेवतो जिथे लोक दारू पीत असतात. हे **Section 22** नुसार गुन्हा आहे. त्याला छेड (fine), तुरुंग किंवा दोन्ही मिळू शकते.

LANDMARK Smt. Shantabai Baban Muluk v. Smt. Asha Janardhan Chaskar

Writ petition challenging ministerial order allowing revision to re-vote on gram sabha resolution banning liquor shop. Court held minister exceeded revisional powers under BPA s.138 by interfering wit

Rule 22-A Current

Prohibition of issuing prescriptions for intoxicating liquor except by registered medical practitioners.. नोंदणीकृत वैद्यक व्यवसायीखेरीज इतर कोणत्याही व्यक्तीने मादक दारूसाठी औषधोपचाराचे औषधपत्र देण्यास मनाई.

No person other than a registered medical practitioner, shall issue any prescription for any intoxicating liquor.

((2)) No registered medical practitioner shall prescribe such intoxicating liquor, unless he believes in good faith after careful medical examination of the person for whose use such prescription is sought, that the use of such intoxicating liquor by such person is necessary; and will afford relief to him from some known ailment.

((3)) A registered medical practitioner shall state, in every prescription for intoxicating liquor issued by him, the name and address of the person to whom issued, the date of issue, directions for use, and the amount and frequency of the does, and shall preserve a copy of the prescription for one year from the date of issue. On the copy so preserved he shall state the purpose or ailment for which the intoxicating liquor is prescribed.

(1)

No person other than a registered medical practitioner, shall issue any prescription for any intoxicating liquor.

(2)

No registered medical practitioner shall prescribe such intoxicating liquor, unless he believes in good faith after careful medical examination of the person for whose use such prescription is sought, that the use of such intoxicating liquor by such person is necessary; and will afford relief to him from some known ailment.

(3)

A registered medical practitioner shall state, in every prescription for intoxicating liquor issued by him, the name and address of the person to whom issued, the date of issue, directions for use, and the amount and frequency of the does, and shall preserve a copy of the prescription for one year from the date of issue. On the copy so preserved he shall state the purpose or ailment for which the intoxicating liquor is prescribed.

नोंदणीकृत वैद्यक व्यवसायीव्यतिरिक्त कोणतीही इतर व्यक्ती कोणत्याही मादक दारूसाठी कोणतेही औषधोपचाराचे औषधपत्र देणार नाही.
एखाद्या व्यक्तीला औषधपत्र द्यायचे असेल तर त्या व्यक्तीची काळजीपूर्वक तपासणी केल्यानंतर, त्या व्यक्तीने असा मादक दारूचा वापर करणे आवश्यक असल्याचे व त्यापासून त्या व्यक्तीला एखाद्या परिचित दुखण्यापासून आराम मिळेल असे नोंदणीकृत वैद्यक व्यवसायीला सद्भावनापूर्वक वाटत असल्याखेरीज असा कोणताही वैद्यक व्यवसायी अशी मादक दारू औषधपत्रात उपचार म्हणून सुचविणार नाही.
नोंदणीकृत वैद्यक व्यवसायी, मादक दारूसाठी त्याने दिलेल्या प्रत्येक औषधपत्रात, ज्यास ते देण्यात आले असेल त्या व्यक्तीचे नाव व पत्ता, औषधपत्र देण्याचा दिनांक, तिचा उपयोग करण्याबाबत सूचना, कोणत्या प्रमाणात व किती वेळा घ्यावयाचे ते नमूद करील आणि तो अशा औषधपत्राची एक प्रत, ती देण्याच्या दिनांकापासून एक वर्षापर्यंत जपून ठेवील. अशा रीतीने जपून ठेवलेल्या प्रतीवर, त्याने ज्या कारणांकरिता किंवा आजाराकरिता मादक दारू औषधपत्रात लिहून दिली असेल ते कारण किंवा तो आजार नमूद करील.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

(1)

नोंदणीकृत वैद्यक व्यवसायीव्यतिरिक्त कोणतीही इतर व्यक्ती कोणत्याही मादक दारूसाठी कोणतेही औषधोपचाराचे औषधपत्र देणार नाही.

(2)

एखाद्या व्यक्तीला औषधपत्र द्यायचे असेल तर त्या व्यक्तीची काळजीपूर्वक तपासणी केल्यानंतर, त्या व्यक्तीने असा मादक दारूचा वापर करणे आवश्यक असल्याचे व त्यापासून त्या व्यक्तीला एखाद्या परिचित दुखण्यापासून आराम मिळेल असे नोंदणीकृत वैद्यक व्यवसायीला सद्भावनापूर्वक वाटत असल्याखेरीज असा कोणताही वैद्यक व्यवसायी अशी मादक दारू औषधपत्रात उपचार म्हणून सुचविणार नाही.

(3)

नोंदणीकृत वैद्यक व्यवसायी, मादक दारूसाठी त्याने दिलेल्या प्रत्येक औषधपत्रात, ज्यास ते देण्यात आले असेल त्या व्यक्तीचे नाव व पत्ता, औषधपत्र देण्याचा दिनांक, तिचा उपयोग करण्याबाबत सूचना, कोणत्या प्रमाणात व किती वेळा घ्यावयाचे ते नमूद करील आणि तो अशा औषधपत्राची एक प्रत, ती देण्याच्या दिनांकापासून एक वर्षापर्यंत जपून ठेवील. अशा रीतीने जपून ठेवलेल्या प्रतीवर, त्याने ज्या कारणांकरिता किंवा आजाराकरिता मादक दारू औषधपत्रात लिहून दिली असेल ते कारण किंवा तो आजार नमूद करील.

सोप्या भाषेत — Rule 22-A

# Section 22-A — महाराष्ट्र दारूबंदी कायदा, 1949

## थोडक्यात:
Section 22-A असे सांगितले की फक्त नोंदणीकृत डॉक्टरांनाच मादक दारूसाठी औषधपत्र देता येतात — आणि तेही फक्त जेव्हा त्यांना वाटतं की त्याची खरोखर गरज आहे.

---

## तीन मुख्य नियम:

**1️⃣ कोण देऊ शकतो?**
- फक्त नोंदणीकृत डॉक्टर (registered medical practitioner) मादक दारूचे औषधपत्र देऊ शकतात.
- वकील, दलाल, मित्र, रिश्तेदार — कोणीही नाहीत.
- अगर नोंदणी नसलेला "डॉक्टर" देईल तर कानून तोडला जातो.

**2️⃣ कधी देऊ शकतो?**
- पहिल्यांदा रुग्णाची **काळजीपूर्वक तपासणी** करायची.
- डॉक्टरला विश्वास असायचा की दारूचा वापर **साहजिक जरुरी** आहे.
- कोणी **ज्ञात आजार** (ज्वर, पचन समस्या इत्यादी) असायचा आणि दारूपासून **आराम मिळायचा**.
- सद्भावनेने (honestly) हे तपास करायचा — शैरियतीने नाही.

**3️⃣ औषधपत्रात काय लिहायचं?**
- रुग्णाचे **नाव व पत्ता**
- औषधपत्राचा **दिनांक**
- **कोणते दारू, किती, किती वेळा** (dose)
- **कसे वापरायचे** (सूचना)
- एक प्रत **१ वर्ष जपून ठेवायची**
- त्या प्रतीवर **कोणता रोग आहे** ते लिहायचे.

---

**मूळ उद्देश:** दारूचा दुरुपयोग रोखून, फक्त चिकित्सेच्या कारणास्तव वापर होता येऊ द्यायचा.

Rule 23 Current

Prohibition of soliciting use of intoxicant or hemp or doing any act calculated to incite or encourage member to commit offence. मादक द्रव्य किंवा भांग वापरण्याची विनंती करण्यास अथवा जनतेतील एखाद्या व्यक्तीस अपराध करण्यास चिथावणी किंवा उत्तेजन देण्याच्या हेतूने कोणतेही कृत्य करण्यास मनाई.

No person shall—

(a) solicit the use of or offer any intoxicant or hemp ; or

(b) 3 * * * * * * * *

(c) do any act which is calculated to incite or encourage any member of the public or a class of individuals or the public generally to commit any offence under this Act or to commit a breach of any rule, regulation or order made thereunder or the conditions of any licence, permit, pass or authorization granted thereunder.

कोणतीही व्यक्ती-

(अ) कोणतेही मादक द्रव्य किंवा भांग वापरण्याची विनंती करणार नाही किंवा असे द्रव्य किंवा भांग देऊ करणार नाही ; अथवा

(ब) । । । । । ।

(क) जनतेतील कोणत्याही व्यक्तीस किंवा एखाद्या वर्गातील व्यक्तीस किंवा सर्वसामान्य लोकांस या अधिनियमाखालील कोणताही अपराध करण्यास किंवा तद्न्वये केलेल्या कोणत्याही नियमाचा किंवा विनियमाचा किंवा तद्न्वये दिलेल्या कोणत्याही आदेशाचा भंग करण्यास किंवा तद्न्वये दिलेले कोणतेही लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र याच्या कोणत्याही शर्तीचा भंग करण्यास चिथावणी किंवा उत्तेजन देण्याच्या हेतूने कोणतेही कृत्य करणार नाही.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 23

थोडक्यात: Section 23 म्हणते की कोणीही व्यक्तीस मादक द्रव्य किंवा भांग वापरायला सांगू शकत नाही, तसेच लोकांना दारूबंदी कायद्याचा उल्लंघन करायला उत्तेजित किंवा चिथावण्या देऊ शकत नाही.

**वाचा हे मुद्दे:**

**१. दारू किंवा भांग विकणे मनाई**
कोणीही व्यक्तीस "हे दारू पी न" असे सांगू शकत नाही किंवा त्याला दारू/भांग देऊ शकत नाही. हे सरळ प्रलोभन आहे.

**२. लोकांना कायदा तोडायला उत्तेजित करणे मनाई**
जर तू कोणीही व्यक्तीस (किंवा एकूण समाजाला) या कायद्याचा उल्लंघन करायला सांगशील किंवा चिथावणी दिशील — हे गुन्हा आहे.

**३. licence/permit च्या शर्तीचा उल्लंघन करायला लावणे**
अगर एखाद्या दुकानदारास किंवा होटेलातील व्यक्तीस लायसन्सच्या शर्तीचा भंग करायला उत्तेजित करशील, तर तूही अपराधी ठरशील.

**साधी भाषेत:** लोकांना दारू पिण्याला किंवा कायदा तोडायला सांगणे हा अपराध आहे.

Timeline of Orders + Documents affecting Rule 23 Chronological, oldest first. Government Orders are extracted from the printed 2023 manual; Documents are admin-uploaded GRs/circulars/orders.

📖 Printed Excise Manual — page 968 of 1109

Open in full Excise Manual viewer

LANDMARK Santosh Sriramlal Jaiswal vs The State Of Maharashtra

Bombay High Court · 10 Jan 2018 · WP Nos. 5938, 5945, 4675, 5946, 5947, 5949, 5990, 5991, 5992, 5993, 5994, 5995, 5996, 5997, 5998, 6000, 6001, 6002 & 6297 of 2017, Bombay High Court (Nagpur Bench)

Country liquor licensees challenged amended Rule 24(4) of Maharashtra Country Liquor Rules 1973 requiring 25 sq. m. minimum area and additional conditions (parking, NA permission) as unconstitutional

Income-Tax Officer v. Novelty Wine Traders

Tribunal · 04 Feb 1987 · [1987] 21 ITD 377 (Pune)

Partnership formed by wholesale liquor licence-holder with third parties without prior excise authority approval violates Rule 21(1) of Bombay Foreign Liquor Rules 1953. Licence is personal; unauthori

Rule 24 Current

Prohibition of publication of advertisement relating to intoxicant, etc. मादक द्रव्य, वगैरे यासंबंधीच्या जाहिराती प्रसिद्ध करण्यास मनाई.

No person shall print or publish in any newspaper, news-sheet book, leaflet, booklet or any other single or periodical publication or otherwise display, ordistribute any advertisement or other matter.—
(a) which solicits the use of offers any intoxicant or hemp;
(b) which is calculated to encourage or incite any individual, class or individuals or the public generally to commit an offence under this Act, or to commit a breach of or to evade the provisions of any rule, regulation or order made thereunder or the conditions of any licence, permit, pass or authorization granted, thereunder.
((2)) Save as otherwise provided in sub-section (3), nothing in this section shall apply to—
(a) catalogue or price lists which may be generally or specially approved by the Commissioner in this behalf;
(b) any advertisement or other matter contained in any newspaper, news sheet,book, leaflet, booklet or other publication printed and published outside the State;
(c) any advertisement or other matter contained in any newspaper printed, and published in the State before such date as the State Government may, by notification in the Official Gazette, specify; and
(d) any other advertisement or matter which the State Government may, by notification in the Official Gazette, generally or specially exempt from the operation of this section.

((3)) Notwithstanding anything contained in sub-section (2), the State Government may by notification in the Official Gazette, prohibit within the State the circulation, distribution or sale of any newspaper, news sheet, book, leaflet, booklet or other publication printed and published outside the State which contains any advertisement or matter;—
(a) which solicits the use of or offers any intoxicant or hemp; or
(b) which is calculated to encourage or incite any individual or class of individuals or the public generally to commit any offence under this Act or to commit a breach of or to evade the provisions of any rule, regulation or order made thereunder, or the conditions of any licence, permit, pass or authorisation granted thereunder.

(1)

No person shall print or publish in any newspaper, news-sheet book, leaflet, booklet or any other single or periodical publication or otherwise display, ordistribute any advertisement or other matter.—

(a) which solicits the use of offers any intoxicant or hemp;

(b) which is calculated to encourage or incite any individual, class or individuals or the public generally to commit an offence under this Act, or to commit a breach of or to evade the provisions of any rule, regulation or order made thereunder or the conditions of any licence, permit, pass or authorization granted, thereunder.

(2)

Save as otherwise provided in sub-section (3), nothing in this section shall apply to—

(a) catalogue or price lists which may be generally or specially approved by the Commissioner in this behalf;

(b) any advertisement or other matter contained in any newspaper, news sheet,book, leaflet, booklet or other publication printed and published outside the State;

(c) any advertisement or other matter contained in any newspaper printed, and published in the State before such date as the State Government may, by notification in the Official Gazette, specify; and

(d) any other advertisement or matter which the State Government may, by notification in the Official Gazette, generally or specially exempt from the operation of this section.

(3)

Notwithstanding anything contained in sub-section (2), the State Government may by notification in the Official Gazette, prohibit within the State the circulation, distribution or sale of any newspaper, news sheet, book, leaflet, booklet or other publication printed and published outside the State which contains any advertisement or matter;—

(a) which solicits the use of or offers any intoxicant or hemp; or

(b) which is calculated to encourage or incite any individual or class of individuals or the public generally to commit any offence under this Act or to commit a breach of or to evade the provisions of any rule, regulation or order made thereunder, or the conditions of any licence, permit, pass or authorisation granted thereunder.

कोणतीही व्यक्ती-
(अ) ज्याद्वारे कोणतेही मादक द्रव्य किंवा भांग वापरण्याची विनंती करण्यात येत आहे किंवा असे द्रव्य किंवा भांग देऊ करण्यात येत आहे, अथवा;
(ब) ज्याद्वारे कोणत्याही व्यक्तीस किंवा कोणत्याही वर्गातील व्यक्तीस किंवा सर्वसामान्य लोकांस या अधिनियमाखालील अपराध करण्यास किंवा तद्न्वये केलेला कोणताही नियम किंवा विनियम किंवा तद्न्वये दिलेला कोणताही आदेश यांच्या तरतुदींचा भंग करण्यास किंवा ते टाळण्यास किंवा तद्न्वये दिलेले कोणतेही लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र याच्या कोणत्याही शर्तीचा भंग करण्यास किंवा त्या टाळण्यास हेतुपूर्वक उत्तेजन किंवा चिथावणी देण्यात येत आहे ;
अशी कोणतीही जाहिरात किंवा इतर मजकूर कोणत्याही वर्तमानपत्रात, वृत्तपत्रात, पुस्तकांत, पत्रकात, पुस्तिकेत किंवा कोणत्याही इतर स्वतंत्र, किंवा नियतकालिक प्रकाशनात छापणार नाही किंवा प्रसिद्ध करणार नाही अथवा अशी जाहिरात अन्यथा प्रदर्शित करणार नाही किंवा वाटणार नाही अथवा असा मजकूर प्रदर्शित करणार नाही किंवा प्रसृत करणार नाही.
पोट-कलम (3) मध्ये जी तरतूद केली असेल त्या व्यतिरिक्त, या कलमातील कोणतीही तरतूद पुढील गोष्टीस लागू होणार नाही :-
(अ) आयुक्ताने याबाबत सर्वसाधारणत: किंवा विशेषत: मान्यता दिलेल्या सूची किंवा किंमतीच्या याद्या ;
(ब) राज्याबाहेर छापलेले व प्रसिद्ध केलेले कोणतेही वर्तमानपत्र, वार्तापत्र, पुस्तक, पत्रक, पुस्तिका किंवा इतर प्रकाशन यात असलेली कोणतीही जाहिरात किंवा इतर मजकूर ;
(क) राज्य शासन, राजपत्रात प्रसिद्ध केलेल्या अधिसूचनेद्वारे विनिर्दिष्ट करील अशा दिनांकापूर्वी राज्यात छापलेल्या किंवा प्रसिद्ध केलेल्या कोणत्याही वर्तमानपत्रात असलेली कोणतीही जाहिरात किंवा इतर मजकूर ; आणि
(ड) राज्य शासन, राजपत्रात प्रसिद्ध केलेल्या अधिसूचनेद्वारे या कलमाच्या कक्षेतून सर्वसाधारणत: किंवा विशेषत: वगळील अशी कोणतीही इतर
जाहिरात किंवा मजकूर.
पोट-कलम (2) मध्ये काहीही असले तरी,-
(अ) ज्याद्वारे कोणतेही मादक द्रव्य किंवा भांग वापरण्याची विनंती करण्यात येत आहे किंवा असे द्रव्य किंवा भांग देऊ करण्यात येत आहे ; अथवा
(ब) ज्याद्वारे कोणत्याही व्यक्तीस किंवा कोणत्याही वर्गातील व्यक्तीस किंवा सर्वसामान्य लोकांस या अधिनियमाखालील कोणताही अपराध करण्यास किंवा तद्न्वये केलेला कोणताही नियम किंवा विनियम किंवा तद्न्वये दिलेला कोणताही आदेश यांच्या तरतुदींचा भंग करण्यास किंवा ते टाळण्यास किंवा तद्न्वये दिलेले कोणतेही लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र याच्या कोणत्याही शर्तीचा भंग करण्यास किंवा त्या टाळण्यास हेतुपूर्वक उत्तेजन किंवा चिथावणी देण्यात येत आहे ;
अशी कोणतीही जाहिरात किंवा मजकूर ज्यात आहे असे राज्याबाहेर छापलेले व प्रसिद्ध केलेले कोणतेही वर्तमानपत्र, वार्तापत्र, पुस्तक, पत्रक, पुस्तिका किंवा इतर प्रकाशन, यांचा राज्यात प्रसार, वाटप करण्यास किंवा त्याची विक्री करण्यास, राज्य शासनास, राजपत्रात प्रसिद्ध केलेल्या अधिसूचनेद्वारे मनाई करता येईल.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

(1)

कोणतीही व्यक्ती-

(अ) ज्याद्वारे कोणतेही मादक द्रव्य किंवा भांग वापरण्याची विनंती करण्यात येत आहे किंवा असे द्रव्य किंवा भांग देऊ करण्यात येत आहे, अथवा;

(ब) ज्याद्वारे कोणत्याही व्यक्तीस किंवा कोणत्याही वर्गातील व्यक्तीस किंवा सर्वसामान्य लोकांस या अधिनियमाखालील अपराध करण्यास किंवा तद्न्वये केलेला कोणताही नियम किंवा विनियम किंवा तद्न्वये दिलेला कोणताही आदेश यांच्या तरतुदींचा भंग करण्यास किंवा ते टाळण्यास किंवा तद्न्वये दिलेले कोणतेही लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र याच्या कोणत्याही शर्तीचा भंग करण्यास किंवा त्या टाळण्यास हेतुपूर्वक उत्तेजन किंवा चिथावणी देण्यात येत आहे ;

अशी कोणतीही जाहिरात किंवा इतर मजकूर कोणत्याही वर्तमानपत्रात, वृत्तपत्रात, पुस्तकांत, पत्रकात, पुस्तिकेत किंवा कोणत्याही इतर स्वतंत्र, किंवा नियतकालिक प्रकाशनात छापणार नाही किंवा प्रसिद्ध करणार नाही अथवा अशी जाहिरात अन्यथा प्रदर्शित करणार नाही किंवा वाटणार नाही अथवा असा मजकूर प्रदर्शित करणार नाही किंवा प्रसृत करणार नाही.

(2)

पोट-कलम (3) मध्ये जी तरतूद केली असेल त्या व्यतिरिक्त, या कलमातील कोणतीही तरतूद पुढील गोष्टीस लागू होणार नाही :-

(अ) आयुक्ताने याबाबत सर्वसाधारणत: किंवा विशेषत: मान्यता दिलेल्या सूची किंवा किंमतीच्या याद्या ;

(ब) राज्याबाहेर छापलेले व प्रसिद्ध केलेले कोणतेही वर्तमानपत्र, वार्तापत्र, पुस्तक, पत्रक, पुस्तिका किंवा इतर प्रकाशन यात असलेली कोणतीही जाहिरात किंवा इतर मजकूर ;

(क) राज्य शासन, राजपत्रात प्रसिद्ध केलेल्या अधिसूचनेद्वारे विनिर्दिष्ट करील अशा दिनांकापूर्वी राज्यात छापलेल्या किंवा प्रसिद्ध केलेल्या कोणत्याही वर्तमानपत्रात असलेली कोणतीही जाहिरात किंवा इतर मजकूर ; आणि

(ड) राज्य शासन, राजपत्रात प्रसिद्ध केलेल्या अधिसूचनेद्वारे या कलमाच्या कक्षेतून सर्वसाधारणत: किंवा विशेषत: वगळील अशी कोणतीही इतर

जाहिरात किंवा मजकूर.

(3)

पोट-कलम (2) मध्ये काहीही असले तरी,-

(अ) ज्याद्वारे कोणतेही मादक द्रव्य किंवा भांग वापरण्याची विनंती करण्यात येत आहे किंवा असे द्रव्य किंवा भांग देऊ करण्यात येत आहे ; अथवा

(ब) ज्याद्वारे कोणत्याही व्यक्तीस किंवा कोणत्याही वर्गातील व्यक्तीस किंवा सर्वसामान्य लोकांस या अधिनियमाखालील कोणताही अपराध करण्यास किंवा तद्न्वये केलेला कोणताही नियम किंवा विनियम किंवा तद्न्वये दिलेला कोणताही आदेश यांच्या तरतुदींचा भंग करण्यास किंवा ते टाळण्यास किंवा तद्न्वये दिलेले कोणतेही लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र याच्या कोणत्याही शर्तीचा भंग करण्यास किंवा त्या टाळण्यास हेतुपूर्वक उत्तेजन किंवा चिथावणी देण्यात येत आहे ;

अशी कोणतीही जाहिरात किंवा मजकूर ज्यात आहे असे राज्याबाहेर छापलेले व प्रसिद्ध केलेले कोणतेही वर्तमानपत्र, वार्तापत्र, पुस्तक, पत्रक, पुस्तिका किंवा इतर प्रकाशन, यांचा राज्यात प्रसार, वाटप करण्यास किंवा त्याची विक्री करण्यास, राज्य शासनास, राजपत्रात प्रसिद्ध केलेल्या अधिसूचनेद्वारे मनाई करता येईल.

सोप्या भाषेत — Rule 24

# कलम 24 - मादक द्रव्य संबंधित जाहिरातींवर मनाई

**थोडक्यात:** कलम 24 मध्ये असे सांगितले आहे की कोणीही मादक द्रव्य किंवा भांग खरेदी करायला भाग पाडणारी किंवा कायद्याचा भंग करायला लोकांना उकसणारी जाहिरात छापू किंवा प्रसिद्ध करू शकत नाही.

---

## मुख्य बिंदु

**कलम 24(1) - मनाई:**
- वर्तमानपत्र, पुस्तक, पत्रक, ब्रोशर इत्यादीत कोणतीही जाहिरात छापणार नाही जर ती:
- मादक द्रव्य किंवा भांग वापरण्यास विनंती करते किंवा ते देऊ करते
- लोकांना दारूबंदी कायदा तोडायला किंवा कायद्याच्या नियमांचा भंग करायला उत्तेजित करते

**कलम 24(2) - अपवाद:**
आयुक्ताने मान्यता दिलेल्या price lists आणि राज्याबाहेर प्रकाशित माध्यमांना या नियमांत अपवाद आहे.

**कलम 24(3) - राज्य शासनाची शक्ती:**
राज्य शासन, Official Gazette द्वारे अधिसूचना जारी करून, राज्याबाहेर छापलेले असे प्रकाशन राज्यात प्रसारित करण्यास मनाई करू शकते जर त्यात मादक द्रव्य संबंधित नकारात्मक जाहिरात असली.

---

**सोप्या भाषेत:** सरकार असे चाहते की दारूचा प्रचार होऊ नये. म्हणून कोणतीही जाहिरात, newsपेपर, पुस्तक यांमध्ये दारूचा विज्ञापन करता येत नाही.

Timeline of Orders + Documents affecting Rule 24 Chronological, oldest first. Government Orders are extracted from the printed 2023 manual; Documents are admin-uploaded GRs/circulars/orders.

📖 Printed Excise Manual — page 1059 of 1109

Open in full Excise Manual viewer

LANDMARK Radhesham Sriram Jaiswal v. State of Maharashtra

Bombay High Court · 10 Jan 2018 · Judgment wp5938.17

Multiple country liquor licensees challenged a 2017 amendment to the Maharashtra Country Liquor Rules 1973 imposing new eligibility conditions (25 sq.m. minimum area, parking, non-agricultural permiss

LANDMARK Santosh Sriramlal Jaiswal vs The State Of Maharashtra

Bombay High Court · 10 Jan 2018 · WP Nos. 5938, 5945, 4675, 5946, 5947, 5949, 5990, 5991, 5992, 5993, 5994, 5995, 5996, 5997, 5998, 6000, 6001, 6002 & 6297 of 2017, Bombay High Court (Nagpur Bench)

Country liquor licensees challenged amended Rule 24(4) of Maharashtra Country Liquor Rules 1973 requiring 25 sq. m. minimum area and additional conditions (parking, NA permission) as unconstitutional

LANDMARK M/s Shri. Sai Enterprises & Others v. State of Maharashtra

Bombay High Court · 10 Jan 2018 · wp5938.17

Petition challenges amended Rule 24(4) of Maharashtra Country Liquor Rules 1973 requiring 25 sq. m. minimum area and other conditions for CL-III licences as unconstitutional and inapplicable to existi

LANDMARK M/S Dewaki Traders Through Its Partner v. State Of Maharashtra Through Joint Secretary

Nagpur Bench · 10 Jan 2018 · 2018 (1) All MR 437; 2018 SCC Online Bombay 32

Nagpur Bench upheld amendment to Rule 24(4) of Maharashtra Country Liquor Rules 1973 imposing minimum 25 sq.m. area and other eligibility conditions on renewal of CL-III licences. Court held that rene

Ravikumar Jugalkishor Jaiswal vs The State Of Maharashtra

Bombay High Court · 10 Jan 2018 · wp5938.17

Nineteenth consolidated writ petition by country liquor shop (CL-III) licensees challenging the 01.09.2017 notification amending Rule 24(4) of the Maharashtra Country Liquor Rules 1973, imposing new e

Rule 24-A Current

This Chapter not to apply to certain articles. हे प्रकरण काही पदार्थास लागू नसणे.

Nothing in this Chapter shall be deemed to apply to ;—

(1) any toilet preparation containing alcohol which is unfit for use as intoxicating liquor;

(2) any medicinal preparation containing alcohol which is unfit for use as intoxicating liquor;

(3) any antiseptic preparation or solution containing alcohol which is unfit for use as intoxicating liquor;

(4) any flavouring extract, essence or syrup containing alcohol which is unfit for use as intoxicating liquor:

Provided that such article corresponds with the description and limitations mentioned in section 59A:

Provided further that the purchase, possession or use of any liquor or alcohol for the manufacture of any such article shall not be made or had except under a licence granted under section 31A.

Explanation.—Nothing in this section shall be construed to mean that any person may drink any toilet preparation, or antiseptic preparation or solution, containing alcohol; and it is hereby provided that no person shall drink any such preparation.

या प्रकरणातील कोणतीही तरतूद पुढील पदार्थास लागू होते असे मानण्यात येणार नाही.

(1) मादक दारू म्हणून वापरण्यास अयोग्य असा मद्यार्क असलेला कोणताही प्रसाधनीय सिद्धपदार्थ ;

(2) मादक दारू म्हणून वापरण्यास अयोग्य असा मद्यार्क असलेला कोणताही औषधीय सिद्धपदार्थ ;

(3) मादक दारू म्हणून वापरण्यास अयोग्य असा मद्यार्क असलेला कोणताही प्रतिपूर्तिक सिद्धपदार्थ किंवा द्रावण ;

(4) मादक दारू म्हणून वापरण्यास अयोग्य असा मद्यार्क असलेला कोणताही स्वाद आणणारा अर्क, सत्व किंवा सरबत :

परंतु, असा पदार्थ कलम 59-अ मध्ये दिलेल्या वर्णनाशी जुळता असेल व त्यात दिलेल्या पदार्थाबरहुकूम तयार केलेला असेल:

परंतु आणखी असे की, कोणताही असा पदार्थ तयार करण्यासाठी कोणतीही दारू किंवा मद्यार्क कलम 31-अ अन्वये दिलेल्या लायसन वाचून खरेदी कऱणार नाही, जवळ बाळगणार नाही किंवा वापरणार नाही.

स्पष्टीकरण.-----या कलमातील कोणत्याही तरतुदीवरून, कोणत्याही व्यक्तीस मद्यार्क असलेला कोणत्याही प्रसाधनीय किंवा प्रतिपूर्तिक सिद्धपदार्थ किंवा द्रावण पिण्यास अधिकार मिळतो असा त्या तरतुदींचा अर्थ लावता येणार नाही ; आणि याद्वारे अशी तरतूद करण्यात येत आहे की, कोणत्याही व्यक्तीस कोणताही असा सिद्धपदार्थ पिता येणार नाही.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 24-A

थोडक्यात: Section 24-A मध्ये असे सांगितले आहे की दारूबंदी कायद्यातील काही नियम विशेष पदार्थांना लागू होत नाहीत — जर ते alcohol असले तरी ते पीण्यायोग्य नसले तर.

---

**कोणते पदार्थ दारूबंदी कायद्यातून बाहेर आहेत?**

खालील चार गोष्टी या कायद्याने नियंत्रित करत नाहीत (जर ते alcohol असले तरी):

• **Toilet preparation** (साबण, शॅम्पू, डिओडरंट असल्यासारखे) — अगर alcohol असले तरी
• **Medicinal preparation** (औषध) — अगर alcohol असले तरी
• **Antiseptic preparation** (जीवाणूनाशक द्रावण/लिक्विड) — अगर alcohol असले तरी
• **Flavouring extract** (स्वाद आणि aromas) — अगर alcohol असले तरी

**मुख्य शर्तः**
या पदार्थांना बाहेर ठेवण्यासाठी:
1. ते Section 59-A मधील नियमांप्रमाणे होणे आवश्यक आहे
2. त्या पदार्थातील alcohol **पीण्यायोग्य नसणे** आवश्यक आहे
3. ते बनवण्यासाठी alcohol खरेदी करताना **Section 31-A अन्वये licence** हवा

**महत्वाचा नियमः** कोणीही या गोष्टी पीऊ शकत नाही! उदाहरणार्थ, साबूची liquid किंवा औषधात alcohol असले तरी, तुम्ही ती पीऊ शकत नाही — कायदा त्यासाठी दंड देईल.

Rule 25 Current

Exemption of preparation. सिद्धपदार्थास सूट देणे.

The State Government may, by notification in the Official Gazette; direct that any preparation containing alcohol not exceeding a specified percentage by volume shall be exempt from any of the provisions of this Act or rules, regulations or orders made thereunder.

परिमाणानुसार विनिर्दिष्ट केलेल्या शेकडा प्रमाणापेक्षा अधिक नसेल इतका मद्यार्क असलेला कोणत्याही सिद्धपदार्थास या अधिनियमाच्या कोणत्याही तरतुदीपासून किंवा तद्न्वये केलेल्या कोणत्याही नियमांच्या किंवा विनियमांच्या किंवा तद्न्वये दिलेल्या कोणत्याही आदेशाच्या तरतुदींपासून सूट देण्यात येईल असा राजपत्रात प्रसिद्ध केलेल्या अधिसूचनाद्वारे राज्य शासनास निदेश देता येईल.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 25

थोडक्यात: Section 25 मध्ये असे सांगितले आहे की राज्य सरकार अधिसूचना काढून असे सांगू शकते की ज्या सिद्धपदार्थांमध्ये मद्यार्क (alcohol) ठरावीक टक्क्यापेक्षा कमी असेल, त्यांना दारूबंदी कायद्याच्या काही किंवा सर्व नियमांमधून सूट दिली जाऊ शकते.

---

**विस्तारात:**

• या कायद्यात अनेक नियम-कायदे आहेत जे दारूवर बंदी घालतात.

• पण काही सिद्धपदार्थ असतात जिनमध्ये अल्कोहल फार कमी प्रमाणात असते (जसे काही औषध, टॉनिक किंवा खाद्य उत्पादन).

• राज्य सरकार असा निर्णय घेऊ शकते की "हे सिद्धपदार्थ इतक्या कमी अल्कोहल असल्यामुळे खतरनाक नाही, त्यांना दारूबंदी कायद्याचे नियम लागू करायचे नाहीत."

• हे सूट देण्यासाठी राज्य सरकारने अधिकृत वर्तमानपत्रात (Official Gazette) अधिसूचना काढावी लागते.

• अशा सिद्धपदार्थांना licence घेण्याची, तपासण्याची किंवा कर भरण्याची जबाबदारी नसते.

**उदाहरण:** काही cough syrup किंवा आयुर्वेदिक औषधांमध्ये अल्कोहल असते, पण फार कमी. अशांना दारूबंदी कायद्यातून सूट मिळू शकते.

Timeline of Orders + Documents affecting Rule 25 Chronological, oldest first. Government Orders are extracted from the printed 2023 manual; Documents are admin-uploaded GRs/circulars/orders.

📖 Printed Excise Manual — page 1061 of 1109

Open in full Excise Manual viewer

LANDMARK Sanjeeva J. Shetty v. The Collector of Pune

Bombay High Court · 15 Jun 2009

Restaurant licence holders under the Bombay Foreign Liquor Rules challenged revised licence fee assessments. The Auditor General had directed application of 2001 Census population data to retroactivel

LANDMARK Suryakant Baburao Khaladkar And Anr. vs State Of Maharashtra And Ors.

Bombay High Court · 20 Nov 2002 · 2003(2)BOMCR26, (2003)2BOMLR59, 2003(2)MHLJ252

A foreign liquor vendor's licence issued in the name of a sole licensee is extinguished upon his death, as it is personal to the named licensee. Rule 61-A cannot operate to transfer a non-subsisting l

Piraji Bapurao Dhoble & Ors. v. State of Maharashtra & Ors.

Bombay High Court · 13 Nov 2019 · 1.WP.3150-17 (173) Judg., Bombay High Court (Nagpur Bench), 13 November 2019

Multiple liquor retail licence holders (FL and CL categories) challenged rejection/cancellation of their licence applications. The court examined the statutory conditions for liquor retail licensing u

Rule 26 Current

Distilleries and warehouse for intoxicants. मादक द्रव्यांसाठी भट्टया व वखारी.

The State Government] may—

(a) establish a distillery in which spirit may be manufactured in accordance with a licence issued under this Act on such conditions as the State Government deems fit to impose:

(b) discontinue any distillery established :

(c) licence, on such conditions as the State Government deems fit to impose, the construction and working of a distillery or brewery;

(d) establish or licence a warehouse wherein any intoxicant hemp, mhowra flowers or molasses may be deposited and kept without payment of duty; and

(e) discontinue any warehouse so established.

राज्य शासनास-

(अ) राज्य शासनास ज्या शर्ती घालणे योग्य वाटेल त्या शर्तीवर या अधिनियमांअन्वये दिलेल्या लायसनास अनुसरून ज्या भट्टीत मद्यसार तयार करता येईल अशी भट्टी स्थापन करता येईल

(ब) स्थापन केलेली कोणतीही भट्टी बंद करता येईल ;

(क) दारूची भट्टी व आसवनी बांधण्यासाठी व चालविण्यासाठी राज्य शासनास ज्या शर्ती घालणे योग्य वाटेल अशा त्या शर्तीवर लायसन देता येईल ;

(ड) जी मध्ये शुल्क न देता कोणतीही दारू मादक द्रव्यट भांग, मोहाची फुले किंवा काकवी ठेवता येईल अशी वखार स्थापन करता येईल किंवा तिच्यासाठी लायसन देता येईल ; आणि

(ई) अशा रीतीने स्थापन केलेली कोणतीही वखार बंद करता येईल.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 26

**थोडक्यात:** Section 26 मध्ये असे सांगितले आहे की राज्य शासन स्वतः distillery, brewery आणि warehouse स्थापन करू शकते किंवा त्यांना licence देऊ शकते.

---

**सोप्या मराठीत:**

**राज्य शासनाचे अधिकार:**

(अ) **Distillery स्थापन करणे** — राज्य शासन अपनी distillery बांधू शकते जिथे कायद्याने दिलेल्या licence अंतर्गत स्पिरीट तयार केली जाऊ शकते. शासनला जी शर्ती घालायच्या वाटतील त्या घालू शकते.

(ब) **Distillery बंद करणे** — जर distillery चालू नसेल किंवा गरज नसेल तर शासन त्या बंद करू शकते.

(क) **Licence देणे** — शासन private व्यक्तींना distillery किंवा brewery बांधण्यासाठी permission देऊ शकते. त्यासाठी लगावून ये शर्ती आहेत का ते शासन ठरवते.

(ड) **Warehouse स्थापन करणे** — दारू, भांग, मोहाची फुले, मोलॅसिस असे माल ठेवण्यासाठी warehouse बनवू शकते. येथे शुल्क न दिता माल ठेवता येते.

(ई) **Warehouse बंद करणे** — गरज पडली तर warehouse बंद करू शकते.

**मुख्य मुद्दा:** शासन हे सब कुछ नियंत्रित करते — distilleries, breweries आणि warehouses.

Piraji Bapurao Dhoble & Ors. v. State of Maharashtra & Ors.

Bombay High Court · 13 Nov 2019 · 1.WP.3150-17 (173) Judg., Bombay High Court (Nagpur Bench), 13 November 2019

Multiple liquor retail licence holders (FL and CL categories) challenged rejection/cancellation of their licence applications. The court examined the statutory conditions for liquor retail licensing u

M/s Kwality Wine Shop & Others v. State of Maharashtra

Multiple writ petitions by liquor license holders challenging excise policy and minimum distance rules imposed under Maharashtra's excise law. The petitioners sought relief against distance restrictio

Pritpal Singh Rattan Singh v. The Chief Commissioner Of Delhi

Bombay High Court · 03 Feb 1965 · AIR 1966 Punjab 4

Chemist challenges notification declaring all spirituous preparations with >20% proof alcohol as liquor and the resulting import/export/possession rules. Court upholds the notification and rules as va

Rule 27 Current

intoxicant or hemp not to be removed from warehouse, etc. वखार, वगैरे यातून मादक द्रव्य, किंवा भांग काढून न नेणे.

No intoxicant, hemp, mhowra flowers or molasses shall be removed from any distillery, warehouse or other place or storage established or licensed under this Act, except under a pass and unless the duty, if any, imposed under the provisions of this Act, has been paid or a bond has been executed for the payment thereof.

पास असल्यावाचून आणि या अधिनियमाच्या तरतुदींअन्वये जे कोणतेही शुल्क बसवण्यात आले असेल ते दिल्यावाचून किंवा ते देण्याबद्दल बंधपत्र लिहून दिल्यावाचून कोणतेही मादक द्रव्य भांग, मोहाची फुले किंवा काकवी या अधिनियमाअन्वये स्थापन केलेल्या किंवा लायसन दिलेल्या कोणत्याही दारूच्या भट्टीतून, वखारीतून किंवा साठवण्याच्या इतर जागेतून काढून नेता येणार नाही.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 27

थोडक्यात: Section 27 म्हणते की दारू, भांग, मोहाची फुले किंवा मोलॅसिस warehouse किंवा distillery मधून काढून नेता येणार नाहीत जोपर्यंत pass नसेल आणि excise duty दिली नसेल किंवा त्या देण्याचे लेखी वचन (bond) न दिलेले असेल.

**विस्तारात समजा:**

**Pass असणे गरजेचे**
- कोणीही दारू, भांग, मोहाची फुले किंवा मोलॅसिस निकालण्यापूर्वी government कडून pass घेणे अनिवार्य आहे.
- Pass म्हणजे अनुमती पत्र जो सांगतो की "हा माल ही जागा सोडून दुसरीकडे जाऊ शकतो."

**Excise Duty देणे गरजेचे**
- माल निकालण्यापूर्वी सरकारला सर्व करमिसे (excise duty) भरून देणे गरजेचे आहे.

**Bond (बंधपत्र) पर्याय**
- जर तुमच्याकडे त्याक्षणी सर्व पैसे नसतील तर तुम्ही लेखी वचन देऊ शकता की "मी अमुक तारखेला शुल्क देईन."

**उद्देश्य:**
सरकार सर्व दारू आणि संबंधित वस्तू ट्रॅक करते — हरक्या किंवा अकायदेशीर विक्रय रोखण्यासाठी.

Rule 28 Current

Passes for Import etc. आयात वगैरेसाठी पास.

The State Government may, by general or special order, authorise a Collector or any other officer to grant passes for the import, export or transport or any intoxicant or hemp.
((2)) Such passes may be either general for definite periods of time and definite kind of intoxicant or hemp or special for specified occasions and particulars consignments only.
((3)) Every such pass shall specify—
(a) the name of the person authorized to import, export or transport intoxicant or hemp;
(b) the period for which the pass is to be in force;
(c) the quantity and description of intoxicant or hemp for which it is granted; and
(d) the places from and to which intoxicant or hemp are to be imported, exported or transported and in the case of places more than ten miles apart, the route by which they are to be conveyed.

(1)

The State Government may, by general or special order, authorise a Collector or any other officer to grant passes for the import, export or transport or any intoxicant or hemp.

(2)

Such passes may be either general for definite periods of time and definite kind of intoxicant or hemp or special for specified occasions and particulars consignments only.

(3)

Every such pass shall specify—

(a) the name of the person authorized to import, export or transport intoxicant or hemp;

(b) the period for which the pass is to be in force;

(c) the quantity and description of intoxicant or hemp for which it is granted; and

(d) the places from and to which intoxicant or hemp are to be imported, exported or transported and in the case of places more than ten miles apart, the route by which they are to be conveyed.

राज्य शासनास, सर्वसाधारण किंवा विशेष आदेशाद्वारे कोणत्याही प्रकारचे मादक द्रव्य किंवा भांग याची आयात, निर्यात किंवा परिवहन करण्यास पास देण्यासाठी जिल्हाधिका-यास किंवा कोणत्याही इतर अधिका-यास प्राधिकृत करता येईल.
असे पास सर्वसाधारणत: ठराविक मुदतीसाठी व ठराविक प्रकारचे मादक द्रव्य किंवा भांग यासाठी अथवा विशेष किंवा विनिर्दिष्ट केलेल्या प्रसंगासाठी व पाठविलेल्या विशिष्ट मालासाठी फक्त देता येतील.
अशा प्रत्येक पासात पुढील गोष्टी विनिर्दिष्ट करण्यात येतील-
(अ) मादक द्रव्य किंवा भांग यांची आयात, निर्यात किंवा परिवहन करण्यास प्राधिकृत केलेल्या व्यक्तीचे नाव ;
(ब) ज्या मुदतीपर्यंत पास अंमलात राहील ती मुदत ;
(क) ज्यासाठी पास देण्यात आला आहे त्या मादक द्रव्याचे किंवा भांगेचे परिमाण व वर्णन ; आणि
(ड) मादक द्रव्य किंवा भांग याची आयात-निर्यात किंवा परिवहन ज्या ठिकाणाहून व ज्या ठिकाणी करावयाचे असेल ती ठिकाणे आणि दहा मैलांपेक्षा अधिक अंतरावर असलेल्या ठिकाणांच्या बाबतीत ती ज्या मार्गाने न्यावयाची असतील तो मार्ग.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

(1)

राज्य शासनास, सर्वसाधारण किंवा विशेष आदेशाद्वारे कोणत्याही प्रकारचे मादक द्रव्य किंवा भांग याची आयात, निर्यात किंवा परिवहन करण्यास पास देण्यासाठी जिल्हाधिका-यास किंवा कोणत्याही इतर अधिका-यास प्राधिकृत करता येईल.

(2)

असे पास सर्वसाधारणत: ठराविक मुदतीसाठी व ठराविक प्रकारचे मादक द्रव्य किंवा भांग यासाठी अथवा विशेष किंवा विनिर्दिष्ट केलेल्या प्रसंगासाठी व पाठविलेल्या विशिष्ट मालासाठी फक्त देता येतील.

(3)

अशा प्रत्येक पासात पुढील गोष्टी विनिर्दिष्ट करण्यात येतील-

(अ) मादक द्रव्य किंवा भांग यांची आयात, निर्यात किंवा परिवहन करण्यास प्राधिकृत केलेल्या व्यक्तीचे नाव ;

(ब) ज्या मुदतीपर्यंत पास अंमलात राहील ती मुदत ;

(क) ज्यासाठी पास देण्यात आला आहे त्या मादक द्रव्याचे किंवा भांगेचे परिमाण व वर्णन ; आणि

(ड) मादक द्रव्य किंवा भांग याची आयात-निर्यात किंवा परिवहन ज्या ठिकाणाहून व ज्या ठिकाणी करावयाचे असेल ती ठिकाणे आणि दहा मैलांपेक्षा अधिक अंतरावर असलेल्या ठिकाणांच्या बाबतीत ती ज्या मार्गाने न्यावयाची असतील तो मार्ग.

सोप्या भाषेत — Rule 28

थोडक्यात: Section 28 मध्ये असे सांगितले आहे की राज्य शासन आणि जिल्हाधिकारी मादक द्रव्य व भांग यांची आयात, निर्यात व परिवहन करण्यासाठी pass देऊ शकतात.

---

**Section 28 - आयातीसाठी Pass**

**उप-कलम (१) — कोणास pass देऊ शकतात?**
राज्य शासन जिल्हाधिकारी किंवा इतर अधिकारी यांना आदेश देऊन, मादक द्रव्य व भांग यांची आयात, निर्यात व परिवहन करण्यास pass देण्याचे अधिकार दिले जाते.

**उप-कलम (२) — Pass कितने प्रकारचे असतात?**
Pass दोन प्रकारचे असू शकतात:
- **General pass** — निश्चित मुदतीसाठी आणि निश्चित प्रकारच्या मादक द्रव्य/भांग साठी
- **Special pass** — विशेष प्रसंग आणि विशिष्ट consignment साठीच

**उप-कलम (३) — Pass मध्ये काय लिहिलं असायला हवं?**
प्रत्येक pass मध्ये हे विवरण असायला हवेत:
1. **व्यक्तीचे नाव** — कोण आयात/निर्यात करणार
2. **मुदत** — pass किती दिवस/महिने वैध राहील
3. **परिमाण** — कितका माल, कोणत्या प्रकारचा
4. **मार्ग** — कुठून कोठे घेऊन जायचे, आणि १० मैलांपेक्षा दूर असल्यास exact रस्ता कोणता

---

याचा मतलब: शासनाकडे कडक नियंत्रण असते — कोणास काय, कितका, कधी, कोठून कोठे घेऊन जाता येईल हे तय करते.

Timeline of Orders + Documents affecting Rule 28 Chronological, oldest first. Government Orders are extracted from the printed 2023 manual; Documents are admin-uploaded GRs/circulars/orders.

📖 Printed Excise Manual — page 982 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 150 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 192 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
Full body text not available. No printed page or PDF stored.

LANDMARK Bombay Cycle And Motor Agency Ltd. v. Bhagwanprasad Ramragubir Pandey

Bombay High Court · 12 Feb 1974 · (1974) 76 BOMLR 612

A hire-purchase company whose vehicle was seized and confiscated to the Government under the Bombay Prohibition Act after the accused used it for liquor transportation sought restoration. Held: a non-

Rule 29 Current

Through Transport. थेट वाहतूक

The through transport—

(a) of any consignment of any intoxicant, hemp, denatured spirituous preparation, mhowra flowers or molasses by a railway administration or by any steamer, ferry, road transport or air service, or

(b) of any intoxicant, hemp, denature spirituous preparation, mhowra flowers or molasses, otherwise than by way of consignment, shall be subject to such conditions as may be prescribed

(अ) रेल्वे प्रशासनाद्वारे किंवा कोणत्याही जहाजाद्वारे किंवा बोटीद्वारे खुष्कीच्या मार्गाने किंवा हवाई मार्गाने पाठविण्यात येणारा माल म्हणून कोणताही मादक पदार्थ, भांग विप्रकृत मद्यसारयुक्त सिद्धपदार्थ, मोहाची फुले किंवा थेट वाहतूक, किंवा

(ब) पाठविण्याचा माल म्हणून नसताना अन्य प्रकारे केलेली कोणतीही मादक पदार्थ, भांग विप्रकृत मद्यसारयुक्त सिद्धपदार्थ, मोहाची फुले किंवा काकवी यांची थेट वाहतूक, विहित करण्यात येतील अशा शर्तींना अधीन असेल.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 29

थोडक्यात: Section 29 मध्ये असे सांगितले की दारू, भांग, डिनेचर्ड स्पिरिट आणि मोलॅसिस यांची माल म्हणून किंवा इतर प्रकारे थेट वाहतूक करताना नियमांचे पालन करावे लागते.

**विस्तारित समजावणी:**

**थेट वाहतूक म्हणजे काय?**
जेव्हा कोणी दारू, भांग, डिनेचर्ड स्पिरिट, मोहाची फुले किंवा मोलॅसिस एका जागेवरून दुसऱ्या जागेवर वाहून नेते, तर त्याला थेट वाहतूक म्हणतात.

**कोणते मार्ग आहेत?**
- रेल्वे
- जहाज किंवा नाव
- रस्त्यामार्गे (ट्रक, लॉरी)
- विमान

**शर्तींचा अर्थ:**
या वाहतुकीसाठी सरकारने काही नियम बनवले आहेत. जे कोणी हे पदार्थ वाहून नेतोय, त्याने:
- योग्य परवाना घेणे
- कागदपत्र ठेवणे
- निर्धारित मार्गाने जाणे
- अन्य अट पूरण्या करणे अनिवार्य आहे.

सोप्या भाषेत — दारू वाहून नेताना नियमांचे पालन करणे अनिवार्य आहे, अन्यथा कायदेशीर कारवाई होऊ शकते.

Rule 30 Current

Deleted. वगळण्यात आले.

Licence for possession of denatured or rectified spirit and alcohol for industrial or medical purposes. Deleted by Bom. 22 of 1960 s.15.

औद्योगिक किंवा वैद्यकीय प्रयोजनांकरिता विप्रकृत किंवा शुद्ध केलेले मद्यसार व मद्यार्क जवळ बाळगण्यासाठी लायसन सन 1960 चा मुंबई अधिनियम क्रमांक 22, कलम 15 अन्वये हे कलम वगळण्यात आले.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 30

थोडक्यात: Section 30 हे कायदेशीर मजकूर आता **रद्द करण्यात आला आहे** — म्हणून त्याचा आजकाल कोणताही अर्थ व वापर नाही.

---

**विस्तृत स्पष्टीकरण:**

• **कलम 30 काय होते?** — हे कलम औद्योगिक आणि वैद्यकीय कामाकरिता डिनेचर्ड स्पिरिट किंवा रेक्टिफाइड स्पिरिट (दारू पदार्थ) घरी किंवा कार्यालयात ठेवण्याचा लायसन देण्याबद्दल होते.

• **कब रद्द झाले?** — सन १९६० मध्ये मुंबई अधिनियम क्रमांक 22 च्या कलम 15 द्वारे हे कलम काढून टाकण्यात आले.

• **आजकाल त्याचा अर्थ?** — आज हे कलम मृत आहे. जर कोणीही औद्योगिक किंवा वैद्यकीय कारणाने डिनेचर्ड स्पिरिट ठेवायचा असेल, तर त्याला आजचे कायदे अनुसरून नवीन परवानगी घ्यावी लागेल — या पुरातन कलमाचा वापर करू शकत नाहीत.

• **साधा उदाहरण:** जसे पुस्तकातील खाली-ओडली पृष्ठ — ते वाचायचे नाहीत, त्याला कोणी भरसा देत नाहीत.

Whether copyright assignees or aggregators who are not registered as Copyright Societies can independently grant music licenses and seek relief for infringement under the Copyright Act 1957, or must t

Vijay Bardrilal Jaiswal And Another v. State of Maharashtra

Consolidated writ petitions challenging excise license cancellations and conditions related to mandatory distance requirements from schools, hospitals, and courts under Maharashtra excise laws. The ju

Rule 31 Current

Licence for bona fide medicinal Purpose खरोखरीच्या वैद्यकीय किंवा इतर प्रयोजनांकरिता लायसन.

The State Government may, by rules or by an order in writing, authorise an officer to grant licences to any person, or institution, whether under the management of Government or not, for the manufacture, sale, purchase, possession, consumption, or use of any intoxicant or hemp or any article containing an intoxicant or hemp for a bona fide medicinal, scientific, industrial or educational purposes: Provided that, where any intoxicant or hemp, or article containing such intoxicant or hemp, has been obtained by any person for a bona fide medicinal purpose, from any person or institution licensed to sell the same under this section, it shall not be necessary for such person to obtain a licence for the possession, purchase, consumption or use thereof :

Provided further that, no licence shall be necessary for the possession of denatured spirit to the extent of such quantity as may be prescribed.

राज्य शासनास, नियम करून किंवा लेखी आदेश देऊन, कोणत्याही व्यक्तीस किंवा संस्थेस मग ती शासनाच्या व्यवस्थेखाली असो वा नसो-

खरोखरीच वैद्यकीय, शास्त्रीय, औद्योगिक किंवा शैक्षणिक प्रयोजनांकरिता कोणतेही मादक द्रव्य किंवा भांग किंवा ज्यात मादक द्रव्य किंवा भांग असेल असा कोणताही पदार्थ, तयार करण्यासाठी, विकण्यासाठी विकत घेण्यासाठी, जवळ बाळगण्यासाठी, सेवन करण्यासाठी किंवा वापरण्यासाठी लायसन देण्यास एखाद्या अधिका-यास प्राधिकृत करता येईल :

परंतु, जेव्हा कोणत्याही व्यक्तीने कोणतेही मादक द्रव्य किंवा भांग किंवा ज्यात असे अधिक मादक द्रव्य किंवा भांग असेल असा कोणताही पदार्थ ख-याखु-या वैद्यकीय प्रयोजनासाठी, या कलमान्वये तो विकण्यास, लायसन देण्यात आलेल्या कोणत्याही व्यक्तीकडून किंवा संस्थेकडून मिळवला असेल तेव्हा, अशा व्यक्तीस तो जवळ बाळगण्यासाठी, खरेदी करण्यासाठी, सेवन करण्यासाठी, किंवा वापरण्यासाठी लायसन मिळण्याची आवश्यकता असणार नाही :

परंतु, आणखी असे की, विहित करण्यात येईल त्या प्रमाणाच्या मर्यादेपर्यंत विप्रकृत मद्यसार जवळ बाळगण्यासाठी लायसनची आवश्यकता असणार नाही.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 31

**थोडक्यात:**
Section 31 राज्य शासनाला वैद्यकीय, वैज्ञानिक, औद्योगिक आणि शैक्षणिक उद्देशांसाठी मदिरा किंवा भांग बनवण्यासाठी, विक्रयासाठी किंवा वापरासाठी licence देण्याची अधिकृतता देते.

---

**विस्तृत समजावणी:**

**लायसन कोणाला मिळू शकते?**
- सरकारी किंवा खाजगी संस्था, दोन्हीना मिळू शकते
- डॉक्टर, हॉस्पिटल, विज्ञान संस्थान, कारखाने (खरोखरीच वैद्यकीय/शास्त्रीय काम करणारे)

**कोणत्या गोष्टींसाठी licence मिळते?**
- मदिरा/भांग बनवणे (manufacture)
- विकणे (sale)
- खरेदी करणे (purchase)
- घरी ठेवणे (possession)
- वापरणे (use)

**licence नसताही कोणी वापरू शकतो?**
- हाँ! जर लायसन प्राप्त डॉक्टर किंवा संस्थेकडून खरोखरीच वैद्यकीय उद्देशांकरिता मदिरा घेतली असेल, तर रुग्णाला घरी ठेवण्यास किंवा वापरण्यास licence लागत नाही

**डिनेचर्ड स्पिरिट (प्रदूषित अल्कोहोल) साठी?**
- नियमांमध्ये निर्धारित प्रमाणापर्यंत कोणीही licence न घेता ठेवू शकतो

LANDMARK Mahendra Tikaram Jaiswal And Anr vs The State Of Maharashtra Thr Minister Of State Excise

Bombay High Court · 04 Aug 2026 · CNR No : HCBM010529822024

Court quashed Collector's order admitting third party as partner in FL-II liquor license without partnership deed and notice to existing partners. Held that G.R. 1996 cannot authorize involuntary part

Whether copyright assignees or aggregators who are not registered as Copyright Societies can independently grant music licenses and seek relief for infringement under the Copyright Act 1957, or must t

Rule 31 Current

A Licences for purchase, etc., of liquor for manufacture of articles mentioned-in section 24A. कलम 24-अ मध्ये नमूद केलेले पदार्थ तयार करण्याकरिता, दारू खरेदी करणे वगैरेसाठी लायसन.

The State Government may, by rules or an order in writing, authorise an officer to grant licences for the purchase, possession or use of any liquor or alcohol for the manufacture of any article mentioned in section 24A on such conditions as may be prescribed.

राज्य शासनास नियम करून किंवा लेखी आदेश देऊन, कलम 24-अ मध्ये नमूद केलेला कोणताही पदार्थ तयार करण्याकरिता कोणत्याही प्रकारची दारू किंवा मद्यार्क खरेदी करण्यासाठी, जवळ बाळगण्यासाठी किंवा वापरण्यासाठी विहित करण्यात येतील अशा शर्तीवर लायसन देण्यास एखाद्या अधिका-यास प्राधिकृत करता येईल.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 31

थोडक्यात: Section 31A मध्ये असे सांगितले आहे की राज्य शासन नियम बनवून किंवा आदेश देऊन, कलम 24A मध्ये नमूद केलेल्या विशेष पदार्थांच्या निर्मितीसाठी दारू खरेदी, ताब्यात घेणे आणि वापरण्यासाठी लायसन देण्याचे अधिकार कोणत्या अधिकार्यास दिले जाऊ शकतात हे ठरवू शकतो.

**विस्तार:**

• **कोण लायसन देऊ शकतो?** राज्य शासनाच्या अनुमतीने एक नियुक्त अधिकारी हे लायसन देणे मंजूर करू शकतो.

• **कायासाठी दारू हवी?** कलम 24A मध्ये नमूद केलेल्या पदार्थांच्या निर्मितीसाठी — उदा. औषध, सुगंध (perfume), रंग, किंवा इतर औद्योगिक उत्पादने.

• **किती परवानगी?** दारू खरेदी करणे, घेऊन ठेवणे आणि त्याचा वापर — सर्व तीन गोष्टींसाठी लायसन आवश्यक आहे.

• **शर्तींनुसार:** शासनाने ठरविलेल्या शर्तींचे पालन करावे लागेल.

हा नियम **कानूनी आणि औद्योगिक उद्देशांसाठी** दारूचा वापर मंजूर करणारा अपवाद आहे.

Rule 32 Current

Licence for Tapping Neera . नीरेसाठी झाड छेदण्याचे लायसन.

The State Government may authorise an officer by rules or an order in writing to grant licences for the tapping of, and drawing juice from, any palm trees for the purpose of sale or consumption as neera or manufacture of gur or any other article which is not an intoxicant and on a licence being granted the person to whom the trees belong, or who is in possession of such trees, may permit them to be tapped or permit toddy to be drawn therefrom.

राज्य शासनास, नियम करून किंवा लेखी आदेश देऊन, नीरा म्हणून विकण्याकरिता किंवा, सेवन करण्याकरिता अथवा गूळ किंवा मादक नसलेला कोणताही इतर पदार्थ तयार करण्याकरिता कोणतीही ताडाची झाडे छेदण्यासाठी आणि त्यापासून रस काढण्यासाठी लायसन देण्यास एखाद्या अधिका-यास प्राधिकृत करता येईल ; आणि असे लायसन देण्यात आल्यावर, ज्या व्यक्तीच्या मालकीची ती झाडे आहेत किंवा ती जिच्या ताब्यात आहेत अशा व्यक्तीस, ती झाडे छेदण्यासाठी किंवा त्यापासून ताडी काढून घेण्यासाठी परवानगी देता येईल.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 32

थोडक्यात: Section 32 म्हणते की राज्य शासन नीरा (ताडाचा शुद्ध रस) तयार करण्यासाठी ताडाची झाडे छेदण्याचे लायसन देऊ शकते.

**विस्तार:**

**हा कायदा काय सांगतो:**

• राज्य शासन आपल्या नियमांद्वारे किंवा लेखी आदेशाद्वारे एका अधिकाऱ्यास अधिकार देऊ शकते.

• तो अधिकारी नीरा (ताडाचा शुद्ध रस) तयार करण्यासाठी ताडाची झाडे छेदण्याचे लायसन देऊ शकतो.

• नीरा विकण्यासाठी किंवा खाण्यासाठी किंवा गूळ बनवण्यासाठी हा लायसन दिला जाऊ शकतो.

• लायसन इतर मादक नसलेल्या वस्तूंसाठीही दिला जाऊ शकतो.

**महत्वाचे मुद्दे:**

• ज्या व्यक्तीची ताडाची झाडे आहेत (मालक) किंवा ज्याच्या ताब्यात आहेत, अशा व्यक्तीस लायसनाच्या आधारे झाडे छेदण्याची परवानगी मिळते.

• पण हा लायसन **फक्त नीरा आणि गूळ** साठी आहे — ताडी (intoxicant) बनवण्यासाठी नाही.

• मतलब: शासन मंजूरी दिली, तर नीरा बनवू शकता — पण ताडी नाही!

Timeline of Orders + Documents affecting Rule 32 Chronological, oldest first. Government Orders are extracted from the printed 2023 manual; Documents are admin-uploaded GRs/circulars/orders.

Full body text not available. No printed page or PDF stored.

Vijay Bardrilal Jaiswal And Another v. State of Maharashtra

Consolidated writ petitions challenging excise license cancellations and conditions related to mandatory distance requirements from schools, hospitals, and courts under Maharashtra excise laws. The ju

Rule 33 Current

Trade and import licences. व्यापार व आयात लायसन.

The State Government may by rules or an order in writing, authorise an officer to grant and import licences to persons intending to import and to sell by wholesale any foreign liquor.

राज्य शासनास नियम करून किंवा लेखी आदेश देऊन, कोणत्याही प्रकारची परदेशी दारू आयात करण्याचा व ती घाऊक विकण्याचा ज्यांचा इरादा आहे अशा व्यक्तींस व्यापार व आयात लायसन देण्यास एखाद्या अधिका-यास प्राधिकृत करता येईल.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 33

**थोडक्यात:** Section 33 मध्ये असे सांगितले आहे की, राज्य शासन नियम किंवा लेखी आदेशाद्वारे कोणत्याही अधिकाऱ्यास फॉरेन लिकर आयात करण्याचा व तिची घाऊक विक्री करण्याचा licence देण्याचा अधिकार देऊ शकते.

---

**सविस्तर समजावून:**

• **कोणास licence मिळू शकता?** — ज्या व्यक्तीला फॉरेन लिकर आयात करायची आहे व ती घाऊकी दरात विकायची आहे, अशा व्यक्तीस.

• **कोण licence देतो?** — राज्य शासनाने नियम किंवा आदेश देऊन कोणत्याही अधिकाऱ्यास (उदाहरणार्थ, Excise Superintendent किंवा Collector) हा अधिकार दिला जातो.

• **कसे दिला जातो?** — राज्य शासन rules बनवून किंवा लेखी आदेश (written order) देऊन.

• **व्यावहारिक उदाहरण:** — जर कोणी व्हिस्की, ब्रँडी, वाईन वगैरे परदेशी दारू भारतात आणून इतर व्यापा-यांस विकायचा असेल, तर त्याला या Section अंतर्गत licence लागेल.

**मुख्य बाब:** शासन स्वतः licence देत नाही — तर अधिकाऱ्यास हा अधिकार देतो.

Timeline of Orders + Documents affecting Rule 33 Chronological, oldest first. Government Orders are extracted from the printed 2023 manual; Documents are admin-uploaded GRs/circulars/orders.

Full body text not available. No printed page or PDF stored.

Whether copyright assignees or aggregators who are not registered as Copyright Societies can independently grant music licenses and seek relief for infringement under the Copyright Act 1957, or must t

Rule 34 Current

Vendor's licences

The State Government may, by rules or an order in writing, authorise an officer to grant a vendor’s licence for the sale of foreign liquor.
((2)) A vendor’s licence shall be granted on the following conditions :—
(i) The stock of foreign liquor with the licensee (except what is permitted for thedisposal in the shop) shall be kept by him at godown approved by Government.
(iii) The licensee shall pay all rent, costs, charges and expenses incidental to warehousing and supervision;
(iv) the licensee may sell any part of the stock of foreign liquor to foreign liquor licensees or to chemists, canteens, messes and clubs, holding licences in the State, or to any persons outside the State, Subject to such condition as the Commissioner may impose;
(v) The licensee shall be permitted to sell foreign liquor only to holders of permits or authorization;
(vi) the licensee shall be entitled to keep in his shop such quantity of liquor as may be required by him from time to time for retail sale;
(vii) the licensee shall keep accounts and shall dispose of foreign liquor according to such instructions as may be given by the Commissioner, or any officer authorized in this behalf by the Commissioner.

(1)

The State Government may, by rules or an order in writing, authorise an officer to grant a vendor’s licence for the sale of foreign liquor.

(2)

A vendor’s licence shall be granted on the following conditions :—

(i) The stock of foreign liquor with the licensee (except what is permitted for thedisposal in the shop) shall be kept by him at godown approved by Government.

(iii) The licensee shall pay all rent, costs, charges and expenses incidental to warehousing and supervision;

(iv) the licensee may sell any part of the stock of foreign liquor to foreign liquor licensees or to chemists, canteens, messes and clubs, holding licences in the State, or to any persons outside the State, Subject to such condition as the Commissioner may impose;

(v) The licensee shall be permitted to sell foreign liquor only to holders of permits or authorization;

(vi) the licensee shall be entitled to keep in his shop such quantity of liquor as may be required by him from time to time for retail sale;

(vii) the licensee shall keep accounts and shall dispose of foreign liquor according to such instructions as may be given by the Commissioner, or any officer authorized in this behalf by the Commissioner.

राज्य शासनास नियम करून किंवा लेखी आदेश देऊन, परदेशी दारू विकण्यासाठी विक्रेत्याचे लायसन देण्यास एखाद्या अधिका-यास प्राधिकृत करता येईल.
विक्रेत्याचे लायसन पुढील शर्तींवर देण्यात येईल :-
(एक) लायसनदाराजवळ असलेला परदेशी दारूचा साठी (दुकानात विकण्यासाठी परवानगी दिलेल्या साठ्याव्यतिरिक्त) त्याच्यांकडून शासनाने मान्य केलेल्या गोदामात ठेवण्यात येईल ;
(तीन) माल गोदामात ठेवणे व त्यावर पर्यवेक्षण ठेवणे या गोष्टीस आनुषंगिक असलेले सर्व भाडे, खर्च व आकार लायसनदार देईल ;
(चार) या आयुक्त लादील अशा शर्तींना अधीन राहून लायसनदारास आपल्या परदेशी दारूच्या साठ्यातील कोणताही भाग, राज्यात परदेशी दारूचे लायसन धारण करणा-या व्यक्तींना किंवा रसायनी औषधे विकणा-यांना, अल्पोपहारगृहांना, भोजनालयांना आणि क्लबांना किंवा राज्याबाहेरील कोणत्याही व्यक्तींना विकता येईल ;
(पाच) परवाने व प्राधिकारपत्रे धारण करणा-या व्यक्ती यांनाच फक्त परदेशी दारू विकण्याची लायसनदारास परवानगी देण्यात येईल;
(सहा) किरकोळ विक्रिसाठी वेळोवेळी आवश्यक असेल तेवढीच दारू आपल्या दुकानात ठेवण्याचा लायसनदारास हक्क असेल;
(सात) आयुक्त किंवा त्याने याबाबत प्राधिकृत केलेला कोणताही अधिकारी जे अनुदेश देईल त्यास अनुसरुन लायसनदार आपले हिशेब ठेवील व परदेशी दारुचा विनियोग करील.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

(1)

राज्य शासनास नियम करून किंवा लेखी आदेश देऊन, परदेशी दारू विकण्यासाठी विक्रेत्याचे लायसन देण्यास एखाद्या अधिका-यास प्राधिकृत करता येईल.

(2)

विक्रेत्याचे लायसन पुढील शर्तींवर देण्यात येईल :-

(एक) लायसनदाराजवळ असलेला परदेशी दारूचा साठी (दुकानात विकण्यासाठी परवानगी दिलेल्या साठ्याव्यतिरिक्त) त्याच्यांकडून शासनाने मान्य केलेल्या गोदामात ठेवण्यात येईल ;

(तीन) माल गोदामात ठेवणे व त्यावर पर्यवेक्षण ठेवणे या गोष्टीस आनुषंगिक असलेले सर्व भाडे, खर्च व आकार लायसनदार देईल ;

(चार) या आयुक्त लादील अशा शर्तींना अधीन राहून लायसनदारास आपल्या परदेशी दारूच्या साठ्यातील कोणताही भाग, राज्यात परदेशी दारूचे लायसन धारण करणा-या व्यक्तींना किंवा रसायनी औषधे विकणा-यांना, अल्पोपहारगृहांना, भोजनालयांना आणि क्लबांना किंवा राज्याबाहेरील कोणत्याही व्यक्तींना विकता येईल ;

(पाच) परवाने व प्राधिकारपत्रे धारण करणा-या व्यक्ती यांनाच फक्त परदेशी दारू विकण्याची लायसनदारास परवानगी देण्यात येईल;

(सहा) किरकोळ विक्रिसाठी वेळोवेळी आवश्यक असेल तेवढीच दारू आपल्या दुकानात ठेवण्याचा लायसनदारास हक्क असेल;

(सात) आयुक्त किंवा त्याने याबाबत प्राधिकृत केलेला कोणताही अधिकारी जे अनुदेश देईल त्यास अनुसरुन लायसनदार आपले हिशेब ठेवील व परदेशी दारुचा विनियोग करील.

सोप्या भाषेत — Rule 34

# Section 34 - Vendor's Licence - सोप्या मराठीत

**थोडक्यात:** Section 34 मध्ये असे सांगितले आहे की फॉरेन लिकर विकण्यासाठी vendor's licence कोन शर्तींवर दिला जातो.

---

## **विस्तृत व्याख्या**

### **Sub-Section (1) – लायसन देण्याचा अधिकार**

राज्य शासन नियम बनवून किंवा लेखी आदेश देऊन, एखाद्या अधिकाऱ्यास फॉरेन लिकर विक्रेत्याचे licence देण्याचा अधिकार देऊ शकते.

---

### **Sub-Section (2) – Licence देण्याच्या शर्तींचा विस्तार**

**शर्त (i) – गोदामात साठा ठेवणे:**
जो परदेशी दारू दुकानात विक्रीसाठी नाही, तो शासनाने मान्य केलेल्या warehouse (गोदाम) मध्ये ठेवावा लागते.

**शर्त (iii) – खर्च लायसनदारास देय:**
गोदामाचे भाडे, देखरेख खर्च, सर्व खर्च licence holder बहन करतो.

**शर्त (iv) – दारू विकण्याचा अधिकार:**
Licence holder आपल्या साठ्यातून दारू विकू शकतो:
- दूसऱ्या फॉरेन लिकर licence holders ना
- रसायनी औषधांचे दुकान, canteen, mess, club यांना (ज्यांचे licence आहे)
- राज्याबाहेरील कोणाला
- परंतु Commission ने लादलेल्या शर्तीनुसार

**शर्त (v) – केवळ परवानगीदार यांना विक्री:**
फॉरेन लिकर केवळ permit किंवा authorization धारण करणा-या व्यक्तींनाच विकता येते.

**शर्त (vi) – दुकानात साठा:**
दैनंदिन किरकोळ विक्रीसाठी आवश्यक असेल तेवढी दारू दुकानात ठेवू शकतो.

**शर्त (vii) – accounts व नियंत्रण:**
Commission च्या सूचनांनुसार सर्व हिशेब ठेवावे आणि दारूचा विनियोग करावा.

---

**मुख्य उद्देश्य:** दारूचा नियंत्रित विक्रय आणि सरकारी देखरेख सुनिश्चित करणे.

Timeline of Orders + Documents affecting Rule 34 Chronological, oldest first. Government Orders are extracted from the printed 2023 manual; Documents are admin-uploaded GRs/circulars/orders.

📖 Printed Excise Manual — page 963 of 1109

Open in full Excise Manual viewer

LANDMARK B.C. Khatri v. Peshuram Chanduram and Anr.

Bombay High Court · 01 Feb 1967 · AIR 1968 BOM 39, (1967) 69 BOM LR 636, 1968 CRIL J 27, ILR (1968) BOM 776, 1967 MAH LJ 617

Private complaint maintainability under Bombay Prohibition Act regarding unauthorized receipt and sale of foreign liquor from non-approved supplier; High Court upheld Magistrate's issuance of process,

Whether copyright assignees or aggregators who are not registered as Copyright Societies can independently grant music licenses and seek relief for infringement under the Copyright Act 1957, or must t

Rule 35 Current

Hotel licences. हॉटेल लायसन.

The State Government may, by rules or an order in writing, authorize an officer to grant licences to the managers of hotels to sell foreign liquor to the holders of permits granted under this Act: Provided that the State Government is satisfied that such hotel has ordinarily a sufficient number of boarders eligible to hold permits. (RTS Link for making Application)

((2)) Such licences shall be issued on the following conditions :—
(i) liquor shall be sold to the permit holders residing or boarding at the hotel,
(ii) Consumption of liquor sold shall not be allowed in any of the rooms of the hotel to which any member of the public has access,
(iii) The holders of hotel licences shall pay the expenses of any officer of the excise establishment, if any, required for grant and control of permits on the premises or for the supervision over the issue and consumption of foreign liquor in the hotel.

(1)

The State Government may, by rules or an order in writing, authorize an officer to grant licences to the managers of hotels to sell foreign liquor to the holders of permits granted under this Act: Provided that the State Government is satisfied that such hotel has ordinarily a sufficient number of boarders eligible to hold permits. (RTS Link for making Application)

(2)

Such licences shall be issued on the following conditions :—

(i) liquor shall be sold to the permit holders residing or boarding at the hotel,

(ii) Consumption of liquor sold shall not be allowed in any of the rooms of the hotel to which any member of the public has access,

(iii) The holders of hotel licences shall pay the expenses of any officer of the excise establishment, if any, required for grant and control of permits on the premises or for the supervision over the issue and consumption of foreign liquor in the hotel.

राज्यशासनास, नियम करून किंवा लेखी आदेश देऊन, या अधिनियमांन्वये दिलेले परवाने धारण करणा-या व्यक्तींना परदेशी दारू विकण्यासाठी हॉटेलच्या व्यवस्थापकांना लायसन देण्यास एखाद्या अधिका-यास प्राधिकृत करता येईल:
परंतु, परवाने धारण करण्यास लायक अशा पुरेशा संख्येइतक्या व्यक्ती सामान्यत: अशा हॉटेलमध्ये जेवण घेतात अशी राज्य शासनाची खात्री झाली पाहिजे.
अशी लायसने पुढील शर्तीवर देण्यात येतील :-
(एक) जे परवाना-धारक त्या हॉटेलमध्ये राहत असतील किंवा जेवण घेत असतीलट त्यांनाच दारू विकण्यात येईल;
(दोन) जनतेतील कोणत्याही व्यक्तीस हॉटेलच्या ज्या कोणत्याही खोलीत प्रवेश मिळू शकतो तीत, विकण्यात आलेल्या दारुचे सेवन करण्याची परवानगी देण्यात येणार नाही;
(तीन) हॉटेलच्या जागेत परवाने देण्यासाठी व त्यावर नियंत्रण ठेवण्यासाठी किंवा हॉटेलात परदेशी दारू देणे किंवा ती सेवन करणे यावर देखरेख ठेवण्यासाठी उत्पादनशुल्क आस्थापनेतील कोणत्याही अधिका-याचा जो कोणताही खर्च झाला असेल तो हॉटेल लायसन धारक देतील.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

(1)

राज्यशासनास, नियम करून किंवा लेखी आदेश देऊन, या अधिनियमांन्वये दिलेले परवाने धारण करणा-या व्यक्तींना परदेशी दारू विकण्यासाठी हॉटेलच्या व्यवस्थापकांना लायसन देण्यास एखाद्या अधिका-यास प्राधिकृत करता येईल:

परंतु, परवाने धारण करण्यास लायक अशा पुरेशा संख्येइतक्या व्यक्ती सामान्यत: अशा हॉटेलमध्ये जेवण घेतात अशी राज्य शासनाची खात्री झाली पाहिजे.

(2)

अशी लायसने पुढील शर्तीवर देण्यात येतील :-

(एक) जे परवाना-धारक त्या हॉटेलमध्ये राहत असतील किंवा जेवण घेत असतीलट त्यांनाच दारू विकण्यात येईल;

(दोन) जनतेतील कोणत्याही व्यक्तीस हॉटेलच्या ज्या कोणत्याही खोलीत प्रवेश मिळू शकतो तीत, विकण्यात आलेल्या दारुचे सेवन करण्याची परवानगी देण्यात येणार नाही;

(तीन) हॉटेलच्या जागेत परवाने देण्यासाठी व त्यावर नियंत्रण ठेवण्यासाठी किंवा हॉटेलात परदेशी दारू देणे किंवा ती सेवन करणे यावर देखरेख ठेवण्यासाठी उत्पादनशुल्क आस्थापनेतील कोणत्याही अधिका-याचा जो कोणताही खर्च झाला असेल तो हॉटेल लायसन धारक देतील.

सोप्या भाषेत — Rule 35

**थोडक्यात:**
Section 35 मध्ये हॉटेलमधील फॉरेन लिकरच्या विक्रयासंबंधी नियम आहेत — फक्त परवाना-धारकांना विकता येईल, सार्वजनिक खोलीत सेवन करता येणार नाही, आणि excise खर्च हॉटेल मालकाने भरावे लागतो.

---

**तपशील:**

**Sub-Section (1) — लायसन देण्याचे अधिकार:**
राज्य सरकारला एक अधिकारी नेमण्याचा अधिकार आहे जो हॉटेल व्यवस्थापकांना licence देऊ शकतो. पण याची अट आहे — त्या हॉटेलमध्ये permit धारण करण्यास योग्य "बोर्डर्स" (जेवण घेणारे) पुरेशा संख्येत असले पाहिजेत. हे तेव्हाच संभव होतात जेव्हा सरकारला यावर खात्री असेल.

**Sub-Section (2) — तीन अनिवार्य शर्ती:**

**(i) फक्त permit-धारकांना विक्रय:**
दारू केवळ त्या व्यक्तींना विकता येते जे त्या हॉटेलमध्ये राहतात किंवा जेवण घेतात आणि त्यांच्याकडे permit आहे.

**(ii) जनता-प्रवेशाशी संबंधित खोलीत दारूचे सेवन बंधित:**
हॉटेलच्या ज्या कोणत्याही खोलीत सामान्य जनता प्रवेश करू शकते (जसे हॉल, restaurant area), तीथे दारू पिण्याची परवानगी नाही.

**(iii) Excise विभागाचे खर्च:**
परवाने नियंत्रण आणि देखरेखीसाठी excise अधिकारी हॉटेल परिसरात आवश्यक असल्यास, त्यांचा संपूर्ण खर्च हॉटेल licence-धारकाने भरावा लागतो.

Rule 36 Current

Deleted. वगळण्यात आले.

[Special import licenses to hotels.] Deleted by Bom.22 of 1960, s. 21.

(हॉटेलांना विशेष आयात लायसन देणे) हे कलम 1960 चा मुंबई अधिनियम क्रमांक 22, कलम 21 अन्वये वगळण्यात आले.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 36

थोडक्यात: Section 36 पूर्वी होते परंतु 1960 मध्ये हटवून दिले गेले.

---

**विस्तृत माहिती:**

Section 36 हा मूळचा Bombay Prohibition Act, 1949 मधील प्रावधान होता जो **हॉटेलांना विशेष आयात license देणे** याबद्दल होता.

मतलब: होते तर हॉटेलदारांना विदेशी दारू आयात करण्यासाठी विशेष परवानगी मिळू शकत होती.

**परंतु 1960 मध्ये काय झाले?**

Bombay Prohibition Act, 1949 मध्ये 1960 ला एक सुधारणा (amendment) करण्यात आली — **Bombay Act क्रमांक 22 of 1960** ने Section 36 पूर्णपणे **वगळून (delete) दिले**.

मतलब: आता हॉटेलांना हे विशेष आयात license नियम लागू नाही. ते condition संपली.

---

**सरळ भाषेत:** हे नियम आज काम करत नाही कारण 60 वर्षांपूर्वी (1960 मध्ये) कायद्याचा संशोधन करून ते काढून टाकण्यात आले.

Rule 37 Current

Deleted. वगळण्यात आले.

[Driving car licences.] Deleted by Bom.22 of 1960, s.21.

(आगगाडीतील जेवणाच्या डब्याचे लायसन्स) हे कलम 1960 चा मुंबई अधिनियम क्रमांक 22, कलम 21 अन्वये वगळण्यात आले.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 37

थोडक्यात: Section 37 हे कलम आजकाल लागू नाही — 1960 मध्ये वगळून दिले गेले.

**विस्तृत माहिती:**

Section 37 मूळतः आगगाडीतील (रेल्वेतील) जेवणाच्या डब्याचे licence देण्याबद्दल होते.

पण **1960 मध्ये** महाराष्ट्र दारूबंदी कायद्यात सुधारणा करून हे कलम पूर्णपणे **हटवून दिले गेले**.

**म्हणून:**
- आज हे कलम कार्यरत नाही
- रेल्वे रेस्तोरान्ट किंवा जेवणाचे डबे यांच्या लायसन्सवर हे कलम लागू होत नाही
- जर कोणीतरी या कलमचा संदर्भ देत असेल तर ते **लागू नाही** असे समजावे

**सरल उदाहरण:**
जसे कायदेशीर कागदपत्र पुराणी झाल्यावर फेकून दिले जातात, तशीच हे कलम महाराष्ट्र दारूबंदी कायद्यातून काढून टाकले गेले.

Samrat Beer Bar vs Assistant Commissioner of Income Tax

Tribunal · 21 Jul 2000 · (2001) 69 TTJ (PUNE) 113; (2001) 72 TTJ (PUNE) 827

Partnership running a beer bar challenged block assessment including suppressed food sales and applying 40% gross profit rate. Tribunal held food sales belonged to adjacent separate dining entity (Sam

Rule 38 Current

Licences to shipping companies and to Masters of ships. नौवहन कंपनीस व जहाजाच्या प्रमुखास लायसन देणे.

The State Government may, by rules or an order in writing, authorized an officer to grant licences to any shipping company for each ship or to the Master of any ship to sell foreign liquor and to permit the use or consumption of foreign liquor on such ship on such conditions as may be prescribed.

राज्य शासनास, नियम करून किंवा लेखी आदेश देऊन कोणत्याही नौवहन कंपनीस प्रत्येक जहाजाकरीता किंवा कोणत्याही नौकाधिपतीस अशा जहाजावर परदेशी दारू विकण्यासाठी आणि परदेशी दारू वापरण्यास किंवा सेवन करण्यास परवानगी देण्यासाठी विहित करण्यात येतील अशा शर्तीवर लायसन देण्यास एखाद्या अधिका-यास प्राधिकृत करता येईल.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 38

थोडक्यात: **Section 38** मध्ये जहाजांवर फॉरेन लिकर विकण्यासाठी शिपिंग कंपनी आणि जहाजाच्या कप्तानास licence देण्याचा नियम आहे.

---

**विस्तृत समजावणी:**

**हा कलम काय म्हणतो:**

राज्य शासन शिपिंग कंपनीस किंवा जहाजाच्या कप्तानास (Master) licence देऊ शकते. या licence द्वारे ते जहाजावर फॉरेन लिकर विकू आणि वापरू शकतात.

**महत्वाचे बिंदू:**

• licence देण्याचा अधिकार राज्य शासन आणि त्यांनी नियुक्त केलेल्या अधिकाऱ्यांकडे आहे

• हा licence शिपिंग कंपनीला *प्रत्येक जहाजाकरीता वेगळा* मिळतो — एक जहाजाचा licence दुसऱ्या जहाजावर वैध नाही

• licence मिळवताना राज्य शासनने ठरवलेल्या शर्तींचे पालन करावे लागते

• ज्या शर्तींचा उल्लेख आहे त्या "prescribed" — म्हणजे राज्य शासन नियमांमध्ये निश्चित करतो

**सोप्या भाषेत:**

आंतरराष्ट्रीय समुद्री मार्गावर असलेल्या जहाजांवर विदेशी दारू (Foreign Liquor) विकली जाऊ शकते — पण केवळ licence मिळवल्यानंतर. शासनाच्या नियमांचे पालन जरूरी आहे.

Rule 39 Amended

Permission to use or consume foreign liquor on warships, troop, ship and in messes and canteens of armed forces. युद्धनौका, सेनानौका, सेनादलाची भोजनालये व आहारगृहे यांत परदेशी दारू वापरण्याची किंवा सेवन करण्याची परवानगी.

The State Government may, on such conditions as may be specified by a general or special order, permit—

(i) The sale of foreign liquor to,

(ii) the purchase, use or consumption of such liquor by—

(a) The members of the armed forces in messes and canteens of the armed forces, and

(b) the crew of warship or troop ship and the members of the armed force: thereon.

राज्य शासनास, सर्वसाधारण किंवा विशेष आदेशाद्वारे विनिर्दिष्ट करण्यात येतील अशा शर्तीवर-

(अ) सेनादलाची भोजनालये व आहारगृहे यातील सेनादलातील व्यक्तींस आणि,

(ब) युद्धनौका व सेनानौका यांच्या नाविकगणास व त्यांवरील सेनादलातील व्यक्तींस-

(एक) परदेशी दारू विकण्याची,

(दोन) अशी दारू खरेदी करण्याची, वापरण्याची किंवा तिचे सेवन करण्याची परवानगी देता येईल.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 39

थोडक्यात: Section 39 मध्ये सेना, नौदल व त्यांच्या मेस-कँटीनमध्ये फॉरेन लिकर विकणे व पीणे-वापरणे हरवलेले नाही, तर राज्य शासन शर्तींसह परवानगी देऊ शकते.

विस्तृत समजावणी:

**महत्वाचा मुद्दा:**
महाराष्ट्र दारूबंदी कायद्यात साधारणपणे फॉरेन लिकर मना आहे. पण Section 39 मध्ये एक अपवाद दिलेला आहे.

**कोणांना परवानगी?**
- सेनेतील जवान (Army, Navy, Air Force)
- त्यांच्या मेस व कँटीनमध्ये
- जहाजातील (warship) नाविक व सैनिक

**काय करू शकतात?**
1. फॉरेन लिकर विकणे
2. खरेदी करणे
3. पीणे व वापरणे

**शर्ती:**
राज्य शासन सर्वसाधारण किंवा विशेष आदेश जारी करून शर्तीसह परवानगी देते. (उदा., कधी? किती? कोणती ब्रँड? — हे सब आदेशात लिहिलेले असते)

**सरळ भाषेत:** सेनेचे कर्मचारी त्यांच्या अंतर्गत मेस-कँटीनमध्ये शासनाच्या अनुमतीने परदेशी दारू पीऊ शकतात — सामान्य नागरिकांसारखी परवानगी नाही.

Rule 40 Current

Permits. परवाने.

The State Government may, by rules or an order in writing, authorized an officer to grant permits for the use or consumption of foreign liquor to person the following conditions :—
(a) that such person is not a minor;
(c) (i) That such person was either born and brought up or domiciled in any country outside India where such liquor is being generally used or consumed ; or
(ii) That such person is on the Register of Foreigners under the Registration of Foreigners Act, 1939, and is not domiciled in India :
Provided that, in the case of any person falling under sub-clause (i) or (ii)—
(al) Such person has been residing and intends to reside in India temporarily and that such person has a fixed and settled purpose of making his sole and permanent home in any country outside India; and
(bl) that such person has been ordinarily using or consuming such liquor.

((3)) Such permits shall be granted for such quantities as may be prescribed.

((4)) If any question arises whether the conditions imposed by clause (a) or (c) of sub-section (1) are satisfied or not in any case, the State Government shall decide question and its decision shall be final.

(1)

The State Government may, by rules or an order in writing, authorized an officer to grant permits for the use or consumption of foreign liquor to person the following conditions :—

(a) that such person is not a minor;

(c) (i) That such person was either born and brought up or domiciled in any country outside India where such liquor is being generally used or consumed ; or

(ii) That such person is on the Register of Foreigners under the Registration of Foreigners Act, 1939, and is not domiciled in India :

Provided that, in the case of any person falling under sub-clause (i) or (ii)—

(al) Such person has been residing and intends to reside in India temporarily and that such person has a fixed and settled purpose of making his sole and permanent home in any country outside India; and

(bl) that such person has been ordinarily using or consuming such liquor.

(3)

Such permits shall be granted for such quantities as may be prescribed.

(4)

If any question arises whether the conditions imposed by clause (a) or (c) of sub-section (1) are satisfied or not in any case, the State Government shall decide question and its decision shall be final.

राज्य शासनास, नियम करून किंवा लेखी आदेश देऊन, परदेशी दारू वापरण्यासाठी किंवा तिचे सेवन करण्यासाठी पुढील शर्तीवर व्यक्तीस परवाने देण्यात एखाद्या अधिका-यास प्राधिकृत करता येईल :--
(अ) अशी व्यक्ती अज्ञान नसावी ;
(क) (एक) जेथे सर्वसधारणत: अशी दारू वापरण्यात येते किंवा तिचे सेवन करण्यात येते अशा भारताबाहेरील कोणत्याही देशात अशी व्यक्ती जन्मलेली व वाढलेली होती किंवा तिचा अशा देशात अधिवास होता; अथवा
(दोन) परदेशी व्यक्तींच्या नोंदणीबाबत अधिनियम, 1939 अन्वये परदेशी व्यक्तींच्या नोंदवहीत अशा व्यक्तीचे नाव दाखल झालेले आहे व तिचा भारतात अधिवास नाही : परंतु, उप-खंड (एक) किंवा (दोन) यात वर्णन केलेली व्यक्ती ही पुढे सांगितलेल्या प्रकारची असली पाहिजे, म्हणजे :---
(अ-1) अशी व्यक्ती भारतात तात्पुरती राहत असली पाहिजे व तसे राहण्याचा तिचा इरादा असला पाहिजे व भारताबाहेरील कोणत्याही देशात एकमेव व कायमचे घर करण्याचा तिचा ठाम व निश्चित हेतू असला पाहिजे; आणि
(ब-1) अशी व्यक्ती सामान्यत: दारू वापरीत असली पाहिजे किंवा तिचे सेवन करीत असली पाहिजे.
असे परवाने विहित करण्यात येतील अशा परिमाणापुरते देण्यात येतील.
कोणत्याही बाबतीत पोट-कलम (1), खंड (अ) किंवा खंड (क) याअन्वये घालून दिलेल्या शर्ती पु-या झाल्या आहेत किंवा नाहीत याविषयी कोणताही प्रश्न उद्भवल्यास, राज्य शासन त्याचा निर्णय देईल व राज्य शासनाचा निर्णय अंतिम असेल.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

(1)

राज्य शासनास, नियम करून किंवा लेखी आदेश देऊन, परदेशी दारू वापरण्यासाठी किंवा तिचे सेवन करण्यासाठी पुढील शर्तीवर व्यक्तीस परवाने देण्यात एखाद्या अधिका-यास प्राधिकृत करता येईल :--

(अ) अशी व्यक्ती अज्ञान नसावी ;

(क) (एक) जेथे सर्वसधारणत: अशी दारू वापरण्यात येते किंवा तिचे सेवन करण्यात येते अशा भारताबाहेरील कोणत्याही देशात अशी व्यक्ती जन्मलेली व वाढलेली होती किंवा तिचा अशा देशात अधिवास होता; अथवा

(दोन) परदेशी व्यक्तींच्या नोंदणीबाबत अधिनियम, 1939 अन्वये परदेशी व्यक्तींच्या नोंदवहीत अशा व्यक्तीचे नाव दाखल झालेले आहे व तिचा भारतात अधिवास नाही : परंतु, उप-खंड (एक) किंवा (दोन) यात वर्णन केलेली व्यक्ती ही पुढे सांगितलेल्या प्रकारची असली पाहिजे, म्हणजे :---

(अ-1) अशी व्यक्ती भारतात तात्पुरती राहत असली पाहिजे व तसे राहण्याचा तिचा इरादा असला पाहिजे व भारताबाहेरील कोणत्याही देशात एकमेव व कायमचे घर करण्याचा तिचा ठाम व निश्चित हेतू असला पाहिजे; आणि

(ब-1) अशी व्यक्ती सामान्यत: दारू वापरीत असली पाहिजे किंवा तिचे सेवन करीत असली पाहिजे.

(3)

असे परवाने विहित करण्यात येतील अशा परिमाणापुरते देण्यात येतील.

(4)

कोणत्याही बाबतीत पोट-कलम (1), खंड (अ) किंवा खंड (क) याअन्वये घालून दिलेल्या शर्ती पु-या झाल्या आहेत किंवा नाहीत याविषयी कोणताही प्रश्न उद्भवल्यास, राज्य शासन त्याचा निर्णय देईल व राज्य शासनाचा निर्णय अंतिम असेल.

सोप्या भाषेत — Rule 40

**थोडक्यात:** Section 40 मध्ये असे सांगितले आहे की विदेशी नागरिकांना आणि विदेशात कायम राहणाऱ्या भारतीयांना विशेष परिस्थितीत फॉरेन लिकर वापरण्याची परवानगी मिळू शकते.

---

**विस्तृत समजावणी:**

**कोणाला परवाना मिळू शकतो?**

राज्य शासन एखाद्या अधिकाऱ्यास परवाना देण्याची अधिकृतता देऊ शकते. परवाना मिळण्यासाठी व्यक्ती ही पुढीलपैकी एक असली पाहिजे:

1. **विदेशी नागरिक** — जो विदेशात जन्मला, वाढला किंवा तिचा अधिवास तेथे आहे, जेथे दारू सामान्यतः वापरली जाते.

2. **परदेशी नोंदवहीत व्यक्ती** — जो Registration of Foreigners Act, 1939 अंतर्गत नोंदणीकृत आहे आणि भारतात स्थायी राहणे नाहीये.

**महत्वाच्या अटी:**

- व्यक्ती **अल्पवयीन नसला पाहिजे** (18+ वर्षांचा असला पाहिजे).
- **भारतात तात्पुरती राहत असला पाहिजे** आणि विदेशात कायमचे घर करण्याचा ठाम हेतू असला पाहिजे.
- **सामान्यतः दारू वापरत असला पाहिजे** (म्हणजे आधीपासून वापरलेली असली पाहिजे).

**परवान्याची रक्कम:**
परवान्यात दारूची मात्रा नियमांमध्ये निर्धारित करण्यात येते.

**विवाद असल्यास:**
राज्य शासनचा निर्णय अंतिम आहे.

LANDMARK Mahendra Tikaram Jaiswal And Anr vs The State Of Maharashtra Thr Minister Of State Excise

Bombay High Court · 04 Aug 2026 · CNR No : HCBM010529822024

Court quashed Collector's order admitting third party as partner in FL-II liquor license without partnership deed and notice to existing partners. Held that G.R. 1996 cannot authorize involuntary part

LANDMARK Suryakant Baburao Khaladkar And Anr. vs State Of Maharashtra And Ors.

Bombay High Court · 20 Nov 2002 · 2003(2)BOMCR26, (2003)2BOMLR59, 2003(2)MHLJ252

A foreign liquor vendor's licence issued in the name of a sole licensee is extinguished upon his death, as it is personal to the named licensee. Rule 61-A cannot operate to transfer a non-subsisting l

Rule 40A Current

Health Permits. आरोग्य परवाने.

The State Government may by rules or orders in writing, authorize an officer to grant a health permit for the use or consumption of foreign liquor to any person who requires such liquor for the preservation or maintenance of his health :
Provided that no such permit shall be granted to a minor. (RTS Link for application for permit)
((2)) Such permit shall be granted for such quantity and shall be subject to such further conditions as may be prescribed.

(1)

The State Government may by rules or orders in writing, authorize an officer to grant a health permit for the use or consumption of foreign liquor to any person who requires such liquor for the preservation or maintenance of his health :

Provided that no such permit shall be granted to a minor. (RTS Link for application for permit)

(2)

Such permit shall be granted for such quantity and shall be subject to such further conditions as may be prescribed.

राज्य शासनास, नियम करून किंवा लेखी आदेश देऊन, जिला आपली प्रकृती चांगली ठेवण्यासाठी परदेशी दारूची आवश्यकता असेल अशा कोणत्याही व्यक्तीस अशी दारू वापरण्यासाठी तिचे सेवन करण्यासाठी आरोग्य परवाना देण्यास एखाद्या अधिका-यास प्राधिकृत करता येईल:
परंतु कोणताही असा परवाना एखाद्या अज्ञान व्यक्तीस देण्यात येणार नाही.
असा परवाना विहित करण्यात येईल इतक्या परिणामापुरता व विहित करण्यात येतील अशा आणखी शर्तीवर देण्यात येईल.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

(1)

राज्य शासनास, नियम करून किंवा लेखी आदेश देऊन, जिला आपली प्रकृती चांगली ठेवण्यासाठी परदेशी दारूची आवश्यकता असेल अशा कोणत्याही व्यक्तीस अशी दारू वापरण्यासाठी तिचे सेवन करण्यासाठी आरोग्य परवाना देण्यास एखाद्या अधिका-यास प्राधिकृत करता येईल:

परंतु कोणताही असा परवाना एखाद्या अज्ञान व्यक्तीस देण्यात येणार नाही.

(2)

असा परवाना विहित करण्यात येईल इतक्या परिणामापुरता व विहित करण्यात येतील अशा आणखी शर्तीवर देण्यात येईल.

सोप्या भाषेत — Rule 40A

# Section 40A — आरोग्य परवाने

**थोडक्यात:** Section 40A मध्ये असे सांगितले आहे की राज्य शासन नियम बनवून किंवा आदेश देऊन कोणत्याही अधिका-यास प्राधिकृत करू शकते जो आरोग्य संबंधी कारणास्तव फॉरेन लिकर घेऊ इच्छिणा-या व्यक्तीस परवाना देऊ शकते — पण नाबालिग मुलांस हा परवाना देता येणार नाही.

---

## तपशील:

**Section 40A(1) — कोण परवाना घेऊ शकतो?**

• जर कोणी व्यक्तीला आपली प्रकृती चांगली ठेवण्यासाठी फॉरेन लिकर आवश्यक असेल, तर राज्य शासन नियम बनवून एखाद्या अधिका-यास असा परवाना देण्याचा अधिकार देऊ शकते.

• **महत्वाचे:** नाबालिग (18 वर्षाखाली) मुलांस हा परवाना कधीही देता येणार नाही — हा अपवाद आहे.

**Section 40A(2) — केवढा परिमाण व कोणत्या शर्तीवर?**

• हा health permit ज्या परिमाणात दिला जाईल आणि कोणत्या शर्तींवर दिला जाईल हे राज्य शासनचे नियम ठरवतील.

• उदाहरणार्थ: किती लिटर दारू, कधी घेऊ शकतो, किती दिवसांचा परवाना वैध राहील आदी गोष्टी नियमात लिहिल्या जातील.

---

**व्यावहारिक बिंदू:** हा परवाना फक्त medical/health कारणासाठी आहे — सामान्य वापरासाठी नाही.

Rule 40B Current

Emergency permits. निकडीचे परवाने.

The State Government may by rules or orders in writing, authorize an officer to grant emergency permits for the use or consumption of brandy, rum or champagne or any other kind or liquor to any person for his own use or consumption or to any head of a household for the use of his household for medicinal use on emergent occasions :
Provided that the person to whom a permit is granted under this section may
subject to such conditions as may be prescribed] allow the use or consumption of liquor in respect of which the permit has been granted to any other person who requires the use thereof for medicinal purpose on emergent occasions :
Provided further that on permit shall be granted to more than one member of a household at any one time.
((3)) Such permits shall be granted for such quantities and shall be subject to such further conditions as may be prescribed.

(1)

The State Government may by rules or orders in writing, authorize an officer to grant emergency permits for the use or consumption of brandy, rum or champagne or any other kind or liquor to any person for his own use or consumption or to any head of a household for the use of his household for medicinal use on emergent occasions :

Provided that the person to whom a permit is granted under this section may

subject to such conditions as may be prescribed] allow the use or consumption of liquor in respect of which the permit has been granted to any other person who requires the use thereof for medicinal purpose on emergent occasions :

Provided further that on permit shall be granted to more than one member of a household at any one time.

(3)

Such permits shall be granted for such quantities and shall be subject to such further conditions as may be prescribed.

राज्य शासनास, नियम करून किंवा लेखी आदेश देऊन, कोणत्याही व्यक्तीस, तिच्या स्वत:च्या उपयोगासाठी किंवा सेवनासाठी कोणत्याही कुटुंबप्रमुखास, निकडीच्या प्रसंगी त्याच्या कुटुंबातील व्यक्तीने औषध म्हणून वापरण्यासाठी ब्राँडी, रम किंवा शँपेन किंवा इतर कोणत्याही प्रकारची दारू वापरण्यासाठी किंवा तिचे सेवन करण्यासाठी निकडीचे परवाने देण्यास एखाद्या अधिका-यास प्राधिकृत करता येईल:
परंतु, या कलमान्वये परवाना देण्यात आलेल्या व्यक्तीस विहित करण्यात येईल त्या अटींना अधीन राहूनट ज्या दारूसंबंधी परवाना देण्यात आला असेल अशी दारू निकडीच्या प्रसंगी औषधे म्हणून वापरणे ज्यांस आवश्यक असेल अशा कोणत्याही इतर व्यक्तीस ती वापरण्यास किंवा तिचे सेवन करण्यास परवानगी देता येईल:
परंतु, आणखी असे की, कोणत्याही एका वेळी एका कुटुंबातील एकापेक्षा अधिक व्यक्तींस असा परवाना देण्यात येणार नाही.
असे परवाने, विहित करण्यात येईल अशा परिणामापुरते व विहित करण्यात येतील अशा आणखी शर्तीवर देण्यात येईल.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

(1)

राज्य शासनास, नियम करून किंवा लेखी आदेश देऊन, कोणत्याही व्यक्तीस, तिच्या स्वत:च्या उपयोगासाठी किंवा सेवनासाठी कोणत्याही कुटुंबप्रमुखास, निकडीच्या प्रसंगी त्याच्या कुटुंबातील व्यक्तीने औषध म्हणून वापरण्यासाठी ब्राँडी, रम किंवा शँपेन किंवा इतर कोणत्याही प्रकारची दारू वापरण्यासाठी किंवा तिचे सेवन करण्यासाठी निकडीचे परवाने देण्यास एखाद्या अधिका-यास प्राधिकृत करता येईल:

परंतु, या कलमान्वये परवाना देण्यात आलेल्या व्यक्तीस विहित करण्यात येईल त्या अटींना अधीन राहूनट ज्या दारूसंबंधी परवाना देण्यात आला असेल अशी दारू निकडीच्या प्रसंगी औषधे म्हणून वापरणे ज्यांस आवश्यक असेल अशा कोणत्याही इतर व्यक्तीस ती वापरण्यास किंवा तिचे सेवन करण्यास परवानगी देता येईल:

परंतु, आणखी असे की, कोणत्याही एका वेळी एका कुटुंबातील एकापेक्षा अधिक व्यक्तींस असा परवाना देण्यात येणार नाही.

(3)

असे परवाने, विहित करण्यात येईल अशा परिणामापुरते व विहित करण्यात येतील अशा आणखी शर्तीवर देण्यात येईल.

सोप्या भाषेत — Rule 40B

थोडक्यात: Section 40B मध्ये असे सांगितले जाते की राज्य शासन निकडीच्या औषधी कारणांसाठी ब्राँडी, रम, शँपेन इत्यादी दारूचे परवाने देऊ शकते — पण एका कुटुंबात एकाच व्यक्तीला एकाच वेळी हा परवाना मिळू शकतो.

---

**विस्तारित समजावणी:**

**राज्य शासनाला काय अधिकार आहे?**
राज्य शासन कोणत्याही अधिकारीला निकडीच्या औषधी कारणांसाठी दारूचे "emergency permits" (निकडीचे परवाने) देण्याचा अधिकार देऊ शकते.

**कोणाला परवाना मिळू शकतो?**
- व्यक्तीस स्वत:च्या औषधी उपयोगासाठी
- किंवा घरातील प्रमुखास घराच्या सदस्यांच्या औषधी उपयोगासाठी

**कोणती दारू?**
ब्राँडी, रम, शँपेन किंवा इतर कोणतीही प्रकारची दारू

**महत्वाचे नियम:**
1. परवाना मिळालेली व्यक्ती ही दारू इतर व्यक्तींना त्यांच्या औषधी गरजेसाठी देऊ शकते
2. **एका कुटुंबात एकाच वेळी एकाच व्यक्तीस परवाना** — दोन जण एकेबेरीज परवाना मिळू शकत नाहीत
3. परिमाण व इतर शर्तीं सरकारचे नियम तयार करतील

---

हा परवाना खरोखर औषधी गरजेसाठीच असतो, विनोदासाठी नाही.

Rule 41 Current

Special permits to foreign sovereigns, etc. परकीय राज्यातील राजे वगैरे यांना खास परवाने.

The State Government may grant special for the use or consumption of foreign liquor to any person who is—

(a) A Sovereign or Head of a foreign State ;

(b) an Ambassador, Diplomatic Envoy or Consul, Honorary Consul or Trade, Commerce or other representative of a foreign State;

(c) a member of the staff appointed by or serving under any person, specified in clause (a) or

(b) : Provided that such member is a national or a foreign State;

(c1) a member of a foreign Government ;

(c2) a representative or officer of any international organization to which privileges and immunities are given for time to time by or under the United of Nationals (Privileges and Immunities) Act, 1947; and

(d) the Consort of any person specified in clauses (a) , (b), (c), (cl) or (c2) or any relation of such person dependent upon him.

राज्य शासनास, पुढील कोणत्याही व्यक्तीसट परदेशी दारू वापरण्यासाठी किंवा तिचे सेवन करण्यासाठी खास परवाने देता येतील :---

(अ) परकीय राज्याचा राजा किंवा प्रमुख;

(ब) परकीय राज्याचा राजदूत, राजनैतिक दूत अथवा वाणिज्यदूत, परकीय वाणिज्यदूत किंवा व्यापार, वाणिज्य किंवा इतर प्रतिनिधी;

(क) खंड (अ) किंवा (ब) मध्ये विनिर्दिष्ट केलेल्या कोणत्याही व्यक्तीने नेमलेल्या कर्मचारी वर्गातील व्यक्ती किंवा त्याच्या नोकरीत असलेली व्यक्ती: परंतु अशी व्यक्ती परकीय राज्याची नागरिक असली पाहिजे;

(क-1) परकीय राज्याचा सदस्य;

(क-2) ज्या आंतरराष्ट्रीय संघटनांना संयुक्त राष्ट्र (विशेषाधिकार आणि उन्मुक्ती) अधिनियम, 1947 अन्वये किंवा त्यानुसार वेळोवेळी विशेषाधिकार आणि उन्मुक्ती देण्यात येतात त्या कोणत्याही आंतरराष्ट्रीय संघटनेचा प्रतिनिधी किंवा अधिकारी ; आणि (ड) खंड (अ) (ब) (क) (क-1) किंवा (क2) यांमध्ये विनिर्दिष्ट केलेल्या कोणत्याही व्यक्तीची पत्नी किंवा तिच्यावर अवलंबून असलेला तिचा कोणताही नातेवाईक.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 41

**थोडक्यात:** Section 41 मध्ये राज्य शासनास परकीय राजे, राजदूत आणि त्यांचे कर्मचारी यांना विशेष परवाना देऊन फॉरेन लिकर वापरण्याची परवानगी देता येते.

---

**विस्तारित स्पष्टीकरण:**

हा कायदा परकीय देशांतील महत्वाच्या व्यक्तींना फॉरेन लिकर वापरण्याची मंजूरी देतो. महाराष्ट्र दारूबंदी कायदा सामान्य नागरिकांसाठी दारू बंद आहे, पण विदेशी महत्वाच्या लोकांसाठी विशेष नियम आहे.

**कोण परवाना मिळू शकतात:**

• **राजे आणि प्रमुख** — परकीय देशाचा राजा किंवा राष्ट्राध्यक्ष

• **राजदूत आणि कूटनीतिक प्रतिनिधी** — विदेशी दूत, वाणिज्य दूत वगैरे

• **त्यांचे विदेशी कर्मचारी** — फक्त जर ते परकीय देशाचे नागरिक असतील

• **आंतरराष्ट्रीय संघटनेचे प्रतिनिधी** — UN आणि इतर आंतरराष्ट्रीय संस्थांचे अधिकारी

• **पत्नी आणि आश्रित नातेवाईक** — वरील व्यक्तींची पत्नी किंवा ज्यांच्यावर ते आर्थिक दृष्ट्या अवलंबून असतात

**मुद्दा:** हा परवाना राज्य शासन देते, कोणीही नाही. हे आंतरराष्ट्रीय礼उपलब्ध नियम आहे.

Timeline of Orders + Documents affecting Rule 41 Chronological, oldest first. Government Orders are extracted from the printed 2023 manual; Documents are admin-uploaded GRs/circulars/orders.

📖 Printed Excise Manual — page 967 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 969 of 1109

Open in full Excise Manual viewer

Rule 42 Current

Deleted. वगळण्यात आले.

[Permits to be non-transferable.] Deleted by Bom. 22 of 1960, s.26.

(परवान्यांचे हस्तांतरण करता येणार नाही.) सन 1960 चा मुंबई अधिनियम क्रमांक 22, कलम 26 अन्वये वगळण्यात आले.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 42

थोडक्यात:
Section 42 हा कलम आता वगळण्यात आला आहे — तो कायदेशीरपणे अब्दल आहे.

**विस्तृत स्पष्टीकरण:**

**काय होते?**
Section 42 मूळ Bombay Prohibition Act, 1949 मध्ये असा नियम होता की — excise department ने कोणाला दिलेल्या permit किंवा licence ला दुसऱ्या व्यक्तीकडे हस्तांतरित (transfer) करता येत नव्हते.
म्हणजे, तुमचा दारूबंदी परवाना तुम्हीच वापरू शकता — दुसऱ्याला विकू किंवा देऊ शकत नव्हतात.

**काय बदलले?**
सन 1960 मध्ये, Bombay Legislature Act क्रमांक 22 चा कलम 26 अन्वये हा Section 42 पूर्णपणे हटवून दिला गेला.

**आज याचा अर्थ काय?**
आजकाल Section 42 कायदेशीरपणे अस्तित्वात नाही. याने permit transfer करण्याबाबत कोणतेही नियम लागू होत नाही.
(नवीन नियम असतील तर ते वेगळ्या कलमांमध्ये असतील.)

Rule 43 Current

Regulation of use or consumption of foreign liquor by certain permit holders. विवक्षित परवाने धारण करणा-या व्यक्तींनी परदेशी दारू वापरणे किंवा तिचे सेवन करणे याचे विनियमन.

No holder of a permit granted under any of the provisions of this Act other than section 40B shall drink in a public place

((3)) A person holding a permit under sections 40,41,46,46A or 47 may allow the use or consumption of any part of the quantity of foreign liquor possessed by him under the permit, to any other person who holds a permit under any of those sections.

((4)) No holder of a permit under sections 40,41,46,46A or 47 shall serve any liquor at any ceremonial or other function or any assembly or persons where persons (not being members of his family or his employees) who do not hold any of the permits aforesaid, are present.

(1)

No holder of a permit granted under any of the provisions of this Act other than section 40B shall drink in a public place

(3)

A person holding a permit under sections 40,41,46,46A or 47 may allow the use or consumption of any part of the quantity of foreign liquor possessed by him under the permit, to any other person who holds a permit under any of those sections.

(4)

No holder of a permit under sections 40,41,46,46A or 47 shall serve any liquor at any ceremonial or other function or any assembly or persons where persons (not being members of his family or his employees) who do not hold any of the permits aforesaid, are present.

कलम 40-ब व्यतिरिक्त या अधिनियमाच्या कोणत्याही इतर, तरतुदींअन्वये दिलेला परवाना धारण करणारी कोणतीही व्यक्ती सार्वजनिक जागेत दारू पिणार नाही.
कलम 40, 41, 46, 46-अ किंवा 47 अन्वये दिलेला परवाना धारण करीत असलेल्या व्यक्तीस तिला परवान्यान्वये जी परदेशी दारू बाळगता येते अशा दारूपैकी कोणत्याही दारूचा उपयोग करण्यासाठी किंवा तिचे सेवन करण्यासाठी, त्या कलमांपैकी कोणत्याही कलमान्वये परवाना धारण करणा-या इतर कोणत्याही व्यक्तीस परवानगी देता येईल.
कलम 40, 41, 46, 46-अ किंवा 47 अन्वये दिलेला परवाना धारण करीत असलेल्या कोणत्याही व्यक्तीने कोणत्याही समारंभाच्या किंवा इतर प्रसंगी किंवा ज्या ठिकाणी (तिच्या कुटुंबातील व्यक्ती किंवा तिचे नोकर नसणारे) उपरोक्त परवान्यांपैकी कोणताही परवाना धारण न करणा-या व्यक्ती उपस्थित असतील अशा सभेत सेवन करण्यास कोणतीही दारू देणार नाही.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

(1)

कलम 40-ब व्यतिरिक्त या अधिनियमाच्या कोणत्याही इतर, तरतुदींअन्वये दिलेला परवाना धारण करणारी कोणतीही व्यक्ती सार्वजनिक जागेत दारू पिणार नाही.

(3)

कलम 40, 41, 46, 46-अ किंवा 47 अन्वये दिलेला परवाना धारण करीत असलेल्या व्यक्तीस तिला परवान्यान्वये जी परदेशी दारू बाळगता येते अशा दारूपैकी कोणत्याही दारूचा उपयोग करण्यासाठी किंवा तिचे सेवन करण्यासाठी, त्या कलमांपैकी कोणत्याही कलमान्वये परवाना धारण करणा-या इतर कोणत्याही व्यक्तीस परवानगी देता येईल.

(4)

कलम 40, 41, 46, 46-अ किंवा 47 अन्वये दिलेला परवाना धारण करीत असलेल्या कोणत्याही व्यक्तीने कोणत्याही समारंभाच्या किंवा इतर प्रसंगी किंवा ज्या ठिकाणी (तिच्या कुटुंबातील व्यक्ती किंवा तिचे नोकर नसणारे) उपरोक्त परवान्यांपैकी कोणताही परवाना धारण न करणा-या व्यक्ती उपस्थित असतील अशा सभेत सेवन करण्यास कोणतीही दारू देणार नाही.

सोप्या भाषेत — Rule 43

थोडक्यात: Section 43 मध्ये असे सांगितले आहे की परवाना धारण करणाऱ्यांनी फॉरेन लिकर कधी, कोठे आणि कसे पिऊ शकतात हे नियम आहेत.

---

**Section 43(1) — सार्वजनिक जागेत दारू पिणे मनाई**

Section 40B व्यतिरिक्त कोणाही परवान्यान्वये दारू पाण्याचा हक्क मिळालेली व्यक्ती सार्वजनिक जागेत (रस्त्यावर, पार्कमध्ये, दुकानमध्ये इत्यादी) दारू पिऊ शकत नाही. हे एका व्यक्तिगत / निजी जागेसाठीचे परवाने आहेत.

**Section 43(3) — परवाना धारकांमध्ये दारू शेअर करणे**

जर तू Section 40, 41, 46, 46A किंवा 47 अंतर्गत परवाना धारक आहेस, तर तू तुझी फॉरेन लिकर दुसऱ्या व्यक्तीला दिऊ शकतोस — **पण** तो दुसरा व्यक्तीही त्याच कलमांपैकी कोणत्याही एक परवाना धारक असणे गरजेचे आहे.

**Section 43(4) — समारंभ आणि सभांमध्ये दारू देणे मनाई**

Section 40, 41, 46, 46A किंवा 47 अंतर्गत परवाना धारक कोणत्याही समारंभ (विवाह, जन्मदिन इ.), प्रसंग किंवा सभेत दारू सेवन करू शकत नाही — **जर** तिथे तुझे कुटुंबातील सदस्य किंवा नोकर नसलेल्या, परवाना न धारक व्यक्ती उपस्थित असतील. म्हणजे घरी केवळ कुटुंबासाठी आणि कर्मचाऱ्यांसाठी ओके आहे.

Rule 44 Current

Licence to Clubs. क्लब यांना लायसन.

The State Government may, by rules or an order in writing grant or authorise an officer to grant licence to a club approved by the State Government in this behalf to sell foreign liquor to its members holding permits.
((2)) Such licences shall be granted on the following conditions :—
(b) that no liquor shall be served to the holder of any permit in any room of the club to which the public have access at the time when any person who does not hold such permit is present;
(c) that the club when authorised in writing by any member who is the holder of a permit may stock the permitted quantity of liquor on account of such member;

(1)

The State Government may, by rules or an order in writing grant or authorise an officer to grant licence to a club approved by the State Government in this behalf to sell foreign liquor to its members holding permits.

(2)

Such licences shall be granted on the following conditions :—

(b) that no liquor shall be served to the holder of any permit in any room of the club to which the public have access at the time when any person who does not hold such permit is present;

(c) that the club when authorised in writing by any member who is the holder of a permit may stock the permitted quantity of liquor on account of such member;

राज्य शासनास, नियम करून किंवा लेखी आदेश देऊन परवाने धारण करणा-या आपल्या सदस्यांना परदेशी दारू विकण्यासाठी राज्य शासनाने याबाबत मान्य केलेल्या क्लबांस लायसन देता येईल किंवा ते देण्यास एखाद्या अधिका-यास प्राधिकृत करता येईल.
अशी लायसने पुढील शर्तीवर देण्यात येतील :-
(ब) क्लबाच्या ज्या कोणत्याही खोलीत लोकांस प्रवेश मिळू शकतो त्या खोलीत ज्याच्या जवळ परवाना नाही अशी कोणतीही व्यक्ती हजर असेल त्यावेळी कोणताही परवाना धारण करणा-या व्यक्तीस तेथे कोणत्याही प्रकारची दारू देणार नाही ;
(क) परवाना धारण करणा-या कोणत्याही सदस्याने लेखी प्राधिकृत केल्यास क्लबास अशा सदस्याच्या वतीने अनुज्ञात परिमाणाइतकी दारू साठविता येईल ;

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

(1)

राज्य शासनास, नियम करून किंवा लेखी आदेश देऊन परवाने धारण करणा-या आपल्या सदस्यांना परदेशी दारू विकण्यासाठी राज्य शासनाने याबाबत मान्य केलेल्या क्लबांस लायसन देता येईल किंवा ते देण्यास एखाद्या अधिका-यास प्राधिकृत करता येईल.

(2)

अशी लायसने पुढील शर्तीवर देण्यात येतील :-

(ब) क्लबाच्या ज्या कोणत्याही खोलीत लोकांस प्रवेश मिळू शकतो त्या खोलीत ज्याच्या जवळ परवाना नाही अशी कोणतीही व्यक्ती हजर असेल त्यावेळी कोणताही परवाना धारण करणा-या व्यक्तीस तेथे कोणत्याही प्रकारची दारू देणार नाही ;

(क) परवाना धारण करणा-या कोणत्याही सदस्याने लेखी प्राधिकृत केल्यास क्लबास अशा सदस्याच्या वतीने अनुज्ञात परिमाणाइतकी दारू साठविता येईल ;

सोप्या भाषेत — Rule 44

# Section 44 - क्लब यांना लायसन

**थोडक्यात:** Section 44 मध्ये असे सांगितले आहे की राज्य शासनाने मान्यता दिलेल्या क्लबांस फॉरेन लिकर विकण्यास लायसन दिता येईल, पण काही कठोर नियमांचे पालन करावे लागेल.

---

## विस्तृत समजावणी:

**भाग (१) - लायसन कोणाला मिळू शकतो:**
राज्य शासनाने मान्यता दिलेल्या क्लबांस फॉरेन लिकर विकण्याचे लायसन दिता येईल. हे लायसन सरकार स्वतः देऊ शकते किंवा कोणत्याही अधिकारीस हा अधिकार देऊ शकते. परंतु लिकर फक्त **permit धारक सदस्यांना** विकता येईल.

**भाग (२) - मुख्य शर्ती:**

**(ब) गोपनीयता अनिवार्य:**
क्लबात ज्या खोलीत सामान्य लोकांस जाण्याचा हक्क आहे (जसे बार किंवा डायनिंग हॉल), त्या जागेत जर कोणी **non-permit धारक** व्यक्ती हजर असेल तर परवाना धारक व्यक्तीस तेथे दारू दिता येणार नाही.

उदाहरणः permit असलेला सदस्य आणि त्याचा मित्र (परवाना नाही) एकत्र बसले तर तेथे पेय देणार नाही.

**(क) साठवणूक केवळ आपल्या वतीने:**
Permit धारक सदस्याने लेखी (written) अनुमती दिल्यास क्लब त्याच्या नावाने अनुज्ञात प्रमाणेच दारू साठवू शकतो — फक्त त्या एका सदस्याच्या वतीने.

---

**सोप्या शब्दांत:** क्लब लायसनदार आहे, पण permit न असलेल्यांच्या समोर दारू देऊ शकत नाही आणि प्रत्येक सदस्याकडे परवाना असणे अनिवार्य आहे.

Rule 45 Current

Authorization for sacramental purposes. धार्मिक विधीसाठी प्राधिकारपत्र देणे.

The State Government may, by rules or an order in writing, authorise an officer to grant any authorization to any person for the use of liquor for sacramental purposes :
Provided that the officer so authorized is satisfied that the use of such liquor is required in accordance with the religious tenets of the community to which such person belongs.
((2)) An authorization under this section shall be granted on the recommendation of such members of the community to which the person applying for the authorization belongs as may be approved by the State Government in that behalf.
((4)) If any dispute arises whether the use of liquor is required by any person for sacramental purpose, the person requiring such use may apply to the Commissioner. The Commissioner after holding a summary enquiry shall decide whether or not the liquor is required by the person for sacramental purposes.
((5)) The decision of the Commissioner under sub-section (4) shall be final

(1)

The State Government may, by rules or an order in writing, authorise an officer to grant any authorization to any person for the use of liquor for sacramental purposes :

Provided that the officer so authorized is satisfied that the use of such liquor is required in accordance with the religious tenets of the community to which such person belongs.

(2)

An authorization under this section shall be granted on the recommendation of such members of the community to which the person applying for the authorization belongs as may be approved by the State Government in that behalf.

(4)

If any dispute arises whether the use of liquor is required by any person for sacramental purpose, the person requiring such use may apply to the Commissioner. The Commissioner after holding a summary enquiry shall decide whether or not the liquor is required by the person for sacramental purposes.

(5)

The decision of the Commissioner under sub-section (4) shall be final

राज्य शासनास, नियम करून किंवा लेखी आदेश देऊन धार्मिक विधीसाठी दारूचा उपयोग करण्याकरिता कोणत्याही व्यक्तीस प्राधिकारपत्र देण्यास एखाद्या अधिका-यास प्राधिकृत करता येईल :
परंतु, अशी व्यक्ती ज्या समाजातील आहे त्या समाजाच्या धार्मिक तत्त्वांनुसार अशा दारूचा उपयोग करणे आवश्यक आहे अशी प्राधिकृत अधिका-याची खात्री झाली पाहिजे.
प्राधिकारपत्रांसाठी अर्ज करणारी व्यक्ती ही ज्या समाजातील असेल त्या समाजातील ज्या व्यक्तींना राज्य शासनाने याबाबत मान्यता दिली असेल अशा व्यक्तीच्या शिफारशींवरून या कलमाअन्वये प्राधिकारपत्र देण्यात येईल.
धार्मिक विधीसाठी कोणत्याही व्यक्तीस दारूचा उपयोग करणे आवश्यक आहे किंवा कसे याविषयी कोणताही विवाद उद्भवल्यास अशा व्यक्तीस आयुक्ताकडे अर्ज करता येईल. आयुक्त संक्षिप्तरीत्या चौकशी करून धार्मिक विधीसाठी अशा व्यक्तीस दारूचा उपयोग करणे आवश्यक आहे किंवा कसे याविषयी निर्णय देईल.
पोट-कलम (4) अन्वये आयुक्ताने दिलेला निर्णय अंतिम असेल.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

(1)

राज्य शासनास, नियम करून किंवा लेखी आदेश देऊन धार्मिक विधीसाठी दारूचा उपयोग करण्याकरिता कोणत्याही व्यक्तीस प्राधिकारपत्र देण्यास एखाद्या अधिका-यास प्राधिकृत करता येईल :

परंतु, अशी व्यक्ती ज्या समाजातील आहे त्या समाजाच्या धार्मिक तत्त्वांनुसार अशा दारूचा उपयोग करणे आवश्यक आहे अशी प्राधिकृत अधिका-याची खात्री झाली पाहिजे.

(2)

प्राधिकारपत्रांसाठी अर्ज करणारी व्यक्ती ही ज्या समाजातील असेल त्या समाजातील ज्या व्यक्तींना राज्य शासनाने याबाबत मान्यता दिली असेल अशा व्यक्तीच्या शिफारशींवरून या कलमाअन्वये प्राधिकारपत्र देण्यात येईल.

(4)

धार्मिक विधीसाठी कोणत्याही व्यक्तीस दारूचा उपयोग करणे आवश्यक आहे किंवा कसे याविषयी कोणताही विवाद उद्भवल्यास अशा व्यक्तीस आयुक्ताकडे अर्ज करता येईल. आयुक्त संक्षिप्तरीत्या चौकशी करून धार्मिक विधीसाठी अशा व्यक्तीस दारूचा उपयोग करणे आवश्यक आहे किंवा कसे याविषयी निर्णय देईल.

(5)

पोट-कलम (4) अन्वये आयुक्ताने दिलेला निर्णय अंतिम असेल.

सोप्या भाषेत — Rule 45

थोडक्यात: Section 45 मध्ये असे सांगितले आहे की धार्मिक विधीसाठी दारू वापरायला कोणाला परवानगी दिली जाऊ शकते, पण त्यासाठी त्या समाजाचे धार्मिक नियम पाहायचे आहेत आणि समाजातील माण्यताप्राप्त व्यक्तींचा शिफारश घायचा आहे.

---

**विस्तृत समजावून सांगणे:**

**Sub-section (1) — परवानगी देण्याचा अधिकार**
राज्य शासन एक अधिकारीस अधिकृत करू शकते ज्यो धार्मिक पूजा-पाठ करण्यासाठी दारू वापरायची परवानगी देतील.

पण महत्वाचे म्हणजे: ज्या व्यक्तीला परवानगी देणार आहोत, त्याच्या धर्मात दारू वापर हरकतीचा मुद्दा नाही असे निश्चित होणे गरजेचे आहे.

**Sub-section (2) — समाजाच्या सदस्यांचा शिफारश**
परवानगी देण्यापूर्वी त्या व्यक्तीच्या समाजातील महत्वाच्या लोकांनी (ज्यांना राज्य शासनाने मान्यता दिली असेल) शिफारश करायला हवी. म्हणजे समाज आपल्याच व्यक्तीला परवानगी देण्याचा समर्थन करायला हवा.

**Sub-section (4) — विवादात आयुक्ताचा फैसला**
जर काही वाद उठला की "हा दारू धार्मिक कामासाठी खरोखर लागतो का?" तर आयुक्तकडे अर्ज करता येतो. आयुक्त जलद चौकशी करून अंतिम निर्णय देतात.

**Sub-section (5) — अंतिम निर्णय**
आयुक्तांचा फैसला अंतिम असतो — त्यातून पुढे कोणता आवेदन नाही.

Timeline of Orders + Documents affecting Rule 45 Chronological, oldest first. Government Orders are extracted from the printed 2023 manual; Documents are admin-uploaded GRs/circulars/orders.

📖 Printed Excise Manual — page 1022 of 1109

Open in full Excise Manual viewer

LANDMARK Sanjeeva J. Shetty v. The Collector of Pune

Bombay High Court · 15 Jun 2009

Restaurant licence holders under the Bombay Foreign Liquor Rules challenged revised licence fee assessments. The Auditor General had directed application of 2001 Census population data to retroactivel

LANDMARK Mrs. Janaki R. Shetty v. The Collector of Bombay

Bombay High Court · 05 Mar 1993 · 1993(3)BOMCR648

FL-III licence (Permit Room Licence) granted to restaurant proprietor was illegally cancelled based on unpublished circulars imposing 75-meter distance restriction. Court held the distance restriction

Rule 46 Current

Visitor's Permit

The State Government may, by rules or an order in writing, authorise an officer to grant a visitor’s permit for the purchase, possession, use or consumption of foreign liquor to a person who—
(a) (i) is a citizen of a foreign country, or a citizen of India and resides in any part of India, where consumption of alcoholic liquor is not generally prohibited by law; or
(ii) is a citizen of a foreign country or is a citizen of India and resides in any part of India, where consumption of liquor is prohibited by law, but has been consuming such liquor under a permit or other authorization; and
(b) Visits the State for a period of not more than a week.
((2)) Such permit shall be granted ordinarily for a period not exceeding one week at any one time; but may be extended from time to time for further periods not exceeding one week at a time, so however that the total period shall not exceed in the aggregate one month.

(1)

The State Government may, by rules or an order in writing, authorise an officer to grant a visitor’s permit for the purchase, possession, use or consumption of foreign liquor to a person who—

(a) (i) is a citizen of a foreign country, or a citizen of India and resides in any part of India, where consumption of alcoholic liquor is not generally prohibited by law; or

(ii) is a citizen of a foreign country or is a citizen of India and resides in any part of India, where consumption of liquor is prohibited by law, but has been consuming such liquor under a permit or other authorization; and

(b) Visits the State for a period of not more than a week.

(2)

Such permit shall be granted ordinarily for a period not exceeding one week at any one time; but may be extended from time to time for further periods not exceeding one week at a time, so however that the total period shall not exceed in the aggregate one month.

राज्य शासनास नियम करून किंवा लेखी आदेश देऊन, जी व्यक्ती.
(अ) (एक) परदेशी नागरिक असेल किंवा भारताचा नागरिक असून भारताच्या ज्या भागात मद्यार्कयुक्त दारू सेवन करण्यात कायद्याने साधारणत: बंदी करण्यात आली नसेल अशा भागात रहात असेल ; किंवा
(दोन) परेदशी नागरिक असेल किंवा भारताचा नागरिक असेल आणि भारताच्या ज्या भागात मद्यार्कयुक्त दारू सेवन करण्यास कायद्याने बंदी करण्यात आली असेल त्या भागात रहात असेल परंतु असे मद्य, परवाना किंवा इतर प्राधिकारपत्र मिळवून सेवन करीत असेल ; आणि
(ब) एक आठवड्याहून अधिक नसलेल्या मुदतीसाठी राज्यास भेट देत असेल,- अशा व्यक्तीस परदेशी दारू विकत घेण्यासाठी, ती ताब्यात ठेवण्यासाठी, ती वापरण्यासाठी आणि तिचे सेवन करण्यासाठी अभ्यागताचे परवाने देण्यास एखाद्या अधिका-यास प्राधिकृत करता येईल.
असे परवाने कोणत्याही एका वेळी सामान्यत: एका आठवड्याहून अधिक मुदतीकरिता देण्यात येणार नाहीत ; परंतु असा परवाना कोणत्याही एका वेळी जास्तीत जास्त एक आठवड्याच्या आणखी मुदतीसाठी वेळोवेळी वाढविता येईल ; मात्र अशी एकूण मुदत एक महिन्यापेक्षा अधिक असणार नाही.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

(1)

राज्य शासनास नियम करून किंवा लेखी आदेश देऊन, जी व्यक्ती.

(अ) (एक) परदेशी नागरिक असेल किंवा भारताचा नागरिक असून भारताच्या ज्या भागात मद्यार्कयुक्त दारू सेवन करण्यात कायद्याने साधारणत: बंदी करण्यात आली नसेल अशा भागात रहात असेल ; किंवा

(दोन) परेदशी नागरिक असेल किंवा भारताचा नागरिक असेल आणि भारताच्या ज्या भागात मद्यार्कयुक्त दारू सेवन करण्यास कायद्याने बंदी करण्यात आली असेल त्या भागात रहात असेल परंतु असे मद्य, परवाना किंवा इतर प्राधिकारपत्र मिळवून सेवन करीत असेल ; आणि

(ब) एक आठवड्याहून अधिक नसलेल्या मुदतीसाठी राज्यास भेट देत असेल,- अशा व्यक्तीस परदेशी दारू विकत घेण्यासाठी, ती ताब्यात ठेवण्यासाठी, ती वापरण्यासाठी आणि तिचे सेवन करण्यासाठी अभ्यागताचे परवाने देण्यास एखाद्या अधिका-यास प्राधिकृत करता येईल.

(2)

असे परवाने कोणत्याही एका वेळी सामान्यत: एका आठवड्याहून अधिक मुदतीकरिता देण्यात येणार नाहीत ; परंतु असा परवाना कोणत्याही एका वेळी जास्तीत जास्त एक आठवड्याच्या आणखी मुदतीसाठी वेळोवेळी वाढविता येईल ; मात्र अशी एकूण मुदत एक महिन्यापेक्षा अधिक असणार नाही.

सोप्या भाषेत — Rule 46

थोडक्यात: Section 46 मध्ये असे सांगितले आहे की, विदेशी नागरिक किंवा भारतीय नागरिक (जो दारू बंदी नसलेल्या राज्यात राहतात किंवा परवानाधारक आहेत) जर एक आठवड्याहून कमी मुदतीसाठी महाराष्ट्र भेट देत असतील, तर त्यांना फॉरेन लिकर खरेदी व सेवन करण्याचा temporary परवाना दिला जाऊ शकतो.

---

**विस्तृत स्पष्टीकरण:**

**कोणाला परवाना मिळू शकतो?**
- परदेशी नागरिक (विदेशचे)
- किंवा भारतीय नागरिक जो अशा राज्यात राहतात जिथे दारूचे सेवन कायद्याने बंदी नाही
- किंवा भारतीय नागरिक जो दारू बंदी असलेल्या राज्यात राहतात, पण त्यांना पहिलेच दारू सेवन करण्याचा परवाना आहे

**महत्वाची शर्त:**
- व्यक्ती राज्यास 7 दिवसांपेक्षा कमी मुदतीसाठी भेट देत असावी

**परवानाची मुदत:**
- सामान्यत: एका वेळी 7 दिवसांचा परवाना दिला जातो
- गरज असल्यास, आणखी 7 दिवसांसाठी वाढविता येतो
- मात्र एकूण 1 महिन्यापेक्षा जास्त नव्हे

**कोण देतो?**
राज्य शासनाच्या नियमांप्रमाणे नियुक्त अधिकारी हे परवाने देतात।

Timeline of Orders + Documents affecting Rule 46 Chronological, oldest first. Government Orders are extracted from the printed 2023 manual; Documents are admin-uploaded GRs/circulars/orders.

📖 Printed Excise Manual — page 968 of 1109

Open in full Excise Manual viewer

Rule 46A Current

Tourist's permit

The State Government may, by rules or an order in writing, authorise an officer to grant a tourist’s permit to consume, use and buy foreign liquor to a person who is a tourist.

((2)) A tourist’s permit may be granted for the period of the tourist’s intended stay in the State but shall in no case be granted for a period exceeding one month.

((3)) Such permits shall be available at such places as may be fixed by the Commissioner in this behalf.

(1)

The State Government may, by rules or an order in writing, authorise an officer to grant a tourist’s permit to consume, use and buy foreign liquor to a person who is a tourist.

(2)

A tourist’s permit may be granted for the period of the tourist’s intended stay in the State but shall in no case be granted for a period exceeding one month.

(3)

Such permits shall be available at such places as may be fixed by the Commissioner in this behalf.

राज्य शासनास, नियम करून किंवा लेखी आदेश देऊन, प्रवासी व्यक्तीस परदेशी दारू सेवन करण्याकरिता, वापरण्याकरिता व विकत घेण्याकरिता एखादा प्रवाशाचा परवाना देण्यास एखाद्या अधिका-यास प्राधिकृत करता येईल.
प्रवाशाचा परवाना हा, ज्या मुदतीसाठी प्रवाशाचा राज्यात राहण्याचा इरादा असेल त्या मुदतीसाठी देण्यात येईल ; परंतु असा परवाना कोणत्याही बाबतीत एक महिन्याहून अधिक मुदतीसाठी देण्यात येणार नाही.
असे परवाने आयुक्त याबाबत ठरवील अशा ठिकाणी मिळतील.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

(1)

राज्य शासनास, नियम करून किंवा लेखी आदेश देऊन, प्रवासी व्यक्तीस परदेशी दारू सेवन करण्याकरिता, वापरण्याकरिता व विकत घेण्याकरिता एखादा प्रवाशाचा परवाना देण्यास एखाद्या अधिका-यास प्राधिकृत करता येईल.

(2)

प्रवाशाचा परवाना हा, ज्या मुदतीसाठी प्रवाशाचा राज्यात राहण्याचा इरादा असेल त्या मुदतीसाठी देण्यात येईल ; परंतु असा परवाना कोणत्याही बाबतीत एक महिन्याहून अधिक मुदतीसाठी देण्यात येणार नाही.

(3)

असे परवाने आयुक्त याबाबत ठरवील अशा ठिकाणी मिळतील.

सोप्या भाषेत — Rule 46A

थोडक्यात: Section 46A मध्ये परदेशी पर्यटकांना फॉरेन लिकर सेवन करण्याचा अस्थायी परवाना देण्याचा प्रावधान आहे.

**विस्तृत समजावून:**

**१. कोणाला परवाना मिळू शकतो?**
विदेशातून आलेल्या पर्यटकांना राज्य सरकार अनुमती देऊन फॉरेन लिकर खरेदी व सेवन करण्याचा परवाना दिला जाऊ शकतो. हा परवाना देण्याचा अधिकार राज्य सरकार एखाद्या अधिकाऱ्यास देतो.

**२. परवाना कितकाळ वैध राहतो?**
हा परवाना फक्त पर्यटकाच्या राज्यात राहण्याच्या मुदतीसाठीच दिला जाऊ शकतो. पण कोणत्याही परिस्थितीत एक महिन्याहून जास्त मुदतीसाठी दिला जाणार नाही.

**उदाहरण:** जर एक विदेशी पर्यटक २ आठवड्यांसाठी महाराष्ट्रात आहे, तर परवाना २ आठवड्यांसाठी; जर १५ दिवसांसाठी आहे तर १५ दिवसांसाठी दिला जाऊ शकतो.

**३. परवाना कोठे मिळतो?**
या परवान्याचे कार्यालय / स्थान Excise Commissioner ठरवते. पर्यटक त्या निर्दिष्ट ठिकाणी जाऊन परवाना मिळवू शकतो.

Timeline of Orders + Documents affecting Rule 46A Chronological, oldest first. Government Orders are extracted from the printed 2023 manual; Documents are admin-uploaded GRs/circulars/orders.

📖 Printed Excise Manual — page 968 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 965 of 1109

Open in full Excise Manual viewer

Rule 47 Current

Interim permits. अंतरिम परवाने.

Notwithstanding anything contained in sections 40, 40A and 41 the State Government may, by rules or an order in writing, authorize an officer to gtant interim permits to persons applying for permits under any of the said provisions.
((2)) Such interim permits shall not be granted for any period exceeding two months.

(1)

Notwithstanding anything contained in sections 40, 40A and 41 the State Government may, by rules or an order in writing, authorize an officer to gtant interim permits to persons applying for permits under any of the said provisions.

(2)

Such interim permits shall not be granted for any period exceeding two months.

कलम 40, 40-अ व 41ट यांत काहीही अंतर्भूत असले तरी, राज्य शासनास, नियम करून किंवा लेखी आदेश देऊन, उक्त तरतुदींपैकी कोणत्याही तरतुदींअन्वये परवान्यासाठी अर्ज करणा-या व्यक्तींना अंतरिम परवाने देण्यास एखाद्या अधिका-यास प्राधिकृत करता येईल.
असे अंतरिम परवाने दोन महिन्यांपेक्षा अधिक मुदतीसाठी देण्यात येणार नाहीत.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

(1)

कलम 40, 40-अ व 41ट यांत काहीही अंतर्भूत असले तरी, राज्य शासनास, नियम करून किंवा लेखी आदेश देऊन, उक्त तरतुदींपैकी कोणत्याही तरतुदींअन्वये परवान्यासाठी अर्ज करणा-या व्यक्तींना अंतरिम परवाने देण्यास एखाद्या अधिका-यास प्राधिकृत करता येईल.

(2)

असे अंतरिम परवाने दोन महिन्यांपेक्षा अधिक मुदतीसाठी देण्यात येणार नाहीत.

सोप्या भाषेत — Rule 47

थोडक्यात:
Section 47 मध्ये असे सांगितले आहे की राज्य शासन कोणत्याही अधिकाऱ्यास अंतरिम परवाने देण्याचा अधिकार देऊ शकतो, पण असा परवाना फक्त २ महिन्यांपर्यंतच असू शकतो.

---

**विस्तृत समजावणी:**

**कलम 47(1) — अंतरिम परवान्याचा अधिकार:**
- राज्य शासनास एका अधिकाऱ्यास निर्दिष्ट करण्याचा अधिकार आहे जो नव्या परवान्यासाठी अर्ज करणा-या व्यक्तींना "अंतरिम" (तात्पुरते) परवाने देऊ शकेल.
- हे अंतरिम परवाने तेव्हा दिले जातात जेव्हा कोणीच परवान्यासाठी अर्ज करतो पण अभ्यावेदन प्रक्रिया पूर्ण होत नसते.
- राज्य शासन या अधिकाराबद्दल नियम किंवा लेखी आदेश जारी करू शकतो.

**कलम 47(2) — मुदत मर्यादा:**
- अंतरिम परवाना **दोन महिन्यांपेक्षा जास्त** काळासाठी दिला जाऊ शकत नाही.
- याचा अर्थ — अंतरिम परवाना अत्यंत अल्पकालीन आहे, कारण त्या मध्ये नियमितीकरण होणे अपेक्षित आहे.

**सरल उदाहरण:** नव्या दुकानदाराला अंतरिम परवाना २ महिने देऊन त्यास कामकाज सुरू करू दिले जाते, त्यात अंतरे पूर्ण license मिळेपर्यंत.

Rule 48 Current

Permits for consumption or use of intoxicating drugs or opium. मादक औषधीद्रव्ये किंवा अफू सेवन करण्यास किंवा वापरण्यास परवाने

The State Government may, by rules or an order in writing, authorise an officer to grant permits for the consumption or use of intoxicating drugs or opium in such quantities as may be prescribed.
((2)) Such permits shall be granted on the certificate of the Medical Board.

(1)

The State Government may, by rules or an order in writing, authorise an officer to grant permits for the consumption or use of intoxicating drugs or opium in such quantities as may be prescribed.

(2)

Such permits shall be granted on the certificate of the Medical Board.

राज्य शासनास, नियम करून किंवा लेखी आदेश देऊन, विहित करण्यात येईल इतक्या परिमाणात मादक औषधिद्रव्य किंवा अफू सेवन करण्याकरिता किंवा वापरण्याकरिता परवाने देण्यासाठी एखाद्या अधिका-यास प्राधिकृत करता येईल.
असे परवाने वैद्यक मंडळाने प्रमाणपत्र दिल्यावर दिले जातील.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

(1)

राज्य शासनास, नियम करून किंवा लेखी आदेश देऊन, विहित करण्यात येईल इतक्या परिमाणात मादक औषधिद्रव्य किंवा अफू सेवन करण्याकरिता किंवा वापरण्याकरिता परवाने देण्यासाठी एखाद्या अधिका-यास प्राधिकृत करता येईल.

(2)

असे परवाने वैद्यक मंडळाने प्रमाणपत्र दिल्यावर दिले जातील.

सोप्या भाषेत — Rule 48

थोडक्यात:
Section 48 मध्ये असे सांगितले आहे की राज्य शासन मादक औषधे किंवा अफू वापरण्याचे परवाने विशेष परिस्थितीत वैद्यक मंडळाच्या प्रमाणपत्रावर देऊ शकते.

---

**विस्तृत व्याख्या:**

**Section 48(1):** मादक औषधे किंवा अफू देण्याचे अधिकार
• राज्य शासन नियम किंवा लेखी आदेश देऊन एखाद्या अधिकाऱ्याला हक्क देऊ शकते.
• हा अधिकारी मादक औषधे किंवा अफू सेवन/वापरण्यासाठी परवाने देऊ शकते.
• पण परिमाण (quantity) निश्चित असणे गरजेचे आहे — अनियंत्रित नाही.

**Section 48(2):** परवाना देण्याची अट
• असे परवाने केवळ वैद्यक मंडळाने (Medical Board) प्रमाणपत्र दिल्यावरच दिले जाऊ शकते.
• म्हणजे, डॉक्टर/चिकित्सकांच्या मंजुरीशिवाय हे परवाने होणार नाहीत.

**सोप्या शब्दांत:** हा कायदा असे म्हणतो — "कोणीतरी गंभीर आजाराला औषध म्हणून मादक पदार्थ घेऊ शकू शकते, पण त्यासाठी डॉक्टरांची मान्यता आवश्यक आहे. शासन त्यासाठी नियम बनवून अधिकारी नियुक्त करतो."

Rule 48A Current

Permits to be non transferable. परवाने अहस्तांतरणीय असणे.

Permits granted under sections 40, 40A, 40B, 41, 46, 46A, 47 or 48 shall be non-transferable.

कलम 40, 40-अ, 40-ब, 41, 46, 46-अ, 47 किंवा 48 अन्वये मंजूर केलेले परवाने अहस्तांतरणीय असतील.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 48A

थोडक्यात: Section 48A मध्ये असे सांगितले आहे की दारूबंदी कायद्याअंतर्गत दिलेले परवाने दुसऱ्या व्यक्तीला देता येत नाहीत.

---

**तपशीलवार स्पष्टीकरण:**

**परवाना म्हणजे काय?**
परवाना (permit) म्हणजे सरकारने तुम्हाला दिलेली परवानगी. उदा. — दारू विक्री करण्याचा, दारू वापरण्याचा किंवा दारू साठवण्याचा परवाना.

**अहस्तांतरणीय म्हणजे?**
"अहस्तांतरणीय" म्हणजे **हस्तांतरण करता येत नाही** = **दुसऱ्या व्यक्तीला देता येत नाही.**

**व्यावहारिक उदाहरण:**
समजा तुम्हाला शराब दुकान चालविण्याचा परवाना आहे. तुम्ही हा परवाना तुमच्या मित्राला किंवा भावाला देऊ शकत नाही — भले ही तुम्हाला परवाना आवश्यक नसेल.

**जर परवाना बदलायचा असेल तर?**
- नवीन व्यक्तीला नवीन अर्ज करायला हवा
- नवीन निरीक्षण होईल
- नवीन अनुमती मिळायला हवी

**मुख्य बिंदु:** परवाना केवळ ज्या व्यक्तीला दिला गेला आहे तोच वापरू शकतो. कोणीही दुसरी व्यक्ती त्याचा उपयोग करू शकत नाही.

Rule 49 Current

Exclusive privilege of the Government. शासनाचा अनन्य विशेषाधिकार.

Nowithstanding anything contained in this Act, the State Government shall have the exclusive right or privilege of importing, exporting, transporting, manufacturing, bottling, selling, buying, possessing or using any intoxicant, hemp or toddy, and whenever, under this Act or any licence, permit, pass thereunder any fees are levied and collected for any licene, permit, pass, authorisation or other permission given to any person for any such purpose such fees, shall be deemed to include the rent or consideration for the grant of such right or privilege to that person by or on behalf of the State Government.

शासनाचा मादक द्रव्ये, इत्यादी आयात करण्याचा अनन्य विशेषाधिकार आणि आकारल्या जाणा-या फीमध्ये संबंधित व्यक्तीला असा विशेषाधिकार देण्याबद्दलच्या भाड्याचा किंवा मोबदल्याचा समावेश असणे. या अधिनियमात काहीही अंतर्भूत असले तरी, राज्य शासनाला, कोणतेही मादक द्रव्य, भांग किंवा ताडी यांची आयात करण्याचा, निर्यात करण्याचा, वाहतूक करण्याचा, निर्मिती करण्याचा, ती बाटलीत भरण्याचा, त्यांची विक्री करण्याचा, खरेदी करण्याचा, ती जवळ बाळगण्याचा किंवा त्यांचा वापर करण्याचा अनन्य अधिकार किंवा विशेषाधिकार असेल आणि या अधिनियमान्वये किंवा त्याखाली तयार केलेल्या कोणत्याही नियमान्वये किंवा आदेशान्वये, कोणत्याही व्यक्तीला कोणत्याही अशा, प्रयोजनासाठी देण्यात आलेल्या कोणत्याही लायसनसाठी, परवान्यासाठी, पासासाठी, प्राधिकारपत्रासाठी किंवा अन्य परवानगीसाठी कोणतीही फी आकारण्यात आणि वसूल करण्यात आली असेल त्या बाबतीत, अशा फी मध्ये राज्य शासनाकडून किंवा त्याच्या वतीने त्या व्यक्तीला असा अधिकार किंवा विशेषाधिकार दिल्याबद्दलच्या भाड्याचा किंवा मोबदल्याचा समावेश होत असल्याचे मानण्यात येईल.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 49

**थोडक्यात:** Section 49 मध्ये असे सांगितले आहे की शराब, भांग, ताडी यांची आयात-निर्यात, निर्मिती, विक्री इत्यादी शासनाचाच एकमेव अधिकार आहे. जर कोणी व्यक्तीला licence, permit देऊन शासन फी वसूल करत असेल तर ती फी हा त्या विशेषाधिकार (अधिकार) देण्याचा भाडेमोबदला मानला जातो.

---

**विस्तारित समजावणी:**

**शासनाचा एकमेव अधिकार:**
- मादक द्रव्य (शराब), भांग आणि ताडी यांची आयात, निर्यात, वाहतूक, निर्मिती, बाटलीकरण, विक्री, खरेदी, ताब्यात ठेवणे — हे सब काही करण्याचा हक्क फक्त शासनाचाच आहे.
- कोणीही खाजगी व्यक्ती हे काम अनुमती विना करू शकत नाही.

**Licence आणि फी:**
- जर शासन कोणाला licence, permit किंवा pass देत असेल (उदा. दारू दुकान चालविण्याचा), तर त्यासाठी जी फी आकारली जाते ती फी हाच त्या व्यक्तीला विशेषाधिकार (अधिकार) देण्याचा भाडेमोबदला समजला जातो.
- म्हणजे फी = विशेषाधिकार देण्याचा किंमत.

**सरल उदाहरण:**
तुम्हाला बार चालविण्याचा licence दिला. तुम्ही जी फी दिली ती फी हा शासनला शराब विक्री करण्याचा अधिकार तुम्हाला देण्याचा मूल्य मानला जातो.

LANDMARK Smt. Shantabai Baban Muluk v. Smt. Asha Janardhan Chaskar

Writ petition challenging ministerial order allowing revision to re-vote on gram sabha resolution banning liquor shop. Court held minister exceeded revisional powers under BPA s.138 by interfering wit

LANDMARK Jitendra S/o Manindranath Bose v. The State of Maharashtra

A foreign liquor licensee prevented by court order from operating his business sought refund of privilege fees paid during closure. The Full Bench held that under BPA Section 49, privilege fees are ch

LANDMARK Jyoti Partab Lalwani And Anr. vs Collector Of Mumbai And Anr.

Bombay High Court · 17 Sep 2003 · 2004(1) MHLJ 955; 2003 AIH C 4697; (2004) 1 MAH LJ 955; 2004 BOM LR 1 707

Transposition of liquor licence in names of legal heirs upon death of original licensee does not constitute "transfer" under Rule 5 of Privilege Fees Rules and does not attract privilege fees. Court c

LANDMARK Government of Maharashtra and Ors v. M/s. Deokar's Distillery

Whether Maharashtra State may recover supervision charges from liquor licensees with retrospective effect under BPA Section 58A when pay scales are revised. The Court held that the State cannot recove

Smt. Sushilabai Mohansingh Thakur v. The State of Maharashtra and others

Bombay High Court · 21 Jul 2022 · CORRECTED-9-wp-477-2020

Petitioner challenged order demanding licence fee with interest for renewal of CL-III licence from 2014-15 to 2019-20. Court disagreed with prior judgment that interest is payable only from date of de

Rule 50 Current

Deleted. वगळण्यात आले.

[Warehousing of opium.] Deleted by Bom. 22 of 1960, s.34.

(अफू वखारीत ठेवणे.) हे कलम सन 1960 चा मुंबई अधिनियम क्रमांक 22, कलम 34 अन्वये वगळण्यात आले.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 50

थोडक्यात: Section 50 हे कलम सन 1960 मध्ये वगळण्यात आले — आता ते कायदेशीर असे नाही.

---

**विस्तृत माहिती:**

Section 50 मुळात **अफू (opium) वखारीत ठेवण्याबद्दल** होते — म्हणजे अफूचे साठे कसे रक्षित ठेवायचे याविषयी नियम होते.

**पण सन 1960 मध्ये** हे कलम **संपूर्णपणे हटवून दिले** गेले.

याचा अर्थ:
- आज हे कलम **अस्तित्वात नाही**
- याचा कोणीही उल्लेख करू शकत नाही कायदेशीरदृष्ट्या
- जर कोणी Section 50 चा हवाला देऊ लागे, तर तो **कालबाह्य** (obsolete) माहितीचा हवाला देत आहे

**साधेपणाने:** अफूचे वखारीकरण हे विषय आता दारूबंदी कायद्याच्या कोणत्याही कलमात नाही.

Rule 51 Current

Deleted. वगळण्यात आले.

[Rules for sale, etc., of warehoused intoxicant or hemp.] Deleted by Bom. 22of 1960, s.34.

(वखारीत ठेवलेले मादक द्रव्य किंवा भांग यांची विक्री वगैरे यांसाठी नियम.) हे कलम सन 1960 चा मुंबई अधिनियम क्रमांक 22, कलम

34 अन्वये वगळण्यात आले.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 51

थोडक्यात: Section 51 हा कलम आता कायदेशीरपणे वैध नाही — तो सन 1960 मध्ये रद्द करण्यात आला.

---

**विस्तृत माहिती:**

• **कलम 51 काय होते?**
हे कलम warehouse (गोदाम) मध्ये ठेवलेल्या मादक द्रव्य किंवा भांग यांची विक्री कशी करायची, याबद्दल नियम बनवायचे होते.

• **आता स्थिती काय आहे?**
सन 1960 मध्ये महाराष्ट्र दारूबंदी कायदा मध्ये सुधारणा केली गेली. या सुधारणेत (Bombay Act 22 of 1960, Section 34 द्वारे) Section 51 संपूर्णपणे रद्द करण्यात आला.

• **याचा अर्थ?**
आजकाल अगर कोणी Section 51 चा संदर्भ देत असेल तर ती माहिती वैध नाही. कारण तो कलम कायदेशीरपणे अस्तित्वात नाही.

• **व्यावहारिक परिणाम:**
जर warehouse मध्ये मादक द्रव्य किंवा भांग ठेवायची असेल तर आज Section 51 वर अवलंबून राहू शकत नाही — कायद्याचे इतर प्रासंगिक कलम पाहायचे आहेत.

Samrat Beer Bar vs Assistant Commissioner of Income Tax

Tribunal · 21 Jul 2000 · (2001) 69 TTJ (PUNE) 113; (2001) 72 TTJ (PUNE) 827

Partnership running a beer bar challenged block assessment including suppressed food sales and applying 40% gross profit rate. Tribunal held food sales belonged to adjacent separate dining entity (Sam

Rule 52 Current

Authorised officers to grant licences, permits etc. काही बाबतीत लायसने, परवाने व पास देण्याचा प्राधिकृत अधिका-याचा अधिकार.

Notwithstanding anything in this Act, it shall be lawful for any officer authorized by the State Government in this behalf to grant any licences, passes or permits for import, export, transport, possession, sale, buying, cultivation, collection, manufacture, ²[bottling], consumption and use of any intoxicant, hemp, or mhowra flowers or molasses or for the tapping of any toddy producing tree or the drawing of toddy from such tree in case other than those specifically provided under any of the provisions of this Act.

या अधिनियमात काहीही असले तरी राज्य शासनाने याबाबत प्राधिकृत केलेल्या कोणत्याही अधिका-यास कोणतेही मादक द्रव्य, भांग किंवा मोहाची फुले किंवा काकवी आयात करणे, निर्यात करणे, त्यांचे परिवहन करणे, ती जवळ बाळगणे, विकणे, विकत घेणे, त्यांची लागवड करणे, ती गोळा करणे, तयार करणे, बाटलीत भरणे, त्यांचे सेवन करणे व ती वापरणे यांसाठी अथवा ताडी देणारे कोणतेही झाड छेदण्यासाठी किंवा अशा झाडापासून ताडी काढण्यासाठी या अधिनियमाच्या कोणत्याही तरतुदी अन्वये ज्या बाबतीत खास तरतूद करण्यात आली असेल त्या व्यतिरिक्त इतर बाबतीत कोणतीही लायसने, परवाने किंवा पास देता येतील आणि त्याने तसे करणे हे कायदेशीर असेल.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 52

थोडक्यात: Section 52 मध्ये असे सांगितले आहे की राज्य शासनाने प्राधिकृत केलेल्या अधिका-यास दारूबंदी कायद्याच्या सामान्य नियमांपेक्षा वेगळ्या परिस्थितीत विशेष लायसने, परवाने व पास देता येतात.

**तरलीकरण:**

• **मुख्य उद्देश**: अधिनियमाच्या कडक नियमांना अपवाद देणे — काही विशेष बाबतीत फॉरेन लिकर, कंट्री लिकर, भांग, मोलॅसिस, ताडी वगैरेबाबत लायसने दिता येतात.

• **कोण देऊ शकतो?**: राज्य शासनाने मान्यता दिलेला अधिकारी (सहसा उत्पादन शुल्क विभागाचा अधिकारी).

• **कोणते लायसने?**: आयात, निर्यात, परिवहन, स्टॉक, विक्रय, खरेदी, लागवड, संग्रह, निर्माण, बाटली भरणे, सेवन, वापर — हे सर्व.

• **कधी?**: जेव्हा अधिनियमातून सामान्य नियम लागू होत नाहीत किंवा विशेष परिस्थिती असतात.

• **उदाहरण**: औषधीसाठी स्पिरीट, औद्योगिक कामासाठी डिनेचर्ड स्पिरीट, किंवा संशोधन कामासाठी लायसन्स.

**महत्वाचे**: हा अधिकार दुरुपयोग रोखण्यासाठी मर्यादित असून राज्यशासनाचा मंजूरी आवश्यक आहे.

LANDMARK Jitendra S/o Manindranath Bose v. The State of Maharashtra

A foreign liquor licensee prevented by court order from operating his business sought refund of privilege fees paid during closure. The Full Bench held that under BPA Section 49, privilege fees are ch

Samrat Beer Bar vs Assistant Commissioner of Income Tax

Tribunal · 21 Jul 2000 · (2001) 69 TTJ (PUNE) 113; (2001) 72 TTJ (PUNE) 827

Partnership running a beer bar challenged block assessment including suppressed food sales and applying 40% gross profit rate. Tribunal held food sales belonged to adjacent separate dining entity (Sam

Rule 53 Current

General Conditions regarding Licences. लायसने, वगैरे यासंबंधी सर्वसाधारण शर्ती.

All licences, permits, passes, or authorizations granted under this Act shall be in such from and shall, in addition to or in variation or substitution of any of the conditions provided by this Act, be subject to such conditions as may be prescribe and shall be granted on payment of the prescribed fee :

Provided that every licence, permit, pass or authorization shall be granted only on the condition that the person applying undertakes, and in the opinion of the officer authorized to grant the licence, permit, pass or authorization is likely to abide by all the conditions of the licence, permit, pass or authorization and the provisions of this Act.

या अधिनियमाअन्वये दिलेली सर्व लायसने, परवाने, पास किंवा प्राधिकारपत्रे ही विहित करण्यात येईल अशा नमुन्याप्रमाणे असतील. तसेच तीत या अधिनयमान्वये ज्या कोणत्याही शर्तींची तरतूद करण्यात आली असेल त्याशिवाय आणखी किंवा त्यात फेरफार करून किंवा त्यांच्याऐवजी विहित करण्यात येतील अशा शर्तींना अधीन असतील आणि ती विहित करण्यात येईल अशी फी दिल्यानंतर देण्यात येतील ;

परंतु, असे प्रत्येक लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र यांसाठी जो अर्ज करील त्याने आपण अशा लायसनच्या, परवान्याच्या, पासाच्या किंवा प्राधिकारपत्राच्या सर्व शर्तींचे व या अधिनियमाच्या तरतुदींचे पालन करू याबद्दल हमी दिली असेल, आणि अशा शर्तींचे व तरतुदींचे तो पालन करील याबद्दल असे लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र देण्यास प्राधिकृत केलेल्या अधिका-याचे मत झाले तरच त्यास असे लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र देण्यात येईल.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 53

**थोडक्यात:** Section 53 मध्ये असे सांगितले आहे की दारूबंदी कायद्यांतर्गत दिलेली सर्व licence, permit, pass किंवा authorization हे विहित नमुन्यांप्रमाणे असतील, निर्धारित शर्तींचे पालन करतील आणि फी भरून घेतल्या जातील.

---

**तपशीलवार समजावून:**

**लायसन/परवान्याचे नियम:**
- दारूबंदी कायद्यांतर्गत दिलेली कोणतीही licence, permit, pass किंवा authorization सरकारने ठरवलेल्या नमुन्यात असते.
- कायद्यात दिलेल्या शर्तींव्यतिरिक्त सरकार अजून शर्ती जोडू शकते किंवा त्यात बदल करू शकते.

**फी आणि शर्ती:**
- licence देण्यापूर्वी निर्धारित केलेली फी दिली पाहिजे.
- licence वाले व्यक्तीला कायद्याच्या सर्व नियमांचे पालन करावे लागते.

**महत्वाचे:**
- जो व्यक्ती licence घेण्यासाठी अर्ज करतो, तो कायद्याच्या सर्व शर्तींचे पालन करू याचा वचन देतो.
- licence देणाऱ्या अधिकाऱ्याला विश्वास असायला हवा की ही व्यक्ती खरोखर नियमांचे पालन करेल.
- अशा विश्वासानंतरच licence दिली जाते.

Timeline of Orders + Documents affecting Rule 53 Chronological, oldest first. Government Orders are extracted from the printed 2023 manual; Documents are admin-uploaded GRs/circulars/orders.

Full body text not available. No printed page or PDF stored.
Full body text not available. No printed page or PDF stored.

LANDMARK Smt. Shantabai Baban Muluk v. Smt. Asha Janardhan Chaskar

Writ petition challenging ministerial order allowing revision to re-vote on gram sabha resolution banning liquor shop. Court held minister exceeded revisional powers under BPA s.138 by interfering wit

LANDMARK Jitendra S/o Manindranath Bose v. The State of Maharashtra

A foreign liquor licensee prevented by court order from operating his business sought refund of privilege fees paid during closure. The Full Bench held that under BPA Section 49, privilege fees are ch

LANDMARK Baramati Grape Industries Ltd. v. State of Maharashtra

Bombay High Court · 04 Mar 1997 · 1997(3)BOMCR190

Challenge to Maharashtra Ordinance amending Bombay Prohibition Act Section 105 and Rules fixing maximum retail prices of potable liquor. Court upheld the State's power to levy excise duty on alcoholic

Rule 53A Current

To keep measures etc.विवक्षित लायसनदारांनी मापे, वगैरे ठेवणे.

Every person who manufactures or sells any intoxicant or hemp under a licence granted under this Act, shall be bound—

(a)

to equip himself with and keep such measures and weights and such instruments for testing the strength or quality of the intoxicant or hemp as the Collector may prescribe, and to keep the same in good conditions, and

(b)

on a requisition of any Prohibition Officer, duly empowered in this behalf, at any time to measure, weigh or test any intoxicant or hemp in his possession or to have it measured, weighed or tested in such manner as the Prohibition Officer may require.

या अधिनियमान्वये मंजूर केलेल्या लायसनअन्वये जी कोणी व्यक्ती, कोणतेही मादक द्रव्य किंवा भांग तयार करील किंवा विकील अशी प्रत्येक व्यक्ती,-

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

(a)

मादक द्रव्याची किंवा भांगेची तीव्रता किंवा प्रत यांची पारख करण्यासाठी, जिल्हाधिकारी विहित करील अशी वजने व मापे आणि उपकरणे स्वत:जवळ ठेवण्यास आणि ती सुस्थितीत राखण्यास, आणि

(b)

या बाबतीत योग्य रीतीने अधिकार दिलेल्या कोणत्याही दारूबंदी अधिका-याने मागणी केली असता, त्याच्या ताब्यात असलेले कोणतेही मादक द्रव्य किंवा भांग यांची दारूबंदी अधिका-यास आवश्यक वाटेल त्या रीतीने मोजणी करण्यास, तोलण्यास किंवा पारख करण्यास किंवा ती मोजण्याची, तोलण्याची किंवा त्याची पारख करण्याची व्यवस्था करण्यास, बांधलेली असेल.

सोप्या भाषेत — Rule 53A

थोडक्यात: Section 53A मध्ये असे सांगितले की जो कोणी license मिळून मादक द्रव्य किंवा भांग तयार किंवा विकतो, तर त्याला नियमित मापे, वजने आणि पारख करण्याची साधने ठेवणे अनिवार्य आहे आणि दारूबंदी अधिकारी मागल्यास कोणत्याही वेळी त्याच्या द्रव्यांची तपासणी करू शकतात.

---

**विस्तृत समजावणी:**

**भाग (a) — मापे व उपकरणे ठेवणे:**

- जर तुम्ही license घेऊन मादक द्रव्य किंवा भांग बनवत किंवा विकत आहात, तर तुम्हाला योग्य मापे आणि वजने ठेवणे आवश्यक आहे.
- त्या द्रव्याची ताकद किंवा गुणवत्ता तपासण्यासाठी जिल्हाधिकारीने ठरवलेली साधने भी तुमच्याकडे राहावी लागेल.
- ही सगळी मापे आणि साधने सदैव साफ-सुथ्ठ अवस्थेत ठेवावीत.

**भाग (b) — दारूबंदी अधिकाऱ्यांची तपासणी:**

- दारूबंदी अधिकारी कधीही आपल्याला मागणी करू शकतात.
- त्यानंतर तुम्ही तुमच्या ताब्यातील द्रव्यांची मोजणी, तोलणी किंवा पारख करून देऊ शकता.
- किंवा अधिकाऱ्यास ते स्वतः तपासायला देऊ शकता.

**सोप्या भाषेत:** License धारक हा सरकारी तपासणीसाठी तयार असायला हवा.

Rule 54 Current

Powers to cancel or suspend licences. लायसने व परवाने रद्द करण्याचा किंवा तहकूब करण्याचा अधिकार.

The authority granting any licence, permit, pass or authorization under this Act may for reasons to be recorded in writing cancel or suspend it,];
(a) if any fee or duty payable by the holder thereof is not duly paid ;
(b) if the purpose for which the licence, permit, pass or authorization was granted ceases to exist;
(c) in the event of any breach by the holder of such licence, permit, pass or authorization or by his servant or by any one acting with his express or implied permission on his behalf of any of the terms or conditions of such licence, permit, pass or authorization or of any licence, permit, pass or authorization previously held by the holder;
(d) if the holder thereof or any person in the employ of such holder or any person acting with his express or implied permission on his behalf is convicted of any offence under this Act or if the holder of the licence, permit, pass or authorization is convicted of any cognizable and non-bailable offence or of any offence under the Dangerous Drugs Act, 1930 or under the Drugs Act, 1940 or under the Bombay Drugs (Control) Act, 1952]or under the Indian Merchandise Marks Act, 1889, or of any offence punishable under sections 482 to 489 (both inclusive) of the Indian Penal Code, or of any offence punishable under Article 8 of the Schedule to section 167 of the Sea Customs Act, 1878;
(e) if the licence, permit, pass or authorization has been obtained through wilful nmisrepresentation or fraud.
((2)) Where a licence, permit, pass or authorization held by any person is cancelled, under sub-section (7), the authority aforesaid may cancel any other licence, permit, or pass or authorization granted or deemed to have been granted to such person under this Act.
((3)) Notwithstanding anything contained in this section, the State Government may, for reasons to be recorded in writing, suspend or cancel any licence, permit, pass or authorization.

(1)

The authority granting any licence, permit, pass or authorization under this Act may for reasons to be recorded in writing cancel or suspend it,];

(a) if any fee or duty payable by the holder thereof is not duly paid ;

(b) if the purpose for which the licence, permit, pass or authorization was granted ceases to exist;

(c) in the event of any breach by the holder of such licence, permit, pass or authorization or by his servant or by any one acting with his express or implied permission on his behalf of any of the terms or conditions of such licence, permit, pass or authorization or of any licence, permit, pass or authorization previously held by the holder;

(d) if the holder thereof or any person in the employ of such holder or any person acting with his express or implied permission on his behalf is convicted of any offence under this Act or if the holder of the licence, permit, pass or authorization is convicted of any cognizable and non-bailable offence or of any offence under the Dangerous Drugs Act, 1930 or under the Drugs Act, 1940 or under the Bombay Drugs (Control) Act, 1952]or under the Indian Merchandise Marks Act, 1889, or of any offence punishable under sections 482 to 489 (both inclusive) of the Indian Penal Code, or of any offence punishable under Article 8 of the Schedule to section 167 of the Sea Customs Act, 1878;

(e) if the licence, permit, pass or authorization has been obtained through wilful nmisrepresentation or fraud.

(2)

Where a licence, permit, pass or authorization held by any person is cancelled, under sub-section (7), the authority aforesaid may cancel any other licence, permit, or pass or authorization granted or deemed to have been granted to such person under this Act.

(3)

Notwithstanding anything contained in this section, the State Government may, for reasons to be recorded in writing, suspend or cancel any licence, permit, pass or authorization.

(अ) या अधिनियमाअन्वये दिलेले कोणतेही लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र धारण करणा-या व्यक्तीने द्यावयाची कोणतीही फी किंवा शुल्क योग्य रीतीने दिले नाहीतर ;(ब) ज्या कारणासाठी असे लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र देण्यात आले ते कारण नाहीसे झाले तर ;
(क) असे लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र धारण करणा-या व्यक्तीने किंवा त्याच्या नोकराने किंवा त्याच्या स्पष्ट किंवा गर्भित परवानगीने त्याच्या वतीने काम करणा-या कोणत्याही व्यक्तीने असे लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र याच्या कोणत्याही अटीचा किंवा शर्तीचा किंवा ते धारण करणा-या व्यक्तीने पूर्वी जे कोणतेही लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र धारण केले होते त्याच्या कोणत्याही अटीचा किंवा शर्तीचा भंग केला तर ;
(ड) असे लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र धारण करणा-या व्यक्तीस किंवा तिच्या नोकरीत असलेल्या कोणत्याही व्यक्तीस किंवा त्याच्या स्पष्ट किंवा गर्भित परवानगीने त्याच्या वतीने काम करणा-या कोणत्याही व्यक्तीस या अधिनियमाखालील कोणताही अपराध केल्याबद्दल सिद्धापराध ठरविण्यात आले असेल किंवा ते धारण करणा-या व्यक्तीस कोणत्याही दखलपात्र व जामीन घेण्यास अयोग्य असा, कोणताही अपराध केल्याबद्दल किंवा घातक औषधिद्रव्य अधिनियम, 1930 किंवा औषधिद्रव्य अधिनियम, 1940 किंवा मुंबई औषधिद्रव्य (नियंत्रण) अधिनियम, 1952 किंवा भारतीय पण्यचिन्ह अधिनियम, 1889 याखालील अपराध केल्याबद्दल अथवा भारतीय दंड संहिता, कलमे 482 ते 489 (दोन्ही धरून) याअन्वये शिक्षापात्र असलेल्या कोणताही अपराध केल्याबद्दल अथवा समुद्र सीमाशुल्क अधिनियम, 1878, कलम 167 च्या अनुसूचीतील अनुच्छेद 8 अन्वये शिक्षापात्र असलेला कोणताही अपराध केल्याबद्दल सिद्धापराध ठरविण्यात आले तर ;
(ई) असे लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र जाणूनबुजून खोटी कारणे देऊन किंवा लबाडीने प्राप्त केले असेल तर,-
असे कोणतेही लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र मंजूर करणा-या प्राधिका-यास कारणे लेखी नमूद करून असे कोणतेही लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र रद्द करता येईल किंवा तहकूब करता येईल.
कोणत्याही व्यक्तीने धारण केलेले लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र पोट-कलम (1) अन्वये रद्द करण्यात येईल तेव्हा, उपरोक्त प्राधिका-यास या अधिनियमाअन्वये अशा व्यक्तीस दिलेले किंवा दिले आहे असे समजण्यात येणारे कोणतेही इतर लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र रद्द करता येईल.
या कलमात काहीही अंतर्भूत असले तरी, राज्य शासनास, कारणे लेखी नमूद करून कोणतेही लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र रद्द करता येईल किंवा तहकूब करता येईल.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

(1)

(अ) या अधिनियमाअन्वये दिलेले कोणतेही लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र धारण करणा-या व्यक्तीने द्यावयाची कोणतीही फी किंवा शुल्क योग्य रीतीने दिले नाहीतर ;(ब) ज्या कारणासाठी असे लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र देण्यात आले ते कारण नाहीसे झाले तर ;

(क) असे लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र धारण करणा-या व्यक्तीने किंवा त्याच्या नोकराने किंवा त्याच्या स्पष्ट किंवा गर्भित परवानगीने त्याच्या वतीने काम करणा-या कोणत्याही व्यक्तीने असे लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र याच्या कोणत्याही अटीचा किंवा शर्तीचा किंवा ते धारण करणा-या व्यक्तीने पूर्वी जे कोणतेही लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र धारण केले होते त्याच्या कोणत्याही अटीचा किंवा शर्तीचा भंग केला तर ;

(ड) असे लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र धारण करणा-या व्यक्तीस किंवा तिच्या नोकरीत असलेल्या कोणत्याही व्यक्तीस किंवा त्याच्या स्पष्ट किंवा गर्भित परवानगीने त्याच्या वतीने काम करणा-या कोणत्याही व्यक्तीस या अधिनियमाखालील कोणताही अपराध केल्याबद्दल सिद्धापराध ठरविण्यात आले असेल किंवा ते धारण करणा-या व्यक्तीस कोणत्याही दखलपात्र व जामीन घेण्यास अयोग्य असा, कोणताही अपराध केल्याबद्दल किंवा घातक औषधिद्रव्य अधिनियम, 1930 किंवा औषधिद्रव्य अधिनियम, 1940 किंवा मुंबई औषधिद्रव्य (नियंत्रण) अधिनियम, 1952 किंवा भारतीय पण्यचिन्ह अधिनियम, 1889 याखालील अपराध केल्याबद्दल अथवा भारतीय दंड संहिता, कलमे 482 ते 489 (दोन्ही धरून) याअन्वये शिक्षापात्र असलेल्या कोणताही अपराध केल्याबद्दल अथवा समुद्र सीमाशुल्क अधिनियम, 1878, कलम 167 च्या अनुसूचीतील अनुच्छेद 8 अन्वये शिक्षापात्र असलेला कोणताही अपराध केल्याबद्दल सिद्धापराध ठरविण्यात आले तर ;

(ई) असे लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र जाणूनबुजून खोटी कारणे देऊन किंवा लबाडीने प्राप्त केले असेल तर,-

असे कोणतेही लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र मंजूर करणा-या प्राधिका-यास कारणे लेखी नमूद करून असे कोणतेही लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र रद्द करता येईल किंवा तहकूब करता येईल.

(2)

कोणत्याही व्यक्तीने धारण केलेले लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र पोट-कलम (1) अन्वये रद्द करण्यात येईल तेव्हा, उपरोक्त प्राधिका-यास या अधिनियमाअन्वये अशा व्यक्तीस दिलेले किंवा दिले आहे असे समजण्यात येणारे कोणतेही इतर लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र रद्द करता येईल.

(3)

या कलमात काहीही अंतर्भूत असले तरी, राज्य शासनास, कारणे लेखी नमूद करून कोणतेही लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र रद्द करता येईल किंवा तहकूब करता येईल.

सोप्या भाषेत — Rule 54

# Section 54 - लायसन्स/परवाने रद्द किंवा तहकूब करण्याचा अधिकार

## थोडक्यात:
Section 54 मध्ये असे सांगितले आहे की जो अधिकारी लायसन, परवाना किंवा पास देतो, तो व्यक्तीचे fee/duty न दिल्यास, अटी भंग केल्यास किंवा गुन्हेगारी केल्यास हा लायसन रद्द किंवा तहकूब करू शकतो.

---

## विस्तृत समजावणी:

### **Sub-Section (1) - लायसन रद्द/तहकूब करण्याचे कारण:**

जिला अधिकारी किंवा Excise Dept हे 5 कारणांसाठी लायसन रद्द किंवा तहकूब करू शकतो:

**(अ) Fee/Duty न दिल्यास**
- लायसन धारकाने नियमित महिना/वर्ष शुल्क दिले नाहीत तर लायसन रद्द होऊ शकतो.

**(ब) उद्देश नाहीसा झाल्यास**
- लायसन ज्या कारणासाठी दिले होते (उदा: दारूची दुकान) ते कारण समाप्त झाले, तर लायसन रद्द होऊ शकतो.

**(क) अटी/शर्ती भंग झाल्यास**
- लायसन धारक किंवा त्याचा कर्मचारी किंवा त्याच्या परवानगीने काम करणारा व्यक्ती लायसनच्या अटी/शर्ती तोडल्यास.

**(ड) गुन्हेगारीसाठी**
- दारूबंदी कायद्याखाली किंवा Dangerous Drugs Act, 1930 किंवा भारतीय दंड संहिता कलमे 482-489 अंतर्गत सिद्धापराध ठरल्यास.

**(ई) लबाडीने मिळवल्यास**
- जर लायसन खोटे कारण देऊन किंवा धोक्याधारीपणे प्राप्त केला असेल.

---

### **Sub-Section (2) - इतर लायसन्सचा रद्द:**
एक लायसन रद्द झाल्यास, त्या व्यक्तीचे सर्व इतर लायसन्स देखील रद्द करता येतात.

---

### **Sub-Section (3) - राज्य शासनचा अधिकार:**
राज्य शासन स्वतःच (कोणीही अधिकार्‍यावर अवलंबून राहून) लायसन रद्द किंवा तहकूब करू शकतो.

---

## महत्वाची बाब:
**कोणताही निर्णय लेखी कारण नमूद करून घेतला पाहिजे.** सरकारला कारण सांगावे लागते.

Timeline of Orders + Documents affecting Rule 54 Chronological, oldest first. Government Orders are extracted from the printed 2023 manual; Documents are admin-uploaded GRs/circulars/orders.

📖 Printed Excise Manual — page 1102 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 1102 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
Circular 13 Sep 2002 issued by commissioner state excise

Govt control over sales of country liquor देशी मद्याची विक्री कमी दाखविण्यावर शासन नियंत्रण

CLR/SALE/COMM./7

LANDMARK Chandrapur District Liquor Dealers Association v. State of Maharashtra

Liquor license holders and associations in Chandrapur challenged the State's order declaring Chandrapur a dry district effective 1 April 2015, claiming violation of Articles 14 and 21. The petitioners

LANDMARK Vijay Narayan Pallewar and Others v. State of Maharashtra

Petitioners challenged declaration of Chandrapur as dry district under Prohibition Act Section 139(1). Key contentions: ban selection arbitrary (not all-Maharashtra policy), Deotale Committee Report f

LANDMARK Ganesh Narayan Jivtode and Others v. The State of Maharashtra

Licensees and traders' associations challenge the State's declaration of Chandrapur as a dry district from 1.4.2015, claiming violation of Articles 14 and 21. Petitioners contest the Deotale Committee

LANDMARK Smt. Shantabai Baban Muluk v. Smt. Asha Janardhan Chaskar

Writ petition challenging ministerial order allowing revision to re-vote on gram sabha resolution banning liquor shop. Court held minister exceeded revisional powers under BPA s.138 by interfering wit

LANDMARK Jitendra S/o Manindranath Bose v. The State of Maharashtra

A foreign liquor licensee prevented by court order from operating his business sought refund of privilege fees paid during closure. The Full Bench held that under BPA Section 49, privilege fees are ch

Rule 55 Current

No compensation or refund of fee for cancellation or suspension. लायसने, वगैरे धारण करणा-या व्यक्तीस ते रद्द केल्याबद्दल किंवा तहकूब केल्याबद्दल भरपाई मिळण्याचा किंवा फी परत मिळण्याचा हक्क असणार नाही.

No holder of a licence, permit, pass or authorization shall be entitled to any compensation for the cancellation or suspension of the licence, permit, pass or authorization under section 54 nor to a refund of any fee or deposit made in respect thereof.

लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र धारण करणा-या कोणत्याही व्यक्तीस कलम 54 अन्वये ते रद्द केल्याबद्दल किंवा तहकूब केल्याबद्दल कोणतीही भरपाई मिळण्याचा किंवा त्याबाबत दिलेली कोणतीही फी किंवा अनामत रक्कम परत मिळण्याचा हक्क असणार नाही.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 55

थोडक्यात: Section 55 मध्ये असे सांगितले आहे की licence, permit, pass किंवा authorization रद्द किंवा suspend झाल्यास त्याचे भरपाई किंवा फी परत मिळणार नाही.

विस्तारित समजावूनः

**licence/permit/pass रद्द वा suspend होतात तेव्हा:**
- तुमचे licence किंवा permit Section 54 अन्वये रद्द किंवा suspend केले जाऊ शकते (कायद्याचे उल्लंघन केल्यास, अटी पूरी न केल्यास इत्यादी कारणांसाठी)

**त्याचा अर्थ:**
- तुम्हाला licence रद्द होण्याबद्दल कोणतीही भरपाई (compensation) मिळणार नाही
- फी परत मिळणार नाही
- Deposit/अनामत रक्कम परत मिळणार नाही

**साधा भाषेत:**
जर तुमच्या दारू दुकानाचा licence रद्द झाला तर तुम्ही "भाऊ, मी भरलेल्या रक्कमेची परतफेड करा" असे मागू शकणार नाही. कायदा असे कहते की एकदा रद्द झाले तर तो पैसा गेला समजून घ्यावा.

**उदाहरणः** तुमच्या दुकानातून अवैध दारू मिळाले, म्हणून licence रद्द केले. तुमने १०,००० रुपये license fee दिले होते — तो परत मिळणार नाही.

LANDMARK Jitendra S/o Manindranath Bose v. The State of Maharashtra

A foreign liquor licensee prevented by court order from operating his business sought refund of privilege fees paid during closure. The Full Bench held that under BPA Section 49, privilege fees are ch

Rule 56 Current

Cancellations for other reasons. इतर कारणांसाठी रद्द करणे.

(1) Whenever the authority granting a licence, permit, pass or authorization considers that it should be cancelled for any cause other than those specified in section 54, he may cancel it either—
(a) on the expiration of not less than fifteen days’ notice in writing of his intention to do so; or
(b) Forthwith without notice, recording his reasons in writing for doing so.
((2)) Where a licence, permit, pass or authorization is cancelled under sub-section (1), a part of the fee for the licence, permit, pass or authorization proportionate to the unexpired portion of the term thereof and the deposit made by the holder thereof in respect of such licence, permit, pass or authorization shall be refunded to him after deducting any amount due from him to the State Government.

(1)

(1) Whenever the authority granting a licence, permit, pass or authorization considers that it should be cancelled for any cause other than those specified in section 54, he may cancel it either—

(a) on the expiration of not less than fifteen days’ notice in writing of his intention to do so; or

(b) Forthwith without notice, recording his reasons in writing for doing so.

(2)

Where a licence, permit, pass or authorization is cancelled under sub-section (1), a part of the fee for the licence, permit, pass or authorization proportionate to the unexpired portion of the term thereof and the deposit made by the holder thereof in respect of such licence, permit, pass or authorization shall be refunded to him after deducting any amount due from him to the State Government.

कलम 54 मध्ये विनिर्दिष्ट केलेल्या कारणांव्यतिरिक्त इतर कोणत्याही कारणासाठी एखादे लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्रट रद्द करण्यात यावे असे ते देणा-या प्राधिका-यास वाटेल तेव्हा, त्यास,-
(अ) तसे करण्याचा आपला इरादा आहे याविषयी कमीत कमी पंधरा दिवसांची जी लेखी नोटीस देण्यात येईल तिची मुदत संपल्यानंतर ; अथवा
(ब) तसे करण्याबद्दल आपली कारणे नोटीस न देता नमूद करून ताबडतोब, असे लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र रद्द करता येईल.
पोट-कलम (1) अन्वये लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र रद्द करण्यात आल्यास, अशा लायसनच्या, परवान्याच्या, पासाच्या किंवा प्राधिकारपत्राच्या मुदतीपैकी न संपलेल्या मुदतीच्या प्रमाणातील त्याच्या फीचा भाग आणि अशा लायसनच्या, परवानाच्या, पासाच्या किंवा प्राधिकारपत्राच्या संबंधातील ते धारण करणारांने ठेवलेली अनामत रक्कम ही, त्याजकडून राज्य शासनास येणे असलेली रक्कम वजा केल्यानंतर त्यास परत करण्यात येईल.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

(1)

कलम 54 मध्ये विनिर्दिष्ट केलेल्या कारणांव्यतिरिक्त इतर कोणत्याही कारणासाठी एखादे लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्रट रद्द करण्यात यावे असे ते देणा-या प्राधिका-यास वाटेल तेव्हा, त्यास,-

(अ) तसे करण्याचा आपला इरादा आहे याविषयी कमीत कमी पंधरा दिवसांची जी लेखी नोटीस देण्यात येईल तिची मुदत संपल्यानंतर ; अथवा

(ब) तसे करण्याबद्दल आपली कारणे नोटीस न देता नमूद करून ताबडतोब, असे लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र रद्द करता येईल.

(2)

पोट-कलम (1) अन्वये लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र रद्द करण्यात आल्यास, अशा लायसनच्या, परवान्याच्या, पासाच्या किंवा प्राधिकारपत्राच्या मुदतीपैकी न संपलेल्या मुदतीच्या प्रमाणातील त्याच्या फीचा भाग आणि अशा लायसनच्या, परवानाच्या, पासाच्या किंवा प्राधिकारपत्राच्या संबंधातील ते धारण करणारांने ठेवलेली अनामत रक्कम ही, त्याजकडून राज्य शासनास येणे असलेली रक्कम वजा केल्यानंतर त्यास परत करण्यात येईल.

सोप्या भाषेत — Rule 56

थोडक्यात: Section 56 मध्ये असे सांगितले आहे की लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र देणारा प्राधिकारी त्याला Section 54 मध्ये सांगितलेल्या कारणांव्यतिरिक्त इतर कारणांसाठी रद्द करू शकतो — एकतर १५ दिवसांची नोटीस देऊन किंवा लगेचच नोटीस न देताच, आणि रद्द करताना partially fee आणि deposit परत करावा लागतो.

---

**विस्तृत समजावून:**

**Sub-Section (1) — दोन पद्धती:**

लायसन/परवाना/पास/प्राधिकारपत्र रद्द करण्याचे दोन मार्ग आहेत:

**(अ) नोटीस देऊन रद्द करणे:**
- प्राधिकारीला कमीत कमी १५ दिवसांची लेखी नोटीस देणी पडते.
- नोटीसमध्ये "मी हे रद्द करणार आहे" असे सांगावे लागते.
- १५ दिवस संपल्यानंतर रद्द करू शकतो.
- हा "fair" (न्याय्य) तरीका आहे.

**(ब) तलाशीने (जरूरीच!) रद्द करणे:**
- कोणतीच नोटीस न देता लगेचच रद्द करू शकतो.
- पण प्राधिकारीला आपली कारणे लेखीरूपे नोंदवणी आवश्यक आहे.
- हा गंभीर परिस्थितीत वापरला जातो.

---

**Sub-Section (2) — पैसे परत करणे:**

रद्द झाल्यावर:
- ज्या महिन्यांची (months) मुदत बाकी राहिली असेल, त्या प्रमाणे **fee** परत देणी पडते.
- ज्या **deposit (अनामत रक्कम)** दिली होती, ते परत करावे लागते.
- **लेकिन:** जर holder (लायसन धारक) कोणतेही पैसे राज्य शासनाला देणे असेल (कर, जरिवाना इ.), ते आधी वजा करून बाकी रक्कम परत करावी.

उदाहरण: ५०० रुपये fee दिली, १ वर्षाचा license, ३ महीन्याचा वापरून रद्द झाले = ९ महीन्यांची fee (≈ ३७५ रु.) परत मिलेल, deposits + बाकी कर्ज वजा करून.

LANDMARK Chandrapur District Liquor Dealers Association v. State of Maharashtra

Liquor license holders and associations in Chandrapur challenged the State's order declaring Chandrapur a dry district effective 1 April 2015, claiming violation of Articles 14 and 21. The petitioners

LANDMARK Vijay Narayan Pallewar and Others v. State of Maharashtra

Petitioners challenged declaration of Chandrapur as dry district under Prohibition Act Section 139(1). Key contentions: ban selection arbitrary (not all-Maharashtra policy), Deotale Committee Report f

LANDMARK Ganesh Narayan Jivtode and Others v. The State of Maharashtra

Licensees and traders' associations challenge the State's declaration of Chandrapur as a dry district from 1.4.2015, claiming violation of Articles 14 and 21. Petitioners contest the Deotale Committee

LANDMARK Jitendra S/o Manindranath Bose v. The State of Maharashtra

A foreign liquor licensee prevented by court order from operating his business sought refund of privilege fees paid during closure. The Full Bench held that under BPA Section 49, privilege fees are ch

Sou. Kamlabai Kallappa Kumasage v. The Collector, Sangli

Bombay High Court · 13 Dec 2018 · WP12477/2018, Bombay High Court

Petition challenging permanent cancellation of FL-III foreign liquor licence by Collector Sangli under Section 56(1)(b) of Maharashtra Prohibition Act was withdrawn with liberty to file appeal under S

Rule 57 Current

Attachment of licence. लायसन जप्त करणे.

Notwithstanding anything contained in any other section, when a licence is liable under that section to cancellation owing to default in the payment of any duty or fee payable by the holder thereof, the authority granting the licence may attach and take such licence under management, and if the profit received from such management after meeting all the expenses of such attachment and management are less than the amount of the arrears for which the licence was attached and the amount falling due on such licence during the remaining period of such licence the difference shall be recovered from the licensee as if it were a duty or fee leviable under any one of the provision of this Act, and in the event of the said profits exceeding the amount so due under the licence, the licensee shall not be entitled to receive any of the said profits.

कोणत्याही इतर कलमात काहीही अंतर्भूत असले तरी, लायसन धारण करणा-या व्यक्तीने द्यावयाचे कोणतेही शुल्क किंवा फी देण्यात कसूर केल्यामुळे ते लायसन त्या कलमाअन्वये रद्द होण्यास पात्र होईल तेव्हा, असे लायसन देणा-या प्राधिका-यास ते जप्त करण्याचा व त्याअन्वये चालणारा धंदा आपल्या व्यवस्थेखाली घेण्याचा अधिकार आहे आणि अशा व्यवस्थेपासून झालेल्या नफ्याची रक्कम ही, अशा जप्तीबद्दल व व्यवस्थेबद्दल झालेला सर्व खर्च भागविण्यात आल्यानंतर, थकबाकीच्या ज्या रकमेसाठी असे लायसन जप्त करण्यात आले ती रक्कम आणि अशा लायसनच्या बाकीच्या मुदतीत त्याबद्दल द्यावयाची रक्कम त्यांच्यापेक्षा कमी असेल तर, अशी कमी पडणारी रक्कम, जणू ती या अधिनियमाच्या कोणत्याही एका तरतुदीअन्वये द्यावयाचे शुल्क किंवा फी आहे अस समजून, लायसनदाराकडून वसूल करण्यात येईल ; परंतु अशी नफ्याची रक्कम लायसनअन्वये द्यावयाच्या रकमेपेक्षा अधिक झाल्यास, अशा कोणत्याही फायद्याची रक्कम मिळण्याचा लायसनदारास हक्क असणार नाही.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 57

थोडक्यात: Section 57 मध्ये असे सांगितले आहे की जर licence धारक शुल्क किंवा fee देण्यात चूक करेल, तर अधिकारी त्या licence जप्त करून व्यवसाय आपल्या हातात घेऊ शकतो.

---

**विस्तार:**

**licence जप्त करणे:**
- जर तुम्ही शुल्क किंवा fee देण्यात चूक करला, तर सरकारी अधिकारी तुमचा licence जप्त करून त्या व्यवसायाची व्यवस्थापना स्वत: करू शकतो.

**नफ्याचे हिशेब:**
- अधिकारी त्या व्यवसायातून जो नफा मिळवतो, त्यातून सर्व खर्च (जप्तीचा खर्च, व्यवस्थापनचा खर्च) वजा करतो.

**तुमची थकबाकी:**
- ज्या रकमेसाठी licence जप्त करण्यात आले, तिच्याशिवाय licence चालूच असताना आणखी द्यावयाचे शुल्क असेल तर हे दोन्ही मिळवून हिशेब करतो.

**अगर नुकसान हरकत?**
- अगर नफा थकबाकीपेक्षा कमी असेल, तर फरक तुमच्याकडून tax असल्याप्रमाणे वसूल करतो.
- अगर नफा अधिक असेल, तर तुम्हाला तो नफा मिळणार नाही — तो सरकार ठेवून घेतो.

**सोप्या भाषेत:** तुम्हाला दिलेल्या licence चे दायित्व तुम्ही पूरे न केले तर सरकार त्याचा व्यवसाय चलविून होणा-या नफ्यापासून आपली थकबाकी वसूल करेल.

Rule 58 Current

Licence not to be sold or attached. लायसनअन्वये असलेला हक्क, स्वामित्त्वहक्क किंवा हितसंबंध आदेशिकेची बजावणी करताना विकला जाण्यास किंवा जप्त केला जाण्यास पात्र नसणे.

Notwithstanding anything contained in any law for the time being in force no right, title or interest in any licence, permit, pass or authorization granted under this Act shall be liable to be sold, transferred or attached in execution of any process of any civil or any other court.

त्या त्या वेळी अंमलात असलेल्या कोणत्याही कायद्यात काहीही अंतर्भूत असले तरी, अधिनियमाअन्वये दिलेले कोणतेही लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र यातील कोणताही हक्क, स्वामित्वहक्क किंवा हितसंबंध कोणत्याही दिवाणी न्यायालयाने किंवा कोणत्याही इतर न्यायालयाने दिलेल्या कोणत्याही आदेशिकेची बजावणी करताना विकता येणार नाही, हस्तांतरित करता येणार नाही किंवा जप्त करता येणार नाही.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 58

थोडक्यात: Section 58 म्हणते की दारूबंदी कायद्याअंतर्गत दिलेले licence, permit, pass किंवा authorization कोणत्याही न्यायालयाचे आदेश पाळताना विकले किंवा जप्त केले जाऊ शकत नाहीत.

विस्तार:

• **Licence विकता येत नाही** — जर तुमच्याकडे दारूबंदी कायद्यानुसार दारू विकण्याचा licence असेल, तर तुम्ही त्याला दुसऱ्या व्यक्तीला विकू शकत नाही.

• **कोणत्याही कर्जाचे सुरक्षा बनवता येत नाही** — जर तुमच्यावर कर्ज असेल आणि कर्जदार म्हणून तुम्हाला कोर्टाचा आदेश मिळाला तर तुमचा licence जप्त करून कर्ज वसूल करता येत नाही.

• **हे नियम अटूट आहेत** — दुसरा कोणताही कायदा असले तरी हा नियम बदलू शकत नाही.

• **का असे नियम?** — कारण licence हा फक्त विशेष परवानगी आहे, व्यक्तिगत मालमत्ता नाही. सरकारने हा परवाना शर्तीवर दिला आहे, तर तो व्यक्तिगत संपत्ती म्हणून वर्तन करता येत नाही.

उदाहरण: तुमचा licence आहे आणि तुम्ही कर्ज घेतला. कर्जदार कोर्टात तुमचा licence जप्त करायला आणि विकायला सांगितले तरी कोर्ट त्याला मान्य करू शकत नाही.

Income-Tax Officer v. Novelty Wine Traders

Tribunal · 04 Feb 1987 · [1987] 21 ITD 377 (Pune)

Partnership formed by wholesale liquor licence-holder with third parties without prior excise authority approval violates Rule 21(1) of Bombay Foreign Liquor Rules 1953. Licence is personal; unauthori

Pritpal Singh Rattan Singh v. The Chief Commissioner Of Delhi

Bombay High Court · 03 Feb 1965 · AIR 1966 Punjab 4

Chemist challenges notification declaring all spirituous preparations with >20% proof alcohol as liquor and the resulting import/export/possession rules. Court upholds the notification and rules as va

Rule 58A Current

Supervision over manufacture etc. उत्पादन, वगैरेवर देखरेख ठेवणे.

The State Government may be general or special order direct that the manufacture, import, export, transport, storage, sale, purchase, use, collection or cultivation of any intoxicant, denatured spirituous preparation, hemp, mhowra flowers, or molasses shall be under the supervision of such Prohibition and Excise or Police staff as it may deem proper to appoint, and that the cost of such staff shall be paid to the State Government by the person manufacturing, importing, exporting, transporting, storing, selling, purchasing, using, collecting or cultivating the intoxicant, denatured spirituous preparation, hemp, mhowra flowers or molasses

: Provided that, the State Government may exempt any class of persons or institutions from paying the whole or any part of the cost of such staff.

राज्य शासनास सर्वसाधारण किंवा विशेष आदेशाद्वारे असा निदेश देता येईल की, कोणतेही मादक द्रव्य विप्रकृत मद्यसारयुक्त सिद्धपदार्थ, भांग, मोहाची फुले किंवा काकवी यांचे उत्पादन, आयात, निर्यात, परिवहन, साठा, विक्री, खरेदी, वापर, ती गोळा करणे किंवा त्यांची लागवड करणे हे राज्य शासनास ज्यांची नेमणूक करणे योग्य वाटेल अशा दारूबंदी व उत्पादनशुल्क कर्मचारीवर्गाच्या किंवा पोलीस कर्मचारीवर्गाच्या देखरेखीखाली करण्यात येईल ; आणि असे मादक द्रव्य, विप्रकृत मद्यसारयुक्त सिद्धपदार्थ, भांग, मोहाची फुले किंवा काकवी यांचे उत्पादन, आयात, निर्यात, परिवहन, साठा, विक्री, खरेदी, वापर किंवा ती गोळा करणा-या किंवा त्यांची लागवड करणा-या व्यक्तीकडून अशा कर्मचारीवर्गाचा खर्च देण्यात

येईल :

परंतु, राज्य शासनास व्यक्तींच्या किंवा संस्थेच्या कोणत्याही वर्गास अशा कर्मचारीवर्गाच्या खर्चाची संपूर्ण रक्कम किंवा त्याचा भाग देण्यापासून सूट देता येईल.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 58A

थोडक्यात: Section 58A मध्ये असे सांगितले आहे की, मादक द्रव्य, डिनेचर्ड स्पिरिट, भांग, मोहाची फुले किंवा मोलॅसिस यांचे उत्पादन, आयात, निर्यात, परिवहन, साठा, विक्री, खरेदी, वापर किंवा लागवड करण्यावर राज्य शासन देखरेख ठेवू शकते आणि त्या देखरेखीचा खर्च संबंधित व्यक्तीला भरावा लागतो.

---

**विस्तृत समजावून सांगणे:**

**राज्य शासनाचा अधिकार:**
राज्य शासन सर्वसाधारण किंवा विशेष आदेश देऊन असा निर्णय घेऊ शकते की, कोणत्याही मादक द्रव्याचे उत्पादन, आयात, निर्यात, परिवहन, साठा, विक्री, खरेदी, वापर, गोळा करणे किंवा लागवड करणे हे Prohibition and Excise किंवा Police कर्मचारींच्या देखरेखीखाली करावे लागेल.

**खर्च कोणी भरेल?**
या देखरेखीचा खर्च जो व्यक्ती किंवा संस्था या मादक द्रव्यांसह काम करत आहे त्यांना राज्य शासनाला भरावा लागतो. म्हणजे, जो उत्पादन करतो, आयात करतो, विक्री करतो वगैरे — त्या सर्वांना देखरेखीचा खर्च देय आहे.

**अपवाद (Provided clause):**
परंतु राज्य शासन काही विशेष वर्गातील व्यक्तींना किंवा संस्थांना संपूर्ण खर्च किंवा त्याचा काही भाग देण्यापासून सूट देऊ शकते.

Timeline of Orders + Documents affecting Rule 58A Chronological, oldest first. Government Orders are extracted from the printed 2023 manual; Documents are admin-uploaded GRs/circulars/orders.

📖 Printed Excise Manual — page 352 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 352 of 1109

Open in full Excise Manual viewer

LANDMARK Government of Maharashtra and Ors v. M/s. Deokar's Distillery

Whether Maharashtra State may recover supervision charges from liquor licensees with retrospective effect under BPA Section 58A when pay scales are revised. The Court held that the State cannot recove

M/S Vidarbha Liquor Corporation vs The State Of Maharashtra

Nagpur Bench · 24 Feb 2015 · 2015 Bombay High Court (Nagpur Bench)

Licensee challenged retrospective recovery of supervision charges following 6th wage revision with effect from 1.1.2006. Court held State entitled to recover arrears of supervision cost under Section

Rule 59 Current

Commissioner to require licencee to dispose of stocks. लायसन धारण करणा-या व्यक्तीस किंवा मालकास साठ्याची विल्हेवाट लावण्याविषयी फर्माविण्याचा आयुक्ताचा अधिकार.

Notwithstanding the fact that the period during which any licence, permit, pass or authorization is to be in force has not expired, the Commissioner may direct the holder thereof to dispose of his stock of intoxicant, denatured spirituous preparation, or hemp or mhowra flowers before such date as may be specified in the order.

((1A)) the Commissioner may also direct the owner of the stock of any intoxicant, denatured spirituous preparation, hemp or mhowra flowers who does not hold any licence, permit, pass or authorization for such stock to dispose of the said stock before such date as may be specified in the order, and the owner shall comply with such direction.
((2)) Any stock intoxicant denatured spirituous preparation, hemp or mhowra flowers left undisposed of after the date so specified shall, together with receptacles or packages in which it is contained, be liable to forfeiture to the State Government] by the order of the Commissioner. On the cancellation or the expiry of the period of any licence, permit, pass or authorization, the Commissioner may also direct that any stock of any intoxicant, denatured spirituous preparation, hemp or mhowra flowers remaining with the holder of the licence, permit, pass or authorization together with receptacles or packages thereof be forfeited to the State Government.
((3)) If the articles which are forfeited under sub-section (2) are sold, the Commissioner may, if he thinks fit, order the whole or any portion of the sale proceeds of such articles to be paid to the owner thereof.
((4)) No direction or order under sub-sections (1), (1-A), (2) or (3) shall be made unless the person likely to be adversely affected by such direction or order is given reasonable opportunity of being heard, and the reasons for the direction given or order made are recorded in writing by the Commissioner.

(1)

Notwithstanding the fact that the period during which any licence, permit, pass or authorization is to be in force has not expired, the Commissioner may direct the holder thereof to dispose of his stock of intoxicant, denatured spirituous preparation, or hemp or mhowra flowers before such date as may be specified in the order.

(1A)

the Commissioner may also direct the owner of the stock of any intoxicant, denatured spirituous preparation, hemp or mhowra flowers who does not hold any licence, permit, pass or authorization for such stock to dispose of the said stock before such date as may be specified in the order, and the owner shall comply with such direction.

(2)

Any stock intoxicant denatured spirituous preparation, hemp or mhowra flowers left undisposed of after the date so specified shall, together with receptacles or packages in which it is contained, be liable to forfeiture to the State Government] by the order of the Commissioner. On the cancellation or the expiry of the period of any licence, permit, pass or authorization, the Commissioner may also direct that any stock of any intoxicant, denatured spirituous preparation, hemp or mhowra flowers remaining with the holder of the licence, permit, pass or authorization together with receptacles or packages thereof be forfeited to the State Government.

(3)

If the articles which are forfeited under sub-section (2) are sold, the Commissioner may, if he thinks fit, order the whole or any portion of the sale proceeds of such articles to be paid to the owner thereof.

(4)

No direction or order under sub-sections (1), (1-A), (2) or (3) shall be made unless the person likely to be adversely affected by such direction or order is given reasonable opportunity of being heard, and the reasons for the direction given or order made are recorded in writing by the Commissioner.

कोणतेही लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र ज्या मुदतीपर्यंत अंमलात असेल ती मुदत संपली नाही तरीही आयुक्तास ते धारण करणा-या व्यक्तीला आदेश देऊन, अशा आदेशात विनिर्दिष्ट करण्यात येईल अशा दिनांकापूर्वी मादक द्रव्य विप्रकृत मद्यसारयुक्त सिद्धपदार्थ किंवा भांग किंवा मोहाची फुले यांचा त्याच्यापाशी जो साठा असेल त्याची विल्हेवाट लावण्याविषयी निदेश देण्याचा अधिकार आहे.
तसेच, आयुक्तास, कोणतेही मादक द्रव्य, विप्रकृत मद्यसारयुक्त सिद्धपदार्थ, भांग किंवा मोहाची फुले याच्या साठ्याचा जो मालक असेल व जो त्यासाठी कोणतेही लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र धारण करीत असेल त्याला आदेशात विनिर्दिष्ट करण्यात येईल अशा दिनांकापूर्वी अशा साठ्याची विल्हेवाट लावण्याविषयी निदेश देता येईल ; आणि मालक अशा निदेशाचे पालन करील.
अशा रीतीने विनिर्दिष्ट केलेल्या दिनांकानंतर, मादक द्रव्य, विप्रकृत मद्यसारयुक्त सिद्धपदार्थ, भांग किंवा मोहाची फुले यांचा विल्हेवाट न लावता शिल्लक राहिलेला कोणताही साठा, तो ज्यात असेल त्या पात्रांसह किंवा संवेष्टनासह, आयुक्ताच्या, आदेशावरून राज्य शासनाकडे, जमा करता येईल. कोणतेही लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र रद्द केल्यानंतर किंवा त्याची मुदत, संपल्यानंतर आयुक्तास, असाही निदेश देता येईल की, लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र धारण करणा-या व्यक्तीपाशी कोणतेही मादक द्रव्य, विप्रकृत मद्यसारयुक्त सिद्धपदार्थ, भांग किंवा मोहाची फुले यांचा शिल्लक राहिलेला कोणताही साठा, तो ज्यात असेल त्या पात्रासह किंवा संवेष्टनासह राज्य शासनाकडे, जमा करण्यात यावा.
पोट-कलम (2) अन्वये सरकारजमा केलेल्या वस्तू विकण्यात आल्या तर, आयुक्तास योग्य वाटल्यास, अशा वस्तू विकून आलेली सबंध रक्कम किंवा तिचा कोणताही भाग त्याच्या मालकास देण्यात यावा असा आदेश देता येईल.
पोट-कलमे (1), (1-अ), (2) किंवा (3) अन्वयेचा कोणताही निदेश किंवा आदेश हा, अशा निदेशामुळे किंवा आदेशामुळे ज्या व्यक्तीवर प्रतिकूल परिणाम होण्याचा संभव असेल अशाव्यक्तीस आपले म्हणणे मांडण्याची संधी दिली असल्याशिवाय आणि आयुक्ताने, दिलेल्या निदेशाबद्दलच्या किंवा केलेल्या आदेशाबद्दलच्या कारणांची लेखी नोंद केलेली असल्याशिवाय, देता येणार नाही.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

(1)

कोणतेही लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र ज्या मुदतीपर्यंत अंमलात असेल ती मुदत संपली नाही तरीही आयुक्तास ते धारण करणा-या व्यक्तीला आदेश देऊन, अशा आदेशात विनिर्दिष्ट करण्यात येईल अशा दिनांकापूर्वी मादक द्रव्य विप्रकृत मद्यसारयुक्त सिद्धपदार्थ किंवा भांग किंवा मोहाची फुले यांचा त्याच्यापाशी जो साठा असेल त्याची विल्हेवाट लावण्याविषयी निदेश देण्याचा अधिकार आहे.

(1A)

तसेच, आयुक्तास, कोणतेही मादक द्रव्य, विप्रकृत मद्यसारयुक्त सिद्धपदार्थ, भांग किंवा मोहाची फुले याच्या साठ्याचा जो मालक असेल व जो त्यासाठी कोणतेही लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र धारण करीत असेल त्याला आदेशात विनिर्दिष्ट करण्यात येईल अशा दिनांकापूर्वी अशा साठ्याची विल्हेवाट लावण्याविषयी निदेश देता येईल ; आणि मालक अशा निदेशाचे पालन करील.

(2)

अशा रीतीने विनिर्दिष्ट केलेल्या दिनांकानंतर, मादक द्रव्य, विप्रकृत मद्यसारयुक्त सिद्धपदार्थ, भांग किंवा मोहाची फुले यांचा विल्हेवाट न लावता शिल्लक राहिलेला कोणताही साठा, तो ज्यात असेल त्या पात्रांसह किंवा संवेष्टनासह, आयुक्ताच्या, आदेशावरून राज्य शासनाकडे, जमा करता येईल. कोणतेही लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र रद्द केल्यानंतर किंवा त्याची मुदत, संपल्यानंतर आयुक्तास, असाही निदेश देता येईल की, लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र धारण करणा-या व्यक्तीपाशी कोणतेही मादक द्रव्य, विप्रकृत मद्यसारयुक्त सिद्धपदार्थ, भांग किंवा मोहाची फुले यांचा शिल्लक राहिलेला कोणताही साठा, तो ज्यात असेल त्या पात्रासह किंवा संवेष्टनासह राज्य शासनाकडे, जमा करण्यात यावा.

(3)

पोट-कलम (2) अन्वये सरकारजमा केलेल्या वस्तू विकण्यात आल्या तर, आयुक्तास योग्य वाटल्यास, अशा वस्तू विकून आलेली सबंध रक्कम किंवा तिचा कोणताही भाग त्याच्या मालकास देण्यात यावा असा आदेश देता येईल.

(4)

पोट-कलमे (1), (1-अ), (2) किंवा (3) अन्वयेचा कोणताही निदेश किंवा आदेश हा, अशा निदेशामुळे किंवा आदेशामुळे ज्या व्यक्तीवर प्रतिकूल परिणाम होण्याचा संभव असेल अशाव्यक्तीस आपले म्हणणे मांडण्याची संधी दिली असल्याशिवाय आणि आयुक्ताने, दिलेल्या निदेशाबद्दलच्या किंवा केलेल्या आदेशाबद्दलच्या कारणांची लेखी नोंद केलेली असल्याशिवाय, देता येणार नाही.

सोप्या भाषेत — Rule 59

थोडक्यात: Section 59 मध्ये आयुक्तास मादक द्रव्य, डिनेचर्ड स्पिरिट, भांग किंवा मोहाची फुले असलेल्या साठ्याची विल्हेवाट लावण्याचा आदेश देण्याचा अधिकार आहे, आणि समय मुदतीनंतर शिल्लक साठा सरकारजमा करता येतो.

---

**विस्तृत समजावून सांगणे:**

**पोट-कलम (1) - License धारकाचे साठे:**
आयुक्तास license, permit, pass वाले व्यक्तीला आदेश देता येतो की निर्दिष्ट दिनांकापूर्वी त्याचे सर्व मादक द्रव्य, डिनेचर्ड स्पिरिट, भांग किंवा मोहाची फुले ही वस्तू विल्हेवाट लावून द्या. License अजून अंमलात असूनही हा आदेश दिता येतो.

**पोट-कलम (1A) - बिना license असलेल्यांचे साठे:**
ज्या व्यक्तीकडे कोणताही license नाही पण मादक द्रव्य आहे, त्याला देखील साठा विल्हेवाट लावण्याचा आदेश देता येतो.

**पोट-कलम (2) - जमा करणे (Forfeiture):**
दिनांक गेल्यानंतरही जो साठा शिल्लक असेल, तर आयुक्त त्याला (पात्रासहित) सरकारजमा करता येतो. License संपल्यानंतरही असा करता येतो.

**पोट-कलम (3) - विक्रयमूल्याचा हिस्सा:**
सरकारजमा झालेल्या वस्तू विकल्या गेल्या तर आयुक्त विक्रय रकमेचा काही भाग मालकाला देता येतो.

**पोट-कलम (4) - न्याय्य प्रक्रिया:**
कोणताही आदेश देण्यापूर्वी प्रभावित व्यक्तीस सुनावणीचा अधिकार आणि कारण दस्तऐवज करणे अनिवार्य आहे.

Rule 59 Current

A. Manufacture of articles mentioned in section 24A. कलम 24-अ मध्ये नमूद केलेले पदार्थ तयार करणे.

No Manufacturer of any of the articles mentioned in section 24 A shall sell, use or dispose of any liquor purchased or possessed for the purposes of such manufacture under the provisions of this Act otherwise than as an ingredient of the articles authorised to be manufactured therefrom. No more alcohol shall be used in the manufacture of any of the articles mentioned in section 24A than the quantity necessary for extraction or solution of the elements contained therein and for the preservation of the articles :
Provided that in the case of manufacture of any of the articles mentioned is section 24A in which the alcohol is generated by a process of fermentation the amount of such alcohol shall exceed 12 per cent. by Volume
((2)) No person shall—
(a) Knowingly sell any article mentioned is section 24A for being used as an intoxicating drink, or
(b) Sell any such article under circumstances from which he might reasonablyreduce the intention of the purchaser to use them for such purpose.

(1)

No Manufacturer of any of the articles mentioned in section 24 A shall sell, use or dispose of any liquor purchased or possessed for the purposes of such manufacture under the provisions of this Act otherwise than as an ingredient of the articles authorised to be manufactured therefrom. No more alcohol shall be used in the manufacture of any of the articles mentioned in section 24A than the quantity necessary for extraction or solution of the elements contained therein and for the preservation of the articles :

Provided that in the case of manufacture of any of the articles mentioned is section 24A in which the alcohol is generated by a process of fermentation the amount of such alcohol shall exceed 12 per cent. by Volume

(2)

No person shall—

(a) Knowingly sell any article mentioned is section 24A for being used as an intoxicating drink, or

(b) Sell any such article under circumstances from which he might reasonablyreduce the intention of the purchaser to use them for such purpose.

कलम 24-अ मध्ये नमूद केलेला कोणताही पदार्थ तयार करणा-या कोणत्याही व्यक्तीने, तो तयार करण्यासाठी या अधिनियमाच्या तरतुदीन्वये खरेदी केलेली किंवा जवळ बाळगलेली कोणत्याही प्रकारची दारू विकता येणार नाही, वापरता येणार नाही किंवा तिची विल्हेवाट लावता येणार नाही ; परंतु अशा व्यक्तीस, अशी दारू तिच्यापासून जे पदार्थ तयार करण्याचा तिला अधिकार मिळाला असेल त्या पदार्थाचे घटकद्रव्य म्हणून विकता येईल, वापरता येईल किंवा तिची विल्हेवाट लावता येईल. कलम 24-अ मध्ये नमूद केलेले कोणतेही पदार्थ तयार करण्याच्या कामी, त्यात असलेली मूलद्रव्ये काढण्याकरिता किंवा ती विरघळविण्याकरिता व तो पदार्थ टिकविण्याकरिता आवश्यक असेल त्या परिमाणापेक्षा अधिक परिमाणात मद्यार्क वापरता येणार नाही :
परंतु कलम 24-अ मध्ये नमूद केलेला कोणताही पदार्थ तयार करताना आंबवण्याच्या क्रियेने मद्यार्क निर्माण होत असेल त्या बाबतीत, अशा मद्यार्काचे प्रमाण त्याच्या आकारमानाच्या शेकडा 12 टक्क्यांहून अधिक असणार नाही.
कोणतीही व्यक्ती,---
(अ) कलम 24-अ मध्ये नमूद केलेला कोणताही पदार्थ मादक पेय म्हणून वापरण्यासाठी जाणूनबुजून विकणार नाही, अथवा
(ब) असा कोणताही पदार्थ अशा कारणासाठी वापरण्याचा, खरेदी करणा-याचा इरादा आहे असे ज्या परिस्थितीवरून त्यास वाजवी रीतीने अनुमान करता येईल त्या परिस्थितीत तो त्यास विकणार नाही.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

(1)

कलम 24-अ मध्ये नमूद केलेला कोणताही पदार्थ तयार करणा-या कोणत्याही व्यक्तीने, तो तयार करण्यासाठी या अधिनियमाच्या तरतुदीन्वये खरेदी केलेली किंवा जवळ बाळगलेली कोणत्याही प्रकारची दारू विकता येणार नाही, वापरता येणार नाही किंवा तिची विल्हेवाट लावता येणार नाही ; परंतु अशा व्यक्तीस, अशी दारू तिच्यापासून जे पदार्थ तयार करण्याचा तिला अधिकार मिळाला असेल त्या पदार्थाचे घटकद्रव्य म्हणून विकता येईल, वापरता येईल किंवा तिची विल्हेवाट लावता येईल. कलम 24-अ मध्ये नमूद केलेले कोणतेही पदार्थ तयार करण्याच्या कामी, त्यात असलेली मूलद्रव्ये काढण्याकरिता किंवा ती विरघळविण्याकरिता व तो पदार्थ टिकविण्याकरिता आवश्यक असेल त्या परिमाणापेक्षा अधिक परिमाणात मद्यार्क वापरता येणार नाही :

परंतु कलम 24-अ मध्ये नमूद केलेला कोणताही पदार्थ तयार करताना आंबवण्याच्या क्रियेने मद्यार्क निर्माण होत असेल त्या बाबतीत, अशा मद्यार्काचे प्रमाण त्याच्या आकारमानाच्या शेकडा 12 टक्क्यांहून अधिक असणार नाही.

(2)

कोणतीही व्यक्ती,---

(अ) कलम 24-अ मध्ये नमूद केलेला कोणताही पदार्थ मादक पेय म्हणून वापरण्यासाठी जाणूनबुजून विकणार नाही, अथवा

(ब) असा कोणताही पदार्थ अशा कारणासाठी वापरण्याचा, खरेदी करणा-याचा इरादा आहे असे ज्या परिस्थितीवरून त्यास वाजवी रीतीने अनुमान करता येईल त्या परिस्थितीत तो त्यास विकणार नाही.

सोप्या भाषेत — Rule 59

# Section 59A - कलम 59A समजावून सांगणे

## थोडक्यात:
Section 59A हा कलम 24A मध्ये सांगितलेल्या विशेष पदार्थांचे (जसे medicines, perfumes इत्यादी) निर्माण करताना दारू/alcohol चा उपयोग कसा होता येतो आणि कसा नाही हे सांगतो.

---

## विस्तृत समजावणी:

### **भाग 1 — दारू वापरण्याचे नियम:**

**Manufacturer ला काय करता येत नाही:**
- जो दारू (liquor) तुम्ही खरेदी केली आहे किंवा ठेवलेली आहे तेव्हा ती सरकारच्या परवानगीने फक्त त्या पदार्थांमधून घटक द्रव्य म्हणून वापरता येते.
- उदाहरण: कोणीही औषध तयार करताना दारू फक्त medicine चा भाग म्हणून वापरू शकतो — विकून किंवा अलगून देऊ शकत नाही.

**कसा वापरावा:**
- फक्त तेवढीच दारू वापरा जेवढी त्या पदार्थातून फायदेशीर घटक काढण्यासाठी किंवा संरक्षण करण्यासाठी आवश्यक आहे.
- **Exception**: जर fermentation (आंबवणे) प्रक्रियेने दारू तयार होत असेल — तर तरीही ती alcohol 12% volume पेक्षा जास्त असू शकत नाही.

---

### **भाग 2 — विक्रयावर प्रतिबंध:**

**कोणतीही व्यक्ती हे करू शकत नाही:**
1. **जाणूनबुजून** कलम 24A चा पदार्थ **मादक पेय** म्हणून विकणे.
2. अशी परिस्थिती निर्माण करून विकणे जिथून खरेदीदार मादक पेय हिसेबे वापरायचा मानणे स्पष्ट असेल.

**सोप्या शब्दांत:** औषध, परफ्यूम इत्यादी पदार्थ दारू शामिल असू शकते पण ते दारू म्हणून विकता येणार नाही.

Rule 59 Current

AA Control of Article mentioned in section 24A. कलम 24-अ मध्ये नमूद केलेल्या पदार्थांच्या उत्पादनावर नियंत्रण.

No article mentioned in section 24 A shall be manufactured, imported or exported, except under a licence which shall, subject to the provisions of any rules made in that behalf, be granted by an officer authorized in that behalf by an order in writing by the State Government :

Provided that no such licence shall be necessary for the import or export of such article to the extent of such quantity as my be prescribed.

कलम 24-अ मध्ये नमूद केलेल्या कोणत्याही पदार्थाचे लायसन असल्याशिवाय उत्पादन, निर्यात किंवा आयात करता येणार नाही ; असे लायसन, या बाबतीत केलेल्या कोणत्याही नियमाच्या तरतुदींना अधीन राहून राज्य शासन लेखी आदेशाद्वारे याबाबतीत प्राधिकृत करील त्या अधिका-याकडून मंजूर करण्यात येईल :

परंतु, विहित करण्यात येईल अशा प्रमाणाच्या मर्यादेपर्यंत पदार्थाची आयात किंवा निर्यात करण्यासाठी अशा कोणत्याही लायसनची आवश्यकता असणार नाही.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 59

थोडक्यात: Section 59AA म्हणून सांगते की कलम 24-अ मध्ये नमूद केलेले पदार्थ (रेक्टिफाइड स्पिरिट, डिनेचर्ड स्पिरिट वगैरे) तयार करणे, आयात करणे किंवा निर्यात करणे हे सरकार मंजूर केलेल्या license च्या अधीन आहे.

---

**विस्तृत समजावून सांगणे:**

**मुख्य नियम:**
- कलम 24-अ मध्ये आले असलेले रासायनिक पदार्थ (जसे रेक्टिफाइड स्पिरिट, डिनेचर्ड स्पिरिट, acetone वगैरे) — ही सर्व गोष्टी बनवायची, विदेशातून आणायची किंवा विदेशात पाठवायची हे सब्द करून करायचे आहे.
- License कोण देते? — राज्य शासन जो अधिकारी हक्क देईल तोच लिखित आदेशाने license मंजूर करतो.

**Exception (अपवाद):**
- जर सरकार नियमाद्वारे काही मर्यादेचे प्रमाण ठरवले तर त्या थोड्या प्रमाणाची आयात-निर्यात करण्यासाठी license लागत नाही.

**सोप्या शब्दात:**
License नसेल तर हे पदार्थ तयार-आयात-निर्यात करू शकत नाही — सरकारची परवानगी जरूरी आहे.

Rule 59 Current

B Analysis of articles mentioned in section 24A. कलम 24- अ मध्ये नमूद केलेल्या पदार्थाचे पृथक्करण.

Whenever the Commissioner has reason to believe that any of the articles mentioned in section 24A does not correspond with the description and limitations provided in section 59A, be shall cause an analysis of the said articles to be made and if upon such analysis the Commissioner shall find the said article does not so correspond, he shall give not less than 15 days notice in writing to the person who is the manufacturer thereof or is known or believed to have imported or obtained such article to show cause why the said article should not be dealt with is the intoxicating liquor, such notice to be served personally or by registered post at the Commissioner] may determine, and shall specify the time when, place where, and the name of the officer before whom such person is required to appear.
((1A)) If such person fails to show to the satisfaction of the Commissioner that the said article corresponds with the description and limitations provided in the section 59A,the Commissioner] may by notification in the Official Gazette direct that the said article be dealt with as an intoxicating liquor and thereupon the provisions of this Act relating to liquor shall apply to that article.
((2)) Whenever the Commissioner causes an analysis of an article mentioned in section 24-A to be made under sub-section (1) or gives notice thereunder, he may require the person who is the manufacture thereof or who is known or believed to have imported or obtained such articles not to sell ,distribute or otherwise deal with such article, or to remove it from any place without the previous permission of the Commissioner, for any period not exceeding three months from the date of such requisition or till the result of the analysis is known and communicated to him in writing by the Commissioner whichever is earlier, or as the case may be, till such manufacturer, or other person satisfies the Commissioner that the article corresponds to the description and limitations provided in section 59A ; and thereupon such manufacturer or person shall comply with such requisition during the said period.

(1)

Whenever the Commissioner has reason to believe that any of the articles mentioned in section 24A does not correspond with the description and limitations provided in section 59A, be shall cause an analysis of the said articles to be made and if upon such analysis the Commissioner shall find the said article does not so correspond, he shall give not less than 15 days notice in writing to the person who is the manufacturer thereof or is known or believed to have imported or obtained such article to show cause why the said article should not be dealt with is the intoxicating liquor, such notice to be served personally or by registered post at the Commissioner] may determine, and shall specify the time when, place where, and the name of the officer before whom such person is required to appear.

(1A)

If such person fails to show to the satisfaction of the Commissioner that the said article corresponds with the description and limitations provided in the section 59A,the Commissioner] may by notification in the Official Gazette direct that the said article be dealt with as an intoxicating liquor and thereupon the provisions of this Act relating to liquor shall apply to that article.

(2)

Whenever the Commissioner causes an analysis of an article mentioned in section 24-A to be made under sub-section (1) or gives notice thereunder, he may require the person who is the manufacture thereof or who is known or believed to have imported or obtained such articles not to sell ,distribute or otherwise deal with such article, or to remove it from any place without the previous permission of the Commissioner, for any period not exceeding three months from the date of such requisition or till the result of the analysis is known and communicated to him in writing by the Commissioner whichever is earlier, or as the case may be, till such manufacturer, or other person satisfies the Commissioner that the article corresponds to the description and limitations provided in section 59A ; and thereupon such manufacturer or person shall comply with such requisition during the said period.

कलम 24-अ मध्ये नमूद केलेला कोणताही पदार्थ कलम 59-अ मध्ये दिलेल्या वर्णनाशी जुळता नाही व त्यात दिलेल्या मर्यादांबरहुकूम तयार केलेला नाही असे आयुक्तास सकारण वाटेल तेव्हा, तो अशा पदार्थाचे पृथक्करण करून घेईल ; आणि असे पृथक्करण केल्यानंतर, असा पदार्थ अशा रीतीने वर सांगितल्याप्रमाणे दिलेल्या वर्णनाशी जुळता नाही व त्यात दिलेल्या मर्यादांबरहुकूम तयार केलेला नाही असे आयुक्तास आढळून आले तर, त्याने असा पदार्थ तयार करणा-या व्यक्तीस किंवा ज्याने तो आयात केल्याचे किंवा प्राप्त केल्याचे त्यास माहीत असेल किंवा तसे केल्याचे त्यास वाटत असेल अशा व्यक्तीस उक्त पदार्थाच्या बाबतीत ती मादक दारू आहे असे समजून उपाययोजना का करण्यात येऊ नये याविषयी कारण
दाखविण्यासाठी कमीतकमी 15 दिवसांची नोटीस देईल. अशी नोटीस आयुक्त ठरवील त्याप्रमाणे जातीने देऊन किंवा नोंदणीकृत डाकेने पाठवून बजावण्यात येईल. तसेच, अशा नोटीशीत, अशा व्यक्तीस ज्यावेळी, ज्या ठिकाणी व ज्या अधिका-यासमोर हजर राहण्याविषयी फर्माविण्यात येईल ती वेळ, ते ठिकाण व त्या अधिका-याचे नाव विनिर्दिष्ट करण्यात येईल.
जर अशा व्यक्तीने, उक्तपदार्थ कलम 59-अ मध्ये दिलेल्या वर्णनाशी जुळता आहे व त्यात दिलेल्या मर्यादांबरहुकूम तयार केलेला आहे असे आयुक्ताची खात्री होईल अशा रीतीने दाखविण्यात कसूर केली तर आयुक्तास राजपत्रातील अधिसूचनेद्वारे असा निदेश देता येईल की, अशा पदार्थाच्या बाबतीत ती मादक दारू आहे ते समजून विल्हेवाट लावण्यात यावी आणि त्यानंतर दारूसंबंधी या अधिनियमाच्या तरतुदी उक्त पदार्थास लागू होतील.
पोट-कलम (1) अन्वये आयुक्त कलम 24-अ मध्ये नमूद केलेल्या पदार्थाचे पृथक्करण करवील किंवा उक्त पोट-कलमान्वये नोटीस देईल तेव्हा, त्याने, असा पदार्थ तयार करणा-या व्यक्तीस किंवा जिने तो आयात केल्याचे किंवा प्राप्त केल्याचे त्यास माहीत असेल किंवा तसे केल्याचे त्यास वाटत असेल अशा व्यक्तीस, आदेश देऊन, अशा आदेशाच्या दिनांकापासून तीन महिन्याच्या आत किंवा अशा पृथक्करणाचा निकाल माहीत होईपर्यंत व त्यास तो आयुक्ताकडून लेखी कळविण्यात येईपर्यंत, यापैकी जी मुदत कमी असेल त्या मुदतीत, किंवा, यथास्थिति, अशी तयार करणारी किंवा इतर व्यक्ती, उक्त पदार्थ, कलम 59-अ मध्ये दिलेल्या वर्णनाशी जुळता आहे किंवा त्यात दिलेल्या मर्यादांबरहुकूम तयार केला आहे अशी आयुक्ताची खात्री करून देईपर्यंत असा पदार्थ त्याने विकू नये, वाटू नये किंवा अन्य प्रकारे त्याची व्यवस्था लावू नये म्हणून किंवा आयुक्ताच्या आगाऊ परवानगीवाचून कोणत्याही ठिकाणाहून तो काढून नेऊ नये म्हणून फर्माविता येईल ; आणि त्यानंतर असा पदार्थ तयार करणारा किंवा अशा व्यक्ती उक्त मुदतीत अशा आदेशाचे पालन करील.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

(1)

कलम 24-अ मध्ये नमूद केलेला कोणताही पदार्थ कलम 59-अ मध्ये दिलेल्या वर्णनाशी जुळता नाही व त्यात दिलेल्या मर्यादांबरहुकूम तयार केलेला नाही असे आयुक्तास सकारण वाटेल तेव्हा, तो अशा पदार्थाचे पृथक्करण करून घेईल ; आणि असे पृथक्करण केल्यानंतर, असा पदार्थ अशा रीतीने वर सांगितल्याप्रमाणे दिलेल्या वर्णनाशी जुळता नाही व त्यात दिलेल्या मर्यादांबरहुकूम तयार केलेला नाही असे आयुक्तास आढळून आले तर, त्याने असा पदार्थ तयार करणा-या व्यक्तीस किंवा ज्याने तो आयात केल्याचे किंवा प्राप्त केल्याचे त्यास माहीत असेल किंवा तसे केल्याचे त्यास वाटत असेल अशा व्यक्तीस उक्त पदार्थाच्या बाबतीत ती मादक दारू आहे असे समजून उपाययोजना का करण्यात येऊ नये याविषयी कारण

दाखविण्यासाठी कमीतकमी 15 दिवसांची नोटीस देईल. अशी नोटीस आयुक्त ठरवील त्याप्रमाणे जातीने देऊन किंवा नोंदणीकृत डाकेने पाठवून बजावण्यात येईल. तसेच, अशा नोटीशीत, अशा व्यक्तीस ज्यावेळी, ज्या ठिकाणी व ज्या अधिका-यासमोर हजर राहण्याविषयी फर्माविण्यात येईल ती वेळ, ते ठिकाण व त्या अधिका-याचे नाव विनिर्दिष्ट करण्यात येईल.

(1A)

जर अशा व्यक्तीने, उक्तपदार्थ कलम 59-अ मध्ये दिलेल्या वर्णनाशी जुळता आहे व त्यात दिलेल्या मर्यादांबरहुकूम तयार केलेला आहे असे आयुक्ताची खात्री होईल अशा रीतीने दाखविण्यात कसूर केली तर आयुक्तास राजपत्रातील अधिसूचनेद्वारे असा निदेश देता येईल की, अशा पदार्थाच्या बाबतीत ती मादक दारू आहे ते समजून विल्हेवाट लावण्यात यावी आणि त्यानंतर दारूसंबंधी या अधिनियमाच्या तरतुदी उक्त पदार्थास लागू होतील.

(2)

पोट-कलम (1) अन्वये आयुक्त कलम 24-अ मध्ये नमूद केलेल्या पदार्थाचे पृथक्करण करवील किंवा उक्त पोट-कलमान्वये नोटीस देईल तेव्हा, त्याने, असा पदार्थ तयार करणा-या व्यक्तीस किंवा जिने तो आयात केल्याचे किंवा प्राप्त केल्याचे त्यास माहीत असेल किंवा तसे केल्याचे त्यास वाटत असेल अशा व्यक्तीस, आदेश देऊन, अशा आदेशाच्या दिनांकापासून तीन महिन्याच्या आत किंवा अशा पृथक्करणाचा निकाल माहीत होईपर्यंत व त्यास तो आयुक्ताकडून लेखी कळविण्यात येईपर्यंत, यापैकी जी मुदत कमी असेल त्या मुदतीत, किंवा, यथास्थिति, अशी तयार करणारी किंवा इतर व्यक्ती, उक्त पदार्थ, कलम 59-अ मध्ये दिलेल्या वर्णनाशी जुळता आहे किंवा त्यात दिलेल्या मर्यादांबरहुकूम तयार केला आहे अशी आयुक्ताची खात्री करून देईपर्यंत असा पदार्थ त्याने विकू नये, वाटू नये किंवा अन्य प्रकारे त्याची व्यवस्था लावू नये म्हणून किंवा आयुक्ताच्या आगाऊ परवानगीवाचून कोणत्याही ठिकाणाहून तो काढून नेऊ नये म्हणून फर्माविता येईल ; आणि त्यानंतर असा पदार्थ तयार करणारा किंवा अशा व्यक्ती उक्त मुदतीत अशा आदेशाचे पालन करील.

सोप्या भाषेत — Rule 59

# Section 59B — कलम 59-ब

## थोडक्यात:
Section 59B मध्ये असे सांगितले आहे की — जर कोणी वस्तू कलम 24-अ मध्ये नमूद केल्या प्रकारे (म्हणजे शक्कर, माळी किंवा इतर वस्तू) साध्यभूत वर्णनाशी जुळत नसेल, तर आयुक्त त्याचे test (analysis) करवून घेऊ शकतो, आणि जर test मध्ये ती वस्तू चुकीचे निघाली, तर त्या वस्तूला **मादक दारू** म्हणून मानून कायद्याचा लागू करू शकतो.

---

## विस्तृत समजावून

### **(१) नोटीस आणि पृथक्करण (Analysis)**

जर आयुक्तास संदेह असेल की कोणी "मोलॅसिस" (गुळाचा अवशेष), साखर, किंवा इतर वस्तू कलम 59-अ मध्ये दिलेल्या साध्या पद्धतीने तयार करून दिली नाही, तर तो:

- त्या वस्तूचा **test** करवून घेईल (किमिकल analysis)
- Test मध्ये खरेच वस्तू चुकीची असल्यास, संबंधित व्यक्तीला (निर्माता, आयातकर्ता) **कमीतकमी १५ दिवसांची नोटीस** देईल
- नोटीस **सरकारी डाकेने** किंवा **हातून देऊन** दिली जाईल
- नोटीशीत **कधी, कोठे, कोणा अधिकार्याच्या समोर हजर व्हावे** हे लिहिले असेल

**सोप्या भाषेत:** जर तुम्ही भांडवलीकरणासाठी माळी विकत असाल आणि तो खोटा असेल, तर आयुक्त तुमचा परीक्षा करवून तुमला नोटीस देऊन आपल्या विरुद्ध कारण दाखविण्याची संधी देईल.

---

### **(१-अ) अपयश झाल्यास दारू म्हणून मानणे**

जर नोटीस मिळालेल्या व्यक्तीने:
- आयुक्तास संतुष्ट करून **सिद्ध न करता** की वस्तू खरी आहे, तर
- आयुक्त **राजपत्रात अधिसूचना** निकाल करून ती वस्तू **"मादक दारू"** घोषित करू शकतो
- त्यानंतर दारूबंदी कायद्याचे सर्व नियम त्या वस्तूला लागू होतील

**उदाहरण:** जर तुम्ही खोटा माळी विकत असल्याचे सिद्ध झाले, तर तो अब्जनिरपेक्ष माणूस दारू मानून जप्त/दंडित होऊ शकेल.

---

### **(२) मध्यंतरी प्रतिबंध (Interim Restriction)**

Test सुरू व्हेत की (किंवा नोटीस दिल्यानंतर), आयुक्त असा आदेश देऊ शकतो की:

- वस्तू **विकू नको**
- वस्तू **वाटू नको** (distribute करू नको)
- वस्तू **कोणा जागेवरून हलवू नको** (आयुक्ताची परवानगी न लिहिता)

हा प्रतिबंध **कालावधी**:
- **३ महिने** (test च्या दिनांकापासून), किंवा
- जेव्हा test चा निकाल मिळेल (हे पहिले), किंवा
- जेव्हा तुम्ही आयुक्तास खरेपणा सिद्ध करून दाल (यापैकी कोणी लवकर)

**महत्वाचे:** तुम्हाला या मुदतीत आदेशाचे पालन करावे लागेल, अन्यथा दंड होऊ शकेल.

---

## मूळ उद्देश्य:
दारूबंदी कायद्याला खाली पाडण्यासाठी "कलम 24-अ" वस्तूंचा गैरउपयोग रोखणे — जर ती खोटी किंवा संदेधास्पद असतील तर त्यांना मादक दारू म्हणून हाताळणे.

Rule 59 Current

C Prohibition against possession of denatured spirituous preparation in excess of prescribed limit and the regulation of its possession in excess of prescribed limit. विहित केलेल्या मर्यादेहून अधिक प्रमाणात विप्रकृत मद्यसारयुक्त सिद्धपदार्थ जवळ ठेवण्यास प्रतिबंध आणि विहित केलेल्या मर्यादेहून अधिक प्रमाणात ते ठेवल्यास त्याचे विनियमन.

No person shall have in his possession except under a permit granted by any officer empowered by the State Government in that behalf, any quantity of denatured spirituous preparation in excess of such a quantity as the State Government may, by notification in the Official Gazette, specify.
((2)) In specifying quantity of possession of denatured spirituous preparation under sub-section (1) regard shall be had to the necessity for the free possession of such preparation for legitimate, domestic and other purposes, and different limits may be fixed for—
(i) different local areas,
(ii) different classes of persons, and
(iii) different occasions.

(1)

No person shall have in his possession except under a permit granted by any officer empowered by the State Government in that behalf, any quantity of denatured spirituous preparation in excess of such a quantity as the State Government may, by notification in the Official Gazette, specify.

(2)

In specifying quantity of possession of denatured spirituous preparation under sub-section (1) regard shall be had to the necessity for the free possession of such preparation for legitimate, domestic and other purposes, and different limits may be fixed for—

(i) different local areas,

(ii) different classes of persons, and

(iii) different occasions.

कोणतीही व्यक्ती, त्या बाबतीत राज्य शासनाने अधिकार दिलेल्या कोणत्याही अधिका-याने मंजूर केलेल्या परवान्यान्वये असेल त्याव्यतिरिक्त, राज्य शासन, राजपत्रातील अधिसूचनेद्वारे विनिर्दिष्ट करील, त्यापेक्षा अधिक प्रमाणात, विप्रकृत मद्यसारयुक्त सिद्धपदार्थ आपल्या ताब्यात ठेवणार नाही.
पोट-कलम (1) अन्वये विप्रकृत मद्यसारयुक्त सिद्धपदार्थ जवळ बाळगण्याचे प्रमाण विनिर्दिष्ट करताना ख-याखु-या, घरगुती आणि इतर प्रयोजनांकरिता असा सिद्धपदार्थ निर्वेधपणे जवळ बाळगण्याची गरज लक्षात घेण्यात येईल, आणि-----
(एक) निरनिराळ्या स्थानिक क्षेत्रासाठी,
(दोन) व्यक्तींच्या निरनिराळ्या वर्गांसाठी, आणि
(दोन) निरनिराळ्या प्रसंगांसाठी, निरनिराळ्या मर्यादा ठरविण्यात येतील.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

(1)

कोणतीही व्यक्ती, त्या बाबतीत राज्य शासनाने अधिकार दिलेल्या कोणत्याही अधिका-याने मंजूर केलेल्या परवान्यान्वये असेल त्याव्यतिरिक्त, राज्य शासन, राजपत्रातील अधिसूचनेद्वारे विनिर्दिष्ट करील, त्यापेक्षा अधिक प्रमाणात, विप्रकृत मद्यसारयुक्त सिद्धपदार्थ आपल्या ताब्यात ठेवणार नाही.

(2)

पोट-कलम (1) अन्वये विप्रकृत मद्यसारयुक्त सिद्धपदार्थ जवळ बाळगण्याचे प्रमाण विनिर्दिष्ट करताना ख-याखु-या, घरगुती आणि इतर प्रयोजनांकरिता असा सिद्धपदार्थ निर्वेधपणे जवळ बाळगण्याची गरज लक्षात घेण्यात येईल, आणि-----

(एक) निरनिराळ्या स्थानिक क्षेत्रासाठी,

(दोन) व्यक्तींच्या निरनिराळ्या वर्गांसाठी, आणि

(दोन) निरनिराळ्या प्रसंगांसाठी, निरनिराळ्या मर्यादा ठरविण्यात येतील.

सोप्या भाषेत — Rule 59

थोडक्यात:
Section 59 C मध्ये असे सांगितले आहे की कोणीही डिनेचर्ड स्पिरिट (विष करून बनवलेले अल्कोहोल) राज्य शासनाने ठरवलेल्या मर्यादेहून जास्त प्रमाणात घरी ठेवू शकत नाही — परवाना असेल तरच परवानगी मिळते.

---

**विस्तृत समजावणी:**

**पहिला भाग (Sub-section 1):**
- कोणीही व्यक्ती डिनेचर्ड स्पिरिट मर्यादेहून जास्त ठेवू शकत नाही.
- मर्यादा राज्य शासन अधिसूचनेद्वारे ठरवते.
- जर परवाना असेल, तर मर्यादा ओलांडूंही शकता.

**दुसरा भाग (Sub-section 2):**
मर्यादा ठरवताना राज्य शासन हे विचार करते:

1. **कायदेशीर कामे** — घर सफाई, औषध, रंग इत्यादीसाठी
2. **विविध क्षेत्र** — शहरात अलग, गावात अलग मर्यादा असू शकते
3. **विविध लोक** — डॉक्टर, केमिस्ट, कारखाना मालकांसाठी अलग मर्यादा
4. **विविध प्रसंग** — शीतकाळ, ग्रीष्मकाळ इत्यादीनुसार अलग

**सोप्या भाषेत:** तुम्ही घरी डिनेचर्ड स्पिरिट ठेवू शकता, पण नियमानुसार मात्र!

Rule 59 Current

D Regulation of manufacture etc. of denatured spirituous preparations. विप्रकृत मद्यसारयुक्त सिद्धपदार्थ तयार करणे वगैरेवर विनियमन.

No person shall—
(a) manufacture, sell or bottle for sale any denatured spirituous preparation,except under the authority and in accordance with the terms and conditions of a licence,
(b) import, export or transport any denatured spirituous preparation in excess of the limit of possession specified under sub-section (1) of section 59C, except under the authority and in accordance with the terms and conditions of a pass,
(c) drink any denatured spirituous preparation.
((2)) A licence or pass required under sub-section (1) shall be granted by any officer empowered in writing in that behalf by the State Government.

(1)

No person shall—

(a) manufacture, sell or bottle for sale any denatured spirituous preparation,except under the authority and in accordance with the terms and conditions of a licence,

(b) import, export or transport any denatured spirituous preparation in excess of the limit of possession specified under sub-section (1) of section 59C, except under the authority and in accordance with the terms and conditions of a pass,

(c) drink any denatured spirituous preparation.

(2)

A licence or pass required under sub-section (1) shall be granted by any officer empowered in writing in that behalf by the State Government.

कोणतीही व्यक्ती,-
(अ) लायसन अन्वयेच्या अधिकारान्वये आणि लायसनातील अटी आणि शर्ती यानुसार असेल त्याव्यतिरिक्त, कोणताही विप्रकृत मद्यसारयुक्त सिद्धपदार्थ तयार करणार नाही, त्याची विक्री करणार नाही किंवा विक्रीसाठी तो बाटलीत भरणार नाही,
(ब) एखाद्या पासावरून दिलेल्या अधिकारान्वये आणि पासाच्या अटी आणि शर्तीनुसार असेल त्या व्यतिरिक्त कलम 59-क, पोट-कलम (1) अन्वये जवळ बाळगण्यासाठी जी मर्यादा विनिर्दिष्ट करण्यात आली असेल त्याहून अधिक प्रमाणात कोणत्याही विप्रकृत मद्यसारयुक्त सिद्धपदार्थाची आयात, निर्यात किंवा त्याचे परिवहन करणार नाही,
(क) कोणताही विप्रकृत मद्यसारयुक्त सिद्धपदार्थ पिणार नाही.
पोट-कलम (1) अन्वये आवश्यक असलेले लायसन किंवा पास हा, राज्य शासनाने त्याबाबतीत लेखी अधिकार दिलेल्या कोणत्याही अधिका-याकडून मंजूर करण्यात येईल.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

(1)

कोणतीही व्यक्ती,-

(अ) लायसन अन्वयेच्या अधिकारान्वये आणि लायसनातील अटी आणि शर्ती यानुसार असेल त्याव्यतिरिक्त, कोणताही विप्रकृत मद्यसारयुक्त सिद्धपदार्थ तयार करणार नाही, त्याची विक्री करणार नाही किंवा विक्रीसाठी तो बाटलीत भरणार नाही,

(ब) एखाद्या पासावरून दिलेल्या अधिकारान्वये आणि पासाच्या अटी आणि शर्तीनुसार असेल त्या व्यतिरिक्त कलम 59-क, पोट-कलम (1) अन्वये जवळ बाळगण्यासाठी जी मर्यादा विनिर्दिष्ट करण्यात आली असेल त्याहून अधिक प्रमाणात कोणत्याही विप्रकृत मद्यसारयुक्त सिद्धपदार्थाची आयात, निर्यात किंवा त्याचे परिवहन करणार नाही,

(क) कोणताही विप्रकृत मद्यसारयुक्त सिद्धपदार्थ पिणार नाही.

(2)

पोट-कलम (1) अन्वये आवश्यक असलेले लायसन किंवा पास हा, राज्य शासनाने त्याबाबतीत लेखी अधिकार दिलेल्या कोणत्याही अधिका-याकडून मंजूर करण्यात येईल.

सोप्या भाषेत — Rule 59

थोडक्यात:
Section 59D मध्ये डिनेचर्ड स्पिरिट (विषयुक्त केलेली दारू) तयार करणे, विक्री करणे आणि पिणे हे गैरकानूनी ठरवले आहे. फक्त लायसन आणि पास असलेल्या लोकांना हेच काम करता येते.

---

**विस्तारित समजावणी:**

**कलम 59D चा अर्थ:**

डिनेचर्ड स्पिरिट म्हणजे ज्या दारूला जहरीले रसायन मिसळून पिण्यायोग्य बनवलेली नाही. हा कायदा या दारूच्या उपयोगावर कठोर निषेध लादतो.

**कोणकोणाला अनुमती नाही:**

(अ) डिनेचर्ड स्पिरिट तयार करणे, विक्री करणे किंवा बाटली भरणे — लायसन (परवाना) विना शक्य नाही।

(ब) हा दारू आयात, निर्यात किंवा वाहून नेणे — जवळ बाळगण्याची मर्यादा ओलांडल्यास पास (प्रवेशपत्र) विना करता येत नाही।

(क) डिनेचर्ड स्पिरिट पिणे — हे पूर्णपणे निषिद्ध आहे.

**परवाना कोण देतो:**

राज्य शासनाने अधिकार दिलेल्या अधिकाऱ्याकडून लायसन किंवा पास मिळतो.

**सोप्या शब्दांत:** हा कायदा जहरील्या दारूचा वापर रोखतो. फक्त अधिकृत व्यक्ती अनुमतीसह काम करू शकतात.

Rule 60 Current

Prohibition of export or import of mhowra flowers. मोहाच्या फुलांच्या निर्यातीस किंवा आयातीस मनाई. मोहाच्या फुलांचे परिवहन, विक्री वगैरे यांवर नियंत्रण व त्याचे विनियमन.

(1)

No person shall export or import mhowra flowers except under a pass granted by the Collector or an officer authorised in this behalf.

(2)

No person or head of household on his behalf or on behalf of the members of his household shall in the aggregate collect or transport or sell or buy or have in his possession mhowra flowers exceeding the prescribed limit in weight, except under the authority and subject to the conditions of a licence, permit or pass granted by the Collector or an officer authorized in this behalf :

Provided that no licence, permit or pass shall be necessary for the collection, transport, sale, purchase or possession within such area and during such period (hereinafter called vacation period) as the State Government may, by notification in the Official Gazette notify, of any quantity of Mhowara flowers which shall be the produce of that year and of that area:

Provided further that unless the State Government by anotification in the Official Gazette, otherwise directs, no licence, permit or pass shall be necessary for the transport by rail of any quantity of Mhowra flowers through an area which has no vacation period or the vacation period for which has expired at the time when the transport takes place, provided that—

(i) the said flowers are not unloaded in transit, and

(ii) there is a vacation period at the place from which and to which the said flowers are transported at the time when the said flowers are dispatched or arrive, as the case may be.

जिल्हाधिका-याने किंवा याबाबत प्राधिकृत केलेल्या अधिका-याने दिलेल्या पासावाचून कोणतीही व्यक्ती मोहाच्या फुलांची निर्यात करणार नाही किंवा त्यांची आयात करणार नाही.
जिल्हाधिका-याने किंवा याबाबत प्राधिकृत केलेल्या अधिका-याने दिलेले लायसन, परवाना किंवा पास यावाचून आणि असे लायसन, परवाना किंवा पास यातील शर्ती पाळल्यावाचून कोणत्याही व्यक्तीने किंवा कुटुंबप्रमुखाने, त्याच्या स्वत:च्या वतीने किंवा त्याच्या कुटुंबातील व्यक्तींच्या वतीने एकंदर विहित करण्यात येईल इतक्या वजनापेक्षा अधिक मोहाची फुले गोळा करणार नाही किंवा त्यांचे परिवहन करणार नाही किंवा ती विकणार नाही किंवा विकत घेणार नाही किंवा ती आपल्याजवळ बाळगणार नाही :
परंतु, राज्य शासन, राजपत्रात प्रसिद्ध केलेल्या अधिसूचनेद्वारे जाहीर करील अशा क्षेत्रात व अशा मुदतीत (जिल्ह्यात यापुढे माफीची मुदत असे म्हटले आहे.) त्यावर्षी व त्या क्षेत्रात आलेली मोहाची फुले कोणत्याही परिमाणात गोळा करण्यासाठी त्याचे परिवहन करण्यासाठी, ती विकण्यासाठी, खरेदी करण्यासाठी किंवा जवळ बाळगण्यासाठी कोणत्याही लायसनची, परवान्याची किंवा पासाची आवश्यकता असणार नाही :
परंतु, आणखी असे की, राज्य शासनाने राजपत्रात प्रसिद्ध केलेल्या अधिसूचनेद्वारे अन्यथा निदेश दिलेला नसल्यास, ज्या क्षेत्राच्या बाबतीत माफीची मुदत नाही किंवा परिवहनाचे वेळी ज्या क्षेत्राच्या बाबतीत माफीची मुदत संपली असेल त्या क्षेत्रातून, मोहाच्या फुलांचे कोणत्याही परिमाणात रेल्वेने परिवहन करण्यासाठी कोणत्याही लायसनची, परवान्याची किंवा पासाची आवश्यकता असणार नाही, परंतु-
(एक) अशी फुले त्याची ने-आण करताना खाली उतरवून घेऊ नये ; आणि
(दोन) ज्या ठिकाणाहून व ज्या ठिकाणाकडे अशा फुलांचे परिवहन करण्यात येत असेल त्या ठिकाणी अशी फुले पाठविण्यात येतील किंवा यथास्थिति, पोचतील त्यावेळी माफीची मुदत चालू असेल.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

(1)

जिल्हाधिका-याने किंवा याबाबत प्राधिकृत केलेल्या अधिका-याने दिलेल्या पासावाचून कोणतीही व्यक्ती मोहाच्या फुलांची निर्यात करणार नाही किंवा त्यांची आयात करणार नाही.

(2)

जिल्हाधिका-याने किंवा याबाबत प्राधिकृत केलेल्या अधिका-याने दिलेले लायसन, परवाना किंवा पास यावाचून आणि असे लायसन, परवाना किंवा पास यातील शर्ती पाळल्यावाचून कोणत्याही व्यक्तीने किंवा कुटुंबप्रमुखाने, त्याच्या स्वत:च्या वतीने किंवा त्याच्या कुटुंबातील व्यक्तींच्या वतीने एकंदर विहित करण्यात येईल इतक्या वजनापेक्षा अधिक मोहाची फुले गोळा करणार नाही किंवा त्यांचे परिवहन करणार नाही किंवा ती विकणार नाही किंवा विकत घेणार नाही किंवा ती आपल्याजवळ बाळगणार नाही :

परंतु, राज्य शासन, राजपत्रात प्रसिद्ध केलेल्या अधिसूचनेद्वारे जाहीर करील अशा क्षेत्रात व अशा मुदतीत (जिल्ह्यात यापुढे माफीची मुदत असे म्हटले आहे.) त्यावर्षी व त्या क्षेत्रात आलेली मोहाची फुले कोणत्याही परिमाणात गोळा करण्यासाठी त्याचे परिवहन करण्यासाठी, ती विकण्यासाठी, खरेदी करण्यासाठी किंवा जवळ बाळगण्यासाठी कोणत्याही लायसनची, परवान्याची किंवा पासाची आवश्यकता असणार नाही :

परंतु, आणखी असे की, राज्य शासनाने राजपत्रात प्रसिद्ध केलेल्या अधिसूचनेद्वारे अन्यथा निदेश दिलेला नसल्यास, ज्या क्षेत्राच्या बाबतीत माफीची मुदत नाही किंवा परिवहनाचे वेळी ज्या क्षेत्राच्या बाबतीत माफीची मुदत संपली असेल त्या क्षेत्रातून, मोहाच्या फुलांचे कोणत्याही परिमाणात रेल्वेने परिवहन करण्यासाठी कोणत्याही लायसनची, परवान्याची किंवा पासाची आवश्यकता असणार नाही, परंतु-

(एक) अशी फुले त्याची ने-आण करताना खाली उतरवून घेऊ नये ; आणि

(दोन) ज्या ठिकाणाहून व ज्या ठिकाणाकडे अशा फुलांचे परिवहन करण्यात येत असेल त्या ठिकाणी अशी फुले पाठविण्यात येतील किंवा यथास्थिति, पोचतील त्यावेळी माफीची मुदत चालू असेल.

सोप्या भाषेत — Rule 60

थोडक्यात:

Section 60 मध्ये असे सांगितले आहे की मोहाच्या फुलांची निर्यात, आयात, गोळा, परिवहन, खरेदी-विक्री यावर नियंत्रण आहे. बहुतेक वेळा जिल्हाधिकारी किंवा त्याने प्राधिकृत अधिकारी यांचा license/permit/pass हवा. पण राज्य सरकारने जाहीर केलेल्या विशेष "vacation period" मध्ये त्या क्षेत्रातील मोहाची फुले बिना परवानाने संभाळता येतात.

---

**विस्तृत समजावणी:**

**Sub-Section (1) — निर्यात आणि आयात:**

मोहाची फुले एका जिल्ह्यातून दुसऱ्या जिल्ह्यात किंवा देशात आणता-जाता येऊ शकत नाहीत, जर जिल्हाधिकारी किंवा त्यांचा प्राधिकृत अधिकारी pass न दिलेला असेल.

---

**Sub-Section (2) — गोळा, परिवहन, विक्री, खरेदी:**

सामान्य नियम: कोणीही व्यक्ती किंवा कुटुंबप्रमुख मोहाची फुले **विहित मर्यादेपेक्षा अधिक** गोळा, साठवून ठेवू, विकू, खरेदी करू किंवा परिवहन करू शकत नाही — जोपर्यंत जिल्हाधिकार्‍यांचा license/permit/pass नाही.

**Vacation Period (माफीची मुदत):**

पण **राज्य सरकारने अधिसूचना द्वारे जाहीर केलेल्या विशेष मुदतीत** आणि क्षेत्रात, त्यावर्षी येणारी मोहाची फुले **कोणत्याही परिमाणात** गोळा-विक्री करता येते, बिना परवानाशिवाय.

**रेल्वे परिवहन:**

रेल्वेने मोहाची फुले परिवहन करताना काही शर्ती आहेत — फुले दरम्यान रेल्वे स्टेशनात खाली उतरवून घेऊ नये, आणि **सुरुवातीचा व अंतिम गंतव्य दोन्ही ठिकाणी vacation period चालू असेल तर** परवाना नाही.

Timeline of Orders + Documents affecting Rule 60 Chronological, oldest first. Government Orders are extracted from the printed 2023 manual; Documents are admin-uploaded GRs/circulars/orders.

📖 Printed Excise Manual — page 126 of 1109

Open in full Excise Manual viewer

Rule 61 Current

Control & Regulation of Molasses. काकवीची निर्यात, वगैरे यावर नियंत्रण.

Except as otherwise provided in sub-sections (2) and (3) no person shall export, import, transport, sell or have in his possession any quantity of molasses.

((2)) The State Government may, by general or special order, authorise any collector or any other officer to grant licenses for the import, export, sale or possession of molasses.

((3)) The State Government may also authorise any Collector or any other officer to grant permits for the transport of molasses.

(1)

Except as otherwise provided in sub-sections (2) and (3) no person shall export, import, transport, sell or have in his possession any quantity of molasses.

(2)

The State Government may, by general or special order, authorise any collector or any other officer to grant licenses for the import, export, sale or possession of molasses.

(3)

The State Government may also authorise any Collector or any other officer to grant permits for the transport of molasses.

पोट-कलमे (2) व (3) अन्वये अन्यथा जी तरतूद केली असेल त्या व्यतिरिक्त कोणतीही व्यक्ती कोणत्याही परिमाणात काकवी निर्यात करणार नाही, आयात करणार नाही, तिचे परिवहन करणार नाही, ती विकणार नाही किंवा आपल्याजवळ बाळगणार नाही.
राज्य शासनास सर्वसाधारण किंवा विशेष आदेशाद्वारे, काकवी आयात करण्यासाठी, निर्यात करण्यासाठी, विकण्यासाठी किंवा जवळ बाळगण्यासाठी लायसन देण्याकरिता कोणत्याही जिल्हाधिका-यास किंवा कोणत्याही इतर अधिका-यास प्राधिकृत करता येईल.
तसेच राज्य शासनास, काकवीचे परिवहन करण्यासाठी परवाने देण्याकरिता कोणत्याही जिल्हाधिका-यास किंवा कोणत्याही इतर अधिका-यास प्राधिकृत करता येईल.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

(1)

पोट-कलमे (2) व (3) अन्वये अन्यथा जी तरतूद केली असेल त्या व्यतिरिक्त कोणतीही व्यक्ती कोणत्याही परिमाणात काकवी निर्यात करणार नाही, आयात करणार नाही, तिचे परिवहन करणार नाही, ती विकणार नाही किंवा आपल्याजवळ बाळगणार नाही.

(2)

राज्य शासनास सर्वसाधारण किंवा विशेष आदेशाद्वारे, काकवी आयात करण्यासाठी, निर्यात करण्यासाठी, विकण्यासाठी किंवा जवळ बाळगण्यासाठी लायसन देण्याकरिता कोणत्याही जिल्हाधिका-यास किंवा कोणत्याही इतर अधिका-यास प्राधिकृत करता येईल.

(3)

तसेच राज्य शासनास, काकवीचे परिवहन करण्यासाठी परवाने देण्याकरिता कोणत्याही जिल्हाधिका-यास किंवा कोणत्याही इतर अधिका-यास प्राधिकृत करता येईल.

सोप्या भाषेत — Rule 61

थोडक्यात: Section 61 मध्ये काकवी (मोलॅसिस) निर्यात, आयात, वहन आणि विक्रय करणे बंदी आहे — पण राज्य शासन license आणि permit देऊ शकते.

---

**विस्तृत समजावणी:**

**पोट-कलम (1) — मूळ नियम:**
कोणतीही व्यक्ती काकवी (मोलॅसिस) निर्यात करू शकत नाही, आयात करू शकत नाही, वहन करू शकत नाही किंवा विकू शकत नाही. तुमच्याजवळ काकवीचे कोणतेही परिमाण बाळगणे देखील बंदी आहे. हा कठोर नियम आहे.

**पोट-कलम (2) — License द्वारा छूट:**
पण राज्य शासन अपवाद देऊ शकते. ते collector किंवा इतर अधिकाऱ्यांना निर्देश देऊ शकते की काकवी आयात, निर्यात, विक्रय किंवा बाळगण्यासाठी license द्या. हा license असल्यास ते काम कायदेशीर आहे.

**पोट-कलम (3) — Transport Permit:**
तसेच, काकवीचे परिवहन करण्यासाठी राज्य शासन collector किंवा अधिकाऱ्यांना permit देण्याची अनुमती देऊ शकते. यानेच एक व्यक्ती एका ठिकाणाहून दुसऱ्या ठिकाणी काकवी नियमानुसार वाहू शकतो.

**सरल शब्दांत:** काकवी पूर्ण बंदी आहे, पण license आणि permit असल्यास नियमानुसार व्यवहार चालू आहे.

Timeline of Orders + Documents affecting Rule 61 Chronological, oldest first. Government Orders are extracted from the printed 2023 manual; Documents are admin-uploaded GRs/circulars/orders.

Full body text not available. No printed page or PDF stored.
Full body text not available. No printed page or PDF stored.
Full body text not available. No printed page or PDF stored.
Full body text not available. No printed page or PDF stored.
Full body text not available. No printed page or PDF stored.

Rule 62 Current

Provisions applicable to licences under section 61. कलम 53 ते 59 याच्या तरतुदी कलम 61 अन्वये दिलेल्या लायसनच्या बाबतीत लागू होणे.

The provision of sections 53 to 59 (both inclusive) shall, so far as may be applicable, apply to licenses or permits granted under section 61.

कलमे 53 ते 59 (दोन्ही धरून) च्या तरतुदी या, शक्य तेथवर कलम 61 अन्वये दिलेली लायसने किंवा परवाने यांच्या बाबतीत लागू होतील.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 62

**थोडक्यात:** Section 62 सांगते की कलमे 53 ते 59 मधील सर्व नियम Section 61 अन्वये दिलेल्या licence किंवा permit यांच्या लागू होतात.

---

**विस्तृत समजावून:**

**Section 62 काय म्हणते:**

Section 61 अन्वये कोणाला licence किंवा permit दिलेला असेल, तर त्याला कलमे 53 ते 59 मधील सर्व नियम पाळावे लागतात.

**म्हणजे काय?**

- कलमे 53 ते 59 मध्ये licence/permit च्या बाबतीत जे नियम आहेत — जसे licence कसा दिला जाते, कसा रद्द होतो, कोणी licence घेऊ शकतो, कोणी शकत नाही, भाड्यानं license देता येतं की नाही — हे सर्व नियम Section 61 अन्वये दिलेल्या license वर लागू होतात.

- म्हणून Section 61 अन्वये license पाहिजे तरी असो, तुम्हाला कलमे 53-59 च्या नियमांचे पालन करावे लागेल.

**सोप्या शब्दात:**
Section 61 हा एक वेगळा प्रकारचा license देण्याचा नियम आहे, पण त्या license चे नियम तेच आहेत जे इतर license यांचे आहेत — म्हणजे कलमे 53-59 लागू होतात.

Rule 63 Current

Provision of act regarding molasses to be in addition to and not in derogation of Bombay Molasses (Control) Act, 1956. काकवी बाबतच्या या अधिनियमाच्या तरतुदी या सन 1956 या मुंबई अधिनियम क्रमांक 38 याच्या तरतुदीच्या जोडीने असतील व त्यामुळे उक्त अधिनियमाच्या तरतुदीचे न्यूनीकरण होणार नाही.

The provisions of this Act in relation to molasses shall be in addition to, and not in derogation of the provisions of the Bombay Molasses (Control) Act,1956, or of any rule or order made thereunder.

या अधिनियमाच्या काकवीसंबंधी असलेल्या तरतुदी या मुंबईचा काकवीवरील नियंत्रणाबाबत अधिनियम, 1956 याच्या किंवा तद्न्वये केलेल्या कोणत्याही नियमाच्या किंवा दिलेल्या आदेशाच्या तरतुदींच्या जोडीने असतील व त्याच्यामुळे उक्त अधिनियमाच्या तरतुदींचे न्यूनीकरण होणार नाही.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 63

# Section 63 — मोलॅसिस संबंधी तरतुदी समजावून सांगते

**थोडक्यात:**
दारूबंदी कायद्याची मोलॅसिस संबंधी तरतुदी Bombay Molasses (Control) Act, 1956 च्या तरतुदींच्या **अतिरिक्त** आहे, त्या कायद्याची शक्ती कमी करत नाही — दोन्ही कायदे एकत्र लागू होतात.

---

## विस्तृत समजावणी:

**म्हणजे काय?**
- दारूबंदी कायद्यात मोलॅसिस (मळी) बाबत काही नियम आहेत
- 1956 च्या मुंबई मोलॅसिस कायद्यात **आलग नियम** आहेत
- या दोन्ही कायद्यातील नियम **एकच वेळी लागू** होतात

**सरळ उदाहरण:**
जरी दारूबंदी कायदा आला असला तरी, मोलॅसिस नियंत्रण कायदा वेगळे राहिलेला आहे. मोलॅसिस वापर करणाऱ्याला दोन्ही कायद्यांच्या नियमांचे पालन करावे लागते.

**महत्वाचा मुद्दा:**
"न्यूनीकरण होणार नाही" = 1956 च्या कायद्याची शक्ती कमी होत नाही. ते तसेच मजबूत राहते.

---

ह्या कायद्यांमधील कोणत्याही विशिष्ट मोलॅसिस नियमाबद्दल प्रश्न असल्यास विचारा!

Rule 64 Current

Deleted .वगळण्यात आले.

[Power of State Government to direct holder of stock of molasses to sell them at fixed price to any officer, person or class of persons.] Deleted by Bom.26 of 1952, s.30.

(काकवीचा साठा धारण करणा-या व्यक्तीस ते कोणत्याही अधिका-यास, व्यक्तीस किंवा कोणत्याही वर्गातील व्यक्तीस ठराविक किंमतीत विकण्यासाठी निदेश देण्याचा राज्य शासनाचा अधिकार.) सन 1952 चा मुंबई अधिनियम क्रमांक 26, कलम 30 अन्वये वगळण्यात आले.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 64

थोडक्यात: Section 64 हा कलम आता वगळण्यात आला आहे — तो यापुढे लागू नाही.

विस्तार:

**काय होते हा कलम?**
Section 64 मध्ये राज्य शासनाला असा अधिकार होता की मोलॅसिस (मळी) साठा ठेवणा-या कोणत्याही व्यक्तीला आदेश दिल सकत होत. त्या व्यक्तीला सरकारने ठरवलेल्या किंमतीत मोलॅसिस विकायला लागत होत.

**हटवून का देण्यात आले?**
सन 1952 मध्ये महाराष्ट्र दारूबंदी कायद्यात (Bombay Prohibition Act) सुधारणा केली गेली. त्यावेळी हा कलम 64 पूर्णपणे काढून टाकण्यात आला.

**आजचा नियम:**
आज हा कलम पूर्ण वगळलेला आहे. म्हणून सरकारला आधीच्या अधिका-यानुसार मोलॅसिस साठा धारकांना अजून निदेश देता येत नाही.

LANDMARK Kantilal And Co. vs State Of Gujarat And Anr.

Gujarat High Court · 12 Aug 1980 · (1980)2GLR260

Gujarat Legislature's regulation of rotten gur (semi-liquid jaggery) through Sections 64 and 64A of the Bombay Prohibition Act, as amended in 1978, was upheld as a reasonable restriction on trade unde

Bhaskar Gulabrao Atole and Others v. State of Maharashtra

Multiple petitions challenging the validity of distance restrictions imposed on liquor licenses under Maharashtra excise rules. The petitioners, holding various Foreign Liquor and Country Liquor licen

Rule 65 Current

Penalty for illegal sale, import etc. of intoxicant

Whoever in contravention of the provision of this Act, or of any rule, regulation or order made or of any licence, pass, permit or authorization granted thereunder—

(a) imports or exports or transports any intoxicant (other than opium)] or hemp,

(b) manufactures any intoxicant (other than opium),

(c) constructs or works any distillery or brewery,

(d) bottles liquor,

(e) sells or buys or possesses any intoxicant (other than opium) or hemp, or

(f) uses, keeps or has in his Possession any materials, still utensils, implements or apparatus for the purpose of manufacturing any intoxicant other than opium.

(g) cultivates or collects hemp. shall, on conviction, be punished for each such offence with imprisonment for a term which shall not be less than three years but which may extend to five years or with fine which shall not be less than twenty-five thousand rupees but which may extend to fifty thousand rupees or with both.

त्यास, सिद्धापराध ठरविण्यात आल्यावर, अशा प्रत्येक अपराधाबद्दल तीन वर्षांपेक्षा कमी नसेल, परंतु, पाच वर्षांपर्यंत वाढविता येईल इतक्या मुदतीच्या कारावासाची किंवा पंचवीस हजार रुपयांपेक्षा कमी नसेल, परंतु, पन्नास हजार रुपयांपर्यंत वाढविता येईल इतक्या द्रव्यदंडाची शिक्षा होईल किंवा या दोन्ही शिक्षा होतील.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 65

थोडक्यात: **कलम 65** मध्ये असे सांगितले आहे की दारूबंदी कायद्याचे उल्लंघन करून जो कोणी अवैध दारू आयात, निर्यात, तयारी, विक्रय किंवा संचयन करतो त्याला कठोर शिक्षा होईल.

---

**विस्तृत समजावणी:**

या कलमानुसार, खालील कामे करणारी व्यक्ती कायद्याला विरुद्ध आहे:

**अपराध काय आहेत:**
- दारू आयात, निर्यात किंवा वहन करणे
- मादक द्रव्य तयार करणे
- distillery किंवा brewery बांधणे किंवा चालवणे
- दारू बाटलीत भरणे
- दारू खरेदी-विक्रय करणे किंवा ठेवणे
- दारू तयारीसाठी साधने (still, utensils इत्यादी) रखडून ठेवणे
- भांगेची लागवड किंवा संचयन करणे

**शिक्षा:**
- **कारावास:** किमान ३ वर्ष, जास्तीत जास्त ५ वर्ष
- **दंड:** किमान २५,००० रु., जास्तीत जास्त ५०,००० रु.
- **किंवा** दोन्ही शिक्षा एकत्रित होऊ शकतात

हे अपराध गंभीर मानले जातात, म्हणून शिक्षा कठोर आहे.

LANDMARK Mina Dinesh Jaiswal And Others v. The State Of Maharashtra

Bombay High Court · 13 Nov 2019 · unreported

Multiple writ petitions challenge the validity of a PWD distance requirement (minimum distance from public works structures) imposed on excise licenses for foreign liquor and country liquor retail sho

LANDMARK Shegaokar & Ors. v. State of Maharashtra (Excise License Distance Norms)

Multi-party writ petitions challenging mandatory distance norms (100m from religious places, 250m from schools) imposed for grant of foreign and country liquor licenses by excise authorities. Key issu

LANDMARK Chandrashekhar Mishrilal Katakwar v. State of Maharashtra (Consolidated WPs 3150, 3149, 3361-3375, 3436 of 2017)

Consolidated writ petitions by 100+ liquor licensees challenging distance-based license cancellations under Maharashtra excise rules. Court examined statutory distance norms and principles of natural

LANDMARK Subhash Nanhalal Gupta and Anr vs The State of Maharashtra

Court quashed FIR under BPA Sections 65(d), 67, 81, 83 for possession and sale of French polish as industrial solvent. Court held Bombay Denatured Spirit Rules 1959 (Rules 23-62) ultra vires, that sta

CL-III country liquor licensee challenged FIR for transporting liquor in wrong auto-rickshaw. Court held police have cognizable jurisdiction to investigate BPA offences under Chapter VII/IX and Cr.P.C

Rule 66 Current

Penalty for illegal cultivation of Hemp. भांगेची बेकायदेशीररित्या लागवड करणे व ती गोळा करणे आणि इतर गोष्टींबद्दल शास्ती.

whoever in contravention of the provisions of this Act, or of any rule, regulation or order made or of any licence, permit, pass or authorization issued, thereunder—
(b) consumes or uses any intoxicant other than opium or hemp,
(c) taps or permits to be tapped any toddy producing tree,
(d) draws or permits to be drawn toddy from any tree, shall, on conviction be punished—
(i) for a first offence, with imprisonment for a term which may extend to sixmonths and with fine which may extend to ten thousand rupees:
Provided that, in the absence of special and adequate reasons to the contrary to be mentioned in the judgement of the Court, such imprisonment shall not be less than five thousand rupees;
(ii) for a second offence, with imprisonment for a term which may extend two years and with fine which may extend to twenty thousand rupees : Provided that, in the absence of special and adequate reasons to the contrary to be mentioned in the judgement of the Court, such imprisonment shall not be less than six months and fine shall not be less than 8[ten thousand rupees;
(iii) for a third or subsequent offences, with imprisonment for a term which may extend to two years and with fine which may extend to twenty thousand rupees:
Provided that, in absence of special and adequate reasons to the contrary to be mentioned in the judgement of the Court, such imprisonment shall not be less than nine months and fine shall not be less than ten thousand rupees.
((2)) Subject to the provisions of sub-section (3), where in any trial of an offence under clause (b) of sub-section (1) for the consumption of an intoxicant, it is alleged that the accused person consumed liquor, and it is proved that the concentration of alcohol in the blood of the accused person is 12[not less than 0.05 per cent weight in volume] then the burden of proving that the liquor consumed was a medicinal or toilet preparation, or an antiseptic preparation or solution, or a flavouring extract, essence or syrup, containing alcohol, the consumption of which is not in contravention of the Act or any rules, regulations or orders made thereunder, shall be upon the accused person, and the Court shall in the absence of such proof presume the contrary.

((3)) The provisions of sub-section (2) shall not apply to the consumption of any liquor—
(a) by indoor patients during the period they are being treated in any hospital convalescent home, nursing home or dispensary,maintained or supported by Government or a local authority or by charity ,or
(b) by such other persons in such other institutions, or in such circumstances as may be prescribed.

(1)

whoever in contravention of the provisions of this Act, or of any rule, regulation or order made or of any licence, permit, pass or authorization issued, thereunder—

(b) consumes or uses any intoxicant other than opium or hemp,

(c) taps or permits to be tapped any toddy producing tree,

(d) draws or permits to be drawn toddy from any tree, shall, on conviction be punished—

(i) for a first offence, with imprisonment for a term which may extend to sixmonths and with fine which may extend to ten thousand rupees:

Provided that, in the absence of special and adequate reasons to the contrary to be mentioned in the judgement of the Court, such imprisonment shall not be less than five thousand rupees;

(ii) for a second offence, with imprisonment for a term which may extend two years and with fine which may extend to twenty thousand rupees : Provided that, in the absence of special and adequate reasons to the contrary to be mentioned in the judgement of the Court, such imprisonment shall not be less than six months and fine shall not be less than 8[ten thousand rupees;

(iii) for a third or subsequent offences, with imprisonment for a term which may extend to two years and with fine which may extend to twenty thousand rupees:

Provided that, in absence of special and adequate reasons to the contrary to be mentioned in the judgement of the Court, such imprisonment shall not be less than nine months and fine shall not be less than ten thousand rupees.

(2)

Subject to the provisions of sub-section (3), where in any trial of an offence under clause (b) of sub-section (1) for the consumption of an intoxicant, it is alleged that the accused person consumed liquor, and it is proved that the concentration of alcohol in the blood of the accused person is ¹²[not less than 0.05 per cent weight in volume] then the burden of proving that the liquor consumed was a medicinal or toilet preparation, or an antiseptic preparation or solution, or a flavouring extract, essence or syrup, containing alcohol, the consumption of which is not in contravention of the Act or any rules, regulations or orders made thereunder, shall be upon the accused person, and the Court shall in the absence of such proof presume the contrary.

(3)

The provisions of sub-section (2) shall not apply to the consumption of any liquor—

(a) by indoor patients during the period they are being treated in any hospital convalescent home, nursing home or dispensary,maintained or supported by Government or a local authority or by charity ,or

(b) by such other persons in such other institutions, or in such circumstances as may be prescribed.

जी कोणी व्यक्ती या अधिनियमाच्या तरतुदींचे किंवा तद्न्वये केलेल्या कोणत्याही नियमाचे किंवा विनियमाचे किंवा तद्न्वये दिलेल्या कोणत्याही आदेशाचे अथवा तद्न्वये दिलेल्या कोणत्याही लायसनचे, परवान्याचे, पासाचे किंवा प्राधिकारपत्राचे उल्लंघन करून-
(ब) कोणतेही मादक द्रव्य (अफू व्यतिरिक्त) किंवा भांग सेवन करील किंवा वापरील.
(क) कोणतेही ताडी देणारे झाड छेदील किंवा छेदण्यास परवानगी देईल.
(ड) कोणत्याही झाडापासून ताडी काढील किंवा ताडी काढण्यास परवानगी देईल, त्यास सिद्धापराध ठरवण्यात आले असता,-
(एक) पहिल्या अपराधाबद्दल सहा महिन्यांपर्यंत वाढविता येईल इतक्या मुदतीच्या कारावासाची शिक्षा होईल व दहा हजार रुपयांपर्यंत वाढविता येऊ
शकेल इतक्या द्रव्य दंडाची शिक्षा होईल :
परंतु, न्यायालयाच्या निकालपत्रात नमूद करावयाच्या तद्विरुद्ध विशेष व पुरेशा कारणांच्या अभावी, अशी कारावासाची शिक्षा तीन महिन्यांपेक्षा कमी
असणार नाही व असा द्रव्य दंड पाच हजार रुपयांपेक्षा कमी असणार नाही.
(दोन) दुस-या अपराधाबद्दल दोन वर्षांपर्यंत वाढविता येऊ शकेल इतक्या मुदतीच्या कारावासाची शिक्षा होईल व वीस हजार रुपयांपर्यंत वाढविता
येऊ शकेल इतक्या द्रव्य दंडाची शिक्षा होईल :
परंतु, न्यायालयाच्या निकालपत्रात नमूद करावयाच्या तद्विरुद्ध विशेष व पुरेशा कारणांच्या अभावी , अशी कारावासाची शिक्षा सहा महिन्यांपेक्षा कमी
असणार नाही व असा द्रव्य दंड दहा हजार रुपयांपेक्षा कमी असणार नाही.
(तीन) तिस-या किंवा त्या नंतरच्या अपराधाबद्दल दोन वर्षांपर्यंत विढविता येईल इतक्या मुदतीच्या कारावसाची शिक्षा होईल व वीस हजार रुपयांपर्यंत
वाढविता येईल इतक्या दंडाची शिक्षा होईल :
परंतु, न्यायालयाच्या निकालपत्रात नमूद करावयाच्या तद्विरुद्ध विशेष व पुरेशा कारणांच्या अभावी, अशी कारावासाची शिक्षा नऊ महिन्यांपेक्षा कमी
असणार नाही व असा द्रव्य दंड होईल व दहा हजार रुपयांपेक्षा कमी असणार नाही.
पोट-कलम (3) च्या तरतुदींना अधीन राहून मादक द्रव्य सेवन केल्यामुळे पोट-कलम (1) चा खंड (ब) खालील अपराधाबद्दल असलेल्या कोणत्याही न्यायचौकशीत, आरोपी व्यक्तीने दारूचे, सेवन केले आहे असा आरोप करण्यात आला असेल आणि आरोपी व्यक्तीच्या रक्तातील मद्यार्काचे प्रमाण आकारमानातील वजनाने 0.05 टक्क्यांहून कमी नाही असे सिद्ध करण्यात आले असेल तर, सेवन केलेली दारू औषधासाठी किंवा प्रसाधनासाठी तयार केलेले पदार्थ किंवा जंतुनाशक पदार्थ किंवा द्रावण किंवा मद्यार्क असलेला सुगंधी अर्क किंवा सरबत होते आणि अशा दारूचे सेवन या अधिनियमाचे किंवा त्याअन्वये केलेले कोणतेही नियम, विनियम किंवा आदेश यांचे उल्लंघन करून करण्यात आले नव्हते हे सिद्ध करण्याचा
भार आरोपी व्यक्तीवर असेल आणि न्यायालय अशा पुराव्याच्या अभावी तद्विरुद्ध अनुमान काढील.
पोट-कलम (2) याच्या तरतुदी----
(अ) शासनाने किंवा स्थानिक प्राधिकरणाने चालविलेल्या किंवा त्याच्या साहाय्याने चालविण्यात येणा-या किंवा धर्मार्थ असलेल्या कोणत्याही
रुग्णालयात, आरोग्य सुधारणा गृहात, शुश्रुषागृहात किंवा दवाखान्यात दाखल करून घेतलेल्या रोग्यांवर उपचार चालू असलेल्या मुदतीत त्यांना
देण्यात येणा-या मद्यार्काच्या बाबतीत, किंवा
(ब) विहित करण्यात येईल अशा इतर संस्थेत किंवा अशा परिस्थितीत अशा इतर व्यक्तींना, कोणतीही दारू घेण्यास लागू असणार नाही.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

(1)

जी कोणी व्यक्ती या अधिनियमाच्या तरतुदींचे किंवा तद्न्वये केलेल्या कोणत्याही नियमाचे किंवा विनियमाचे किंवा तद्न्वये दिलेल्या कोणत्याही आदेशाचे अथवा तद्न्वये दिलेल्या कोणत्याही लायसनचे, परवान्याचे, पासाचे किंवा प्राधिकारपत्राचे उल्लंघन करून-

(ब) कोणतेही मादक द्रव्य (अफू व्यतिरिक्त) किंवा भांग सेवन करील किंवा वापरील.

(क) कोणतेही ताडी देणारे झाड छेदील किंवा छेदण्यास परवानगी देईल.

(ड) कोणत्याही झाडापासून ताडी काढील किंवा ताडी काढण्यास परवानगी देईल, त्यास सिद्धापराध ठरवण्यात आले असता,-

(एक) पहिल्या अपराधाबद्दल सहा महिन्यांपर्यंत वाढविता येईल इतक्या मुदतीच्या कारावासाची शिक्षा होईल व दहा हजार रुपयांपर्यंत वाढविता येऊ

शकेल इतक्या द्रव्य दंडाची शिक्षा होईल :

परंतु, न्यायालयाच्या निकालपत्रात नमूद करावयाच्या तद्विरुद्ध विशेष व पुरेशा कारणांच्या अभावी, अशी कारावासाची शिक्षा तीन महिन्यांपेक्षा कमी

असणार नाही व असा द्रव्य दंड पाच हजार रुपयांपेक्षा कमी असणार नाही.

(दोन) दुस-या अपराधाबद्दल दोन वर्षांपर्यंत वाढविता येऊ शकेल इतक्या मुदतीच्या कारावासाची शिक्षा होईल व वीस हजार रुपयांपर्यंत वाढविता

येऊ शकेल इतक्या द्रव्य दंडाची शिक्षा होईल :

परंतु, न्यायालयाच्या निकालपत्रात नमूद करावयाच्या तद्विरुद्ध विशेष व पुरेशा कारणांच्या अभावी , अशी कारावासाची शिक्षा सहा महिन्यांपेक्षा कमी

असणार नाही व असा द्रव्य दंड दहा हजार रुपयांपेक्षा कमी असणार नाही.

(तीन) तिस-या किंवा त्या नंतरच्या अपराधाबद्दल दोन वर्षांपर्यंत विढविता येईल इतक्या मुदतीच्या कारावसाची शिक्षा होईल व वीस हजार रुपयांपर्यंत

वाढविता येईल इतक्या दंडाची शिक्षा होईल :

परंतु, न्यायालयाच्या निकालपत्रात नमूद करावयाच्या तद्विरुद्ध विशेष व पुरेशा कारणांच्या अभावी, अशी कारावासाची शिक्षा नऊ महिन्यांपेक्षा कमी

असणार नाही व असा द्रव्य दंड होईल व दहा हजार रुपयांपेक्षा कमी असणार नाही.

(2)

पोट-कलम (3) च्या तरतुदींना अधीन राहून मादक द्रव्य सेवन केल्यामुळे पोट-कलम (1) चा खंड (ब) खालील अपराधाबद्दल असलेल्या कोणत्याही न्यायचौकशीत, आरोपी व्यक्तीने दारूचे, सेवन केले आहे असा आरोप करण्यात आला असेल आणि आरोपी व्यक्तीच्या रक्तातील मद्यार्काचे प्रमाण आकारमानातील वजनाने 0.05 टक्क्यांहून कमी नाही असे सिद्ध करण्यात आले असेल तर, सेवन केलेली दारू औषधासाठी किंवा प्रसाधनासाठी तयार केलेले पदार्थ किंवा जंतुनाशक पदार्थ किंवा द्रावण किंवा मद्यार्क असलेला सुगंधी अर्क किंवा सरबत होते आणि अशा दारूचे सेवन या अधिनियमाचे किंवा त्याअन्वये केलेले कोणतेही नियम, विनियम किंवा आदेश यांचे उल्लंघन करून करण्यात आले नव्हते हे सिद्ध करण्याचा

भार आरोपी व्यक्तीवर असेल आणि न्यायालय अशा पुराव्याच्या अभावी तद्विरुद्ध अनुमान काढील.

(3)

पोट-कलम (2) याच्या तरतुदी----

(अ) शासनाने किंवा स्थानिक प्राधिकरणाने चालविलेल्या किंवा त्याच्या साहाय्याने चालविण्यात येणा-या किंवा धर्मार्थ असलेल्या कोणत्याही

रुग्णालयात, आरोग्य सुधारणा गृहात, शुश्रुषागृहात किंवा दवाखान्यात दाखल करून घेतलेल्या रोग्यांवर उपचार चालू असलेल्या मुदतीत त्यांना

देण्यात येणा-या मद्यार्काच्या बाबतीत, किंवा

(ब) विहित करण्यात येईल अशा इतर संस्थेत किंवा अशा परिस्थितीत अशा इतर व्यक्तींना, कोणतीही दारू घेण्यास लागू असणार नाही.

सोप्या भाषेत — Rule 66

थोडक्यात:
Section 66 मध्ये असे सांगितले आहे की दारूचे बेकायदेशीर सेवन, ताडी काढणे किंवा तापण्यासारख्या गोष्टींबद्दल कायदा तोडणा-या व्यक्तीला शिक्षा होईल — पहिल्यांदा ३ महिने ते ६ महिने कारावास व ५,००० ते १०,००० रुपये दंड, दुस-या वेळी ६ महिने ते २ वर्ष कारावास व १०,००० ते २०,००० रुपये दंड, आणि तिस-या किंवा त्यानंतरच्या वेळी ९ महिने ते २ वर्ष कारावास व १०,००० ते २०,००० रुपये दंड.

---

**विस्तार:**

**पोट-कलम (१) — अपराध आणि शिक्षा:**

या कलमात असे म्हणून सांगितले आहे की जर कोणी व्यक्ती:
- दारू, बिअर, वाईन, स्पिरीट किंवा इतर मादक द्रव्य (अफू व भांग वगळून) सेवन करेल
- ताडी देणारे झाड छेदेल किंवा तापेल
- ताडी काढेल

तर त्यास शिक्षा होईल. शिक्षा गुणीत मोजली जाते:

**पहिला अपराध:**
- कारावास: ३ महिने ते ६ महिने (किमान ३ महिने, कमाल ६ महिने)
- दंड: ५,००० ते १०,००० रुपये (किमान ५,००० रुपये)

**दुसरा अपराध:**
- कारावास: ६ महिने ते २ वर्ष (किमान ६ महिने)
- दंड: १०,००० ते २०,००० रुपये (किमान १०,००० रुपये)

**तिसरा व त्यानंतरचे अपराध:**
- कारावास: ९ महिने ते २ वर्ष (किमान ९ महिने)
- दंड: १०,००० ते २०,००० रुपये (किमान १०,००० रुपये)

न्यायाधीश विशेष कारणे असल्यास कमी शिक्षा देऊ शकतात, पण ते निकाल देताना स्पष्ट लिहायला हवे.

---

**पोट-कलम (२) — रक्त तपासणी व burden of proof:**

जर न्यायालयात दारू सेवनचा आरोप असेल आणि आरोपीच्या रक्तातील अल्कोहोलचे प्रमाण ०.०५% किंवा त्यापेक्षा जास्त असेल, तर:

- न्यायालय असे समजून घेईल की त्या व्यक्तीने दारू सेवन केले आहे.
- पण जर त्या व्यक्तीने असे सिद्ध केले की ज्या दारूचा सेवन केला ते औषध, प्रसाधन, जंतुनाशक द्रावण किंवा सुगंधी अर्क (जरा अल्कोहोल असतेही) होते, तर त्यास कायदा तोडला मानलं जाणार नाही.

म्हणजेच **आरोपीच्या खांद्यावर burden of proof** आहे.

---

**पोट-कलम (३) — Exception (अपवाद):**

वरील नियम खालील व्यक्तींना लागू होणार नाहीत:

- **रुग्ण:** जर कोणी व्यक्ती शासकीय किंवा charity hospital, nursing home किंवा dispensary मध्ये दाखल असेल आणि त्याला उपचारासाठी अल्कोहोल दिले जात असेल, तर त्यास कायदा तोडणारा मानलं जाणार नाही.

- **इतर परिस्थिती:** नियमात जी इतर परिस्थिती सांगितली जाईल त्याही अनुसार अपवाद लागू होतील.

LANDMARK Gopal Gangaram Nepali v. Commissioner of Police

Gujarat High Court · 29 Mar 1996 · (1996) 3 GLR 823

Detention order under PASA Act upheld for bootlegger who engaged in illicit liquor trafficking combined with violent intimidation. Court held that while mere bootlegging affects law and order, violent

LANDMARK State of Gujarat v. Bachubhai Naginbhai Shah

Gujarat High Court · 21 Nov 1994 · (1996) 2 GLR 643

Whether offences under the Bombay Prohibition Act punishable with imprisonment exceeding two years are warrant-triable or summary-triable, and whether Section 167(5) of the CrPC (6-month investigation

LANDMARK Bombay Cycle And Motor Agency Ltd. v. Bhagwanprasad Ramragubir Pandey

Bombay High Court · 12 Feb 1974 · (1974) 76 BOMLR 612

A hire-purchase company whose vehicle was seized and confiscated to the Government under the Bombay Prohibition Act after the accused used it for liquor transportation sought restoration. Held: a non-

LANDMARK Behram Khurshed Pesikaka vs The State Of Bombay

Supreme Court · 24 Sep 1954 · AIR 1955 SC 123

After the Court declared BPA section 13(b) invalid insofar as it prohibited medicinal and toilet preparations containing alcohol, the Court held that the burden of proving consumption of validly prohi

LANDMARK Pujamal Awadayappa v. State of Bombay

Bombay High Court · 10 Aug 1950 · AIR 1951 Bom. 244, (1950) 52 Bom L.R. 788, ILR 1950 Bom. 795

Appellants convicted under BPA §65(b), 65(f) and 66(b) for manufacturing illicit liquor, possessing materials for manufacture, and possessing liquor. High Court held separate sentences are not illegal

Rule 66A Current

Penalty for illegal sale, import etc. of Opium. अफूची बेकायदेशीररित्या आयात करणे, वगैरे बद्दल शास्ती.

Whoever, in contravention of the provisions of this Act, or of any rule, regulation or order made thereunder or of any licence, pass, permit or authorization granted by or under this Act, imports, exports, transports, consumes, uses possesses, sells or buys opium ,shall, on conviction, be punished for each such offence with imprisonment for a term which may extend to three years and also with fine : Provided that, in the absence of special and adequate reasons to the contrary to be mentioned in the judgement of the Court.

(i)

for a first offence, such imprisonment shall not be less than six months and fine shall not be less than five hundred rupees;

(ii)

for a second offence, such imprisonment shall not be less than nine months and fine shall not be less than one thousand rupees.

(iii)

for a third or subsequent offences, such imprisonment shall not be less than one year and fine shall not be less than one thousand rupees.]

जी कोणी व्यक्ती या अधिनियमांच्या किंवा त्याअन्वये केलेल्या कोणत्याही नियमाच्या, विनियमाच्या किंवा आदेशाच्या किंवा या अधिनियमान्वये किंवा तद्न्वये मंजूर केलेल्या कोणत्याही लायसनच्या, पासाच्या, परवान्याच्या किंवा प्राधिकारपत्राच्या तरतुदींचे उल्लंघन करून, अफूची आयात, निर्यात, परिवहन करील, तिचे सेवन करील, उपयोग करील, ताब्यात ठेवील, तिची विक्री किंवा खरेदी करील त्यास सिद्धापराध ठरविण्यात आले असता अशा प्रत्येक अपराधाबद्दल तीन वर्षांपर्यंत वाढविता येऊ शकेल इतक्या मुदतीच्या कारावासाची शिक्षा आणि तसेच द्रव्य दंडाची शिक्षासुद्धा होईल :

परंतु, न्यायालयाच्या निकालपत्रात नमूद करावयाच्या तद्विरुद्ध खास व पुरेसा कारणांच्या अभावी.-

(एक) पहिल्या अपराधाबद्दल, अशी कारावासाची शिक्षा सहा महिन्यांपेक्षा कमी असणार नाही आणि असा द्रव्य दंड पाचशे रुपयांहून कमी असणार

नाही.

(दोन) दुस-या अपराधाबद्दल अशी कारावासाची शिक्षा नऊ महिन्यांपेक्षा कमी असणार नाही आणि द्रव्य दंड एक हजार रुपयांपेक्षा कमी असणार

नाही.

(तीन) तिस-या किंवा त्यानंतरच्या अपराधाबद्दल, अशी कारावसाची शिक्षा एक वर्षापेक्षा कमी असणार नाही आणि असा द्रव्य दंड एक हजार

रुपयांपेक्षा कमी असणार नाही.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

(i)

पहिल्या अपराधासाठी, अशी कैद सहा महिन्यांपेक्षा कमी नसावी आणि दंड पाचशे रुपयांपेक्षा कमी नसावा;

(ii)

दुसऱ्या अपराधासाठी, असा कारावास नऊ महिन्यांपेक्षा कमी नसावा आणि दंड एक हजार रुपयांपेक्षा कमी नसावा.

(iii)

तिसर्‍या किंवा त्यानंतरच्या अपराधांसाठी, अशी कैद एक वर्षापेक्षा कमी नसावी आणि दंड एक हजार रुपयांपेक्षा कमी नसावा.]

सोप्या भाषेत — Rule 66A

थोडक्यात: Section 66A मध्ये असे सांगितले आहे की जो कोणी कायदा मोडून अफू आयात, निर्यात, विक्री वा खरेदी करेल, त्याला जेलमध्ये जाणे पडेल आणि दंड भरावा लागेल.

---

**विस्तृत समजावणी:**

**कोण अपराधी होतो?**
जी कोणी व्यक्ती दारूबंदी कायद्याचे किंवा त्याच्या नियमांचे उल्लंघन करून अफू करील ते:
- आयात करणे (बाहेरून आणणे)
- निर्यात करणे (बाहेर पाठवणे)
- परिवहन करणे (एकठिकाहून दुसठिकाला नेणे)
- विक्री करणे
- खरेदी करणे
- ताब्यात ठेवणे

**शिक्षा:**
कारावास (जेल) आणि दंड या दोन्हींची शिक्षा होते.

**पहिल्या अपराधाबद्दल:**
- कमीतकमी 6 महिने जेल
- कमीतकमी 500 रुपये दंड

**दुसऱ्या अपराधाबद्दल:**
- कमीतकमी 9 महिने जेल
- कमीतकमी 1000 रुपये दंड

**तिसरे किंवा त्यानंतरचे अपराध:**
- कमीतकमी 1 वर्ष जेल
- कमीतकमी 1000 रुपये दंड

न्यायालयाला कारण असेल तर अधिक कठोर शिक्षाही देता येते.

Rule 67 Current

Penalty for alteration of denatured Spirit. विप्रकृत मद्यसारात फेरबद्दल करणे किंवा फेरबद्दल करण्याचा प्रयत्न करणे याबद्दल शास्त

Whoever in contravention of section 21 alters or attempts to alter any denatured spirit or has in his possession any spirit in respect of which he knows or has reason to believe that any such alteration or attempt has been made shall, on conviction, be punished with imprisonment for a term which shall not be less than three years but which may extend to five years or with fine which shall not be less thantwenty-five thousand rupees but which may extend to fifty thousand rupees or with both.
((2)) In prosecution under this section, it shall be presumed, until the contrary is proved, that the alteration or attempt to alter any denatured spirit was done, with the intention that such spirit may be used for human consumption as an intoxicating liquor.

(1)

Whoever in contravention of section 21 alters or attempts to alter any denatured spirit or has in his possession any spirit in respect of which he knows or has reason to believe that any such alteration or attempt has been made shall, on conviction, be punished with imprisonment for a term which shall not be less than three years but which may extend to five years or with fine which shall not be less thantwenty-five thousand rupees but which may extend to fifty thousand rupees or with both.

(2)

In prosecution under this section, it shall be presumed, until the contrary is proved, that the alteration or attempt to alter any denatured spirit was done, with the intention that such spirit may be used for human consumption as an intoxicating liquor.

जी कोणी व्यक्ती कलम 21 चा भंग करून कोणत्याही विप्रकृत मद्यसारात फेरबदल करील किंवा फेरबदल करण्याचा प्रयत्न करील किंवा ज्या कोणत्याही मद्यसाराबद्दल असा कोणतीही फेरबदल केला आहे किंवा फेरबदल करण्याचा प्रयत्न केला आहे असे त्यास माहित असेल किंवा असे वाटण्यास त्यास कारण असेल असे मद्यसार आपल्याजवळ बाळगील, तिला सिद्धापराध ठरविण्यात आले असता. तीन वर्षांपेक्षा कमी नसेल, परंतु, पाच वर्षांपर्यंत वाढविता येईल इतक्या मुदतीच्या कारावसाची किंवा पंचवीस हजार रुपयांपेक्षा कमी नसेल, परंतु, पन्नास हजार रुपयांपर्यंत वाढविता येईल इतक्या द्रव्यदंडाची शिक्षा होईल किंवा या दोन्ही शिक्षा होतील.
या कलमान्वयेच्या खटल्यामध्ये तद्विरुद्ध सिद्ध करण्यात येत नाही तोपर्यंत. कोणत्याही विक्रकृत मद्यसारात केलेला फेरबदल किंवा फेरबदलकरण्याचा प्रयत्न, असे मद्यसार मादक दारू म्हणून मनुष्यास उपयोगात आणता यावे या हेतूने केलेले आहे असे गृहीत धरण्यात येईल.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

(1)

जी कोणी व्यक्ती कलम 21 चा भंग करून कोणत्याही विप्रकृत मद्यसारात फेरबदल करील किंवा फेरबदल करण्याचा प्रयत्न करील किंवा ज्या कोणत्याही मद्यसाराबद्दल असा कोणतीही फेरबदल केला आहे किंवा फेरबदल करण्याचा प्रयत्न केला आहे असे त्यास माहित असेल किंवा असे वाटण्यास त्यास कारण असेल असे मद्यसार आपल्याजवळ बाळगील, तिला सिद्धापराध ठरविण्यात आले असता. तीन वर्षांपेक्षा कमी नसेल, परंतु, पाच वर्षांपर्यंत वाढविता येईल इतक्या मुदतीच्या कारावसाची किंवा पंचवीस हजार रुपयांपेक्षा कमी नसेल, परंतु, पन्नास हजार रुपयांपर्यंत वाढविता येईल इतक्या द्रव्यदंडाची शिक्षा होईल किंवा या दोन्ही शिक्षा होतील.

(2)

या कलमान्वयेच्या खटल्यामध्ये तद्विरुद्ध सिद्ध करण्यात येत नाही तोपर्यंत. कोणत्याही विक्रकृत मद्यसारात केलेला फेरबदल किंवा फेरबदलकरण्याचा प्रयत्न, असे मद्यसार मादक दारू म्हणून मनुष्यास उपयोगात आणता यावे या हेतूने केलेले आहे असे गृहीत धरण्यात येईल.

सोप्या भाषेत — Rule 67

# Section 67 — डिनेचर्ड स्पिरिट बदलल्याबद्दल शिक्षा

थोडक्यात: Section 67 मध्ये असे सांगितले आहे की कोणीही डिनेचर्ड स्पिरिटमध्ये फेरबदल करेल किंवा त्यात फेरबदल करण्याचा प्रयत्न करेल तर त्याला 3 ते 5 साल कैद किंवा 25,000 ते 50,000 रुपयांपर्यंत दंड किंवा दोन्ही शिक्षा होऊ शकते.

---

## तपशील:

**काय प्रमाणित करायचे आहे?**
- कोई व्यक्ती डिनेचर्ड स्पिरिटमध्ये फेरबदल करणे
- किंवा असा फेरबदल करण्याचा प्रयत्न करणे
- किंवा ज्याला माहित आहे की या स्पिरिटमध्ये अशा प्रकारचा फेरबदल झाला आहे, तरीही तो रखवून ठेवणे

**शिक्षा:**
- **कैद:** कमीत कमी 3 वर्षे, कमाल 5 वर्षे
- **दंड:** कमीत कमी 25,000 रुपये, कमाल 50,000 रुपये
- **किंवा दोन्ही शिक्षा एकत्र**

**महत्वाचा नियम:**
जर कोई डिनेचर्ड स्पिरिट रखवून ठेवताना पकडला गेला, तर कोर्ट असे समजून घेईल की तो व्यक्ती त्या स्पिरिटमध्ये फेरबदल करून मादक दारू बनवून मानवास देण्याचा प्रयत्न करीत होता — तोपर्यंत त्या व्यक्तीचा साक्ष्य असे सिद्ध न करेपर्यंत.

**सोप्या भाषेत:** सरकार बेकायदेशीरपणे मादक दारू बनवणे आणि विकणे रोखण्यासाठी हा कायदा अत्यंत कठोर बनवला आहे.

LANDMARK Subhash Nanhalal Gupta and Anr vs The State of Maharashtra

Court quashed FIR under BPA Sections 65(d), 67, 81, 83 for possession and sale of French polish as industrial solvent. Court held Bombay Denatured Spirit Rules 1959 (Rules 23-62) ultra vires, that sta

CL-III country liquor licensee challenged FIR for transporting liquor in wrong auto-rickshaw. Court held police have cognizable jurisdiction to investigate BPA offences under Chapter VII/IX and Cr.P.C

Rule 67A Current

Penalty for contravention of section 59A. कलम 59-अ च्या तरतुदीचे उल्लंघन करून कलम 24-अ मध्ये नमूद केलेले पदार्थ तयार करण्याबद्दल शास्ती.

Whoever in contravention of the ⁵provisions of section 59AA or, as the case may be, of section 59A—

⁶(la) manufactures, imports or exports any article mentioned in section 24A, or

(a) sells, uses or disposes of any liquor otherwise than as an ingredient of any ⁷article mentioned in section 24A, or

(b) uses more alcohol in the ⁸manufacture of any of the articles mentioned in section 24A than the quantity necessary for extraction or solution of the elements contained there in and for the preservation of such ⁹article, or

(c) knowingly sells ¹⁰any such article for being used as an intoxicating drink, or sells any such article under circumstances from which he might reasonably deduce the intention of the purchaser to use them for such purpose,

shall, on conviction, be punished with imprisonment for a term which may extend to one year or with fine ¹¹which may extend to ten thousand rupees or with both.

(1)

Whoever in contravention of the provisions of section 59AA or, as the case may be,of section 59A -

(1a)Manufactures, imports or exports any article mentioned in section 24A, or

(a) Sells uses or disposes of any liquor otherwise than as an ingredient of any article mentioned in section 24A, or

(b) uses more alcohol in the ⁸[manufacture of any of the articles mentioned in section 24A than the quantity necessary for extraction of solution of the elements contained therein and for the preservation of such article, or

(c) knowingly sells any such article] for being used as an intoxicating drink, or sells any such article under circumstances from which he might reasonably reduce the intention of the purchaser to use them for such purpose,

shall, on conviction, be punished with imprisonment for a term which may extend to one year or with fine which may extend to ten thousand rupees or with both.

(2)

No person who has been convicted for any offence under this section or has paid any sum of money under section 104 by way of composition for such offenceshall be entitled to manufacture, import or to sell any article mention in section 24A for a period of one year from the date of such conviction or payment, and any person who imports, manufactures or sells any such article] in contravention of this sub- section shall be liable to the same punishment as is provided for an offence punishable under section 65.

जी कोणी व्यक्ती कलम 59-अअ किंवा यथास्थिति कलम 59-अ च्या तरतुदीचेट उल्लंघन करून
1-अ) कलम 24-अ मध्ये नमूद केलेल्या कोणत्याही वस्तू तयार करील, त्यांची आयात किंवा निर्यात करील, अथवा
(अ) कलम 24-अ मध्ये नमूद केलेल्या कोणत्याही पदार्थाचा घटकद्रव्य म्हणून असेल त्या व्यतिरिक्त इतर रीतीने कोणत्याही प्रकारची दारू विकील,
वापरील किंवा तिची विल्हेवाट लावील, अथवा
(ब) कलम 24-अ मध्ये उल्लेख केलेला कोणताही पदार्थ तयार करण्याच्या कामी त्यात असलेली मूलद्रव्ये काढण्याकरिता किंवा ती विरघळण्याकरिता
व असा पदार्थ टिकविण्याकरिता आवश्यक असेल त्या परिमाणापेक्षा अधिक परिमाणात मद्यार्क वापरील अथवा
(क) मादक पेय म्हणून वापरण्यासाठी असा कोणताही पदार्थ जाणूनबुजून विकील किंवा असा कोणताही पदार्थ अशा कारणांसाठी वापरण्याचा,
खरेदी करण्याचा इरादा आहे असे ज्या परिस्थितीवरून त्यास वाजवी रीतीने अनुमान करता येईल त्या परिस्थितीत तो विकील,
त्यास, सिद्धापराध ठरविण्यात आले असता, एक वर्षापर्यंत वाढविता येऊ शकेल इतक्या मुदतीच्या कारावासाची शिक्षा किंवा दहा हजार रूपयांपर्यंत
येऊ शकेल इतक्या द्रव्य दंडाची शिक्षा होईल किंवा दोन्ही शिक्षा होतील
या कलमान्वये ज्यास सिद्धापराध ठरविण्यात आले आहे किंवा कलम 104 अन्वये तडजोड म्हणून अशा अपराधाबद्दल ज्याने कोणतीही रक्कम भरली आहे अशा कोणत्याही व्यक्तीस, अशा अपराधसिद्धीच्या किंवा रकमा भरल्याच्या दिनांकापासून एक वर्ष मुदतीपर्यंत कलम 24-अ मध्ये नमूद केलेला कोणताही पदार्थ तयार करण्याचा, आयात करण्याचा किंवा विकण्याचा हक्क असणार नाही ; आणि जी कोणतीही व्यक्ती या पोट-कलमाचा भंग करून असा कोणताही पदार्थ आयात करील, तयार करील किंवा विकील, ती, कलम 65 अन्वये शिक्षापात्र असलेल्या अपराधाबद्दल ज्या शिक्षेची तरतूद केली आहे त्याच शिक्षेस पात्र होईल.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

(1)

जी कोणी व्यक्ती कलम 59-अअ किंवा यथास्थिति कलम 59-अ च्या तरतुदीचेट उल्लंघन करून

1-अ) कलम 24-अ मध्ये नमूद केलेल्या कोणत्याही वस्तू तयार करील, त्यांची आयात किंवा निर्यात करील, अथवा

(अ) कलम 24-अ मध्ये नमूद केलेल्या कोणत्याही पदार्थाचा घटकद्रव्य म्हणून असेल त्या व्यतिरिक्त इतर रीतीने कोणत्याही प्रकारची दारू विकील,

वापरील किंवा तिची विल्हेवाट लावील, अथवा

(ब) कलम 24-अ मध्ये उल्लेख केलेला कोणताही पदार्थ तयार करण्याच्या कामी त्यात असलेली मूलद्रव्ये काढण्याकरिता किंवा ती विरघळण्याकरिता

व असा पदार्थ टिकविण्याकरिता आवश्यक असेल त्या परिमाणापेक्षा अधिक परिमाणात मद्यार्क वापरील अथवा

(क) मादक पेय म्हणून वापरण्यासाठी असा कोणताही पदार्थ जाणूनबुजून विकील किंवा असा कोणताही पदार्थ अशा कारणांसाठी वापरण्याचा,

खरेदी करण्याचा इरादा आहे असे ज्या परिस्थितीवरून त्यास वाजवी रीतीने अनुमान करता येईल त्या परिस्थितीत तो विकील,

त्यास, सिद्धापराध ठरविण्यात आले असता, एक वर्षापर्यंत वाढविता येऊ शकेल इतक्या मुदतीच्या कारावासाची शिक्षा किंवा दहा हजार रूपयांपर्यंत

येऊ शकेल इतक्या द्रव्य दंडाची शिक्षा होईल किंवा दोन्ही शिक्षा होतील

(2)

या कलमान्वये ज्यास सिद्धापराध ठरविण्यात आले आहे किंवा कलम 104 अन्वये तडजोड म्हणून अशा अपराधाबद्दल ज्याने कोणतीही रक्कम भरली आहे अशा कोणत्याही व्यक्तीस, अशा अपराधसिद्धीच्या किंवा रकमा भरल्याच्या दिनांकापासून एक वर्ष मुदतीपर्यंत कलम 24-अ मध्ये नमूद केलेला कोणताही पदार्थ तयार करण्याचा, आयात करण्याचा किंवा विकण्याचा हक्क असणार नाही ; आणि जी कोणतीही व्यक्ती या पोट-कलमाचा भंग करून असा कोणताही पदार्थ आयात करील, तयार करील किंवा विकील, ती, कलम 65 अन्वये शिक्षापात्र असलेल्या अपराधाबद्दल ज्या शिक्षेची तरतूद केली आहे त्याच शिक्षेस पात्र होईल.

सोप्या भाषेत — Rule 67A

थोडक्यात: Section 67A मध्ये असे सांगितले आहे की कलम 59-अ किंवा 59-अअ च्या नियमांचे उल्लंघन करून जी व्यक्ती दारू असलेल्या वस्तू तयार, आयात किंवा विकली, त्याला कारावास किंवा दंड किंवा दोन्ही शिक्षा होते.

---

**पहिला भाग — शिक्षा (Punishment):**

जी कोणी व्यक्ती:
- कलम 24-अ मधील वस्तू (दारू असलेल्या औषध, सुगंध, खाद्य पदार्थ इत्यादी) बनवेल, घेईल किंवा विकेल
- दारू गैरकारणे विकेल, वापरेल किंवा हलवेल
- आवश्यकतेपेक्षा जास्त दारू असे वस्तू तयार करण्यात वापरेल
- जाणूनबुजून असे वस्तू मादक पेय म्हणून विकेल

त्याला शिक्षा होते:
- **कारावास:** १ वर्षापर्यंत, **किंवा**
- **दंड:** १० हजार रुपये, **किंवा**
- **दोन्ही शिक्षा**

---

**दुसरा भाग — लाइसन्स रद्द (Ban on Business):**

जर एकदा कोणी सिद्धापराध ठरला किंवा तडजोडीतून तक्रार संपविली, तर त्याला १ वर्षात असी वस्तू बनवण्याचा, घेण्याचा किंवा विकण्याचा हक्क नाही.

या नियमाचे उल्लंघन केल्यास कलम 65 इतकी (अधिक गंभीर) शिक्षा होते.

Rule 67 Current

B Penalty for failure to comply with sub-section 2 of section 59B. पोट-कलम (1) खाली आयुक्ताची खात्री करून देण्यात किंवा कलम 59-ब पोट-कलम (2) अन्वये दिलेल्या आदेशाचे पालन करण्यात कसूर केल्याबद्दल शास्ती.

³(1) If the manufacturer of any of the articles mentioned in section 24A fails to show to the satisfaction of the ²Commissioner that the article corresponds to the description and limitation provided in section 59A, his licence for the purchase, use or possession of liquor or alcohol for the manufacture of or such article shall be revoked.

⁴(2) Any person who fails to comply with any requisition made by the ²Commissioner ⁴under sub-section (2) of section 59B, shall on conviction be punished with imprisonment for a term which may extend to one year or with fine ⁵which may extend to ten thousand rupees ⁴or with both.]]

(1)

If the manufacturer of any of the articles mentioned in section 24A fails to show to the satisfaction of the Commissioner that the article corresponds to the description and limitations provided in section 59A, his licence for the purchase, use or possession of liquor or alcohol for the manufacture of such article shall be revoked.

(2)

Any person who fails to comply with any requisition made by the Commissioner under sub-section (2) of section 59B, shall, on conviction, be punished with imprisonment for term which may extend to one year or with fine which may extend to ten thousand rupees or with both.

कलम 24-अ मध्ये नमूद केलेल्या पदार्थांपैकी कोणताही पदार्थ तयार करणा-या व्यक्तीने जर असा पदार्थ कलम 59-अ मध्ये दिलेल्या वर्णनाशी जुळता आहे व त्यात दिलेल्या मर्यादाबरहुकूम तयार केला आहे अशी आयुक्ताची खात्री होईल अशी रीतीने दाखविण्यात कसूर केली तर, असा पदार्थ तयार करण्याकरिता दारू किंवा मद्यार्क खरेदी करण्यासाठी, वापरण्यासाठी किंवा जवळ बाळगण्यासाठी असलेले त्याचे लायसन रद्द करण्यात येईल.
कलम 59-ब पोट-कलम (2) अन्वये आयुक्ताने दिलेल्या कोणत्याही आदेशाचे पालन करण्यात जी कोणतीही व्यक्ती कसूर करील, तिला सिद्धापराध ठरविण्यात आले असता. एक वर्षापर्यंत वाढविता येऊ शकेल इतक्या मुदतीच्या कारावासाची शिक्षा होईल किंवा दहा हजार रूपयांपर्यंत वाढविता येईल इतक्या द्रव्य दंडाची शिक्षा होईल किंवा या दोन्ही शिक्षा होतील.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

(1)

कलम 24-अ मध्ये नमूद केलेल्या पदार्थांपैकी कोणताही पदार्थ तयार करणा-या व्यक्तीने जर असा पदार्थ कलम 59-अ मध्ये दिलेल्या वर्णनाशी जुळता आहे व त्यात दिलेल्या मर्यादाबरहुकूम तयार केला आहे अशी आयुक्ताची खात्री होईल अशी रीतीने दाखविण्यात कसूर केली तर, असा पदार्थ तयार करण्याकरिता दारू किंवा मद्यार्क खरेदी करण्यासाठी, वापरण्यासाठी किंवा जवळ बाळगण्यासाठी असलेले त्याचे लायसन रद्द करण्यात येईल.

(2)

कलम 59-ब पोट-कलम (2) अन्वये आयुक्ताने दिलेल्या कोणत्याही आदेशाचे पालन करण्यात जी कोणतीही व्यक्ती कसूर करील, तिला सिद्धापराध ठरविण्यात आले असता. एक वर्षापर्यंत वाढविता येऊ शकेल इतक्या मुदतीच्या कारावासाची शिक्षा होईल किंवा दहा हजार रूपयांपर्यंत वाढविता येईल इतक्या द्रव्य दंडाची शिक्षा होईल किंवा या दोन्ही शिक्षा होतील.

सोप्या भाषेत — Rule 67

# कलम 67-ब — शास्ती (महाराष्ट्र दारूबंदी कायदा, 1949)

## थोडक्यात:
कलम 67-ब मध्ये असे सांगितले आहे की जर कोणी आयुक्ताचे आदेश पाळत नाही किंवा निर्दिष्ट मानदंड पूर्ण करत नाही तर त्याचे license रद्द होऊ शकतो किंवा त्याला जेल किंवा दंड होऊ शकतो.

---

## तपशीलवार समजावणी:

**कलम 67-ब दोन भागांमध्ये विभागलेले आहे:**

### **(१) License रद्द करणे:**

- जी कोणतीही कंपनी किंवा व्यक्ती कलम 24-अ अंतर्गत कोणताही पदार्थ तयार करते (जसे perfume, medicines, इत्यादी जेथे दारू वापरला जातो),
- तर त्याने **आयुक्ताला दाखवून देणे आवश्यक आहे** की तयार केलेला पदार्थ कलम 59-अ मध्ये दिलेल्या नियमांशी जुळता आहे.
- **जर असे दाखवू शकत नाही**, तर आयुक्त त्याचा दारू खरेदी, वापर आणि संचयन करण्याचा license **रद्द करू शकतो**.

---

### **(२) जेल किंवा दंड:**

- जर कोणतीही व्यक्ती आयुक्ताच्या कलम 59-ब(२) अंतर्गत दिलेल्या **आदेशाचे पालन करत नाही**,
- तर **न्यायालयाने तिला सिद्धापराध ठरविल्यानंतर** खालील शास्ती होऊ शकते:
- **कारावास**: १ वर्षापर्यंत, किंवा
- **दंड**: १० हजार रूपये पर्यंत, किंवा
- **दोन्ही** शास्ती एकत्रितपणे.

---

**सरळ कहा:** आयुक्ताच्या नियमांचे पालन न केल्यास license गायब होऊ शकते किंवा जेल व दंड दोन्ही भोगावे लागू शकते.

Rule 67C Current

Penalty for possessing, etc., denatured spiritous preparation in contravention of provisions of sections 59C and 59D. कलमे 59-क व 59-ड यांच्या तरतुदींचे उल्लंघन करून विप्रकृत मद्यसारयुक्त सिद्धपदार्थ जवळ बाळगणे, वगैरेबद्दल शास्ती.

⁶67C. Whoever,—

(a) in contravention of the provisions of section 59C, possesses, without permit, any denatured spirituous preparation in excess of the quantity prescribed under that section, or

(b) in contravention of the provisions of section 59D, manufactures, sells, bottels for sale or imports, exports or transports, any denatured spirituous preparation, or

(c) drinks any denatured spirituous preparation, ⁷shall, on conviction, be punished with imprisonment for a term which shall not be less than three years but which may extend to five years or with fine which shall not be less than twenty-five thousand rupees but which may extend to fifty thousand rupees or with both.]

जी कोणी व्यक्ती----

(अ) कलम 59-क याच्या तरतुदींचे उल्लंघन करून, परवान्यावाचून, त्या कलमान्वये विहित केलेल्या परिमाणापेक्षा अधिक प्रमाणात कोणताही

विप्रकृत मद्यसारयुक्त सिद्धपदार्थ जवळ बाळगील, किंवा

(ब) कलम 59-ड याच्या तरतुदींचे उल्लंघन करून, कोणताही विप्रकृत मद्यसारयुक्त सिद्धपदार्थ तयार करील, विकील, विक्रीसाठी बाटलीत भरील

किंवा त्याची आयात, निर्यात किंवा परिवहन करील, किंवा

(क) कोणताही विप्रकृत मद्यसारयुक्त सिद्धपदार्थ प्राशन करील,

तर तिला, सिद्धापराध ठरविण्यात आले असता, तीन वर्षांपेक्षा कमी नसेल, परंतु पाच वर्षांपर्यंत वाढविता येईल इतक्या मुदतीच्या कारावासाची किंवा

पंचवीस हजार रुपयांपेक्षा कमी नसेल, परंतु, पन्नास हजार रुपयांपर्यंत वाढविता येईल इतक्या द्रव्यदंडाची शिक्षा होईल किंवा या दोन्ही शिक्षा

होतील.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 67C

थोडक्यात:
Section 67C मध्ये डिनेचर्ड स्पिरिट गोळा करणे, विक्री करणे किंवा पिणे हा गुन्हा मानून 3-5 साल तुरुंग किंवा 25,000-50,000 रुपये दंड किंवा दोन्ही दिले जाते.

---

**विस्तारीत समजावून:**

**काय करणे गुन्हा आहे?**

• **परवान्यावाचून डिनेचर्ड स्पिरिट ठेवणे** — जर तुमच्याकडे परमिट नसेल आणि तुम्ही कायद्याने ठरविलेल्या मर्यादेपेक्षा जास्त डिनेचर्ड स्पिरिट ठेवला तर गुन्हा.

• **तयार करणे, विकणे, बाटली भरणे** — यातील कोणतेही काम परवान्यावाचून केले तर गुन्हा.

• **आयात-निर्यात किंवा वाहून नेणे** — कायद्याला विरुद्ध हे सर्व गुन्हे आहेत.

• **पिणे** — डिनेचर्ड स्पिरिट मद्यपान करणेही गुन्हा आहे.

**शिक्षा:**

• **तुरुंग:** किमान 3 साले, जास्तीत जास्त 5 साले
• **दंड:** किमान 25,000 रुपये, जास्तीत जास्त 50,000 रुपये
• **किंवा दोन्ही** शिक्षा एकत्र दिली जाऊ शकतात.

---

**महत्वाचा मुद्दा:** डिनेचर्ड स्पिरिट जहरीला असल्यामुळे हा कायदा अतिशय कडक आहे!

Rule 67-1A Current

Penalty for alteration of denatured Spirituous Preparations. विप्रकृत मद्यसारयुक्त सिद्धपदार्थात फेरबदल करणे किंवा फेरबदल करण्याचा प्रयत्न करणे याबद्दल शास्ती.

(1)

Whoever in contravention of section 21A alters or attempts to alter any denatured spirituous preparation or has in his possession any such preparation in respect of which he knows or has reason to believe that any such alteration or attempt has been made shall, on conviction, be punished with imprisonment for a term which shall not be less than three years but which may extend to five years or with fine which shall not be less than twenty-five thousand rupees but which may extend to fifty thousand rupees or with both.

(2)

In prosecutions under this section, it shall be presumed, until the contrary is proved, that the alteration or attempt to alter any denatured spirituous preparation was done with the intention that it may be used for human consumption as an intoxicating liquor.

जी कोणी व्यक्ती कलम 21-अ चा भंग करून कोणत्याही विप्रकृत मद्यसारयुक्त सिद्धपदार्थात फेरबदल करील किंवा फेरबदल करण्याचा प्रयत्न करील किंवा ज्या कोणत्याही अशा सिद्धपदार्थाबद्दल असा कोणताही फेरबदल केला आहे किंवा फेरबदल करण्याचा प्रयत्न केला आहे असे त्यास माहीत असेल किंवा असे वाटण्यास त्यास कारण असेल असा सिद्धपदार्थ जवळ बाळगील, तिला सिद्धापराध ठरविण्यात आले असता. तीन वर्षांपेक्षा कमी नसेल, परंतु, पाच वर्षांपर्यंत वाढविता येईल इतक्या मुदतीच्या कारावासाची किंवा पंचवीस हजार रूपयांपेक्षा कमी नसेल, परंतु, पन्नास हजार रुपयांपर्यंत वाढविता येईल इतक्या द्रव्यदंडाची शिक्षा होईल किंवा या दोन्ही शिक्षा होतील
या अधिनियमान्वयेच्या सर्व खटल्यात, तद्विरुद्ध सिद्ध करण्यात येणार नाही तोपर्यंत, कोणत्याही विप्रकृत मद्यसारयुक्त सिद्धपदार्थात केलेला फेरबदल किंवा फेरबदल करण्याचा प्रयत्न, असा सिद्धपदार्थ मादक दारू म्हणून मनुष्यास उपयोगात आणता यावा या हेतूनेच केलेला आहे असे गृहीत धरण्यात येईल.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

(1)

जी कोणी व्यक्ती कलम 21-अ चा भंग करून कोणत्याही विप्रकृत मद्यसारयुक्त सिद्धपदार्थात फेरबदल करील किंवा फेरबदल करण्याचा प्रयत्न करील किंवा ज्या कोणत्याही अशा सिद्धपदार्थाबद्दल असा कोणताही फेरबदल केला आहे किंवा फेरबदल करण्याचा प्रयत्न केला आहे असे त्यास माहीत असेल किंवा असे वाटण्यास त्यास कारण असेल असा सिद्धपदार्थ जवळ बाळगील, तिला सिद्धापराध ठरविण्यात आले असता. तीन वर्षांपेक्षा कमी नसेल, परंतु, पाच वर्षांपर्यंत वाढविता येईल इतक्या मुदतीच्या कारावासाची किंवा पंचवीस हजार रूपयांपेक्षा कमी नसेल, परंतु, पन्नास हजार रुपयांपर्यंत वाढविता येईल इतक्या द्रव्यदंडाची शिक्षा होईल किंवा या दोन्ही शिक्षा होतील

(2)

या अधिनियमान्वयेच्या सर्व खटल्यात, तद्विरुद्ध सिद्ध करण्यात येणार नाही तोपर्यंत, कोणत्याही विप्रकृत मद्यसारयुक्त सिद्धपदार्थात केलेला फेरबदल किंवा फेरबदल करण्याचा प्रयत्न, असा सिद्धपदार्थ मादक दारू म्हणून मनुष्यास उपयोगात आणता यावा या हेतूनेच केलेला आहे असे गृहीत धरण्यात येईल.

सोप्या भाषेत — Rule 67-1A

# कलम 67-1A: डिनेचर्ड स्पिरीट मध्ये फेरबदल करणे — शास्ती

**थोडक्यात:**
कलम 67-1A मध्ये असे सांगितले आहे की जर कोणी डिनेचर्ड स्पिरीट (जिसे पिण्यास अयोग्य बनवले आहे असा स्पिरीट) मध्ये फेरबदल करील किंवा त्याला पिण्यायोग्य बनवण्याचा प्रयत्न करील, तर त्याला कठोर शिक्षा होईल.

---

## विस्तृत समजावून सांगणे:

### **कलम 67-1A (१) — अपराध आणि शिक्षा:**

**कोण अपराध करतो?**
- जो व्यक्ती कलम 21-अ चा भंग करून डिनेचर्ड स्पिरीट मध्ये फेरबदल करील
- किंवा असा फेरबदल करण्याचा प्रयत्न करील
- किंवा असा फेरबदल केलेला स्पिरीट आपल्या कडे राखील आणि त्याला माहीत असेल की हे फेरबदल झाले आहे

**शिक्षा:**
- **कारावास:** किमान ३ वर्षांचा, जास्तीत जास्त ५ वर्षांचा
- **किंवा Fine:** किमान २५,००० रुपये, जास्तीत जास्त ५०,००० रुपये
- **किंवा दोन्ही** शिक्षा एकत्रित

---

### **कलम 67-1A (२) — सरकारचा असुमार (Presumption):**

कोर्टात खटला चालत असताना, असे गृहीत धरण्यात येईल की:
- फेरबदल करणारा व्यक्ती असे करत होता कारण तो डिनेचर्ड स्पिरीट ला पिण्यायोग्य मादक दारू बनवायचा होता
- अर्थात, **दुष्टीचा अनुमान सरकार लावते** — आरोपीला ते विरुद्ध सिद्ध करायचे आहे
- तो असे दाखवून देऊ शकतो की फेरबदल नक्की नव्हते किंवा दुष्टी नव्हती

---

**सोप्या भाषेत:** डिनेचर्ड स्पिरीट (industrial use साठी) ला पिण्यायोग्य दारू बनवणे हा गंभीर अपराध आहे — पाच वर्ष कारावास आणि ५० हजार रुपये fine पर्यंत जाऊ शकते.

Rule 67-1 Current

B Penalty for Contravention of Prescription provision. औषधोपचाराच्या औषधपत्रासंबंधी असलेल्या तर, तुदींचे उल्लंघन केल्याबद्दल शास्ती.

Whoever—

(a) not being a registered medical practitioner issues a prescription for intoxicating liquor or,

(b) being a registered medical practitioner—

(i) prescribes intoxicating liquor in contravention of the provisions of sub-section (2) of section 22A,or

(ii) fails, without reasonable excuse to state in the prescription for intoxicating liquor the particulars required by that section to be stated therein, or

(iii) fails to preserve such prescription, or a copy thereof, for the period for which it is required by that section to be preserved, shall, on conviction, be punished with imprisonment for a term which may extend to six months or with fine which may extend to ³ten thousand rupees or with both.

जो कोणी,--

(अ) नोंदलेला वैद्यक व्यवसायी नसताना औषधोपचाराच्या औषधपत्रात मादक दारू उपचार म्हणून सुचवील, किंवा

(ब) नोंदलेला वैद्यक व्यवसायी असून----

(एक) कलम 22-अ, पोट-कलम (2) च्या तरतुदींचे उल्लंघन करून, औषधपत्रात मादक दारू उपचार म्हणून सुचवील, किंवा

(दोन) औषधोपचाराच्या औषधपत्रात मादक दारूबद्दल उक्त कलमान्वये आवश्यक असेल असा तपशील नमूद करण्यात, कोणत्याही वाजवी कारणाशिवाय, कसूर करील, किंवा

(तीन) असे औषधोपचाराचे औषधपत्र, किंवा त्याची एक प्रत, उक्त कलमान्वये ज्या मुदतीपर्यंत राखून ठेवणे आवश्यक असेल त्या मुदतीत, राखून ठेवण्यात कसूर करील, त्यास सिद्धपराध ठरविण्यात आले असता सहा महिन्यांपर्यंत वाढविता येऊ शकेल इतक्या मुदतीच्या कारावासाची शिक्षा किंवा दहा हजार रुपयांपर्यंत वाढविता येऊ शकेल इतक्या द्रव्य दंडाची शिक्षा होईल किंवा दोन्ही शिक्षा होतील.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 67-1

थोडक्यात: Section 67-1 B मध्ये असे सांगितले आहे की डॉक्टरद्वारे दारूचे औषधपत्र गैरक्रमाने दिले किंवा नियमांचे उल्लंघन केले तर कारावास किंवा जाप्य दंड होतो.

---

**हा कायदा कोणासाठी लागू आहे:**

1. **नोंदणीकृत नसलेली व्यक्ती** — ज्यांना डॉक्टर नाहीत असे लोक मादक दारूचे औषधपत्र देऊ शकत नाहीत. दिलेच तर शिक्षा मिळेल.

2. **नोंदणीकृत डॉक्टर** — पण त्यांनीही नियमांचे पालन करणे आवश्यक आहे.

---

**डॉक्टरची शिक्षा कधी होते:**

- दारू prescribe करताना गलत नियम वापरले (Section 22A चा उल्लंघन)
- औषधपत्रामध्ये आवश्यक माहिती लिहली नाही (रोगीचे नाव, दारूचा प्रकार, प्रमाण इत्यादी)
- औषधपत्र आवश्यक मुदतीपर्यंत राखून ठेवले नाही

---

**शिक्षा:**

- **कारावास**: सहा महिन्यांपर्यंत किंवा
- **जाप्य दंड**: 10,000 रुपये पर्यंत किंवा
- **दोन्ही**: कारावास आणि दंड दोन्ही

Rule 68 Current

Penalty for opening etc. of common drinking house. दारूचा सार्वजनिक गुत्ता उघडणे, वगैरे याबद्दल शास्ती.

Whoever,—

(a) opens, keeps or uses any place as a common driking house; or

(b) has the care, management or control of, or in any manner assists in conducting the business, of any place opened, kept or used as a common driking house, ⁸shall, on conviction, be punished with imprisonment for a term which shal not be less than three years but which may extend to five years or with fine which shall not be less than twenty-five thousand rupees but which may extend to fifty thousand rupees or with both.]

जी कोणी व्यक्ती----

(अ) कोणतीही जागा दारूचा सार्वजनिक गुत्ता म्हणून उघडील, ठेवील किंवा वापरील;

अथवा

(ब) दारूचा सार्वजनिक गुत्ता म्हणून उघडण्यात, ठेवण्यात किंवा वापरण्यात आलेल्या कोणत्याही जागेवर देखरेख ठेवील, तिची व्यवस्था पाहील

किंवा तिच्यावर नियंत्रण ठेवील किंवा तिच्यातील धंदा चालविण्यासाठी कोणत्याही रीतीने सहाय्य करील

तिला, सिद्धापराध ठरविण्यात आले असता, तीन वर्षांहून कमी नसेल परंतु, पाच वर्षांपर्यंत वाढविता येईल इतक्या मुदतीच्या कारावासाची किंवा

पंचवीस हजार रूपयांपेक्षा कमी नसेल, परंतु, पन्नास हजार रुपयांपर्यंत वाढविता येईल इतक्या द्रव्यदंडाची शिक्षा होईल किंवा या दोन्ही शिक्षा

होतील.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 68

थोडक्यात:

Section 68 — दारूचा सार्वजनिक गुत्ता (बार/होळी) उघडणे, चालवणे किंवा त्यात मदत करणे हा गुन्हा आहे. सजा: किमान 3 वर्षांचा कारावास किंवा किमान 25,000 रुपये दंड, किंवा दोन्ही — अधिकतम 5 वर्षांचा कारावास किंवा 50,000 रुपये दंड.

---

**तपशील:**

**कोण दोषी ठरतो?**

1. **गुत्ता उघडणारा/चालवणारा** — कोणी व्यक्ती दारू पिण्याचे सार्वजनिक जागा (बार, होळी, रेस्तरां बॅकरूम) उघडली किंवा चालवली.

2. **व्यवस्थापक/सहायक** — जो माणूस अशा ठिकाणी मालिक नाही पण:
- व्यवस्था पाहतो
- नियंत्रण ठेवतो
- ऑर्डर देतो (वेटर, मैनेजर, बाउंसर, यांत्रिक)

**शास्ती:**

- **कारावास:** किमान 3 वर्षे, अधिकतम 5 वर्षे
- **दंड:** किमान 25,000 रुपये, अधिकतम 50,000 रुपये
- **किंवा** दोन्ही एकत्र

**सोप्या शब्दात:** महाराष्ट्रात दारूचा सार्वजनिक गुत्ता हराम आहे. हे गुन्हा खूप गंभीर आहे — 3-5 वर्षांचा कारावास असू शकतो.

CL-III country liquor licensee challenged FIR for transporting liquor in wrong auto-rickshaw. Court held police have cognizable jurisdiction to investigate BPA offences under Chapter VII/IX and Cr.P.C

Rule 69 Current

Penalty for illegal sale etc. of Mhowra Flowers. मोहाच्या फुलांची बेकायदेशीररीत्या आयात करणे, वगैरे याबद्दल शास्ती.

Whoever, in contravention of the provisions of this Act, or of any rule, regulation or order made or licence, permit or pass granted there under, imports, exports, ⁹collects, transports, sells, ⁹buys or has in his possession mhowra flowers ¹⁰shall, on conviction, be punished with imprisonment for a term which may extend to two years or with fine which may extend to fifty thousand rupees or with both :]

¹¹Provided that no person shall be punished in respect of any mhowra flowers which are either growing on a tree or are lying uncollected on the ground as have fallen from a tree.

जी कोणी व्यक्ती, या अधिनियमाच्या तरतुदींचे किंवा तद्न्वये केलेल्या कोणत्याही नियमाचे किंवा विनियमाचे किंवा तद्न्वये दिलेल्या कोणत्याही आदेशाचे अथवा तद्न्वये दिलेल्या कोणत्याही लायसनचे, परवान्याचे पासाचे उल्लंघन करून मोहाच्या फुलांची आयात करील, निर्यात करील, ती गोळा करील, त्यांचे परिवहन करील ती विकील, विकत घेईल किंवा आपल्याजवळ बाळगील.तिला, सिद्धापराध ठरविण्यात आले असता, दोन वर्षांपर्यंत येईल इतक्या मुदतीच्या कारावासाची किंवा पन्नास हजार रुपयांपर्यंत वाढविता येईल

इतक्या द्रव्यदंडाची शिक्षा होईल किंवा या दोन्ही शिक्षा होतील;

परंतु झाडावर असणा-या किंवा झाडावरून गळून पडून जमिनीवर गोळा न करता राहिलेल्या मोहाच्या फुलांच्या बाबतीत कोणत्याही व्यक्तीस शिक्षा करण्यात येणार नाही.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 69

थोडक्यात: Section 69 मध्ये असे सांगितले आहे की मोहाच्या फुलांची बेकायदेशीरपणे आयात, निर्यात, विक्री, वहन किंवा संरक्षण केल्यास २ वर्षांचा कारावास किंवा ५०,००० रुपये दंड किंवा दोन्ही शिक्षा होऊ शकते.

---

**काय करणे मना आहे:**

- मोहाच्या फुलांची आयात करणे (विदेशातून आणणे)
- निर्यात करणे (बाहेर पाठवणे)
- एकत्र करणे (गोळा करणे)
- वहन करणे (एकाठिकाहून दुसऱ्या ठिकाणी नेणे)
- विक्री करणे किंवा खरेदी करणे
- घरी किंवा आपल्याजवळ रखडून ठेवणे

यापैकी कोणतेही काम license, permit किंवा pass न घेता करणे कायद्याचा उल्लंघन आहे.

**शिक्षा:**

- कारावास: २ वर्षांपर्यंत, किंवा
- दंड: ५०,००० रुपये, किंवा
- दोन्ही शिक्षा एकत्र

**अपवाद (शिक्षा होणार नाही):**

- झाडावर वाढणारी फुले
- झाडावरून नैसर्गिकरीत्या गळून पडलेली, मात्र जमिनीवर न उचलली फुले

याचा मतलब सरळ भाषेत: बाजारात किंवा व्यावसायिकरीत्या मोहाच्या फुलांचा व्यापार करणे हा गुन्हा आहे.

Rule 70 Current

Penalty for illegal import of Molasses. काकवीची बेकायदेशीररीत्या आयात करणे, वगैरे याबद्दल शास्ती.

Whoever, in contravention of the provisions of this Act, or of any rule, regulation or order made or of any licence or permit granted there under, exports, imports, transports, sells or has in his possession molasses shall, on conviction, be punished with ¹imprisonment for a term which shall not be less than three years but which may extend to five years or with fine which shall not be less than twenty-five thousand rupees but which may extend to fifty thousand rupees or with both.

जी कोणी व्यक्ती या अधिनियमाच्या तरतुदींचे किंवा तद्न्वये केलेल्या कोणत्याही नियमाचे किंवा विनियमाचे किंवा तद्न्वये दिलेल्या कोणत्याही आदेशाचे अथवा तद्न्वये दिलेल्या कोणत्याही लायसन्सचे किंवा परवान्याचे उल्लंघन करून काकवीची निर्यात करील, आयात करील, तिचे परिवहन करील, ती विकील किंवा आपल्याजवळ बाळगील, तिला सिद्धापराध ठरविण्यात आले असता. तीन वर्षांपेक्षा कमी नसेल, परंतु, पाच वर्षापर्यंत वाढविता येईल इतक्या मुदतीच्या कारावसाची किंवा पंचवीस हजार रुपयांपेक्षा कमी नसेल, परंतु, पन्नास हजार रुपयांपर्यंत वाढविता येईल इतक्या द्रव्यदंडाची शिक्षा होईल. किंवा या दोन्ही शिक्षा होतील.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 70

थोडक्यात: Section 70 मध्ये असे सांगितले आहे की जो कोणी कायद्याचे उल्लंघन करून मोलॅसिस (काकवी) बेकायदेशीररीत्या आयात, निर्यात, वाहतूक, विक्रय किंवा ताब्यात ठेवेल तर तीन ते पाच वर्षांचा तुरुंग किंवा २५,००० ते ५०,००० रुपये दंड किंवा दोन्ही शिक्षा होईल.

---

**तपशील समजून घ्या:**

**मोलॅसिस (काकवी) म्हणजे काय?**
- साखरेचे उत्पादन करताना बाकी राहणारा गाढ, चिकटे द्रव्य
- हे spirits बनवण्यासाठी अवैध उपयोग होऊ शकते

**कोणती कामे गुन्हा आहेत?**
- बेकायदेशीररीत्या आयात करणे (बाहेरून आणणे)
- निर्यात करणे (बाहेर पाठवणे)
- वाहतूक करणे (एका जागेपासून दुसऱ्या जागी नेणे)
- विक्रय करणे (विकणे)
- आपल्या ताब्यात ठेवणे

**शिक्षा:**
- **तुरुंग:** किमान 3 वर्षे, जास्तीत जास्त 5 वर्षे
- **दंड:** किमान 25,000 रुपये, जास्तीत जास्त 50,000 रुपये
- दोन्ही शिक्षा एकत्रित होऊ शकतात

**महत्वाचं:** लायसन्स किंवा permit असूनही कायद्याचे उल्लंघन केले तर हीच शिक्षा लागू होते.

CL-III country liquor licensee challenged FIR for transporting liquor in wrong auto-rickshaw. Court held police have cognizable jurisdiction to investigate BPA offences under Chapter VII/IX and Cr.P.C

Rule 71 Current

[Penalty for selling molasses at price exceeding fixed price]. Deleted by Bom. 26 of 1952, s.33. .(ठराविक किंमतीपेक्षा अधिक किंमतीस काकवी विकण्याबद्दल शास्ती). सन 1952 चा मुंबई अधिनियम क्रमांक 26, कलम 33 अन्वये वगळण्यात होतील.

७१ [ठराविक किंमतीपेक्षा अधिक किंमतीस मळी विकण्याबद्दल शास्ती]. मुंबई अधिनियम क्रमांक २६ सन १९५२, कलम ३३ अन्वये वगळण्यात आलेले.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 71

थोडक्यात: Section 71 हा कलम सन 1952 मध्ये रद्द करण्यात आला.

**विस्तारित समजावणी:**

Section 71 मूळतः मोलॅसिस (मळी) ठराविक किंमतीपेक्षा जास्त किंमतीस विकण्यासाठी शास्तीबद्दल होते.

पण **सन 1952 मध्ये** महाराष्ट्र दारूबंदी कायद्यामध्ये बदल केला गेला आणि या Section 71 ला **पूर्णतः रद्द** (delete) करण्यात आला.

याचा अर्थ:
- आता या कलमाचा कोणताही कायदेशीर महत्त्व नाही
- मोलॅसिस विकण्याबाबतचा हा नियम यापुढे लागू नाही
- आज हा कलम निष्प्रभ आहे

**काही महत्वाची मुद्दे:**
- हे रद्दीकरण "बोम्बे अधिनियम क्रमांक 26 (1952)" अन्वये झाले
- कलम 33 या अधिनियमातील विशेष तरतूद आहे
- लागू होणारे कायदे आता सुधारित आहेत

समजा काय झाले का?

LANDMARK Pujamal Awadayappa v. State of Bombay

Bombay High Court · 10 Aug 1950 · AIR 1951 Bom. 244, (1950) 52 Bom L.R. 788, ILR 1950 Bom. 795

Appellants convicted under BPA §65(b), 65(f) and 66(b) for manufacturing illicit liquor, possessing materials for manufacture, and possessing liquor. High Court held separate sentences are not illegal

Rule 72 Current

Penalty for removal of intoxicant etc. मादक पदार्थ वगैरे नेण्याबद्दल शास्ती. जी कोणी व्यक्ती,

²Whoever, in contravention of the provisions of this Act, or of any rule, regulation or order made, or pass granted, there under, removes any intoxicant, hemp, mhowra flowers or molasses from any distillery, warehouse, godowns or other place of storage established or licensed under this Act, shall, on conviction, be punished with imprisonment for a term which ³shall not be less than three years but which may extend to five years or with fine which shall not be less than twenty-five thousand rupees but which may extend to fifty thousand rupees or with both.

या अधिनियमाच्या तरतुदींचे किंवा तद्न्वये केलेल्या कोणत्याही नियमाचे किंवा विनियमाचे किंवा तद्न्वये दिलेल्या कोणत्याही आदेशाचे अथवा पासाचे उल्लंघन करून या अधिनियमान्वये स्थापन केलेली किंवा लायसन दिलेली कोणतीही दारूची भट्टी, वखार, गोदाम किंवा साठा करण्याची इतर जागा यातून, कोणतेही मादक द्रव्य, भांग, मोहाची फुले किंवा काकवी काढून नेईल, तिला सिद्धापराध ठरविण्यात आले असता. तीन वर्षापेक्षा कमी नसेल, परंतु, पाच वर्षापर्यंत वाढविता येऊ शकेल इतक्या मुदतीच्या कारावसाची किंवा पंचवीस हजार रुपयांपेक्षा कमी नसेल, परंतु, पन्नास हजार रुपयांपर्यंत वाढविता येऊ शकेल इतक्या द्रव्यदंडाची शिक्षा होईलट. किंवा या दोन्ही शिक्षा होतील.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 72

थोडक्यात: Section 72 — कोणीही व्यक्ती अनुमतीशिवाय दारू, भांग, मोहाची फुले किंवा मोलॅसिस भट्टी, वखार किंवा गोदामातून काढून नेल्यास किमान ३ वर्ष तुरुंग किंवा किमान २५,००० रुपये दंड किंवा दोन्ही शिक्षा होऊ शकते.

---

**विस्तृत समजावणी:**

**काय गुन्हा आहे?**
दारूबंदी कायद्यानुसार licensed भट्टी, warehouse, गोदाम किंवा साठा करण्याची इतर जागा यातून कोणते मादक द्रव्य (दारू), भांग, मोहाची फुले किंवा मोलॅसिस (कडू) अनुमती नसता काढून नेणे हा गुन्हा आहे.

**शिक्षा काय आहे?**
- **तुरुंग:** किमान ३ वर्ष, जास्तीत जास्त ५ वर्ष
- **दंड:** किमान २५,००० रुपये, जास्तीत जास्त ५०,००० रुपये
- **किंवा दोन्ही शिक्षा एकत्रितपणे** दिली जाऊ शकते

**कुणा विरुद्ध लागू होते?**
जो कोणी कायद्यचे उल्लंघन करून illegal पद्धतीने मादक पदार्थ हलवतो. चोरी करणारे, तस्करी करणारे, licensed अधिकार मर्यादा ओलांडणारे सर्व यात येतात.

CL-III country liquor licensee challenged FIR for transporting liquor in wrong auto-rickshaw. Court held police have cognizable jurisdiction to investigate BPA offences under Chapter VII/IX and Cr.P.C

Rule 73 Current

Penalty for printing or publishing advertisement in contravention of provisions of Act, etc. या अधिनियमाच्या तरतुंदी, वगैरेचे उल्लंघन करून जाहिराती छापणे किंवा प्रसिद्ध करणे याबद्दल शास्ती.

Whoever, in contravention of the provisions of this Act, or of any rule, regulation or order made there under, prints, or publishes in any newspaper, news-sheet, book, leaflet, booklet or any single or periodical publication or otherwise displays or distributes any advertisement or other matter—

(a) ⁴which solicits the use of or offers any intoxicant or hemp, or

(b) which is calculated to encourage or incite any individual or class of individuals or the public generally to commit an offence under this Act, or to commit a breach of or to evade the provisions of any rule, regulation or order made there under or of the conditions of a licence, permit, pass or authorization granted there under,

shall, on conviction, be punished with imprisonment for a term which may extend to six months or with fine which may extend to ⁵five thousand rupees or with both.

जी कोणी व्यक्ती या अधिनियमाच्या तरतुदींचे किंवा तद्न्वये केलेल्या कोणत्याही नियमाचे किंवा विनियमाचे किंवा तद्न्वये दिलेल्या कोणत्याही आदेशाचे उल्लंघन करून-

(अ) ज्याद्वारे कोणतेही मादक द्रव्य किंवा भांग वापरण्याची विनंती करण्यात येत आहे किंवा असे द्रव्य किंवा भांग देऊ करण्यात येत आहे, अथवा

(ब) ज्याद्वारे कोणत्याही व्यक्तीस किंवा कोणत्याही वर्गातील व्यक्तीस किंवा सर्वसामान्य लोकांस या अधिनियमाखालील अपराध करण्यास किंवा तद्न्वये केलेला कोणताही नियम किंवा विनियम किंवा तद्न्वये दिलेला कोणताही आदेश याच्या तरतुदींचा भंग करण्यास किंवा तद्न्वये केलेले कोणतेही लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र याच्या कोणत्याही शर्तीचा भंग करण्यास किंवा त्या टाळण्यास हेतुपूर्वक उत्तेजन किंवा चिथावणी देण्यात येत आहे ;

अशी कोणतीही जाहिरात किंवा इतर मजकूर, कोणत्याही वर्तमानपत्रात, वृत्तपत्रात, पुस्तकात, पत्रकात, पुस्तिकेत किंवा कोणत्याही इतर स्वतंत्र किंवा नियतकालिक प्रकाशनात छापील किंवा प्रसिद्ध करील किंवा अशी जाहिरात किंवा असा मजकूर अन्यथा प्रदर्शित करील किंवा वाटील तिला, सिद्धापराध ठरविण्यात आले असता, सहा महिन्यांपर्यंत वाढविता येऊ शकेल इतक्या मुदतीच्या कारावासाची शिक्षा होईल किंवा पाच हजार रुपयांपर्यंत वाढविता येऊ शकेल इतक्या द्रव्यदंडाची शिक्षा होईल किंवा या दोन्ही शिक्षा होतील.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 73

थोडक्यात: Section 73 मध्ये दारू किंवा भांगची जाहिरात छापणे किंवा त्याला हेतुपूर्वक प्रोत्साहन देणे हे गुन्हा मानले जाते, आणि यासाठी सहा महिने पर्यंत तुरुंग किंवा 5,000 रुपये पर्यंत दंड किंवा दोन्ही शिक्षा होऊ शकते.

---

**विस्तृत समजावून:**

**हा कायदा कोणत्या गोष्टीबद्दल बोलतो:**

जर कोणी दारू किंवा भांगची जाहिरात वर्तमानपत्र, पुस्तक, पत्रक, मासिक-साप्ताहिक नियतकालिक किंवा इतरत्र छापून वाटून देतो, तर तो गुन्हेगारी करत आहे.

**दोन प्रकारचे गुन्हे:**

(अ) **थेट जाहिरात:** "दारू वापरा", "भांग विकते आहे" असे असेच सांगणे.

(ब) **चिथावणी देणे:** अशी जाहिरात ज्यामुळे लोक दारूबंदी कायद्याचे उल्लंघन करण्यास किंवा license/permit च्या शर्तींचा भंग करण्यास उत्तेजित होतात.

**शिक्षा:**

- **तुरुंग:** 6 महिन्यांपर्यंत
- **दंड:** 5,000 रुपये पर्यंत
- **किंवा दोन्ही** एकत्रितपणे

उदाहरण: कोणी वर्तमानपत्रात "सर्वोत्तम दारू मिळतात" असे विज्ञापन देतो, तर तो Section 73 अंतर्गत गुन्हेगारी करत आहे.

Rule 74 Current

Penalty for circulating etc. news papers etc. containing advertisement regarding intoxicants etc. मादक द्रव्ये, वगैरे यासंबंधी जाहिराती असलेली वर्तमानपत्रे वगैरे यांचा प्रसार करणे, वगैरे याबद्दल शास्ती.

Whoever, in contravention of a notification issued under sub-section (3) of section 24, circulates, distributes or sells any newspaper, news-sheet, book, leaflet, booklet or other publication printed and published outside the ⁶State which contains any advertisement or matter—

(a) ⁷which solicits the use of or offers any intoxicant or hemp, ⁸or

(b) which is calculated to encourage or incite any individual or class of individuals or the public generally to commit any offence under this Act, or to commit a breach of or to evade the provisions of any rule regulation or order made there under or the conditions of any licences, permit, pass or authorization granted there under,

shall, on conviction, be punished with imprisonment for a term which may extend to six months or with fine which may extend to ⁹ten thousand rupees or with both.

जी कोणी व्यक्ती, कलम 24, पोट-कलम (3) अन्वये काढलेल्या अधिसूचनेचे उल्लंघन करून-

(अ) ज्याद्वारे कोणतेही मादक द्रव्य किंवा भांग वापरण्याची विनंती करण्यात येत आहे किंवा असे द्रव्य किंवा भांग देऊ करण्यात येत आहे; अथवा

(ब) ज्याद्वारे कोणत्याही व्यक्तीस किंवा कोणत्याही वर्गातील व्यक्तीस किंवा सर्वसामान्य लोकास या अधिनियमाखाली अपराध करण्यास किंवा तद्न्वये केलेला कोणताही नियम किंवा विनियम किंवा तद्न्वये दिलेला कोणताही आदेश याच्या तरतुदींचा भंग करण्यास तद्न्वये दिलेले कोणतेही लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र यांच्या शर्तीचा भंग करण्यास किंवा त्या टाळण्यास हेतुपूर्वक उत्तेजन किंवा चिथावणी देण्यात येत आहे,

अशी कोणतीही जाहिरात किंवा इतर मजकूर असलेले राज्याबाहेर छापलेले व प्रसिद्ध केलेले कोणतेही वर्तमानपत्र, वृत्तपत्र, पुस्तक, पत्रक, पुस्तिका किंवा इतर प्रकाशन यांचा प्रसार करील, वाटील किंवा विकील, तिला सिद्धापराध ठरविण्यात आले असता, सहा महिन्यांपर्यंत वाढविता येऊ शकेल इतक्या मुदतीच्या कारावसाची शिक्षा होईल किंवा दहा हजार रुपयांपर्यंत वाढविता येऊ शकेल इतक्या द्रव्यदंडाची शिक्षा होईल किंवा या दोन्ही शिक्षा होतील.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 74

**थोडक्यात:** कलम 74 मध्ये असे सांगितले आहे की, दारूचे किंवा मादक द्रव्यांचे जाहिरात करणारी वर्तमानपत्रे किंवा पुस्तके राज्याबाहेरून आणून वितरित करणे हा गुन्हा आहे.

---

**विस्तृत समजावणी:**

**काय गुन्हा आहे?**
जर कोणी व्यक्ती राज्याच्या बाहेरून छापलेली वर्तमानपत्रे, पुस्तके किंवा पत्रके आणली आणि त्यांचा प्रसार केला, आणि त्यात—
- दारू, स्पिरीट किंवा भांग वापरण्याची जाहिरात असेल, किंवा
- लोकांना दारूबंदी कायद्याचा भंग करायला उत्तेजन दिले जाते

तर हा गुन्हा आहे.

**शिक्षा काय आहे?**
- **कारावास:** सहा महिने पर्यंत, किंवा
- **दंड:** 10,000 रुपये पर्यंत, किंवा
- **दोन्ही:** कारावास आणि दंड दोन्ही

**सोप्या भाषेत:**
दारूचे जाहिरात करणारी विदेशी वर्तमानपत्रे इथे आणून विकणे हा पूर्ण प्रतिबंधित आहे. अगर केले तर जेल किंवा पैसे दोन्ही लागतील.

Rule 75 Current

Penalty for inciting or encouraging certain acts . काही कृत्ये करण्यास चिथावणी देणे किंवा उत्तेजन देणे याबद्दल शास्ती.

Whoever, in contravention of the provisions of this Act, or of any rule, regulation or order made there under,—

(b) ² * * * solicits the use of or offers any intoxicant or hemp, or

(c) does any act which is calculated to incite or encourage any individual or a class of individuals or the public generally to commit an offence under this Act or to commit a breach of any rule, regulation or order made or of conditions of a licence, permit, pass or authorization granted there under,

shall, on conviction, be punished with imprisonment for a term which may extend to six months or with fine which may extend to ¹ten thousand rupees or with both.

जी कोणी व्यक्ती, या अधिनियमाच्या तरतुदींचे किंवा तद्न्वये केलेल्या कोणत्याही नियमाचे किंवा विनियमाचे किंवा तद्न्वये दिलेल्या कोणत्याही आदेशाचे उल्लंघन करून-

(अ) कोणतेही मादक द्रव्य किंवा भांग वापरण्याची विनंती करील किंवा असे द्रव्य किंवा भांग देऊ करील, अथवा

(क) कोणत्याही व्यक्तीस किंवा एखाद्या वर्गातील व्यक्तीस किंवा सर्वसामान्य लोकांस या अधिनियमाखालील कोणताही अपराध करण्यास किंवा तद्न्वये केलेल्या कोणत्याही नियमाचा किंवा विनियमाचा किंवा तद्न्वये दिलेल्या कोणत्याही आदेशाचा भंग करण्यास किंवा तद्न्वये दिलेले कोणतेही लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र याच्या कोणत्याही शर्तींचा भंग करण्यास चिथावणी किंवा उत्तेजन देण्याच्या हेतूने कोणतेही कृत्य करील.

तिला, सिद्धापराध ठरविण्यात आले असता, सहा महिन्यांपर्यंत वाढविता येऊ शकेल इतक्या मुदतीच्या कारावसाची शिक्षा होईल किंवा दहा हजार रुपयांपर्यंतवाढविता येऊ शकेल इतक्या द्रव्यदंडाची शिक्षा होईल किंवा या दोन्ही शिक्षा होतील.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 75

थोडक्यात: Section 75 मध्ये असे सांगितले आहे की जर कोणी व्यक्ती इतरांना मादक द्रव्य वापरायला सुचवेल किंवा उत्तेजित करेल, तर तिला ६ महिने कारावास किंवा १० हजार रुपये दंड किंवा दोन्ही शिक्षा होऊ शकते.

---

**विस्तारीत समजावणी:**

**हा कायदा कोणांसाठी लागू होतो?**
ज्या व्यक्तीचे असे काम केले की दुसऱ्यांना दारू (मादक द्रव्य) किंवा भांग वापरायला घाबरवेल, सुचवेल किंवा उत्तेजित करेल.

**दोष कसा साधला जातो?**
- कोणी व्यक्तीला दारू वापरायला सुचवणे
- दारू वापरायला आमंत्रण देणे
- इतरांना दारू कायद्याचे उल्लंघन करायला प्रवृत्त करणारे काम करणे
- लायसन्स / परवान्याच्या शर्तींचे उल्लंघन करायला लोकांना उत्तेजित करणे

**शिक्षा:**
- **कारावास:** ६ महिने पर्यंत
- **किंवा दंड:** १० हजार रुपये पर्यंत
- **किंवा दोन्ही** एकत्रित शिक्षा

उदाहरण: जर तुम्ही मित्राला बार मध्ये जायला सुचवला तर हा गुन्हा ठरू शकतो.

Rule 75 Current

A Penalty for contravention of provisions of section 43. कलम 43 च्या तरतुदींचे उल्लंघन केल्याबद्दल शास्ती.

⁵75A. Whoever in contravention of the provisions of section 43,—

(a) drinks in a public place

(c) serves liquor at any ceremonial or other function or any assembly of persons where persons (not being members of his family or his employees) not holding permits under section 40,41,46A or 47 are present,

shall, on conviction, be punished for every such offence with imprisonment which may extend to six months or with fine which may extend to ³ten thousand rupees or with both.]

जी कोणी व्यक्ती कलम 43 च्या तरतुदींचे उल्लंघन करून-

(अ) एखाद्या सार्वजनिक जागेत दारू प्राशन करील;

(क) कलमे 40, 41, 46, 46-अ किंवा 47 अन्वये परवाना धारण करीत नसतील अशा (त्याच्या कुटुंबातील व्यक्ती किंवा नोकर नसलेल्या) व्यक्ती जेथे हजर असतील अशा कोणत्याही समारंभात किंवा इतर प्रसंगी व्यक्तींच्या कोणत्याही जमावात दारू देईल.

तिला, सिद्धापराध ठरविण्यात आले असता, अशा प्रत्येक अपराधाबद्दल सहा महिन्यापर्यंत वाढविता येऊ शकेल इतक्या कारावसाची शिक्षा होईल किंवा दहा हजार रुपयांपर्यंत वाढविता येऊ शकेल इतक्या द्रव्यदंडाची शिक्षा होईल किंवा या दोन्ही शिक्षा होतील.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 75

थोडक्यात:
Section 75A म्हणजे कलम 43 चे नियम मोडणाऱ्यांना शिक्षा देण्याचा कायदा. सार्वजनिक जागेत दारू प्राशन करणे किंवा परवानाशिवाय परिवार व कर्मचाऱ्यांव्यतिरिक्त लोकांना दारू देणे गुन्हा आहे.

---

**विस्तार:**

**गुन्ह्याची व्याख्या:**

- **सार्वजनिक जागेत दारू पिणे** – रस्त्यावर, पार्कमध्ये, बसमध्ये इ. जागी दारू पिणे हा अपराध आहे.

- **समारंभात परवानाशिवाय दारू देणे** – लग्न, जन्मदिन, पार्टी अशा कोणत्याही कार्यक्रमात दारू दिली गेली आणि त्या ठिकाणी आपल्या परिवारातले नसलेले किंवा कर्मचारी नसलेले लोक (ज्यांना Section 40, 41, 46A किंवा 47 अंतर्गत permit नाही) उपस्थित होते, तर हा गुन्हा आहे.

**शिक्षा:**

सिद्धापराध ठरल्यास:
- **किंवा** ६ महिन्यांपर्यंत jail (कारावास)
- **किंवा** १०,००० रुपयांपर्यंत fine (दंड)
- **किंवा** दोन्ही शिक्षा

Rule 76 Current

Penalty for neglect to keep measures etc. मापे, वगैरे ठेवणे यात हयगय केल्याबद्दल शास्ती.

Whoever, in contravention of the provisions of this Act, rule or regulation or order or condition of any licence, permit or pass granted under this Act,—

(a) neglects to supply himself with measures and weights for measuring and weighing any intoxicant or hemp or with instruments for testing the strength of liquor or keep the same in good condition, or

(b) refuses to measure, weigh, or test any intoxicant or hemp in his possession ⁴or to have it weighed measured or tested,

shall, on conviction, be punished for every such offence with fine which may extend to ⁵two thousand rupees.

जी कोणी व्यक्ती, या अधिनियमाच्या तरतुदींचे किंवा तद्न्वये केलेल्या कोणत्याही नियमाचे किंवा विनियमाचे किंवा तद्न्वये दिलेल्या कोणत्याही आदेशाचे अथवा या अधिनियमान्वये दिलेल्या कोणत्याही लायसनच्या, परवान्याच्या किंवा पासाच्या शर्तीचे उल्लंघन करून-

(अ) कोणतेही मादक द्रव्य किंवा भांग मापण्यासाठी व वजन करण्यासाठी आपल्याजवळ वजने व मापे ठेवण्यात किंवा दारुची तीव्रता तपासण्यासाठी उपकरणे ठेवण्यात किंवा ती सुस्थितीत ठेवण्यात हयगय करील, अथवा

(ब) आपल्याजवळ असलेले कोणतेही मादक द्रव्य किंवा भांग मापण्याचे, वजन करण्याचे किंवा तपासण्याचे किंवा मापण्याची, वजन करण्याची किंवा तपासण्याची व्यवस्था करण्याच नाकारील, तिला सिद्धापराध ठरविण्यात आले असता, अशा प्रत्येक अपराधाबद्दल दोन हजार रुपयांपर्यंत वाढविता येऊ शकेल इतक्या द्रव्यदंडाची शिक्षा होईल.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 76

थोडक्यात:
Section 76 मध्ये असे सांगितले आहे की जी कोणी दारुचे सही मापन व वजन न करता किंवा योग्य तराजू/वजने न ठेवता काम करेल तर त्याला २,०००० रुपयांपर्यंत दंड भरावा लागेल.

**तपशील:**

**हे कायदा कोणासाठी लागू होतो?**
- जो कोणही दारू, फॉरेन लिकर किंवा भांग विक्री/स्टोअर करतो
- लायसन्स, permit किंवा pass धारक

**कायदा तोडणारे काय आहे?**

१) तराजू/वजने न ठेवणे — मापन करण्यासाठी योग्य मापे आणि वजने हवी. त्यांची काळजी न घेणे (खराब स्थितीत ठेवणे) कायद्याचे उल्लंघन आहे.

२) दारूची तीव्रता (strength) तपासण्याची व्यवस्था न करणे — स्पिरिट किती मजबूत आहे हे तपासण्यासाठी साधने हवीत.

३) तपासणीस नकार देणे — जर Excise Dept किंवा अधिकारी मापन/वजन करायला सांगून तरीही नकार दिला तर दंड होईल.

**दंड:**
२,००० रुपये पर्यंत दंड प्रत्येक अपराधाबद्दल.

Rule 77 Current

Penalty for misconduct by licencee. लायसनदाराने, वगैरे गैरवर्तन केल्याबद्दल शास्ती.

Whoever, being the holder of a licence, permit, pass or authorization granted under this Act or a person in the employ of such holder or acting with his express or implied permission on his behalf—

(a) fails to produce licence, permit, pass or authorization on demand by a Prohibition Officer or any other officer duly empowered if such licence, permit, pass or authorization is in his possession or control, or

(b) wilfully does or omits to do anything in contravention of any rule, regulation or order made under this Act, or

या अधिनियमान्वये दिलेले लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र धारण करणारी जी कोणतीही व्यक्ती किंवा अशा व्यक्तीच्या नोकरीत असलेली कोणतीही व्यक्ती किंवा तिच्या स्पष्ट किंवा गर्भित परवानगीने तिच्या वतीने काम करणारी कोणतीही व्यक्ती-

(अ) आपल्याजवळ किंवा आपल्या नियंत्रणाखाली असलेले लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र दारूबंदी अधिका-याने किंवा योग्यरीत्या प्राधिकृत केलेल्या कोणत्याही इतर अधिका-याने मागणी केली असता, ते हजर करण्यात कसूर करील तर, अथवा

(ब) या अधिनियमाअन्वये केलेला कोणताही नियम, विनियम किंवा तद्न्वये दिलेला कोणताही आदेश याचे उल्लंघन करून कोणतेही कृत्य जाणूनबुजून करील किंवा करण्याचे टाळील तर, अथवा

तिला, सिद्धापराध आले असता, अशा प्रत्येक अपराधाबद्दल सहाट महिन्यापर्यंत वाढविता येऊ शकेल इतक्या मुदतीच्या कारावसाची शिक्षा होईल किंवा पाच हजार रुपयांपर्यंतवाढविता येऊ शकेल इतक्या द्रव्यदंडाची शिक्षा होईल किंवा या दोन्ही शिक्षा होतील.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 77

**थोडक्यात:** Section 77 मध्ये असे सांगितले आहे की लायसन धारक किंवा तिच्या नोकरी/परवानगीने काम करणारी व्यक्ती जर licence/permit हजर न करेल किंवा नियमांचे उल्लंघन करेल तर सहा महिने पर्यंत तुरुंग किंवा 5000 रुपये पर्यंत दंड या दोन्ही शिक्षा हो शकतात।

---

**सोप्या मराठीत समजणे:**

Section 77 हा licence धारक आणि तिच्या कर्मचारी/एजंटांचे गैरवर्तन करून पकडणारा नियम आहे।

**दोन प्रकारचे गुन्हे:**

**(अ) Licence हजर न करणे:**
Prohibition Officer किंवा इतर सरकारी अधिकारी licence/permit मागले तर त्वरित हजर करणे गरजेचे आहे. लायसन धारकाजवळ असूनही हजर न केल्यास ही गुन्हेगारी आहे.

**(ब) नियम तोडणे:**
Maharashtra Prohibition Act अन्वये बनविलेले नियम, विनियम किंवा आदेश जर कोणीही जाणूनबुजून तोडेल (एक काम करेल किंवा न करेल) तर हा गुन्हा आहे.

**शिक्षा:**
- कारावास: 6 महिने पर्यंत
- किंवा द्रव्यदंड: 5000 रुपये पर्यंत
- किंवा दोन्ही एकत्रित

प्रत्येक अलग गुन्ह्याबद्दल वेगळी शिक्षा होते.

LANDMARK B.C. Khatri v. Peshuram Chanduram and Anr.

Bombay High Court · 01 Feb 1967 · AIR 1968 BOM 39, (1967) 69 BOM LR 636, 1968 CRIL J 27, ILR (1968) BOM 776, 1967 MAH LJ 617

Private complaint maintainability under Bombay Prohibition Act regarding unauthorized receipt and sale of foreign liquor from non-approved supplier; High Court upheld Magistrate's issuance of process,

Rule 78 Current

Penalty for misconduct by licensed vendor or manufacturer. लायसन दिलेल्या विक्रेत्याने किंवा माल तयार करणा-या व्यक्तीने गैरवर्तन केल्याबद्दल शास्ती.

Whoever, being the holder of a licence for the sale or manufacture of any intoxicant under this Act, or a person in the employ of such holder or acting with his express or implied permission on his behalf—

(a) mixes or permits to be mixed with the said intoxicant any noxious drug or any foreign ingredient likely to add to the actual or apparent intoxicating quality or strength or any article prohibited by any rule made under this Act or water except for the purpose of reducing liquor to the strength prescribed in the licence, or any diluting or colouring substance or any ingredient whatsoever likely to render the intoxicant inferior in quality whether such ingredient is or is not prohibited as aforesaid, when of such admixture, shall not amount to the offence of adulteration under section 272 of the Indian Penal Code, or

(b) sells or keeps or exposes for sale as foreign liquor, which liquor he knows or has reason to believe to be country liquor, or

(c) marks the cork of any bottle, or any bottle, case, package or other receptacle containing country liquor, or uses any bottle, case, package or other receptacle containing country liquor, with any mark thereon or on the cork there of with the intention of causing it to be believed that such bottle, case, package or other receptacle contains foreign liquor, when such act shall not amount to an offence of using a false trade mark with intent to deceive or injure any person under section 482 of the Indian Penal Code, or

(d) sells any intoxicant which is not of the nature, substance and quality or other receptacle, with any mark thereon or on the cork there of with the intention of causing it to be believed, that such bottle, case, package or other receptacle contains foreign liquor, when such act shall not amount to the offence of selling goods marked with a counterfeit trade mark under section 486 of the Indian Penal Code, or

(e) sells any intoxicant which is not of the nature, substance and quality demanded by the purchaser or keeps or exposes for sale any intoxicant which is not of the nature, substance and quality authorised by the terms of the licence to be kept for sale by the holder of the licence,

shall, on conviction, be punished for each such offence with imprisonment for a term which may extend to ³one year and with fine which may extend to ten thousand rupees.

या अधिनियमान्वये कोणतेही भादक द्रव्य विकण्यासाठी किंवा तयार करण्यासाठी लायसन धारण करणारी जी कोणतीही व्यक्ती किंवा अशा व्यक्तीच्या नोकरीत असलेली कोणतीही व्यक्ती किंवा तिच्या स्पष्ट किंवा गर्भित परवानगीने तिच्या वतीने काम करणारी कोणतीही व्यक्ती-

(अ) अशा मादक द्रव्यात, ज्यामुळे तिचा प्रत्यक्ष किंवा बाह्र मादक गुण किंवा तीव्रता यात वाढ होईल असे कोणतेही उपद्रवकारक औषधिद्रव्य किंवा कोणतेही विजातीय घटकद्रव्य मिसळील किंवा मिसळण्याची परवानगी देईल अथवा या अधिनियमान्वये केंलेल्या कोणत्याही नियमान्वये प्रतिषिद्ध असा कोणताही पदार्थ त्यात मिसळील किंवा मिसळण्याची परवानगी देईल किंवा लायसनमध्ये विहित केलेल्या तीव्रतेइतकी दारूची तीव्रता कमी करण्याच्या कारणाव्यतिरिक्त इतर कारणासाठी त्यात पाणी मिसळील किंवा मिसळण्याची परवानगी देईल अथवा पातळ करणारा किंवा रंग आणणारा कोणताही पदार्थ किंवा असे मादक द्रव्य ज्यामुळे दर्जात कमी ठरेल अस कोणतेही घटकद्रव्य-मग असे घटकद्रव्य वर सांगितल्याप्रमाणे प्रतिषिद्ध

असो किंवा नसो-मिसळील किंवा मिसळण्याची परवानगी देईस व जेव्हा असे अपमिश्रण भारतीय दंड संहिता, कलम 272 अन्वये अपमिश्रणाबाबत अपराध होत नसेल तेव्हा, अथवा

(ब) जी दारू देशी असल्याचे त्यास माहीत आहे किंवा ती तशी आहे असे वाटण्यास त्यास कारण आहे अशी दारू परदेशी दारू म्हणून विकील किंवा विक्रीसाठी ठेवील किंवा मांडील, अथवा

(क) कोणत्याही बाटलीचे बूच किंवा देशी दारू असलेली कोणतीही बाटली, पेटी, संवेष्टन किंवा इतर पात्र यावर त्या बाटलीत, पेटीत, संवेष्टनात किंवा इतर पात्रात परदेशी दारू आहे असे वाटावे या इराद्याने निशाणी करील अथवा देशी दारू असलेली कोणतीही बाटली, पेटी, संवेष्टन किंवा इतर पात्र, त्यावर किंवा त्याच्या बुचावर असलेल्या कोणत्याही निशाणीसह, अशा इराद्याने वापरील व जेव्हा असे कृत्य भारतीय दंड संहिता, कलम 482 अन्वये कोणत्याही व्यक्तीस फसविण्याच्या इराद्याने किंवा तिचे नुकसान करण्याच्या इराद्यांने खोटे व्यापारचिन्ह म्हणून वापरण्याचा अपराध होत नसेल तेव्हा, अथवा

(ड) ठराविक जातीचे, द्रव्याचे व दर्जाचे नसलेले किंवा इतर पात्रात असलेले असे कोणतेही मादक द्रव्य, त्यावर किंवा त्याच्या बुचावर असलेल्या कोणत्याही निशाणीसह, अशा बाटलीत, पेटीत, संवेष्टनात किंवा इतर पात्रात परदेशी दारू आहे असे वाटावे या इराद्याने विकील आणि जेव्हा असे कृत्य भारतीय दंड संहिता, कलम 486 अन्वये नकली व्यापारचिन्ह ज्यावर आहे असा माल विकण्याचा अपराध होत नसेल तेव्हा, अथवा

(ई) खरेदीदाराने मागितलेल्या जातीचे, द्रव्याचे व दर्जाचे नसेल असे कोणतेही मादक द्रव्य विकील किंवा लायसन धारण करणा-या व्यक्तीला तिच्या लायसनच्या अटीप्रमाणे ज्या जातीचे, द्रव्याचे किंवा दर्जाचे मादक द्रव्य विकण्याचा अधिकार नाही असे कोणतेही मादक द्रव्य विक्रीसाठी ठेवील किंवा मांडील,

तिला, सिद्धापराध ठरविण्यात आले असता, अशा प्रत्येक अपराधाबद्दल एक वर्षापर्यंत वाढविता येऊ शकेल इतक्या मुदतीच्या कारावासाची आणि दहा हजार रुपयांपर्यंत वाढविता येऊ शकेल इतक्या द्रव्यदंडाची शिक्षा होईल.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 78

**थोडक्यात:**
Section 78 मध्ये असे सांगितले आहे की licence धारण करणारा विक्रेता किंवा निर्माता जर दारू खराब करतो, खोटी दारू विकतो, किंवा गैरवर्तन करतो तर त्यास १ वर्षाचा कारावास आणि १०,००० रुपये वर्जन होऊ शकते.

---

**विस्तृत समजावणी:**

हा नियम लायसन धारक व्यक्तीची जबाबदारी ठरवतो. अशा व्यक्तीने काय केले तर गुन्हा होतो:

**१. दारू खराब करणे:**
- दारूमध्ये जहरीले द्रव्य, हानिकारक औषध किंवा इतर चिजे मिसळणे
- दारूचा दर्जा कमी करणारी चिजे मिसळणे
- licence मध्ये सांगितलेल्या शक्तीपेक्षा वेगळी शक्तीची दारू तयार करणे

**२. देशी दारू परदेशी दारू म्हणून विकणे:**
- देशी दारू (कंट्री लिकर) असल्या असून परदेशी दारू (फॉरेन लिकर) म्हणून विकणे

**३. खोटी लेबलिंग:**
- देशी दारूच्या बाटलीवर परदेशी दारूचा निशाणी लावणे

**४. चुकीच्या गुणवत्तेची दारू विकणे:**
- खरेदीदारने मागितलेल्या दारूपेक्षा वेगळी दारू विकणे
- licence अनुसार न राहून इतरही दारू विकण्याचा प्रयत्न करणे

**शिक्षा:** **१ वर्षाचा कारावास + १०,००० रुपये दंड** (प्रत्येक गुन्ह्यासाठी अलग)

Rule 79 Current

Liability for act of servants. नोकरांच्या अपराधाबद्दल लायसनदाराची जबाबदारी.

The holder of a licence, permit, pass or authorization granted under this Act shall be responsible, as well as the actual offender, for any offence committed by any person in his employ or acting with his express or implied permission on his behalf under the provisions of this Act as if he himself had committed the same, unless he shall establish that all due and reasonable precautions were exercised by him to prevent the commission of such offence :

या अधिनियमान्वये दिलेले लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र धारण करणा-या व्यक्तीने, तिच्या नोकरीत असलेल्या कोणत्याही व्यक्तीने किंवा या अधिनियमाच्या तरतुदींअन्वये तिच्या स्पष्ट किंवा गर्भित परवानगीने तिच्या वतीने काम करणा-या कोणत्याही व्यक्तीने केलेल्या अपराधाच्याबाबतीत, असा अपराध होऊ नये म्हणून आपण सर्व योग्य व वाजवी उपाययोजना केल्या होत्या असे सिद्ध न केल्यास, असा अपराध जणू तिनेच केला होता असे समजून, त्याबद्दल तिला जबाबदार धरण्यात येईल. तसेच प्रत्यक्ष अपराध करणा-या व्यक्तीलाही त्याबद्दल जबाबदार धरण्यात येईल :

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 79

थोडक्यात: Section 79 मध्ये असे सांगितले आहे की लायसनधारक (दारुची दुकान, warehouse किंवा इतर परवाना असलेला) आपल्या नोकरांनी किंवा कर्मचाऱ्यांनी केलेल्या अपराधाबद्दल स्वतः जबाबदार आहे.

विस्तारपूर्वक:

• **लायसनधारकची जबाबदारी** — तुम्हाला दुकान, warehouse किंवा कारखान्याचा लायसन आहे, तर त्या ठिकाणी काम करणा-या कोणत्याही व्यक्तीने अपराध केला (मसलन, अनुमती नसलेली दारु विकली), तर तुम्ही जबाबदार आहात.

• **आपल्या नोकरांचे अपराध = आपलाच अपराध** — आपण त्या अपराधाचे आदेश दिला किंवा अनुमती दिली असो वा नसो, तरी आपण दोषी मानले जाता.

• **रक्षा (Defence)** — एक मार्ग आहे: तुम्ही सिद्ध करून दाखवा की तुम्ही सर्व **योग्य व वाजवी सावधानी** घेतली होती — नोकरांना प्रशिक्षण दिले, निरीक्षण केले, स्पष्ट निर्देश दिले.

• **नोकरही दोषी** — अपराध केलेला नोकर स्वतःही जबाबदार आहे. दोघेही शिक्षित होऊ शकतात.

**उदाहरण:** तुमच्या बार मध्ये बार्टेंडरने 21 वर्षाच्या खाली मुलाला अल्कोहल विकला. तरी तुम्ही दोषी आहात, जोपर्यंत तुम्ही हे सिद्ध न करता की तुम्ही वय-तपासणीचे नियम घोषित केले होते.

Rule 80 Current

Import export, etc., of intoxicant by any person on account of another. कोणत्याही व्यक्तीने दुस-याच्या वतीने मादक द्रव्याची आयात, निर्यात करणे.

Whenever any intoxicant, hemp, mhowra flowers or molasses are manufactured, imported, exported, transported, sold, or are possessed by any person on account of any other person and such other person knows or has reason to believe that such manufacture, import, export, transport, sale or possession is, on his account, the intoxicant, hemp, mhowra flowers or molasses, as the case may be, shall, for the purposes of this Act, be deemed to have been manufactured, imported, exported, transported or sold by or to be in possession of, such other person.

(1)

Whenever any intoxicant, hemp, mhowra flowers or molasses are manufactured, imported, exported, transported, sold, or are possessed by any person on account of any other person and such other person knows or has reason to believe that such manufacture, import, export, transport, sale or possession is, on his account the intoxicant, hemp, mhowra flowers or molasses, as the case may be, shall, for the purposes of this Act, be deemed to have been manufactured, imported, exported, transported or sold by or to be in possession of, such other person.

(2)

Nothing in sub-section (1) shall absolve any person from liability to any punishment under this Act for the unlawful manufacture, import, export, transport, sale or possession of such articles

जेव्हा कोणत्याही व्यक्तीने कोणत्याही इतर व्यक्तीच्या वतीने मादक द्रव्य, भांग, मोहाची फुले किंवा काकवी तयार केली असेल, आयात केली असेल, निर्यात केली असेल किंवा तिचे परिवहन केले असेल, ती विकली असेल अथवा जवळ बाळगली असेल आणि जेव्हा अशा दुस-या व्यक्तीस, असे तयार करणे, आयात करणे, निर्यात करणे, परिवहन करणे, विकणे अगर जवळ बाळगणे आपल्या वतीने झाले आहे हे माहित असेल अगर तसे त्यास सकारण वाटत असेल तेव्हा, यथास्थिति, असे मादक द्रव्य, भांग, मोहाची फुले किंवा काकवी या अधिनियमाच्या प्रयोजनांकरिता अशा दुस-या व्यक्तीने तयार केली आहे, आयात केली आहे, निर्यात केली आहे किंवा तिने तिचे परिवहन केले आहे. विक्री केली आहे किंवा आपल्याजवळ बाळगली आहे असे समजले पाहिजे.
पोट-कलम (1) मधील कोणत्याही तरतुदींमुळे असे पदार्थ बेकायदेशीररित्या तयार करणे, आयात करणे, निर्यात करणे, त्याचे परिवहन करणे, विक्री करणे किंवा जवळ बाळगणे याबद्दल, या अधिनियमान्वये कोणत्याही व्यक्तीस जी कोणतीही शिक्षा होऊ शकेल, त्यातून ती मुक्त होणार नाही.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

(1)

जेव्हा कोणत्याही व्यक्तीने कोणत्याही इतर व्यक्तीच्या वतीने मादक द्रव्य, भांग, मोहाची फुले किंवा काकवी तयार केली असेल, आयात केली असेल, निर्यात केली असेल किंवा तिचे परिवहन केले असेल, ती विकली असेल अथवा जवळ बाळगली असेल आणि जेव्हा अशा दुस-या व्यक्तीस, असे तयार करणे, आयात करणे, निर्यात करणे, परिवहन करणे, विकणे अगर जवळ बाळगणे आपल्या वतीने झाले आहे हे माहित असेल अगर तसे त्यास सकारण वाटत असेल तेव्हा, यथास्थिति, असे मादक द्रव्य, भांग, मोहाची फुले किंवा काकवी या अधिनियमाच्या प्रयोजनांकरिता अशा दुस-या व्यक्तीने तयार केली आहे, आयात केली आहे, निर्यात केली आहे किंवा तिने तिचे परिवहन केले आहे. विक्री केली आहे किंवा आपल्याजवळ बाळगली आहे असे समजले पाहिजे.

(2)

पोट-कलम (1) मधील कोणत्याही तरतुदींमुळे असे पदार्थ बेकायदेशीररित्या तयार करणे, आयात करणे, निर्यात करणे, त्याचे परिवहन करणे, विक्री करणे किंवा जवळ बाळगणे याबद्दल, या अधिनियमान्वये कोणत्याही व्यक्तीस जी कोणतीही शिक्षा होऊ शकेल, त्यातून ती मुक्त होणार नाही.

सोप्या भाषेत — Rule 80

# Section 80 — महाराष्ट्र दारूबंदी कायदा, 1949

**थोडक्यात:** जर एक व्यक्ती दुसऱ्याच्या वतीने मादक द्रव्य (दारू, भांग, मोहाची फुले, काकवी) बनवत, मंगवत, पाठवत, वाहून जात, विकत किंवा रखत असेल आणि दुसरी व्यक्ती हे जाणत असेल, तर कायद्याच्या दृष्टीने तो दुसरा व्यक्तीच हा कामकाज करत आहे असे मानले जाईल.

---

## विस्तृत समजावून सांग:

**कलम 80(1) चा अर्थ:**

- एक व्यक्ती (A) दुसऱ्या व्यक्तीच्या (B) नावाने दारू, भांग किंवा काकवी बनवते, खरेदी करते, विकते, वाहून जाते किंवा घरी ठेवते.

- जर B या व्यक्तीस हे माहित असेल किंवा त्यास असा संशय असेल की हे काम त्याच्या वतीने होत आहे, तर कायद्यानुसार **B ही व्यक्ती हा काम करत आहे असे मानले जाईल.**

- दुसऱ्याच्या नावाने करत असले तरी B दोषी असू शकेल.

**कलम 80(2) चा अर्थ:**

- Section 80(1) नुसार B दोषी मानला गेला तरी तो पूर्ण माफ होणार नाही.

- यथास्थिति (as the case may be), B ला दारूबंदी कायद्यानुसार शिक्षा, दंड वा मनाई होऊ शकेल.

**व्यावहारिक उदाहरण:**
राज दारू विकत नाही, पण अमित राजच्या नावाने दारू घरी ठेवत आहे. जर राजला हे माहित असेल, तर राज स्वतः दोषी असू शकेल — अमित एकटा दोषी नाही.

Rule 81 Current

Penalty for attempts or abetment. प्रयत्न करणे किंवा अपप्रेरणा देणे याबद्दल शिक्षा.

Whoever attempts to commit or abets the commission of an offence under this Act shall, on conviction, be punished for such attempt or abetment with the same punishment as is provided for the principal offence.

जी कोणती व्यक्ती, या अधिनियमाखालील अपराध करण्याचा प्रयत्न करील किंवा तो करण्यास अपप्रेरणा देईल, तिला, सिद्धापराध ठरविण्यात आले असता, असा प्रयत्न केल्याबद्दल किंवा प्रोत्साहन दिल्याबद्दल मुख्य अपराधाबद्दल जी शिक्षा सांगितली असेल तितकी शिक्षा होईल.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 81

थोडक्यात: Section 81 मध्ये असे सांगितले आहे की जर कोणी दारूबंदी कायद्याखालील अपराध करण्याचा प्रयत्न करेल किंवा दुसऱ्याला तो अपराध करण्यास उत्तेजित करेल, तर त्याला मुख्य अपराधासारखीच शिक्षा होईल.

**विस्तार:**

• **प्रयत्न** = जर तुम्ही अवैध दारू विकण्याचा प्रयत्न केलात पण पकडले गेलात — हाही अपराध आहे.

• **अपप्रेरणा** = जर तुम्ही दुसऱ्याला "यार, तू अवैध दारू विक्री कर, कमाई कर" असे सांगितलात — हाही अपराध आहे.

• **समान शिक्षा** = दोन्ही स्थितींत तुम्हाला तेच दंड मिळेल जे मुख्य अपराधासाठी मिळायचे. उदाहरणार्थ, अवैध दारू विक्रीसाठी ६ महिने तुरुंग आणि २,००० रुपये दंड असेल, तर प्रयत्न किंवा अपप्रेरणाबद्दलही तेच शिक्षा होईल.

• **हेतु** = कोणी पूर्ण अपराध करू न शकला तरी कायदा त्याला संरक्षण देत नाही. अपराधाची घोषणा करू न करताही शिक्षा होते.

LANDMARK Subhash Nanhalal Gupta and Anr vs The State of Maharashtra

Court quashed FIR under BPA Sections 65(d), 67, 81, 83 for possession and sale of French polish as industrial solvent. Court held Bombay Denatured Spirit Rules 1959 (Rules 23-62) ultra vires, that sta

LANDMARK State of Gujarat v. Bachubhai Naginbhai Shah

Gujarat High Court · 21 Nov 1994 · (1996) 2 GLR 643

Whether offences under the Bombay Prohibition Act punishable with imprisonment exceeding two years are warrant-triable or summary-triable, and whether Section 167(5) of the CrPC (6-month investigation

Ramanbhai Gabubhai Sansi v. E.I. Kalashava

Gujarat High Court · 10 Mar 2000

Preventive detention under PASA 1985 upheld for bootlegger repeatedly violating Bombay Prohibition Act. Court rejected challenge based on delay in representation consideration and interpreted provisio

Rule 82 Current

Breach of license, permit, etc. to be an offence. लायसन, परवाना, वगैरे यांचा भंग करणे हा अपराध असणे.

In the event of any breach by the holder of any licence, permit, pass or authorization granted under this Act or by his servants or by any person acting with his express or implied permission on his behalf of any of the terms or conditions of such licence, permit, pass or authorization such holder shall, in addition to the cancellation or suspension of the licence, permit, pass or authorization granted to him be punished, on conviction, with imprisonment for a term which may extend to six months or with fine which may extend to ¹five thousand or with both, unless it is proved that all due and reasonable precautions were

(1)

In the event of any breach by the holder of any licence, permit, pass or authorization granted under this Act or by his servants or by any person acting with his express or implied permission on his behalf of any of the terms or conditions of such licence, permit, pass or authorization such holder shall, in addition to the cancellation or suspension of the licence, permit, pass or authorization granted to him be punished, on conviction, with imprisonment for a term which may extend to six months or with fine which may extend to five thousand or with both, unless it is proved that all due and reasonable precautions were exercised by him to prevent any such breach.

(2)

Any person who commits any such breach shall, whether he acts with or without the permission of the holder of the licence, permit, pass or authorization be liable to the same punishment.

या अधिनियमान्वये दिलेले कोणतेही लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र धारण करणा-या कोणत्याही व्यक्तीने किंवा तिच्या नोकराने किंवा तिच्या स्पष्ट किंवा गर्भित परवानगीने तिच्या वतीने काम करणा-या कोणत्याही व्यक्तीने अशा लायसनाच्या, परवान्याच्या, पासाच्या किंवा प्राधिकारपत्राच्या कोणत्याही अटीचा किंवा शर्तीचा भंग केल्यास, तिला दिलेले लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र रद्द होऊन किंवा तहकूब होऊन शिवाय असा कोणताही भंग होऊ न देण्यासाठी आपण सर्व योग्य व वाजवी उपाययोजना केल्या होत्या असे तिने सिद्ध न केले तर, तिला, सिद्धापराध ठरविण्यात आले असता, सहा महिन्यापर्यंत वाढविता येऊ शकेल इतक्या मुदतीच्या कारावसाची शिक्षा होईल किंवा पाच हजार रुपयांपर्यंत वाढविता येऊ शकेल इतक्या द्रव्य दंडाची शिक्षा होईल किंवा या दोन्ही शिक्षा होतील.
जी कोणती व्यक्ती, अशा रीतीने कोणताही भंग करील, ती त्याच शिक्षेस पात्र होईल-मग ती असे कृत्य लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र धारण करणा-या व्यक्तीच्या परवानगीने केलेला असो किंवा परवानगीवाचून केलेला असो.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

(1)

या अधिनियमान्वये दिलेले कोणतेही लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र धारण करणा-या कोणत्याही व्यक्तीने किंवा तिच्या नोकराने किंवा तिच्या स्पष्ट किंवा गर्भित परवानगीने तिच्या वतीने काम करणा-या कोणत्याही व्यक्तीने अशा लायसनाच्या, परवान्याच्या, पासाच्या किंवा प्राधिकारपत्राच्या कोणत्याही अटीचा किंवा शर्तीचा भंग केल्यास, तिला दिलेले लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र रद्द होऊन किंवा तहकूब होऊन शिवाय असा कोणताही भंग होऊ न देण्यासाठी आपण सर्व योग्य व वाजवी उपाययोजना केल्या होत्या असे तिने सिद्ध न केले तर, तिला, सिद्धापराध ठरविण्यात आले असता, सहा महिन्यापर्यंत वाढविता येऊ शकेल इतक्या मुदतीच्या कारावसाची शिक्षा होईल किंवा पाच हजार रुपयांपर्यंत वाढविता येऊ शकेल इतक्या द्रव्य दंडाची शिक्षा होईल किंवा या दोन्ही शिक्षा होतील.

(2)

जी कोणती व्यक्ती, अशा रीतीने कोणताही भंग करील, ती त्याच शिक्षेस पात्र होईल-मग ती असे कृत्य लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र धारण करणा-या व्यक्तीच्या परवानगीने केलेला असो किंवा परवानगीवाचून केलेला असो.

सोप्या भाषेत — Rule 82

# Section 82 — लायसन, परवाना वगैरे यांचा भंग करणे

**थोडक्यात:** Section 82 मध्ये असे सांगितले आहे की जो कोणी दारूबंदी कायद्यान्वये मिळालेल्या लायसन, परवाना किंवा प्राधिकारपत्राच्या शर्तीचा भंग करेल, तो कारावास किंवा दंड किंवा दोन्ही शिक्षा भोगेल.

---

## तपशीलवार समजावून सांगणे:

**कोण शिक्षेस पात्र आहे?**
- लायसन धारकाने (shop owner, distillery owner इ.)
- त्याच्या नोकराने
- जो कोणी त्याच्या परवानगीने काम करत असेल

**लायसन, परवाना किंवा प्राधिकारपत्राच्या शर्तीचा भंग म्हणजे काय?**
उदाहरणार्थ:
- ज्या वेळेत दारू विक्रय करण्याचा परवाना आहे त्या वेळेपेक्षा अधिक वेळ विक्रय करणे
- अनुमती असलेल्या दारूचा प्रकार व्यतिरिक्त इतर दारू विक्रय करणे
- रेकॉर्ड गोड राखत नसणे
- अप्राप्त व्यक्तीस दारू विक्रय करणे

**शिक्षा काय आहे?**
- लायसन रद्द किंवा तहकूब होणे (सर्वात महत्वाचे)
- तसेच, कारावास — ६ महिने पर्यंत
- किंवा दंड — ५,००० रुपये पर्यंत
- किंवा दोन्ही

**मुक्तिचा मार्ग:**
जर लायसन धारकाने हे सिद्ध करू शकला की त्याने अशा शर्तीचा भंग होऊ न देण्यासाठी सर्व वाजवी उपाय केले होते, तर त्याला शिक्षा नाही.

**दुसरी गोष्ट:** कोणी अन्य व्यक्ती (कर्मचारी किंवा कोणीही) भंग करेल तरीही सारखी शिक्षा होते — मग तो लायसन धारकाच्या परवानगीने काम करत असो किंवा परवानगीशिवाय.

Rule 83 Current

Penalty for conspiracy. कट करण्याबद्दल शास्ती.

When two or more persons agree—

(a) to commit or cause to be committed any offence under this Act, or

(b) to commit a breach of a condition of a licence, permit pass or authorization.

each of such persons shall on conviction, be punished with imprisonment for a term which shall not be less than three years but which may extend to five years or with fine which shall not be less than twenty-five thousand rupees but which may extend to fifty thousand rupees or with both.

जेव्हा दोन किंवा अधिक व्यक्ती-

(अ) या अधिनियमाखालील कोणताही अपराध स्वत: करण्याचे किंवा तो दुस-या व्यक्तीकडून करविण्याचे, अथवा

(ब) लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र याच्या शर्तीचा भंग करण्याचे आपसात ठरवतील तेव्हा,

त्यापैकी प्रत्येक व्यक्तीस, सिद्धापराध ठरविण्यात आले असता तीन वर्षांपेक्षा कमी नसेल, परंतु, पाच वर्षांपर्यंत वाढविता येऊ शकेल इतक्या मुदतीच्या कारावासाची किंवा पंचवीस हजार

रुपयांपेक्षा कमी नसेल, परंतु, पन्नास हजार रुपयांपर्यंत वाढविता येऊ शकेल इतक्या द्रव्यदंडाची शिक्षा होईल किंवा या दोन्ही शिक्षा होतील.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 83

थोडक्यात: Section 83 मध्ये असे सांगितले आहे की दोन किंवा अधिक लोक मिळून दारूबंदी कायद्याचा अपराध करण्याचा किंवा लायसन्स/परवान्याचा नियम तोडण्याचा कट केल्यास कोणतीही पक्षपाती नसलेली मिळणार आणि 3 ते 5 वर्षांचा तुरुंगवास किंवा 25,000 ते 50,000 रुपयांचा दंड किंवा दोन्ही शिक्षा होऊ शकते.

---

**तपशील:**

**कट म्हणजे काय?**
- दोन किंवा अधिक लोक मिळून कोणताही गुन्हा करण्याचा किंवा नियमांचा भंग करण्याचा सहमती देणे हीच "कट" आहे.
- उदाहरण: दुकानदार आणि पोलीस एक्साईज अधिकाऱ्याला लाच देऊन अवैध दारू मिळवण्याचा करार करतात — हा कट आहे.

**कोणते अपराध लक्षात येतात?**
- या दारूबंदी कायद्याखाली कोणताही गुन्हा करणे.
- लायसन्स/परवान्यातील शर्तीचा भंग करणे (जसे वेळेपूर्वी दारू विक्री करणे).

**शिक्षा:**
- **तुरुंगवास:** किमान 3 वर्षे, जास्तीत जास्त 5 वर्षे.
- **दंड:** किमान 25,000 रुपये, जास्तीत जास्त 50,000 रुपये.
- **किंवा दोन्ही:** न्यायाधीश चाहे तर दोन्ही शिक्षा एकत्र लागू करू शकतात.

LANDMARK Subhash Nanhalal Gupta and Anr vs The State of Maharashtra

Court quashed FIR under BPA Sections 65(d), 67, 81, 83 for possession and sale of French polish as industrial solvent. Court held Bombay Denatured Spirit Rules 1959 (Rules 23-62) ultra vires, that sta

CL-III country liquor licensee challenged FIR for transporting liquor in wrong auto-rickshaw. Court held police have cognizable jurisdiction to investigate BPA offences under Chapter VII/IX and Cr.P.C

Rule 84 Current

Penalty for being found drunk in any drinking house. कोणत्याही सार्वजनिक गुत्त्यात दारू पिऊन धुंद झाल्याचे आढळून आल्याबद्दल शास्ती.

Whoever is found drunk or drinking in a common drinking house or is found there present for the purpose of drinking shall, on conviction, be punished with fine which may extend to five thousand rupees. Any person found in a common drinking house during any drinking therein shall be presumed, until the contrary is proved, to have been there for the purpose of drinking.

जी कोणतेही व्यक्ती, कोणत्याही दारूच्या सार्वजनिक गुत्त्यात दारू पिऊन धुंद झाल्याचे आढळून येईल किंवा दारू पीत असताना आढळून येईल किंवा दारू पिण्यासाठी तेथे हजर असल्याचे आढळून येईल तिला, सिद्धापराध ठरविण्यात आले असता पाच हजार रुपयांपर्यंतवाढविता येऊ शकेल इतक्या द्रव्य दंडाची शिक्षा होईल. कोणतीही व्यक्ती गुत्त्यात दारू पिण्याचे काम चालू असता तेथे आढळून येईल तर ती तद्विरुद्ध सिद्ध करण्यात येईपर्यंत, तेथे दारू पिण्यासाठी हजर होती असे गृहीत धरण्यात येईल.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 84

**थोडक्यात:** Section 84 मध्ये असे सांगितले आहे की, कोणत्याही सार्वजनिक दारूच्या गुत्त्यात दारू पिऊन धुंद झाल्याचे किंवा दारू पीत असताना आढळून आल्याबद्दल पाच हजार रुपयांपर्यंत दंड होऊ शकतो.

---

**विस्तृत समजावणी:**

**दंडाचे कारण:**
- कोणतेही सार्वजनिक दारूच्या गुत्त्यात (common drinking house) दारू पिऊन धुंद झाल्याचे आढळून आल्यास
- किंवा तेथे दारू पीत असताना पकडल्यास
- किंवा फक्त दारू पिण्यासाठी तेथे बसलेले आढळून आल्यास

**शास्ती:**
- **दंड: ५,००० रुपयांपर्यंत** (न्यायाधीशांच्या विवेकानुसार कमी किंवा जास्त हो शकते पण ५ हजार हे सीमा आहे)

**महत्वाचा नियम - Presumption (गृहीत धरणे):**
अगर तुम्ही दारू पीत असता तेथे आढळून आल्यात, तर कोर्ट असे गृहीत धरेल की तुम्ही **दारू पिण्यासाठीच तेथे गेले होते** — जोपर्यंत तुम्ही विरुद्ध सिद्ध न करता.

म्हणजे, सरकारला तुमच्या विरुद्ध पुरावे सापडायचे नाहीत; तुम्हीच सिद्ध करावे लागेल की तुम्ही दारू पिण्यासाठी तेथे गेले नव्हते.

Rule 85 Current

Penalty for being drunk and disorderly behaviour. दारू पिऊन धुंद झाल्याबद्दल व गैरशिस्त वागणुकीबद्दल शास्ती.

Whoever in any street or thoroughfare or public place or in any place to which the public have or are permitted to have access, behaves in disorderly manner under the influence of drink, shall, on conviction, be punished—
(a) for a first offence, with rigorous imprisonment for a term which may extend to six months and with fine which may extend to ten thousand rupees:
Provided that, in absence of special and adequate reasons to the contrary to be mentioned in the judgement of the Court, such imprisonment shall not be less than three months and the fine shall not be less than five thousand rupees; and
(b) for a subsequent offence, with rigorous imprisonment for a term which may extend to one year and also with a fine of ten thousand rupees:
Provided that, in the absence of special and adequate reasons to the contrary to be mentioned in the judgement of the court, such imprisonment shall not be less than six months and fine shall not be less than seven thousand five hundred rupees.
((2)) In prosecution for an offence under sub-section (1), it shall be presumed until the contrary is proved that the person accused of the said offence has drunk liquor or consumed any other intoxicant for the purpose of being intoxicated and not for a medicinal purpose.

(1)

Whoever in any street or thoroughfare or public place or in any place to which the public have or are permitted to have access, behaves in disorderly manner under the influence of drink, shall, on conviction, be punished—

(a) for a first offence, with rigorous imprisonment for a term which may extend to six months and with fine which may extend to ten thousand rupees:

Provided that, in absence of special and adequate reasons to the contrary to be mentioned in the judgement of the Court, such imprisonment shall not be less than three months and the fine shall not be less than five thousand rupees; and

(b) for a subsequent offence, with rigorous imprisonment for a term which may extend to one year and also with a fine of ten thousand rupees:

Provided that, in the absence of special and adequate reasons to the contrary to be mentioned in the judgement of the court, such imprisonment shall not be less than six months and fine shall not be less than seven thousand five hundred rupees.

(2)

In prosecution for an offence under sub-section (1), it shall be presumed until the contrary is proved that the person accused of the said offence has drunk liquor or consumed any other intoxicant for the purpose of being intoxicated and not for a medicinal purpose.

जी कोणतीही व्यक्ती, कोणत्याही सडकेवर अथवा सार्वजनिक जागी किंवा ज्या कोणत्याही जागी लोकांना प्रवेश मिळू शकतो अथवा परवानगी मिळू शकते अशा जागी दारूच्या नशेत गैरशिस्तीने वागेल तिला, सिद्धापराध ठरविण्यात आले असता,-----
(अ) पहिल्या अपराधाबद्दल, सहा महिन्यापर्यंत वाढविता येऊ शकेल इतक्या मुदतीच्या सश्रम कारावासाची व 5दहा हजार रुपयांपर्यंतवाढविता येऊ शकेल इतक्या द्रव्य दंडाची शिक्षा होईल :
परंतु, न्यायालयाच्या निकालपत्रात तद्विरुद्ध नमूद करण्यात येतील अशा विशेष व पुरेशा कारणाच्या अभावी अशा कारावासाची शिक्षा तीन महिन्यांपेक्षा कमी असणार नाही व असा द्रव्यदंड पाच हजारट पेक्षा कमी असणार नाही; आणि
(ब) नंतरच्या अपराधाबद्दल, एक वर्षापर्यंत वाढविता येऊ शकेल इतक्या मुदतीच्या सश्रम कारावासाची व तसेच 7दहा हजार रुपयेट इतक्या द्रव्यदंडाची शिक्षा होईल :
परंतु न्यायालयाच्या निकालपत्रात तद्विरुद्ध नमूद करण्यात येतील अशा विशेष व पुरेशा कारणांच्या अभावी, अशी कारावासाची शिक्षा सहा महिन्यांपेक्षा कमी असणार नाही व असा द्रव्यदंड सात हजार पाचशे रुपयांपेक्षाट कमी असणार नाही.
पोट-कलम (1) खालील अपराध केल्याबद्दल चालविलेल्या खटल्यात, तद्विरुद्ध सिद्ध करण्यात येईपर्यंत, असा अपराध केल्याबद्दल जिच्यावर आरोप ठेवला आहे अशी व्यक्ती औषधी कारणांसाठी नव्हे तर नशा येणासाठी दारू प्यायली आहे किंवा कोणत्याही इतर मादक द्रव्याचे तिने सेवन केले आहे असे गृहीत धरण्यात येईल.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

(1)

जी कोणतीही व्यक्ती, कोणत्याही सडकेवर अथवा सार्वजनिक जागी किंवा ज्या कोणत्याही जागी लोकांना प्रवेश मिळू शकतो अथवा परवानगी मिळू शकते अशा जागी दारूच्या नशेत गैरशिस्तीने वागेल तिला, सिद्धापराध ठरविण्यात आले असता,-----

(अ) पहिल्या अपराधाबद्दल, सहा महिन्यापर्यंत वाढविता येऊ शकेल इतक्या मुदतीच्या सश्रम कारावासाची व 5दहा हजार रुपयांपर्यंतवाढविता येऊ शकेल इतक्या द्रव्य दंडाची शिक्षा होईल :

परंतु, न्यायालयाच्या निकालपत्रात तद्विरुद्ध नमूद करण्यात येतील अशा विशेष व पुरेशा कारणाच्या अभावी अशा कारावासाची शिक्षा तीन महिन्यांपेक्षा कमी असणार नाही व असा द्रव्यदंड पाच हजारट पेक्षा कमी असणार नाही; आणि

(ब) नंतरच्या अपराधाबद्दल, एक वर्षापर्यंत वाढविता येऊ शकेल इतक्या मुदतीच्या सश्रम कारावासाची व तसेच 7दहा हजार रुपयेट इतक्या द्रव्यदंडाची शिक्षा होईल :

परंतु न्यायालयाच्या निकालपत्रात तद्विरुद्ध नमूद करण्यात येतील अशा विशेष व पुरेशा कारणांच्या अभावी, अशी कारावासाची शिक्षा सहा महिन्यांपेक्षा कमी असणार नाही व असा द्रव्यदंड सात हजार पाचशे रुपयांपेक्षाट कमी असणार नाही.

(2)

पोट-कलम (1) खालील अपराध केल्याबद्दल चालविलेल्या खटल्यात, तद्विरुद्ध सिद्ध करण्यात येईपर्यंत, असा अपराध केल्याबद्दल जिच्यावर आरोप ठेवला आहे अशी व्यक्ती औषधी कारणांसाठी नव्हे तर नशा येणासाठी दारू प्यायली आहे किंवा कोणत्याही इतर मादक द्रव्याचे तिने सेवन केले आहे असे गृहीत धरण्यात येईल.

सोप्या भाषेत — Rule 85

# Section 85 — दारू पिऊन धुंद झाल्याबद्दल शास्ती

थोडक्यात: Section 85 मध्ये असे सांगितले आहे की, कोणी सार्वजनिक जागी दारूच्या नशेत गैरशिस्तीने वागला तर कारावास आणि दंड दोन्ही हो शकतो।

---

## पहिल्या अपराधाचीशास्ती (पहिल्यांदा हे केल्यास):
• **कारावास:** किमान 3 महिने, कमाल 6 महिने सश्रम कारावास
• **दंड:** किमान ₹5,000, कमाल ₹10,000

न्यायालयाला विशेष कारण असल्यास ही किमान मर्यादा कमी करू शकतो, पण निकालपत्रात कारण लिहायचे अनिवार्य आहे।

---

## दुसऱ्या किंवा नंतरच्या अपराधाची शास्ती:
• **कारावास:** किमान 6 महिने, कमाल 1 वर्ष सश्रम कारावास
• **दंड:** किमान ₹7,500, कमाल ₹10,000

---

## महत्वाचा नियम (Sub-Section 2):
खटल्यात असे समजून घ्या की — आरोपीने दारू नशा येणासाठी पीली होती, औषधी कारणांसाठी नव्हे।

आरोपीला हे सिद्ध करायचे आहे की तो औषधी कारणांसाठी पीला होता, असे सिद्ध करणे त्याचीच जबाबदारी आहे।

LANDMARK State of Gujarat v. Bachubhai Naginbhai Shah

Gujarat High Court · 21 Nov 1994 · (1996) 2 GLR 643

Whether offences under the Bombay Prohibition Act punishable with imprisonment exceeding two years are warrant-triable or summary-triable, and whether Section 167(5) of the CrPC (6-month investigation

Rule 86 Current

Penalty for allowing any premises for purpose of committing an offence under Act. या अधिनियमाखालील अपराध करण्यासाठी कोणतीही जागा वापरण्याची परवानगी देण्याबद्दल शास्ती.

Whoever, being the owner or occupier, or having the use or care or management or control of any place, knowingly permits it to be used for the purpose of the commission by any other person of any offence punishable under this Act, shall on conviction, be punished with imprisonment for a term which may extend to six months or with fine which may extend to 5[ten thousand rupees] or with both:
Provided that, in the absence of special and adequate reasons to the contrary to be mentioned in the judgement of the Court, the imprisonment shall not be less than three months and fine shall not be less than 6[five thousand rupees];
((2)) Any owner who has leased out his premises to be used by other person under any agreement shall not be held responsible for an offence under sub-section (1) committed by the tenant in the premises in his possession, unless it is proved that the owner is actively involved in the commission of such offence.

(1)

Whoever, being the owner or occupier, or having the use or care or management or control of any place, knowingly permits it to be used for the purpose of the commission by any other person of any offence punishable under this Act, shall on conviction, be punished with imprisonment for a term which may extend to six months or with fine which may extend to ⁵[ten thousand rupees] or with both:

Provided that, in the absence of special and adequate reasons to the contrary to be mentioned in the judgement of the Court, the imprisonment shall not be less than three months and fine shall not be less than ⁶[five thousand rupees];

(2)

Any owner who has leased out his premises to be used by other person under any agreement shall not be held responsible for an offence under sub-section (1) committed by the tenant in the premises in his possession, unless it is proved that the owner is actively involved in the commission of such offence.

जी कोणतीही व्यक्ती, कोणत्याही जागेची मालक किंवा तिचा भोगवटा करणारी अगर वापर करणारी किंवा तिच्यावर देखरेख ठेवणारी अगर तिची व्यवस्था पाहणारी किंवा तिच्यावर नियंत्रण ठेवणारी असून, या अधिनियमान्वये शिक्षापात्र असलेला कोणताही अपराध इतर कोणत्याही व्यक्तीकडून करण्यासाठी अशा जागेचा वापर करण्याची जाणूनबुजून परवानगी देईल, तिला, सिद्धापराध ठरविण्यात आले असता, सहा महिन्यांपर्यंत वाढविता येऊ शकेल इतक्या मुदतीच्या कारावासाची शिक्षा होईल किंवा दहा हजार रुपयांपर्यंतवाढविता येऊ शकेल इतक्या द्रव्यदंडाची शिक्षा होईल किंवा या दोन्ही शिक्षा होतील :
परंतु न्यायालयाच्या निकालपत्रात तद्विरुद्ध नमूद करण्यात येतील अशा विशेष व पुरेशा कारणांच्या अभावी, अशी कैदेची शिक्षा तीन महिन्यांपेक्षा कमी असणार नाही व असा द्रव्यदंड पाच हजार रुपयांपेक्षा कमी असणार नाही.
ज्याने आपली जागा कोणत्याही कराराअन्वये भाडेपट्ट¬ाने दिली आहे अशा कोणत्याही मालकाला, भाडेकरूने त्याच्या ताब्यात असलेल्या जागेत केलेल्या पोट-कलम (1) खालील अपराधासाठी, जोपर्यंत तो मालक अशा अपराधामध्ये सक्रियपणे गुंतला आहे असे शाबीत होत नाही तोपर्यंत, जबाबदार धरले जाणार नाही.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

(1)

जी कोणतीही व्यक्ती, कोणत्याही जागेची मालक किंवा तिचा भोगवटा करणारी अगर वापर करणारी किंवा तिच्यावर देखरेख ठेवणारी अगर तिची व्यवस्था पाहणारी किंवा तिच्यावर नियंत्रण ठेवणारी असून, या अधिनियमान्वये शिक्षापात्र असलेला कोणताही अपराध इतर कोणत्याही व्यक्तीकडून करण्यासाठी अशा जागेचा वापर करण्याची जाणूनबुजून परवानगी देईल, तिला, सिद्धापराध ठरविण्यात आले असता, सहा महिन्यांपर्यंत वाढविता येऊ शकेल इतक्या मुदतीच्या कारावासाची शिक्षा होईल किंवा दहा हजार रुपयांपर्यंतवाढविता येऊ शकेल इतक्या द्रव्यदंडाची शिक्षा होईल किंवा या दोन्ही शिक्षा होतील :

परंतु न्यायालयाच्या निकालपत्रात तद्विरुद्ध नमूद करण्यात येतील अशा विशेष व पुरेशा कारणांच्या अभावी, अशी कैदेची शिक्षा तीन महिन्यांपेक्षा कमी असणार नाही व असा द्रव्यदंड पाच हजार रुपयांपेक्षा कमी असणार नाही.

(2)

ज्याने आपली जागा कोणत्याही कराराअन्वये भाडेपट्ट¬ाने दिली आहे अशा कोणत्याही मालकाला, भाडेकरूने त्याच्या ताब्यात असलेल्या जागेत केलेल्या पोट-कलम (1) खालील अपराधासाठी, जोपर्यंत तो मालक अशा अपराधामध्ये सक्रियपणे गुंतला आहे असे शाबीत होत नाही तोपर्यंत, जबाबदार धरले जाणार नाही.

सोप्या भाषेत — Rule 86

# Section 86 — दारूबंदी कायदा सोप्या भाषेत

**थोडक्यात:**
Section 86 मध्ये असे सांगितले आहे की जर कोणी आपल्या जागेचा वापर दारूबंदी कायद्याचा अपराध करण्यासाठी जाणूनबुजून परवानगी दिली, तर त्या व्यक्तीला कैद किंवा दंड होईल.

---

## **Section 86(1) — मुख्य नियम**

**कोण जबाबदार?**
- जागेचा मालक
- जागेचा भाड्याने घेतलेली व्यक्ती
- जागेवर नियंत्रण ठेवणारी कोणतीही व्यक्ती

**अपराध काय?**
जर हे व्यक्ती **जाणूनबुजून** आपल्या जागेचा दारूबंदी कायद्याचा अपराध करायला देतील (उदा. अवैध दारूंचा व्यापार, भाजन वगैरे).

**शिक्षा:**
- **कैद:** 3 महिने ते 6 महिने (किमान 3 महिने अनिवार्य)
- **दंड:** ₹5,000 ते ₹10,000 (किमान ₹5,000 अनिवार्य)
- **दोन्ही शिक्षा एकत्र देता येते**

न्यायालयाने विशेष कारणे न लिहिल्यास, कमीतकमी शिक्षा अनिवार्य आहे.

---

## **Section 86(2) — भाडेकरू असल्यास**

**मालकाला सुटका:**
जर मालकाने जागा भाडेपट्ट्याने दिली आहे, तर **भाडेकरूचा अपराध** मालकला जबाबदार धरले जाणार नाही.

**अपवाद:**
परंतु जर **मालक सक्रियपणे गुंतलेला असे सिद्ध होईल**, तर तोही दंडित होऊ शकतो.

---

**उदाहरण:** तुमचा घर भाडेपट्ट्याने दिला. भाडेकरू त्यात अवैध दारूचा व्यापार करतो. तुम्हाला या अपराधामध्ये भाग नाही असे सिद्ध झाल्यास तुम्ही सुरक्षित आहात.

Rule 87 Current

Penalty for chemist, druggist or apothecary for allowing his premises to be used for purpose of consumption of liquor. रसायनी औषधे विकणारी व्यक्ती, औषधे विकणारी व्यक्ती किंवा औषध विक्रेता यास आपली जागा त्यात दारूचे सेवन करण्यासाठी वापरण्यासाठी परवानगी दिल्याबद्दल शास्ती.

A chemist, druggist, apothecary or keeper of a dispensary who allows any liquor, which has not been bonafide medicated for medicinal purposes according to the prescription of a registered medical practitioner or any intoxicating drug to be consumed on his business premises by any person, shall, on conviction, be punished with imprisonment for a term which may extend to six months, or with fine which may extend to ten thousand rupees or with both.

रसायनी औषधे विकणारा, औषधे विकणारा, औषधाविक्रेता किंवा दवाखान्याचा व्यवस्थापक अशी जी कोणी व्यक्ती कोणत्याही व्यक्तीस नोंदलेल्या वैद्यक व्यवसायींच्याट चिकित्सापत्रानुसार औषधीय कारणासाठी जी खरोखर औषधीयुक्त केलेली नाही अशा कोणत्याही प्रकारची दारू किंवा कोणतीही मादक औषधी सेवन करण्यास आपल्या धंद्याच्या जागेत परवानगी देईल तिला, सिद्धापराध ठरविण्यात आले असता, सहा महिन्यापर्यंत वाढविता येऊ शकेल इतक्या मुदतीच्या कारावासाची शिक्षा होईल किंवा 6दहा हजार रुपयांपर्यंतवाढविता येऊ शकेल इतक्या द्रव्यदंडाची शिक्षा होईल किंवा या दोन्ही शिक्षा होतील.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 87

थोडक्यात: Section 87 मध्ये असे सांगितले आहे की औषध दुकानात दारू किंवा मादक पदार्थ सेवन करण्यासाठी परवानगी दिल्यास शिक्षा होईल.

**तपशील:**

**कोणास लागू होते:**
- रसायनज्ञ (chemist)
- औषध विक्रेता (druggist / apothecary)
- दवाखान्याचा व्यवस्थापक

**काय गैरकानूनी आहे:**
आपल्या औषध दुकान किंवा दवाखान्याच्या जागेत कोणीही दारू किंवा मादक औषधे सेवन करू देणे — असे असताना दारू चिकित्सक यांच्या प्रिस्क्रिप्शनानुसार असली तरी.

**शिक्षा:**
कारावास: **६ महिने** पर्यंत
किंवा
द्रव्यदंड: **१० हजार रुपये** पर्यंत
किंवा
**दोन्ही शिक्षा**

**सरळ भाषेत:**
तुमची दवाखाना आहे, तर तिथे कोणीही दारू पिऊ शकत नाही — भले ते medicine म्हणून असले तरी. चिकित्सकाच्या प्रिस्क्रिप्शन नुसारच गोळी देऊ शकता, पेय म्हणून दारू नाही.

Rule 88 Current

Penalty for issuing false prescription. खोटी चिकित्सापत्रे दिल्याबद्दल शास्ती.

If a registered medical practitioner issue a prescription with the intention that such prescription shall be used by the person to whom it is issued for the purpose of consuming liquor, intoxicating drug or opium in contravention of the provisions of this Act, or rule, regulation or order made thereunder any licence, permit, pass or authorization granted under this Act, he shall on conviction, be punished with imprisonment for a term which may extend to six months or with fine which may extend to ten thousand rupees or with both.

एखादा नोंदलेला वैद्यक व्यवसायीट एखाद्या व्यक्तीस चिकित्सापत्र देईल व अशा व्यक्तीने या अधिनियमाच्या तरतुदींचे किंवा तदन्वये केलेल्या कोणत्याही नियमाचे किंवा विनियमाचे किंवा तदन्वये दिलेल्या कोणत्याही आदेशाचे अथवा या अधिनियमाअन्वये दिलेल्या कोणत्याही लायसनचे, परवान्याचे, पासाचे किंवा प्राधिकारपत्राचे उल्लंघन करून, दारू, मादक द्रव्य किंवा अफू यांचे सेवन करण्यासाठी असे चिकित्सापत्र वापरावे असा त्या व्यवसायीचा इरादा असेल तर, त्यास सिद्धापराध ठरविण्यात आले असता, सहा महिन्यांपर्यंत वाढविता येऊ शकेल इतक्या मुदतीच्या कारावासाची शिक्षा होईल किंवा दहा हजार रुपयांपर्यंतवाढविता येऊ शकेल इतक्या द्रव्य दंडाची शिक्षा होईल किंवा या दोन्ही शिक्षा होतील.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 88

**थोडक्यात:**
Section 88 मध्ये असे सांगितले आहे की जर कोणता वैद्य खोटी चिकित्सापत्रे देऊन दारू, मादक द्रव्य किंवा अफू वापरण्यास लोकांना मदत करेल, तर तो कारावास व दंड दोन्ही भोगू शकतो.

---

**सविस्तर समजावून:**

**काय करणे गैरकायदेशीर आहे:**
- नोंदलेल्या वैद्याने खोटी किंवा खोटी चिकित्सापत्रे देणे
- याचा उद्देश असे की रुग्ण या कागदपत्राचा वापर करून दारू किंवा मादक द्रव्य किंवा अफू घेऊ शकेल
- आणि हे दारूबंदी कायदा किंवा नियमांच्या विरुद्ध असेल

**शिक्षा:**
- **कारावास**: सहा महिन्यांपर्यंत
- **दंड**: १०,००० रुपये (दहा हजार) पर्यंत
- **दोन्ही एकाच वेळी** लागू होऊ शकतात

**सरल भाषेत:**
डॉक्टर जर जाणूनबुजून लोकांना गैरकायदेशीरपणे दारू घेण्यास साहाय्य करेल, तर कानूनी शिक्षा होईल.

Rule 89 Current

Penalty for maliciously giving false information. दुर्भावपूर्वक खोटी माहिती पुरविल्याबद्दल शास्ती.

Any person who maliciously and falsely gives information to any person exercising powers under this Act leading to a search, scizure, detention or arrest shall, on conviction be punished with imprisonment for a term which may extend to six months or with fine which may extend to ten thousand rupees or with both.

जी कोणतीही व्यक्ती या अधिनियमाअन्वये अधिकारांचा वापर करणा-या कोणत्याही व्यक्तीस दुर्भावपूर्वक व खोटेपणाने माहिती देईल व त्यामुळे कोणत्याही जागेत झडती घेण्यात येईल, कोणताही माल जप्त करण्यात येईल, कोणत्याही व्यक्तीस अटकावून ठेवण्यात येईल किंवा अटक करण्यात येईल तर, त्या व्यक्तीस, सिद्धापराध ठरविण्यात आले असता, सहा महिन्यांपर्यंत वाढविता येऊ शकेल इतक्या मुदतीच्या कारावासाची शिक्षा होईल किंवा दहा हजार रुपयांपर्यंतवाढविता येऊ शकेल इतक्या द्रव्य दंडाची शिक्षा होईल किंवा या दोन्ही शिक्षा होतील.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 89

**थोडक्यात:**
Section 89 मध्ये असे सांगितले आहे की जर कोणी excise विभागाच्या अधिकाऱ्यांना जाणूनबुजून खोटी माहिती देऊन त्यांना कोणाला अटक करायला, झडती घायला किंवा माल जप्त करायला लावले, तर त्याला काश्यास किंवा दंडास होईल.

---

**विस्तार:**

**शास्ती कधी लागू होते:**
- जर तुम्ही excise विभागाच्या अधिकाऱ्यांना जाणूनबुजून झूठ बोलाल
- आणि त्यामुळे कोणाला अटक झाली किंवा घरात झडती पडली किंवा माल जप्त झाला
- तर तुम्हाला शास्ती होईल

**शास्ती किती आहे:**

दोनपैकी एक किंवा दोन्ही:

१. **काश्यास:** ६ महिन्यांपर्यंत तुरंगात बसावे लागू शकते

२. **दंड:** १० हजार रुपये (किंवा अधिक) द्यावे लागू शकते

३. **दोन्ही:** काश्यास आणि दंड दोन्ही एकाच वेळी होऊ शकतात

**सोपेपणाने:**
अगर तुम्ही कोणाच्या विरोधात excise अधिकाऱ्यांना खोट्या कारणावरून रिपोर्ट दिली आणि त्यामुळे त्या व्यक्तीला गैरसुविधा झाली, तर कायदा तुमच्या विरुद्ध सख्त होईल.

Rule 90 Current

Penalty for offences not otherwise Provided for. ज्यासाठी अन्यथा तरतूद केलेली नाही अशा अपराधाबद्दल शास्ती.

Whoever is guilty of any willful act or intentional omission in contravention of the provisions of this Act, or any rule, regulation or order thereunder or of any licence, permit, pass or authorization granted under this Act, and if such act or omission is not otherwise made an offence under this Act, shall on conviction, be punished with the imprisonment for a term which may extend to six months or with fine which may extend to five thousand rupees or with both.

जी कोणतीही व्यक्ती, या अधिनियमाच्या तरतुदींचे किंवा तदन्वये केलेल्या नियमाचे किंवा विनियमाचे किंवा तदन्वये दिलेल्या कोणत्याही आदेशाचे अथवा या अधिनियमाअन्वये दिलेल्या कोणत्याही लायसनचे, परवान्याचे, पासाचे किंवा प्राधिकारपत्राचे उल्लंघन करून कोणतेही कृत्य बुद्ध¬ा केल्याबद्दल किंवा कोणतेही कृत्य हेतुपूर्वक टाळाल्याबद्दल दोषी असेल व असे कृत्य करणे किंवा टाळणे हे या अधिनियमाअन्वये अन्यथा अपराध होत नसेल तर, तिला, सिद्धापराध ठरविण्यात आले असता, सहा महिन्यांपर्यंत वाढविता येऊ शकेल इतक्या मुदतीच्या कारावासाची शिक्षा होईल किंवा पाच हजार रुपयांपर्यंत वाढविता येऊ शकेल इतक्या द्रव्य दंडाची शिक्षा होईल किंवा या दोन्ही शिक्षा होतील.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 90

थोडक्यात: Section 90 म्हणते की दारूबंदी कायद्याचे नियम मोडणारे लोकांला तीन महिन्यांपर्यंत तुरुंगवास किंवा पाच हजार रुपये दंड किंवा दोन्ही शिक्षा होऊ शकते — अगर त्या अपराधाबद्दल कायद्यात दुसरी शिक्षा सांगितलेली नाही.

---

**विस्तार:**

**हा नियम कोणच्या लिये लागू होतो?**
ज्या व्यक्तीने दारूबंदी कायद्याचे नियम जाणून-बुझून किंवा हेतुपूर्वकपणे मोडले असेल.

उदाहरण:
- बिना licence ची दारू विकली
- licence मध्ये लिहिलेल्या शर्तीचा उल्लंघन केला
- Government आदेश माना केला नाही

**शिक्षा काय?**
लोकांना तीन पर्यायांपैकी एक दिली जाते:
1. **कारावास** — जास्तीत जास्त **सहा महिने**
2. **दंड** — जास्तीत जास्त **५,००० रुपये**
3. **दोन्ही** — कारावास आणि दंड एकत्र

**महत्वाचा मुद्दा:**
हा Section फक्त त्या अपराधांसाठी लागू होतो ज्यांबद्दल कायद्यात अलग शिक्षा सांगितलेली नाही. मतलब, अन्य sections मध्ये जास्त कठोर शिक्षा असेल तर ती लागू होईल.

LANDMARK Bombay Cycle And Motor Agency Ltd. v. Bhagwanprasad Ramragubir Pandey

Bombay High Court · 12 Feb 1974 · (1974) 76 BOMLR 612

A hire-purchase company whose vehicle was seized and confiscated to the Government under the Bombay Prohibition Act after the accused used it for liquor transportation sought restoration. Held: a non-

LANDMARK B.C. Khatri v. Peshuram Chanduram and Anr.

Bombay High Court · 01 Feb 1967 · AIR 1968 BOM 39, (1967) 69 BOM LR 636, 1968 CRIL J 27, ILR (1968) BOM 776, 1967 MAH LJ 617

Private complaint maintainability under Bombay Prohibition Act regarding unauthorized receipt and sale of foreign liquor from non-approved supplier; High Court upheld Magistrate's issuance of process,

Rule 91 Current

Demand for security for abstaining from commission of offences. काही अपराध करण्यापासून परावृत्त होण्यासाठी प्रतिभूती मागणे.

Whenever any person is convicted of an offence punishable under this Act, the court convicting such person, may at the time of passing the sentence on such person, order him to execute a bond for a sum proportionate to his means with or without sureties to abstain from the commission of offences punishable under the provisions of this Act during such period not exceeding three years as it may direct.
((2)) The bond shall be in such form as may be provided under the provisions of the code of Criminal Procedure,*1898, and the provision of the said code shall in so far as they are applicable apply to all matter connected with such bond if it were a bond to keep the peace ordered to be executed under section 106 of the said Code.
((3)) If the conviction is set aside in appeal the bond so executed shall become void.

(1)

Whenever any person is convicted of an offence punishable under this Act, the court convicting such person, may at the time of passing the sentence on such person, order him to execute a bond for a sum proportionate to his means with or without sureties to abstain from the commission of offences punishable under the provisions of this Act during such period not exceeding three years as it may direct.

(2)

The bond shall be in such form as may be provided under the provisions of the code of Criminal Procedure,*1898, and the provision of the said code shall in so far as they are applicable apply to all matter connected with such bond if it were a bond to keep the peace ordered to be executed under section 106 of the said Code.

(3)

If the conviction is set aside in appeal the bond so executed shall become void.

या अधिनियमाअन्वये शिक्षापात्र असलेला अपराध केल्याबद्दल कोणत्याही व्यक्तीस सिद्धापराध ठरविण्यात येईल तेव्हा, अशा व्यक्तीला सिद्धापराध ठरविणा-या न्यायालयास तिला शिक्षा देताना, या अधिनियमाच्या तरतुदींअन्वये शिक्षापात्र असलेला अपराध न्यायालय निदेश देईल अशा जास्तीत जास्त तीन वर्षांच्या मुदतीत त्याने करू नये म्हणून त्याच्या उत्पन्नाच्या प्रमाणात असलेल्या रकमेचे बंधपत्र जामिनानिशी किंवा जामिनावाचून, करून देण्याविषयी त्याला आदेश देता येईल.
असे बंधपत्र, फौजदारी प्रक्रिया संहिता, 1898 यांच्या तरतुदींअन्वये तरतूद करण्यात येईल अशा नमुन्याप्रमाणे असेल ; आणि उक्त संहितेच्या तरतुदी, जेथवर लागू होतील तेथवर, अशा बंधनपत्रासंबंधी असलेल्या सर्व गोष्टींना जणू असे बंधपत्र शांतता राखण्यासाठी उक्त संहितेच्या कलम 106 अन्वये करून देण्यास फर्मविले आहे असे समजून लागू होईल.
अपिलात अपराधसिद्धी रद्द झाली तर, अशा रीतीने करून दिलेले बंधपत्र निरर्थक होईल.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

(1)

या अधिनियमाअन्वये शिक्षापात्र असलेला अपराध केल्याबद्दल कोणत्याही व्यक्तीस सिद्धापराध ठरविण्यात येईल तेव्हा, अशा व्यक्तीला सिद्धापराध ठरविणा-या न्यायालयास तिला शिक्षा देताना, या अधिनियमाच्या तरतुदींअन्वये शिक्षापात्र असलेला अपराध न्यायालय निदेश देईल अशा जास्तीत जास्त तीन वर्षांच्या मुदतीत त्याने करू नये म्हणून त्याच्या उत्पन्नाच्या प्रमाणात असलेल्या रकमेचे बंधपत्र जामिनानिशी किंवा जामिनावाचून, करून देण्याविषयी त्याला आदेश देता येईल.

(2)

असे बंधपत्र, फौजदारी प्रक्रिया संहिता, 1898 यांच्या तरतुदींअन्वये तरतूद करण्यात येईल अशा नमुन्याप्रमाणे असेल ; आणि उक्त संहितेच्या तरतुदी, जेथवर लागू होतील तेथवर, अशा बंधनपत्रासंबंधी असलेल्या सर्व गोष्टींना जणू असे बंधपत्र शांतता राखण्यासाठी उक्त संहितेच्या कलम 106 अन्वये करून देण्यास फर्मविले आहे असे समजून लागू होईल.

(3)

अपिलात अपराधसिद्धी रद्द झाली तर, अशा रीतीने करून दिलेले बंधपत्र निरर्थक होईल.

सोप्या भाषेत — Rule 91

# Section 91 — सोप्या भाषेत

**थोडक्यात:**
Section 91 मध्ये असे सांगितले आहे की दारूबंदी कायद्याचा अपराध केल्याबद्दल कोणाला शिक्षा झाली तर न्यायालय त्याला bond (बंधपत्र) करून देण्याचा आदेश देऊ शकते — ज्यामुळे तीन वर्षांपर्यंत तो असे अपराध दोबारा न करतो.

---

## विस्तारीत समजावणी:

**कलम १ — Bond काय आहे?**
- अगर तुम्हाला दारूबंदी कायद्याचा अपराध केल्याबद्दल कोर्टने सजा दिली तर कोर्ट तुम्हाला एक बंधपत्र (bond) करून देण्यास सांगू शकते.
- या बंधपत्रामध्ये एक रक्कम असते — ही रक्कम तुमच्या उत्पन्नाचा विचार करून ठरवली जाते.
- हे बंधपत्र तुमच्या नावावर किंवा जामिनदार (surety) सह असू शकते.
- यातून तुम्हीः पुढील 3 वर्षांपर्यंत असे अपराध दोबारा न करण्याचा वचन देता.

**कलम २ — कोणते नियम लागू होतात?**
- बंधपत्र Criminal Procedure Code, 1898 या कायद्यानुसार तयार केले जाते.
- शांतता राखण्याचे नियम (CrPC Section 106) हेथे लागू होतात.

**कलम ३ — Appeal झाली तर?**
- अगर तुम्ही अपील केली आणि अपील न्यायालयाने तुमचे सिद्धापराध रद्द केले तर हा बंधपत्र रद्द होईल.
- म्हणजे तुमची रक्कम परत येईल.

Rule 92 Current

Deleted. वगळण्यात आले.

Release of offenders on bond.] Delected by Bom. 67 of 1953, s. 2.

(अपराध्यांची जामिनावर सुटका.) सन 1953 चा मुंबई अधिनियम क्रमांक 67 कलम 2 अन्वये वगळण्यात आले.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 92

थोडक्यात: Section 92 हा कलम आता कायदेशीरपणे अस्तित्वात नाही — तो सन 1953 मध्ये काढून टाकण्यात आला.

**विस्तृत समजावणी:**

Section 92 मूळतः दारूबंदी कायदा, 1949 मध्ये होता. या कलमाचा विषय होता — अपराधी व्यक्तीला जामिनावर सुटका करण्याची प्रक्रिया.

पण सन 1953 मध्ये महाराष्ट्र सरकारने एक नवीन कायदा (Bombay Act No. 67 of 1953) आणला. त्या कायद्याच्या कलम 2 अन्वये Section 92 पूर्णपणे काढून टाकण्यात आले — म्हणजे "डिलीट" केण्यात आले.

**याचा अर्थ:**
- आता Section 92 लागू नाही
- अपराध्यांची जामिनावर सुटका करण्याचे नियम आता इतर कलमांतून किंवा नवीन कायद्यांतून शोधावे लागतील
- हा कलम इतिहासाचा भाग आहे, वर्तमान कायद्याचा नाही

Rule 93 Current

Demand of security for good behaviour. चांगली वर्तणूक ठेवण्याबद्दल प्रतिभूती मागणे.

Whenever a Presidency Magistrate specially empowered by the State Government in this behalf in Greater Bombay and elsewhere, a District Magistrate or Sub-Divisional Magistrate] receives information that any person within the local limit of his jurisdiction habitually commits or attempts to commit or abets the commissioner of an offence punishable under this Act such Magistrate may require such person to show cause why he should not be ordered to execute a bond, with sureties, for his good behaviour for such period not exceeding three years as the Magistrate may direct.
((2)) The provisions of the Code of Criminal Procedure,1898, *shall in so far as they are applicable apply to any proceedings under sub-section (1) as if the bond referred to therein where a bond required to be executed under section 110 of the said Code.

(1)

Whenever a Presidency Magistrate specially empowered by the State Government in this behalf in Greater Bombay and elsewhere, a District Magistrate or Sub-Divisional Magistrate] receives information that any person within the local limit of his jurisdiction habitually commits or attempts to commit or abets the commissioner of an offence punishable under this Act such Magistrate may require such person to show cause why he should not be ordered to execute a bond, with sureties, for his good behaviour for such period not exceeding three years as the Magistrate may direct.

(2)

The provisions of the Code of Criminal Procedure,1898, *shall in so far as they are applicable apply to any proceedings under sub-section (1) as if the bond referred to therein where a bond required to be executed under section 110 of the said Code.

जेव्हा जेव्हा बृहन्मुंबईत राज्य शासनाने याबाबत खास अधिकार दिलेला इलाखा-शहर दंडाधिकारी व इतरत्र, जिल्हादंडाधिकारी किंवा उपविभागीय दंडाधिकारी यांस. त्यांच्या अधिकार क्षेत्राच्या स्थानिक हद्दीत, कोणतीही व्यक्ती या अधिनियमान्वये शिक्षापात्र असलेला अपराध वारंवार करते किंवा करण्याचा प्रयत्न करते किंवा करण्यास अपप्रेरणा देते अशी माहिती मिळेल तेव्हा तेव्हा, अशा व्यक्तीस दंडाधिकारी निदेश देईल अशा जास्तीत जास्त तीन वर्षांच्या मुदतीसाठी चांगली वर्तणूक ठेवण्याबद्दल जामिनानिशी, बंधपत्र लिहून देण्यास त्यास आदेश का देण्यात येऊ नये याविषयी कारणे दाखविण्यास अशा दंडाधिका-यास सांगता येईल.
फौजदारी प्रक्रिया संहिता, 1898 यांच्या तरतुदी, त्या जेथवर लागू असतील तेथवर, पोट-कलम (1) अन्वये केलेल्या कोणत्याही कामकाजाच्या बाबतीत, त्यात उल्लेख केलेले बंधपत्र हे जणू उक्त संहितेचे कलम 110 अन्वये करून देणे आवश्यक असलेले बंधपत्र आहे असे समजून, लागू होतील.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

(1)

जेव्हा जेव्हा बृहन्मुंबईत राज्य शासनाने याबाबत खास अधिकार दिलेला इलाखा-शहर दंडाधिकारी व इतरत्र, जिल्हादंडाधिकारी किंवा उपविभागीय दंडाधिकारी यांस. त्यांच्या अधिकार क्षेत्राच्या स्थानिक हद्दीत, कोणतीही व्यक्ती या अधिनियमान्वये शिक्षापात्र असलेला अपराध वारंवार करते किंवा करण्याचा प्रयत्न करते किंवा करण्यास अपप्रेरणा देते अशी माहिती मिळेल तेव्हा तेव्हा, अशा व्यक्तीस दंडाधिकारी निदेश देईल अशा जास्तीत जास्त तीन वर्षांच्या मुदतीसाठी चांगली वर्तणूक ठेवण्याबद्दल जामिनानिशी, बंधपत्र लिहून देण्यास त्यास आदेश का देण्यात येऊ नये याविषयी कारणे दाखविण्यास अशा दंडाधिका-यास सांगता येईल.

(2)

फौजदारी प्रक्रिया संहिता, 1898 यांच्या तरतुदी, त्या जेथवर लागू असतील तेथवर, पोट-कलम (1) अन्वये केलेल्या कोणत्याही कामकाजाच्या बाबतीत, त्यात उल्लेख केलेले बंधपत्र हे जणू उक्त संहितेचे कलम 110 अन्वये करून देणे आवश्यक असलेले बंधपत्र आहे असे समजून, लागू होतील.

सोप्या भाषेत — Rule 93

थोडक्यात: Section 93 मध्ये असे सांगितले आहे की दारूबंदी कायद्याचे वारंवार उल्लंघन करणाऱ्या व्यक्तीला दंडाधिकारी तीन वर्षांपर्यंत चांगली वर्तणूक ठेवण्याची प्रतिभूती (bond) देण्यास सांगू शकतो.

---

**विस्तृत समजावणी:**

**कलम (1) — प्रतिभूती मागणे**

- दंडाधिकारीला असी माहिती मिळेल की कोणी दारूबंदी कायद्याचे अपराध वारंवार करत आहे (उदा. गैरकानूनी दारू विक्रय, तस्करी इत्यादी), तर तो दंडाधिकारी त्या व्यक्तीस पूर्वसूचना देऊ शकतो.

- त्या व्यक्तीला सांगितले जाते: "तुम्हाला चांगली वर्तणूक ठेवायची असेल तर जामिनानिशी बंधपत्र लिहून द्या. नाहीतर आम्ही तुम्हाला ते करण्यास बाध्य करू."

- **अवधी:** हा bond कमीत कमी 1 वर्ष आणि जास्तीत जास्त **3 वर्षांचा** असू शकतो.

- **जामीन:** व्यक्तीला एक किंवा दोन जामिन (surety) देणे पडतात — अर्थात भरोसेमंद व्यक्ती की "हे माणूस चांगली वर्तणूक राखेल" असा हमी देतात.

**कलम (2) — कायदेशीर प्रक्रिया**

- हा कार्यवाही करताना **फौजदारी प्रक्रिया संहिता, 1898** यातील नियम वापरले जातात (जसे जामिनदार नियुक्त करण्याचे नियम).

**सहज उदाहरण:**
राज गैरकानूनी दारू विक्रय करतो. पोलिस दंडाधिकारीला खबर देतात. दंडाधिकारी राजला सांगतो: "तीन वर्षांसाठी एक बंधपत्र कर. नाहीतर जेल."

Timeline of Orders + Documents affecting Rule 93 Chronological, oldest first. Government Orders are extracted from the printed 2023 manual; Documents are admin-uploaded GRs/circulars/orders.

📖 Printed Excise Manual — page 1099 of 1109

Open in full Excise Manual viewer

Sarswati Santosh Rathod v. Commissioner of Police, Pune City

Bombay High Court · 20 Jun 2024 · 2024:BHC-AS:26703-DB

Detention order under the 1981 Prevention of Dangerous Activities Act upheld against a person engaged in manufacturing and selling unlicensed country liquor in violation of the Bombay Prohibition Act.

Rule 94 Current

Execution of bonds in respect of minors. बंधपत्र फर्माविले असेल अशी कोणतीही व्यक्ती अज्ञान असल्यास.

If any person in respect of whom a bond is ordered to be executed under ¹[sections 91 and 93] is a minor, the bond shall be executed by his guardian.

(कलमे 91 व 93 अन्वये) बंधपत्र करून देण्यास जिच्या बाबतीत फर्माविले असेल अशी कोणतीही व्यक्ती अज्ञान असल्यास, असे बंधपत्र तिच्या पालकाकडून करण्यात येईल.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 94

थोडक्यात: Section 94 मध्ये असे सांगितले आहे की जर bond फर्माविण्यास सांगितलेली व्यक्ती नाबालिग असेल, तर त्याचा अभिभावक (पालक) हा bond फर्माविला पाहिजे.

---

**विस्तारित समजावणी:**

• **कोण फर्माविले पाहिजे?** जर दारूबंदी कायद्यांतर्गत किसी व्यक्तीला bond (बंधपत्र) करायला सांगितले असेल, पण ती व्यक्ती नाबालिग (18 वर्षांखाली) असेल, तर तो स्वतः bond फर्माविू शकत नाही.

• **पालकाची जबाबदारी:** अशा परिस्थितीत त्या नाबालिगाचा अभिभावक/पालक हा bond फर्माविला पाहिजे. पालकाचा अर्थ माता, पिता किंवा कोर्टाने नियुक्त केलेला संरक्षक.

• **bond म्हणजे काय?** हा एक कायदेशीर दस्तऐवज आहे, ज्यामध्ये व्यक्तीस दिलेल्या शर्तीचे पालन करायचे असते. दारूशी संबंधित गुन्ह्याच्या बाबतीत कोर्ट असा bond फर्माविते.

• **उदाहरण:** एका 15 वर्षीय मुलाला दारू विक्रय करल्याचा गुन्हा असेल, तर कोर्ट त्याच्या वडिलांकडून bond फर्माविला पाहिजे.

Rule 95 Current

Punishment for vexatious search, seizure or arrest. त्रासदायक रीतीने झडती घेणे किंवा अटक करणे याबद्दल शास्ती.

Any officer or person exercising powers under this Act who—

(a) Maliciously enters or searches or causes to be entered or searched, any building or house or similar dwelling place; or

(b) Vexatiously and unnecessarily seizes the property of any person of the presentence of seizing or searching for anything liable to confiscation under this Act; or

(c) Vexatiously and unnecessarily detains, searches or arrests any person; or

d) in any other way maliciously exceeds or abuses his lawful powers,

shall, on conviction, be punished with imprisonment for a term which may extend to one year or with fine which may extend to ten thousand rupees] or with both.

या अधिनियमान्वये अधिकारांचा वापर करणारा कोणताही अधिकारी किंवा व्यक्ती---

(अ) कोणत्याही इमारतीत किंवा घरात किंवा तत्सम राहण्याच्या जागेत दुर्भावपूर्वक प्रवेश करील किंवा करवील किंवा तिची झडती घेईल किंवा घेववील ; अथवा

(ब) या अधिनियमान्वये जप्त करण्यास पात्र असलेली कोणतीही वस्तू जप्त करण्याच्या सबबीवर किंवा अशा वस्तूंसाठी झडती घेण्याच्या सबबीवर कोणत्याही व्यक्तीची मालमत्ता त्रासदायक रीतीने व निष्कारण जप्त करील ; अथवा

(क) कोणत्याही व्यक्तीस त्रासदायक रीतीने व निष्कारण अटकावून ठेवील, तिधी झडती घेईल किंवा तिला अटक करील ; अथवा

(ड) इतर कोणत्याही रीतीने आपल्या कायदेशीर अधिकारांचे दुर्भावपूर्वक अतिक्रमण करून वर्तन करील किंवा आपल्या कायदेशीर अधिकारांचा दुरुपयोग करील ;

तिला, सिद्धापराध ठरविण्यात आले असता, एक वर्षापर्यंत वाढविता येऊ शकेल इतक्या मुदतीच्या कारावासाची शिक्षा होईल किंवा दहा हजार रुपयांपर्यंतवाढविता येऊ शकेल इतक्या द्रव्य दंडाची शिक्षा होईल किंवा या दोन्ही शिक्षा होतील.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 95

थोडक्यात: Section 95 मध्ये असे सांगितले आहे की अधिकारी किंवा कोणीही व्यक्ती जर दुर्भावपूर्वक किंवा त्रासदायकपणे झडती, जप्ती किंवा अटक करे तर त्याला कारावास किंवा दंड होऊ शकतो.

---

**विस्तृत समजावून सांगणे:**

Section 95 हा कायदा दारूबंदी कायदेशीर अधिकार असलेल्या अधिकाऱ्यांवर लागू होतो. हा कायदा अधिकाऱ्यांचा अनुचित वापर रोखण्यासाठी बनवला आहे.

**अधिकारी शास्तीस पात्र ठरतो असे पाच प्रकरणात:**

1. **दुर्भावपूर्वक घरात झडती** — कोणत्याही घरात किंवा इमारतीत हेतूंशिवाय प्रवेश करणे.

2. **निष्कारण जप्ती** — कोणी वस्तू लपलीच नाहीत असे जाणून पण जप्त करणे.

3. **त्रासदायक अटक** — लोकांना हेतूंशिवाय अटक किंवा झडती करणे.

4. **अधिकारांचा दुरुपयोग** — कायदेशीर अधिकार ओलांडून वर्तन करणे.

**शिक्षा:** एक वर्षापर्यंत कारावास किंवा दहा हजार रुपये दंड किंवा दोन्ही.

Rule 96 Current

Punishment for vexatious delay. त्रासदायक रीतीने विलंब लावल्याबद्दल शास्ती.

Any officer or person exercising powers under this Act who vaxatiously and unnecessarily delays forwarding to a Magistrate or to the officer-in-charge of the nearest police station as required by the provisions of this Act any person arrested or article seized under this Act shall, on conviction be punished with imprisonment for a term which may extend to one year or with fine which may extend to ten thousand rupees or with both.

या अधिनियमाअन्वये अधिकारांचा वापर करणारा जो कोणताही अधिकारी किंवा व्यक्ती या अधिनियमान्वये अटक केलेल्या कोणत्याही व्यक्तीस या अधिनियमाच्या तरतुदीअन्वये आवश्यक असल्याप्रमाणे दंडाधिका-याकडे किंवा अगदी नजिकचे पोलीस ठाणे स्वाधीन असलेल्या अधिका-याकडे पाठविण्यास किंवा या अधिनियमाअन्वये जप्त केलेली कोणतीही वस्तू या अधिनियमाच्या तरतुदीअन्वये आवश्यक असल्याप्रमाणे अशा अधिका-याकडे पाठविण्यास, त्रास देण्याच्या हेतूने आणि आवश्यकता नसताना विलंब लावील, तिला सिद्धापराध ठरविण्यात आले असता, एक वर्षापर्यंत वाढविता येऊ शकेल इतक्या मुदतीच्या कारावासाची शिक्षा होईल किंवा दहा हजार रुपयांपर्यंतवाढविता येऊ शकेल इतक्या द्रव्य दंडाची शिक्षा होईल किंवा या दोन्ही शिक्षा होतील.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 96

थोडक्यात: Section 96 मध्ये असे सांगितले आहे की अटक केलेल्या व्यक्तीस किंवा जप्त केलेल्या वस्तूंचे न्यायाधीश किंवा पोलीस ठाण्यात वेळेवर पाठवणे न करून जाणूनबुजून विलंब लावणाऱ्या अधिकाऱ्यांना कठोर शिक्षा होते.

---

**विस्तृत समझ:**

**काय सांगते हा कायदा?**

जर कोणताही अधिकारी (पोलीस, excise विभागातून आदि) दारूबंदी कायद्याचा कोणताही गुन्हा पकडून अटक करतो किंवा माल जप्त करतो, तर त्या व्यक्तीस आणि माल्याला लगेच कोर्ट किंवा पोलीस ठाण्यात पाठविणे बंधनकारक आहे.

**काय गुन्हा आहे?**

कोणी अधिकारी हेतूनेच (जाणूनबुजून) किंवा अनावश्यक विलंब करून हे न करत असेल, तर तो गुन्हेगार मानला जातो.

**शिक्षा काय?**

- **1 वर्षांपर्यंत कारावास**, किंवा
- **10,000 रुपये पर्यंत दंड**, किंवा
- **दोन्ही शिक्षा**

**सरल उदाहरण:**
एखाद्या नगरात illegally दारू पकडून अधिकारी एक दिवस अटक करतात, पण हेतूनेच मजिस्ट्रेट किंवा पोलीसांकडे 5 दिवसांनी पाठवतात — हा गुन्हा आहे.

Rule 97 Current

Punishment for abetment for escape of persons arrested . अटक केलेल्या व्यक्तींनी पळून जावे यासाठी अपप्रेरणा दिल्याबद्दल शास्ती.

Any officer or person exercising power under this Act, who—

(a) unlawfully releases any person arrested under this Act, or

(b) abets the escape of any person arrested under this Act, or

(c) abets the commission of any offence against this Act, and any other officer of the Government] or of a local authority who absets the commission of any offence against this Act. shall, on conviction, be punished,—

(i) if such act is done intentionally, with imprisonment for a term which may extend to thirty months or with fine which may extend to twenty-five thousand rupees or with both; or

(ii) if such act is done negligently, with imprisonment for a term which may extend to two years or with fine which may extend to ten thousand rupees or with both

या अधिनियमान्वये अधिकाराचा वापर करणारा जो कोणताही अधिकारी किंवा व्यक्ती-

(अ) या अधिनियमान्वये अटक केलेल्या कोणत्याही व्यक्तीस बेकायदेशीररीत्या सोडून देईल, अथवा

(ब) या अधिनियमान्वये अटक केलेल्या कोणत्याही व्यक्तीस पळून जाण्यास प्रोत्साहन देईल, अथवा

(क) या अधिनियमाविरुद्ध कोणताही अपराध करण्यास अपप्रेरणा देईल, त्यास आणि शासनाचा किंवा स्थानिक प्राधिकरणाचा जो कोणताही इतर अधिकारी या अधिनियमाविरुद्ध कोणताही अपराध करण्यास अपप्रेरणा देईल, त्यास, सिद्धापराध ठरविण्यात आले असता.-

(एक) जर अशी कृती हेतुपुरस्सर केली असेल तर, तीस महिन्यांपर्यंत वाढविता येऊ शकेल इतक्या मुदतीच्या कारावासाची किंवा पंचवीस हजार रुपयांपर्यंत वाढविता येऊ शकेल इतक्या द्रव्यदंडाची शिक्षा होईल किंवा या दोन्ही शिक्षा होतील ; किंवा

(दोन) जर अशी कृती हयगयीने केली असेल तर, दोन वर्षांपर्यंत वाढविता येऊ शकेल इतक्या मुदतीच्या कारावासाची किंवा दहा हजार रुपयांपर्यंत वाढविता येऊ शकेल इतक्या द्रव्यदंडाची शिक्षा होईल किंवा या दोन्ही शिक्षा होतील.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 97

थोडक्यात: Section 97 मध्ये असे सांगितले आहे की जर कोणता अधिकारी किंवा सरकारी कर्मचारी दारूबंदी कायद्यांतर्गत अटक केलेल्या व्यक्तीस पळवून देईल किंवा तिचे भाग होईल, तर त्याला भारी शिक्षा होईल.

**विस्तारे समजा:**

**कोणास शिक्षा होते?**
- दारूबंदी कायद्याचा अंमलबजावणी करणारे अधिकारी किंवा कर्मचारी
- सरकारी किंवा स्थानिक प्राधिकरणांचे इतर अधिकारी

**कोणत्या गोष्टीसाठी शिक्षा?**
- अटक केलेल्या व्यक्तीस बेकायदेशीररीत्या सोडून देणे
- त्याला पळून जाण्यास मदत करणे
- दारूबंदी कायद्याविरुद्ध अपराध करण्यास प्रोत्साहन देणे

**शिक्षा कती?**
- **हेतुपूर्वक (जाणूनबुजून) केल्यास:** ३० महिने कारावास किंवा २५,००० रुपये दंड किंवा दोन्ही
- **असावधानीने केल्यास:** २ वर्ष कारावास किंवा १०,००० रुपये दंड किंवा दोन्ही

**सरळ भाषेत:** सरकारी कर्मचारी जर दारूबंदी कायद्याचा फायदा उठवून अपराधींना साहाय्य करेल, तर त्याला कठोर शिक्षा होईल.

Rule 98 Current

Things liable to confiscation. सरकारजमा होण्यास पात्र असलेली, वस्तू .

Whenever any offence punishable under this Act has been committed,
(a) any intoxicant, hemp, mhowra flowers, molasses, materials, still, utensil, implement or apparatus in respect of which the offence has been committed,
(b) where in the case of an offence involving illegal possession, the offender has in his lawful possession any intoxicant, hemp, mhowra flowers or molasses other than those in respect of which an offence under this Act has been committed , the entire stock of such intoxicant, hemp, mhowra flowers or molasses,
(c) where in the case of an offence of illegal import, export or transport, the offender has attempted to import, export or transport any intoxicant, hemp, mhowra flowers or molasses, in contravention of the provisions of this Act, rule, regulation or order or in breach of a condition of a licence, permit pass or authorization, the whole quantity of such intoxicant hemp, mhowara flowers or molasses which he has attempted to import, export or transport,
(d) where in the case of an offence of illegal sale, the offender has in his lawful possession any intoxicant, hemp, mhowra flowers or molasses other than that in respect of which an offence has been committed the whole of such other intoxicant, hemp mhowra flowers or molasses,
shall be confiscated by the order of the Court.
((2)) Any receptacle, package or covering in which any of the articles liable to confiscation under sub- section (1) is found and the other contents of such receptacle, package or covering and the animals, carts, vessels or other conveyances used in carrying any such article shall like-wise be liable to confiscation by the order of the Court.

(1)

Whenever any offence punishable under this Act has been committed,

(a) any intoxicant, hemp, mhowra flowers, molasses, materials, still, utensil, implement or apparatus in respect of which the offence has been committed,

(b) where in the case of an offence involving illegal possession, the offender has in his lawful possession any intoxicant, hemp, mhowra flowers or molasses other than those in respect of which an offence under this Act has been committed , the entire stock of such intoxicant, hemp, mhowra flowers or molasses,

(c) where in the case of an offence of illegal import, export or transport, the offender has attempted to import, export or transport any intoxicant, hemp, mhowra flowers or molasses, in contravention of the provisions of this Act, rule, regulation or order or in breach of a condition of a licence, permit pass or authorization, the whole quantity of such intoxicant hemp, mhowara flowers or molasses which he has attempted to import, export or transport,

(d) where in the case of an offence of illegal sale, the offender has in his lawful possession any intoxicant, hemp, mhowra flowers or molasses other than that in respect of which an offence has been committed the whole of such other intoxicant, hemp mhowra flowers or molasses,

shall be confiscated by the order of the Court.

(2)

Any receptacle, package or covering in which any of the articles liable to confiscation under sub- section (1) is found and the other contents of such receptacle, package or covering and the animals, carts, vessels or other conveyances used in carrying any such article shall like-wise be liable to confiscation by the order of the Court.

या अधिनियमान्वये शिक्षापात्र असलेला कोणताही अपराध करण्यात येईल तेव्हा----
(अ) ज्याच्या बाबतीत अपराध करण्यात आला असेल असे कोणतेही मादक द्रव्य, भांग, मोहाची फुले, काकवी, साहित्य, दारु गाळण्याची भट्टी, भांडी, साधने किंवा उपकरणे,
(ब) बेकायदेशीररीत्या जवळ बाळगण्यामुळे होत असलेल्या अपराधाच्या बाबतीत, या अधिनियमाखालील अपराधांशी संबंधित अशा पदार्थाव्यतिरिक्त इतर कोणतेही मादक द्रव्य, भांग, मोहाची फुले किंवा काकवी कायदेशीररीत्या अपराधी व्यक्तीच्या कब्जात असेल तेव्हा, मादक द्रव्याचा, भांगेचा, मोहाचा फुलांचा किंवा काकवीचा संबंध साठा,
(क) बेकायदेशीररीत्या आयात, निर्यात किंवा परिवहन करण्यामुळे होत असलेल्या अपराधाच्या बाबतीत जेव्हा अपराधी व्यक्तीने या अधिनियमाच्या तरतुदींचे किंवा तदन्वये केलेल्या नियमाचे किंवा विनियमाचे किंवा तदन्वये दिलेल्या आदेशाचे उल्लंघन करून किंवा लायसनच्या, परवान्याच्या, पासाच्या किंवा प्राधिकारपत्राच्या शर्तीचा भंग करून कोणतेही मादक द्रव्य, भांग, मोहाची फुले किंवा काकवी यांची आयात, निर्यात किंवा परिवहन करण्याचा प्रयत्न केला असेल तेव्हा, ज्यांच्या बाबतीत अशा व्यक्तीने आयात, निर्यात किंवा पहिवहन करण्याचा प्रयत्न केला असेल ती सर्व मादक द्रव्य, भांग, मोहाची फुले, किंवा काकवी,
(ड) बेकायदेशीर विक्री करण्यामुळे होत असलेल्या अपराधांच्या बाबतीत, ज्यांच्या बाबतीत अपराध करण्यात आला असेल अशा पदार्थाव्यतिरिक्त इतर कोणतेही मादक द्रव्य, भांग, मोहाची फुले किंवा काकवी कायदेशीररीत्या अपराधी व्यक्तीच्या कब्जात असेल तेव्हा, अशी इतर सर्व मादक द्रव्ये, भांग मोहाची फुले किंवा काकवी. ही, न्यायालयाच्या आदेशावरून सरकारजमा केली जातील.
पोट-कलम (1) अन्वये सरकारजमा होण्यास पात्र असलेली, कोणतीही वस्तू ज्यात आढळून आली आहे असे कोणतेही पात्र, संवेष्टन किंवा वेष्टन व अशा पात्रातील संवेष्टनातील किंवा वेष्टनातील इतर वस्तू आणि अशी कोणतीही वस्तू वाहून नेण्याकरिता वापरण्यात आलेली जनावरे, गाड¬ा, जलयाने किंवा इतर वाहने ही, न्यायालयाच्या आदेशावरून तशाच प्रकारे सरकारजमा होण्यास पात्र असतील.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

(1)

या अधिनियमान्वये शिक्षापात्र असलेला कोणताही अपराध करण्यात येईल तेव्हा----

(अ) ज्याच्या बाबतीत अपराध करण्यात आला असेल असे कोणतेही मादक द्रव्य, भांग, मोहाची फुले, काकवी, साहित्य, दारु गाळण्याची भट्टी, भांडी, साधने किंवा उपकरणे,

(ब) बेकायदेशीररीत्या जवळ बाळगण्यामुळे होत असलेल्या अपराधाच्या बाबतीत, या अधिनियमाखालील अपराधांशी संबंधित अशा पदार्थाव्यतिरिक्त इतर कोणतेही मादक द्रव्य, भांग, मोहाची फुले किंवा काकवी कायदेशीररीत्या अपराधी व्यक्तीच्या कब्जात असेल तेव्हा, मादक द्रव्याचा, भांगेचा, मोहाचा फुलांचा किंवा काकवीचा संबंध साठा,

(क) बेकायदेशीररीत्या आयात, निर्यात किंवा परिवहन करण्यामुळे होत असलेल्या अपराधाच्या बाबतीत जेव्हा अपराधी व्यक्तीने या अधिनियमाच्या तरतुदींचे किंवा तदन्वये केलेल्या नियमाचे किंवा विनियमाचे किंवा तदन्वये दिलेल्या आदेशाचे उल्लंघन करून किंवा लायसनच्या, परवान्याच्या, पासाच्या किंवा प्राधिकारपत्राच्या शर्तीचा भंग करून कोणतेही मादक द्रव्य, भांग, मोहाची फुले किंवा काकवी यांची आयात, निर्यात किंवा परिवहन करण्याचा प्रयत्न केला असेल तेव्हा, ज्यांच्या बाबतीत अशा व्यक्तीने आयात, निर्यात किंवा पहिवहन करण्याचा प्रयत्न केला असेल ती सर्व मादक द्रव्य, भांग, मोहाची फुले, किंवा काकवी,

(ड) बेकायदेशीर विक्री करण्यामुळे होत असलेल्या अपराधांच्या बाबतीत, ज्यांच्या बाबतीत अपराध करण्यात आला असेल अशा पदार्थाव्यतिरिक्त इतर कोणतेही मादक द्रव्य, भांग, मोहाची फुले किंवा काकवी कायदेशीररीत्या अपराधी व्यक्तीच्या कब्जात असेल तेव्हा, अशी इतर सर्व मादक द्रव्ये, भांग मोहाची फुले किंवा काकवी. ही, न्यायालयाच्या आदेशावरून सरकारजमा केली जातील.

(2)

पोट-कलम (1) अन्वये सरकारजमा होण्यास पात्र असलेली, कोणतीही वस्तू ज्यात आढळून आली आहे असे कोणतेही पात्र, संवेष्टन किंवा वेष्टन व अशा पात्रातील संवेष्टनातील किंवा वेष्टनातील इतर वस्तू आणि अशी कोणतीही वस्तू वाहून नेण्याकरिता वापरण्यात आलेली जनावरे, गाड¬ा, जलयाने किंवा इतर वाहने ही, न्यायालयाच्या आदेशावरून तशाच प्रकारे सरकारजमा होण्यास पात्र असतील.

सोप्या भाषेत — Rule 98

# Section 98 - सरकारजमा होण्यास पात्र वस्तू

**थोडक्यात:**
Section 98 मध्ये असे सांगितले आहे की दारूबंदी कायद्याच्या अपराधाच्या बाबतीत न्यायालयाच्या आदेशावरून मादक द्रव्य, भांग, मोहाची फुले, काकवी व त्यांशी संबंधित सर्व सामग्री, उपकरणे आणि वाहने सरकारजमा केली जातील.

---

## विस्तृत स्पष्टीकरण

**कलम (1) - कोणती वस्तू सरकारजमा होतात:**

**(अ) अपराधाशी थेट संबंधित वस्तू:**
ज्या मादक द्रव्य, भांग, मोहाची फुले, काकवी, स्पिरीट, दारु गाळण्याची भट्टी किंवा उपकरणे वापरून अपराध केला गेला – ही सर्व सरकारजमा होतात.

**(ब) बेकायदेशीर कब्जा असलेल्या अपराधात:**
जर एखाद्याकडे अपराधाशी संबंधित पदार्थाव्यतिरिक्त अतिरिक्त मादक द्रव्य बेकायदेशीर मिळेल, तर त्याचा **संपूर्ण साठा** सरकारजमा होतो.

**(क) बेकायदेशीर आयात/निर्यात/परिवहनात:**
ज्याची कोणी आयात, निर्यात किंवा परिवहन करण्याचा प्रयत्न केला, तर त्याचा **संपूर्ण प्रमाण** सरकारजमा होतो – भले आंशिक पकडले गेले असले.

**(ड) बेकायदेशीर विक्रीत:**
विक्रीचा अपराध असेल तर अपराधाशी संबंधित पदार्थाव्यतिरिक्त इतर सर्व साठा सरकारजमा होतो.

---

**कलम (2) - पात्रे, पॅकेजिंग व वाहने:**

ज्या डिब्यात, पेटीत किंवा पॅकेजिंगमध्ये मादक द्रव्य होते, ते पात्र आणि त्यातली इतर वस्तू तसेच **जनावरे, गाड्या, जलयाने** ही सर्व सरकारजमा होतात.

---

**व्यावहारिक उदाहरण:**
पोलिसला एखाद्याच्या घरी 10 लिटर बेकायदेशीर दारु मिळाले आणि 5 लिटर अतिरिक्त छुप्या होती, तर **सर्व 15 लिटर** सरकारजमा होतेल.

Rule 99 Current

Return of things liable to confiscation to bona fide owners. सरकारजमा होण्यास पात्र असलेल्या वस्तू खरोखरीच्या मालकांस परत करणे.

When during the trial of a case for an offence under this Act the Court decides that anything is liable to confiscation under the foregoing section. The court may, after hearing the person, if any, claiming any right thereto and the evidence, if any which he produces in support of his claim, order confiscation, or in the case of any article other than an intoxicant, hemp, mhowra flowers or molasses give the owner an option to pay fine as the Court deems fit in lieu of confiscation :

Provided that no animals, cart vessel, vehicle or other conveyance shall be confiscated if the owner thereof satisfies the Court that he had exercised due care in preventing the commission of the offence.

या अधिनियमाखालील अपराधाचा खटला चालू असताना, कोणतीही वस्तू मागील कलमाअन्वये सरकारजमा होण्यास पात्र आहे असा न्यायालयाने निर्णय दिल्यास, त्यास, अशा वस्तूवर हक्क सांगण्या-या कोणत्याही व्यक्तीचे म्हणणे ऐकून घेतल्यानंतर आणि आपल्या हक्कांच्या समर्थनार्थ तो जो कोणताही साक्षीपुरावा हजर करील तो एकून घेतल्यानंतर, अशी वस्तू जप्त करण्याविषयी आदेश देता येईल. तसेच एखादे मादक द्रव्य, भांग, मोहाची फुले किंवा काकवी यां व्यतिरिक्त असलेल्या एखाद्या वस्तूच्या बाबतीत सरकारजमा करण्याऐवजी न्यायालयास, त्यास योग्य वाटेल इतका द्रव्य दंड भरण्याविषयी अशा मालकास मुभा देता येईल :

परंतु, कोणत्याही जनावराच्या, गाडीच्या, जलयानाच्या, वाहनाच्या किंवा इतर वाहतुकीच्या साधनाच्या मालकाने, गुन्हा घडू नये यासाठी आपण

वाजवी काळजी घेतली होती अशी न्यायालयाची खात्री करून दिली तर, असे जनावर, गाडी, जलयान किंवा इतर वाहन सरकारजमा करता येणार

नाही.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 99

# Section 99 – मागील कलमानुसार सरकारजमा होण्यास पात्र वस्तू खरोखरीच्या मालकांस परत करणे

**थोडक्यात:** दारूबंदी कायद्याअंतर्गत अपराध करताना जप्त केलेल्या वस्तू (दारू, भांग, मोलॅसिस वगैरे) सरकारजमा करणे, पण काही अपवाद आहेत।

---

## विस्तृत समजावून सांगा:

**मुख्य नियम:**
- खटल्यात न्यायालय ठरवितो की कोणती वस्तू सरकारजमा करण्यास पात्र आहे.
- त्या वस्तूचा मालक आपला हक्क सांगू शकतो आणि साक्षीपुरावा दाखवू शकतो.
- न्यायालय हे ऐकून ठरविते कि वस्तू जप्त करायची की नाही.

**दारू, भांग, मोहाची फुले किंवा मोलॅसिस व्यतिरिक्त इतर वस्तूंसाठी:**
- न्यायालय जप्त करण्याऐवजी मालकाला दंड भरायचा पर्याय देऊ शकतो.

**जनावर, गाडी, गाडयांवर विशेष संरक्षण:**
- जर मालकाने गुन्हा रोखण्यासाठी योग्य काळजी घेतली होती — हे सिद्ध केल्यास ते सरकारजमा होणार नाहीत.
- उदाहरण: गाडीचा मालक जर सावध होता आणि तिच्यावर दारू लपवून नेले गेले तर गाडी जप्त होणार नाही.

LANDMARK Bombay Cycle And Motor Agency Ltd. v. Bhagwanprasad Ramragubir Pandey

Bombay High Court · 12 Feb 1974 · (1974) 76 BOMLR 612

A hire-purchase company whose vehicle was seized and confiscated to the Government under the Bombay Prohibition Act after the accused used it for liquor transportation sought restoration. Held: a non-

Rule 100. Current

Procedure in confiscation. सरकारजमा करण्याच्या वेळी अनुसरावयाची कार्यपद्धती.

When an offence under this Act has been committed and the offender is not known or cannot be found or when anything liable to confiscation under this Act is found or seized, the Commissioner Collector or any other officer authorized by the State Government in this behalf may make an inquiry and if after such inquiry is satisfied that an offence has been committed, may order the thing found to be confiscated ;

Provided that no such order shall be made before the expiry of one month from the date of seizure, or without hearing the person, if any claiming any right thereto and the evidence, if any, which he produces in support of this claim.

या अधिनियमाखाली एखादा अपराध करण्यात आला असेल आणि अपराधी माहीत नसेल किंवा सापडणे शक्य नसेल किंवा या अधिनियमाअन्वये सरकारजमा करण्यास पात्र असलेली कोणतीही वस्तू सापडली असेल किंवा जप्त करण्यात आली असेल तेव्हा आयुक्तास, जिल्हाधिका-यास किंवा

राज्य शासन याबाबत प्राधिकृत करील अशा कोणत्याही इतर अधिका-यास, चौकशी करता येईल आणि अशी चौकशी केल्यानंतर अपराध करण्यात आला आहे अशी त्याची खात्री झाल्यास, त्यास, सापडलेली वस्तू सरकारजमा करण्याविषयी आदेश देता येईल :

परंतु, अशी वस्तू जप्त केल्याच्या दिनांकापासून एक महिन्याची मुदत संपण्यापूर्वी किंवा अशा वस्तूवर कोणताही हक्क सांगणारी व्यक्ती असल्यास तिचे म्हणणेट ऐकून घेतल्यावाचून आणि आपल्या हक्काच्या समर्थनार्थ ती जो कोणताही साक्षीपुरावा हजर करील तो ऐकून घेतल्यावाचून, असा कोणताही आदेश देणार नाही.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 100.

# Section 100 - सरकारजमा करण्याची कार्यपद्धती

**थोडक्यात:** Section 100 मध्ये असे सांगितले आहे की दारूबंदी कायद्याचे उल्लंघन केलेली वस्तू सरकारजमा करताना शासकीय अधिकारी काय करतात.

---

## विस्तृत समजावून सांगणे:

**अपराध व जप्तीचा आधार:**
जर दारूबंदी कायद्याचा अपराध झाला असेल आणि अपराधी माहीत नसेल किंवा सापडणे कठीण असेल, तर अपराधातून मिळालेली वस्तू शासन जप्त करू शकते.

**कोण आदेश देतात:**
- Commissioner (आयुक्त)
- Collector (जिल्हाधिकारी)
- राज्य शासन यांनी अधिकृत केलेले अन्य अधिकारी

**तपासणी प्रक्रिया:**
आधिकारी सर्व गोष्टीची चौकशी करतात. जर त्यांना खात्री व्हायची की अपराध झाला आहे, तर सरकारजमा करण्याचा आदेश देतात.

**महत्वाचा नियम (Proviso):**
- आदेश देताच काही नाही — कमीत कमी **एक महिना** जप्तीच्या दिनांकानंतर लागणे आवश्यक आहे.
- **संबंधित व्यक्तीला सुनावणी** देणी आवश्यक आहे.
- त्या व्यक्तीने जर पुरावे हजर केले तर ते ऐकून घेणे आवश्यक आहे.

याचा अर्थ — शासन जल्दीजल्दी किसी वस्तू हडपणार नाही, पण न्यायालयीन प्रक्रिया अनुसरणे आवश्यक आहे.

Timeline of Orders + Documents affecting Rule 100. Chronological, oldest first. Government Orders are extracted from the printed 2023 manual; Documents are admin-uploaded GRs/circulars/orders.

📖 Printed Excise Manual — page 1099 of 1109

Open in full Excise Manual viewer

Rule 101. Current

Power of Collector, etc. to order sale of destruction of articles liable to confiscation. सरकारजमा केली जाण्यास पात्र असलेली वस्तू विकण्याविषयी किंवा नष्ट करण्याविषयी आदेश देण्याच्या जिल्हाधिकारी, वगैरे यांचा अधिकार.

If the thing in question is liable to speedy and natural decay, or if the Commissioner, Collector, Court or the officer authorized by the State Government in this behalf is of opinion that the sale would be for the benefit of the owner, the Commissioner, Collector, Court or the officer may at any time direct it to be sold and the provisions of section 99 or 100 shall apply so far as may be to the net proceeds of the sale:

Provided that, where anything is liable to speedy and natural decay, or is of trifling value, the Court, or the officer concerned may order such thing to be destroyed, if in its or his opinion such order is expedient in the circumstances of the case.

जेव्हा अशी वस्तू त्वरित व स्वाभाविकरित्या नाश पावण्याजोगी असेल किंवा तिची विक्री करणे मालकाच्या हिताचे आहे असे आयुक्ताचेट जिल्हाधिका-याचे न्यायालयाचेट किंवा राज्य शासनाने याबाबत प्राधिकृत केलेल्या अधिका-याचे मत झाल्यास त्यास, अशी वस्तू विकण्याविषयी कोणत्याही वेळी निदेश देता येईल; आणि कलम 99 किंवा कलम 100 च्या तरतुदी, जेथवर शक्य असेल तेथवर, विक्री करून आलेल्या निव्वळ रकमेच्या बाबतीत लागू होतील.

परंतु, कोणतीही वस्तू, त्वरित व स्वाभाविकरीत्या नाश पावण्याजोगी असेल किंवा ती क्षुल्लक किंमतीची असेल त्याबाबतीत, न्यायालयास किंवा संबंधित अधिका-यासं प्रकरणांच्या परिस्थितींचा विचार करता अशी वस्तू नष्ट करण्याचा आदेश देणे इष्ट आहे असे त्यांचे मत झाल्यास, ती नष्ट करण्याविषयी आदेश देता येईल.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 101.

थोडक्यात: Section 101 मध्ये असे सांगितले आहे की जप्त केलेली वस्तू जलद नष्ट होऊ शकते किंवा मालकाच्या हिताचे असेल तर त्यास विकता येते, आणि अत्यल्प मूल्यांची वस्तू नष्ट करताही येते.

---

**विस्तार:**

**कधी विक्री करता येते?**
• जेव्हा जप्त केलेली वस्तू (जसे दारू, साधने इत्यादी) पटकन नष्ट होऊ शकते, तेव्हा त्यास विकून निकाल काढता येते.
• Commissioner किंवा Collector यांचे मत असेल की विक्री केल्याने मालकाला फायदा होईल, तर विक्री करता येते.
• विक्री झाल्यानंतर मिळालेल्या निव्वळ रकमेवर Section 99 किंवा 100 च्या नियमांचा लागू होते.

**कधी नष्ट करता येते?**
• जेव्हा वस्तू खूप पटकन खराब होऊ शकते (उदा. ताजे फळ, दुध) किंवा त्याची किंमत अत्यल्प असेल.
• जेव्हा न्यायालय किंवा अधिकारी असे समजतील की प्रकरणाच्या परिस्थितीनुसार नष्ट करणे बरोबर आहे.
• यासाठी अधिकार्‍यांना कोर्टाची परवानगी असणे आवश्यक आहे.

**मुख्य उद्देश:** सार्वजनिक आरोग्य आणि दारूबंदी कायद्याची अंमलबजावणी करणे.

Rule 102 Current

Forfeiture of any publication containing advertisement matter soliciting use of intoxicants. मादक द्रव्य वापरण्याची विनंती करणारी जाहिरात किंवा मजकूर असलेले कोणतेही प्रकाशन सरकारजमा करणे.

Where any newspaper, news – sheet, book, leaflet, booklet or other publication wherever printed or published appears to the State Government to contain any advertisement or matter soliciting the use of, or offering intoxicant or hemp, the State Government may, by notification in the Official Gazette, declare every copy of such newspaper, news-sheet, books, leaflet, booklet or other publication whether printed or published in the State or outside to be forfeited to 8[the State Government] and hereupon any Police Officer may seize the same wherever found in the State. Any Magistrate may by warrant authorize any Police Officer not below the rank of Sub-inspector to enter upon and search for the Same in any premises where any copy of such issue or any such newspaper, news-sheet, book, leaflet, booklet or other publication may be or may be reasonably suspected to be. Every warrant issued under this section shall be executed in the manner provided for the execution of search warrants under the Code of Criminal Procedure,1898.
((2)) The declaration of the State Government under this section shall be final and shall not be questioned in any Civil or Criminal Court.

(1)

Where any newspaper, news – sheet, book, leaflet, booklet or other publication wherever printed or published appears to the State Government to contain any advertisement or matter soliciting the use of, or offering intoxicant or hemp, the State Government may, by notification in the Official Gazette, declare every copy of such newspaper, news-sheet, books, leaflet, booklet or other publication whether printed or published in the State or outside to be forfeited to 8[the State Government] and hereupon any Police Officer may seize the same wherever found in the State. Any Magistrate may by warrant authorize any Police Officer not below the rank of Sub-inspector to enter upon and search for the Same in any premises where any copy of such issue or any such newspaper, news-sheet, book, leaflet, booklet or other publication may be or may be reasonably suspected to be. Every warrant issued under this section shall be executed in the manner provided for the execution of search warrants under the Code of Criminal Procedure,1898.

(2)

The declaration of the State Government under this section shall be final and shall not be questioned in any Civil or Criminal Court.

जेव्हा कोणत्याही ठिकाणी छापलेल्या किंवा प्रसिद्ध केलेल्या कोणत्याही वर्तमानपत्रात वृत्तपत्रात, पुस्तकात, पत्रकात, पुस्तिकेत किंवा इतर प्रकाशनात ज्याद्वारे कोणतेही मादक द्रव्य किंवा भांग वापरण्याची विनंती करण्यात येत आहे किंवा असे द्रव्य किंवा भांग देऊ करण्यात येत आहे अशी कोणतीही जाहिरात किंवा मजकूर असल्याचे राज्य शासनास दिसून येईल तेव्हा, राज्य शासनास, राजपत्रात प्रसिद्ध केलेल्या अधिसूचनेद्वारे, अशा वर्तमानपत्राची, वृत्तपत्रांची, पुस्तकांची, पुस्तकेचीकिंवा इतर प्रकाशनाची प्रत्येक प्रत-मग ते राज्यात किंवा राज्याबाहेर छापलेले किंवा प्रसिद्ध केलेले असो - सरकारजमा करण्यात आली आहे असे जाहीर करता येईल, आणि त्यानंतर, कोणत्याही पोलीस अधिका-यास अशा प्रती राज्यात
सापडतील तेथे जप्त करता येतील. कोणत्याही दंडाधिका-यास फौजदाराच्या दर्जाहून कमी दर्जाच्या नसलेल्या कोणत्याही पोलीस अधिका-याला जेथे अशा अंकाची किंवा अशा कोणत्याही वर्तमानपत्राची, वृत्तपत्राची, पुस्तकाची/पत्रकाची, पुस्तिकेची किंवा इतर प्रकाशनाची कोणतीही प्रत असेल किंवा असल्याचा वाजवी रीतीने संशय येत असेल त्या कोणत्याही जागेत प्रवेश करण्यासाठी व झडती घेण्यासाठी अधिपत्र देऊन, प्राधिकृत करता येईल. या कलमाअन्वये देण्यात आलेले प्रत्येक अधिपत्र फौजदारी प्रक्रिया संहिता, 1898 अन्वये झडतीचे अधिपत्र बजाविण्यासाठी ज्या रीतीने तरतूद करण्यात आली आहे त्याच रीतीने बजविण्यात येईल.
या कलमाअन्वये राज्य शासनाने दिलेला निर्णय अखेरचा असेल व त्यावर कोणत्याही दिवाणी किंवा फौदारी न्यायालयात अक्षेप घेता येणार नाही.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

(1)

जेव्हा कोणत्याही ठिकाणी छापलेल्या किंवा प्रसिद्ध केलेल्या कोणत्याही वर्तमानपत्रात वृत्तपत्रात, पुस्तकात, पत्रकात, पुस्तिकेत किंवा इतर प्रकाशनात ज्याद्वारे कोणतेही मादक द्रव्य किंवा भांग वापरण्याची विनंती करण्यात येत आहे किंवा असे द्रव्य किंवा भांग देऊ करण्यात येत आहे अशी कोणतीही जाहिरात किंवा मजकूर असल्याचे राज्य शासनास दिसून येईल तेव्हा, राज्य शासनास, राजपत्रात प्रसिद्ध केलेल्या अधिसूचनेद्वारे, अशा वर्तमानपत्राची, वृत्तपत्रांची, पुस्तकांची, पुस्तकेचीकिंवा इतर प्रकाशनाची प्रत्येक प्रत-मग ते राज्यात किंवा राज्याबाहेर छापलेले किंवा प्रसिद्ध केलेले असो - सरकारजमा करण्यात आली आहे असे जाहीर करता येईल, आणि त्यानंतर, कोणत्याही पोलीस अधिका-यास अशा प्रती राज्यात

सापडतील तेथे जप्त करता येतील. कोणत्याही दंडाधिका-यास फौजदाराच्या दर्जाहून कमी दर्जाच्या नसलेल्या कोणत्याही पोलीस अधिका-याला जेथे अशा अंकाची किंवा अशा कोणत्याही वर्तमानपत्राची, वृत्तपत्राची, पुस्तकाची/पत्रकाची, पुस्तिकेची किंवा इतर प्रकाशनाची कोणतीही प्रत असेल किंवा असल्याचा वाजवी रीतीने संशय येत असेल त्या कोणत्याही जागेत प्रवेश करण्यासाठी व झडती घेण्यासाठी अधिपत्र देऊन, प्राधिकृत करता येईल. या कलमाअन्वये देण्यात आलेले प्रत्येक अधिपत्र फौजदारी प्रक्रिया संहिता, 1898 अन्वये झडतीचे अधिपत्र बजाविण्यासाठी ज्या रीतीने तरतूद करण्यात आली आहे त्याच रीतीने बजविण्यात येईल.

(2)

या कलमाअन्वये राज्य शासनाने दिलेला निर्णय अखेरचा असेल व त्यावर कोणत्याही दिवाणी किंवा फौदारी न्यायालयात अक्षेप घेता येणार नाही.

सोप्या भाषेत — Rule 102

थोडक्यात: Section 102 मध्ये असे सांगितले आहे की जर कोणत्याही वर्तमानपत्र, पुस्तक किंवा प्रकाशनात मादक द्रव्य वापरण्याची जाहिरात किंवा विनंती असेल तर राज्य सरकार त्याला सरकारजमा करू शकते आणि पोलीस त्याची प्रत जप्त करू शकते.

---

**विस्तृत व्याख्या:**

**भाग (1) – सरकारजमा करणे व जप्तीचे अधिकार:**

जर राज्य सरकारला असे दिसून येते की कोणते वर्तमानपत्र, पुस्तक, पत्रक किंवा इतर प्रकाशन (भारतात छापले किंवा बाहेर छापले असले तरी) मादक द्रव्य किंवा भांग वापरण्याची जाहिरात किंवा विनंती करत आहे, तर:

• राज्य सरकार सरकारी राजपत्रात अधिसूचना काढून अशा प्रकाशनाच्या सर्व प्रत सरकारजमा करू शकते

• पोलीस त्या प्रती राज्यातून कुठेही सापडल्यास जप्त करू शकते

• दंडाधिकारी Sub-inspector किंवा त्यापेक्षा उच्च रँकचा पोलीस अधिकारी यांना warrant (अधिपत्र) देऊन कोणत्याही जागेवर झडती घेण्याचा अधिकार देता येतो

• झडती Criminal Procedure Code, 1898 नुसार केली जाते

**भाग (2) – सरकारचा निर्णय अंतिम असतो:**

राज्य सरकारने दिलेला निर्णय अंतिम असतो. कोणत्याही दिवाणी किंवा फौजदारी न्यायालयात या निर्णयाला आव्हान दिता येत नाही.

Rule 103 Current

Presumption as to commission of offences in certain cases. काही बाबतीत अपराध करण्यात आला आहे असे गृहीत धरणे.

(1)

In prosecutions under any of the provisions of this Act, it shall be presumed without further evidence, until the contrary is proved, that the accused person had committed an offence under this Act in respect of any intoxicant, hemp, mhowra flowers or molasses or any, still, utensil, implement or apparatus, whatsoever for the manufacture of an intoxicant or any materials which have undergone any process towards the manufacture of any intoxicant or form which an intoxicant has been manufactured, for the possession of which he is unable to account satisfactorily.

या अधिनियमाच्या कोणत्याही तरतुदीअन्वये चालविलेल्या खटल्यात, तद्विरुद्ध सिद्ध करण्यात येईपर्यंत, आरोपी व्यक्तीने, जे जवळ बाळगण्याबद्दल त्यास समाधानकारक रीतीने कारण दाखविता येत नाही असे कोणतेही मादक द्रव्य, भांग, मोहाची फुले किंवा काकवी याबाबत अथवा अशी कोणतीही दारू गाळण्याची भट्टी, भांडी, साधने किंवा उपकरणे या बाबत अथवा कोणतेही मादक द्रव्य तयार करण्यासाठी ज्याच्यावर कोणतीही प्रक्रिया करण्यात आली आहे किंवा ज्यापासून एखादे मादक द्रव्य तयार करण्यात आले आहे असे कोणतेही साहित्य याबाबत या अधिनियमाखालील अपराध केला आहे असे अधिक पुराव्यावाचून गृहीत धरण्यात येईल.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

(1)

या अधिनियमाच्या कोणत्याही तरतुदीअन्वये चालविलेल्या खटल्यात, तद्विरुद्ध सिद्ध करण्यात येईपर्यंत, आरोपी व्यक्तीने, जे जवळ बाळगण्याबद्दल त्यास समाधानकारक रीतीने कारण दाखविता येत नाही असे कोणतेही मादक द्रव्य, भांग, मोहाची फुले किंवा काकवी याबाबत अथवा अशी कोणतीही दारू गाळण्याची भट्टी, भांडी, साधने किंवा उपकरणे या बाबत अथवा कोणतेही मादक द्रव्य तयार करण्यासाठी ज्याच्यावर कोणतीही प्रक्रिया करण्यात आली आहे किंवा ज्यापासून एखादे मादक द्रव्य तयार करण्यात आले आहे असे कोणतेही साहित्य याबाबत या अधिनियमाखालील अपराध केला आहे असे अधिक पुराव्यावाचून गृहीत धरण्यात येईल.

सोप्या भाषेत — Rule 103

थोडक्यात: Section 103 मध्ये असे सांगितले जाते की दारूबंदी कायद्याचा मुद्दा चालू असताना, जर आरोपीच्या कडे कोणत्याही प्रकारची दारू, hemp, मोहाची फुले, मोलॅसिस किंवा दारू तयार करण्याचे उपकरण असतील आणि तो त्याबद्दल समाधानकारक कारण सांगू शकत नाही, तर अदालत असे समजून घेईल की त्याने गुन्हा केला आहे — जोपर्यंत तो विरुद्ध सिद्ध करू शकत नाही.

---

**विस्तृत समजावणी:**

**आरोपीला गुन्हा स्वीकार करावा लागतो?**
नाही. यालाच "presumption" (गृहीत) म्हणतात. आरोपी गुन्हा केला नाही हे सिद्ध करू शकतो तर अदालत तो सोडून देईल.

**कोणत्या गोष्टीबद्दल?**
- कोणतीही मादक द्रव्य (दारू, foreign liquor, spirits)
- Bhang (भांग)
- Mhowra flowers (मोहाची फुले)
- Molasses (मोलॅसिस)
- दारू तयार करण्याचे साधने — still, भांडी, apparatus
- दारू बनवण्याच्या प्रक्रियेतून येणारे कोणतेही साहित्य

**मुख्य मुद्दा:**
जर तुला असल्या गोष्टीबद्दल समाधानकारक उत्तर नाही, तर कायद्याचा दृष्टिकोन असा आहे की तूने गुन्हा केला — तू हा गुन्हा केला नाहीस हे सिद्ध करावे लागेल.

Rule 103A Current

Deleted. वगळण्यात आले.

[Report of certain registered medical officers as evidence.] Delected by Bom.12 of 1959, s.12.

(काही नोंदलेल्या वैद्यकीय अधिका-यांचे प्रतिवृत्त पुराव्यादाखल असणे) सन 1959 मुंबई अधिनियम क्रमांक 12, कलम 12 अन्वये वगळण्यात आले.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 103A

थोडक्यात: **कलम 103A हे 1959 मध्ये वगळण्यात आले** — आता हे कायदेशीर नसून अमान्य आहे.

---

**विस्तृत मराठी समजावणी:**

कलम 103A मूळतः Bombay Prohibition Act, 1949 मध्ये होते. हे कलम काही नोंदलेल्या (registered) वैद्यकीय अधिकाऱ्यांचे प्रतिवृत्त (report) किंवा मत कोर्टात पुराव्य म्हणून वापरता येते असे सांगत होते.

**परंतु:**
- सन 1959 मध्ये Bombay Prohibition Act मध्ये सुधारणा करण्यात आली
- त्या सुधारणा अधिनियमाच्या कलम 12 अन्वये कलम 103A पूर्णतः **हटवून टाकण्यात आले** (deleted)
- म्हणून आज कलम 103A कायदेशीरदृष्ट्या **अस्तित्वात नाहीये**
- हे कलम आता कुठलीही कायदेशीर शक्ती किंवा महत्त्व नाही

**साध्या शब्दांत:** हा कलम इतिहास बन गेला. तुम्ही त्याचा संदर्भ कायदेशीर कार्यवाहीत देऊ शकत नाही.

Rule 104. Current

Compounding of offence. अपराध आपसात मिटवणे.

The State Government may sanction the acceptance from any person whose licence, permit, pass or authorization is liable to be cancelled or suspended under the provisions of sections 54 and 56 or who is reasonably suspected of having committed an offence under sections 67A, 67B, 69, 73, 74, 76, 77, 82 or 108, of a sum of money in lieu of such cancellation or suspension or by way of composition for the offence which may have been committed, as the case may be; and in all cases in which any property other than the intoxicant, hemp, mhowra flowers or molasses has been seized as liable to confiscation under this Act may release the same on payment of the value thereof as estimated by the[State Government or such officer as the State Government may authorize in this behalf :
Provided that where a person who is reasonably suspected of having committed an offence under section 69, 70 or 108 is not the holder of a licence, permit, pass orauthorization granted under this Act or a person in the employ of such holder or a person acting with his express or implied permission on his behalf, the sum of money which may be accepted from such person by way of composition shall not exceed five hundred rupees :
Provided further that, in the case of a person who is reasonably suspected of having committed an offence under section 108, for not more than three occasions, the sum of money which may be accepted from him by way of composition for the offence, shall,—
(a) for the first offence, be an amount equal to three times the duty or fee evaded by him;
(b) for the second offence, be an amount equal to four times the duty or fee evaded by him; and
(c) for the third offence, be an amount equal to five times the duty or fee evaded by him; Provided also that, sum money which may be accepted by way of composition for the offence under the second proviso shall be in addition to the duty or fee to be paid by him under this Act.

((2)) On the payment by such person of such sum of money, or such value or both, as the case may be such person, if in custody, shall be set at liberty and the property seized may be released and if any proceedings shall have been instituted against such person in any Criminal Court, the composition shall be held to amount to an acquittal and in no case shall any further proceedings be taken against such person or property with reference to the same facts.

(1)

The State Government may sanction the acceptance from any person whose licence, permit, pass or authorization is liable to be cancelled or suspended under the provisions of sections 54 and 56 or who is reasonably suspected of having committed an offence under sections 67A, 67B, 69, 73, 74, 76, 77, 82 or 108, of a sum of money in lieu of such cancellation or suspension or by way of composition for the offence which may have been committed, as the case may be; and in all cases in which any property other than the intoxicant, hemp, mhowra flowers or molasses has been seized as liable to confiscation under this Act may release the same on payment of the value thereof as estimated by the[State Government or such officer as the State Government may authorize in this behalf :

Provided that where a person who is reasonably suspected of having committed an offence under section 69, 70 or 108 is not the holder of a licence, permit, pass orauthorization granted under this Act or a person in the employ of such holder or a person acting with his express or implied permission on his behalf, the sum of money which may be accepted from such person by way of composition shall not exceed five hundred rupees :

Provided further that, in the case of a person who is reasonably suspected of having committed an offence under section 108, for not more than three occasions, the sum of money which may be accepted from him by way of composition for the offence, shall,—

(a) for the first offence, be an amount equal to three times the duty or fee evaded by him;

(b) for the second offence, be an amount equal to four times the duty or fee evaded by him; and

(c) for the third offence, be an amount equal to five times the duty or fee evaded by him; Provided also that, sum money which may be accepted by way of composition for the offence under the second proviso shall be in addition to the duty or fee to be paid by him under this Act.

(2)

On the payment by such person of such sum of money, or such value or both, as the case may be such person, if in custody, shall be set at liberty and the property seized may be released and if any proceedings shall have been instituted against such person in any Criminal Court, the composition shall be held to amount to an acquittal and in no case shall any further proceedings be taken against such person or property with reference to the same facts.

कलमे 54 आणि 56 यांच्या तरतुदींअन्वये ज्या कोणत्याही व्यक्तीचे लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्रे रद्द केले जाण्यास किंवा तहकूब केले जाण्यास पात्र असेल किंवा ज्याच्यावर कलमे 67-अ, 67-ब, 69, 73, 74, 76, 77, 82 किंवाट 108 या खालील अपराध केल्याचा वाजवी संशय असेल किंवा अशा कोणत्याही व्यक्तीकडून यथास्थिति, अशा रीतीने लायसन वगैरे रद्द करण्याऐवजी किंवा तहकूब करण्याऐवजी किंवा जो अपराध करण्यात आला असेल तो अपराध आपसात मिटविण्यासाठी म्हणून पैशाची रक्कम स्वीकारण्यास राज्य शासनास मंजुरी देता येईल; आणि ज्या कोणत्याही बाबतीत मादक द्रव्य, भांग, मोहाची फुले किंवा काकवी याव्यतिरिक्त जी कोणतीही इतर मालमत्ता या अधिनियमान्वये सरकारजमा
होण्यास पात्र असेल त्याबाबतीत, ती मालमत्ता राज्य शासनाने किंवा राज्य शासन याबाबत प्राधिकृत करील अशा अधिका-याने अंदाजलेली तिची
किंमत देण्यात आल्यावर सोडून देईल.
परंतु कलम 69, 70 किंवा 108 या खालील अपराध केल्याचा ज्या व्यक्तीवर वाजवी संशय असेल अशी व्यक्ती या अधिनियमान्वये दिलेले लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र धारण करीत नसेल किंवा असे लायसन वगैरे धारण करणा-या व्यक्तीच्या नोकरीत नसेल किंवा तिच्या स्पष्ट किंवा गर्भित परवानगीने तिच्या वतीने काम करीत नसेल तेव्हा, अशा व्यक्तीकडून अपराध आपसात मिटविण्यासाठी म्हणून द्यावयाची रक्कम पाचशे रुपयांहून अधिक असणार नाही :
परंतु असेही, जिच्यावर तीनपेक्षा अधिक नसतील इतक्या वेळा, कलम 108 खालील एखादा अपराध केल्याचा वाजवी संशय असेल अशा व्यक्तीच्या बाबतीत, अपराध अपसात मिटविण्यासाठी म्हणून तिच्याकडून जी रक्कम स्वीकारण्यात यईल ती रक्कम,-
(अ) पहिल्या अपराधाबद्दल, तिने चुकविलेल्या शुल्काच्या किंवा फीच्या तीनपट रकमेएवढी असेल ;
(ब) दुस-या अपराधाबद्दल, तिने चुकविलेल्या शुल्काच्या किंवा फीच्या चारपट रकमेएवढी असेल ;
(क) तिस-या अपराधाबद्दल, तिने चुकविलेल्या शुल्काच्या किंवा फीच्या पाचपट रकमेएवढी असेल :
परंतु तसेच, अपराध आपसात मिटविण्यासाठी म्हणून दुस-या परंतुकान्वये तिच्याकडून जी रक्कम स्वीकारण्यात येईल ती रक्कम, तिने या अधिनियमान्वये भरावयाच्या शुल्काच्या किंवा फीच्या रकमेव्यतिरिक्त असेल.
अशा व्यक्तीने, यथास्थिति, अशी पैशाची रक्कम किंवा अशी किंमत किंवा दोन्ही दिल्यानंतर, तिला ती अभिरक्षेत असेल तर, सोडून देण्यात यावी व जप्त केलेली मालमत्ता सुद्धा मुक्त करण्यात यावी; आणि अशा व्यक्तीविरुद्ध फौजदारी न्यायालयात कोणतेही काम चालविण्यात आले असेल तर, अशा तडजोडीमुळे व त्यांची दोषमुक्ती झाली आहे असे समाजण्यात येईल व अशा व्यक्तीविरुद्ध किंवा मालमत्तेविरुद्ध त्याच गोष्टीसंबंधाने पुढे कोणतेही काम चालविता कामा येणार नाही.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

(1)

कलमे 54 आणि 56 यांच्या तरतुदींअन्वये ज्या कोणत्याही व्यक्तीचे लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्रे रद्द केले जाण्यास किंवा तहकूब केले जाण्यास पात्र असेल किंवा ज्याच्यावर कलमे 67-अ, 67-ब, 69, 73, 74, 76, 77, 82 किंवाट 108 या खालील अपराध केल्याचा वाजवी संशय असेल किंवा अशा कोणत्याही व्यक्तीकडून यथास्थिति, अशा रीतीने लायसन वगैरे रद्द करण्याऐवजी किंवा तहकूब करण्याऐवजी किंवा जो अपराध करण्यात आला असेल तो अपराध आपसात मिटविण्यासाठी म्हणून पैशाची रक्कम स्वीकारण्यास राज्य शासनास मंजुरी देता येईल; आणि ज्या कोणत्याही बाबतीत मादक द्रव्य, भांग, मोहाची फुले किंवा काकवी याव्यतिरिक्त जी कोणतीही इतर मालमत्ता या अधिनियमान्वये सरकारजमा

होण्यास पात्र असेल त्याबाबतीत, ती मालमत्ता राज्य शासनाने किंवा राज्य शासन याबाबत प्राधिकृत करील अशा अधिका-याने अंदाजलेली तिची

किंमत देण्यात आल्यावर सोडून देईल.

परंतु कलम 69, 70 किंवा 108 या खालील अपराध केल्याचा ज्या व्यक्तीवर वाजवी संशय असेल अशी व्यक्ती या अधिनियमान्वये दिलेले लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र धारण करीत नसेल किंवा असे लायसन वगैरे धारण करणा-या व्यक्तीच्या नोकरीत नसेल किंवा तिच्या स्पष्ट किंवा गर्भित परवानगीने तिच्या वतीने काम करीत नसेल तेव्हा, अशा व्यक्तीकडून अपराध आपसात मिटविण्यासाठी म्हणून द्यावयाची रक्कम पाचशे रुपयांहून अधिक असणार नाही :

परंतु असेही, जिच्यावर तीनपेक्षा अधिक नसतील इतक्या वेळा, कलम 108 खालील एखादा अपराध केल्याचा वाजवी संशय असेल अशा व्यक्तीच्या बाबतीत, अपराध अपसात मिटविण्यासाठी म्हणून तिच्याकडून जी रक्कम स्वीकारण्यात यईल ती रक्कम,-

(अ) पहिल्या अपराधाबद्दल, तिने चुकविलेल्या शुल्काच्या किंवा फीच्या तीनपट रकमेएवढी असेल ;

(ब) दुस-या अपराधाबद्दल, तिने चुकविलेल्या शुल्काच्या किंवा फीच्या चारपट रकमेएवढी असेल ;

(क) तिस-या अपराधाबद्दल, तिने चुकविलेल्या शुल्काच्या किंवा फीच्या पाचपट रकमेएवढी असेल :

परंतु तसेच, अपराध आपसात मिटविण्यासाठी म्हणून दुस-या परंतुकान्वये तिच्याकडून जी रक्कम स्वीकारण्यात येईल ती रक्कम, तिने या अधिनियमान्वये भरावयाच्या शुल्काच्या किंवा फीच्या रकमेव्यतिरिक्त असेल.

(2)

अशा व्यक्तीने, यथास्थिति, अशी पैशाची रक्कम किंवा अशी किंमत किंवा दोन्ही दिल्यानंतर, तिला ती अभिरक्षेत असेल तर, सोडून देण्यात यावी व जप्त केलेली मालमत्ता सुद्धा मुक्त करण्यात यावी; आणि अशा व्यक्तीविरुद्ध फौजदारी न्यायालयात कोणतेही काम चालविण्यात आले असेल तर, अशा तडजोडीमुळे व त्यांची दोषमुक्ती झाली आहे असे समाजण्यात येईल व अशा व्यक्तीविरुद्ध किंवा मालमत्तेविरुद्ध त्याच गोष्टीसंबंधाने पुढे कोणतेही काम चालविता कामा येणार नाही.

सोप्या भाषेत — Rule 104.

# Section 104 - अपराध आपसात मिटवणे

**थोडक्यात:** Section 104 मध्ये असे सांगितले आहे की राज्य शासन दारूबंदी कायद्यातील काही अपराधांसाठी पैशाची रक्कम घेऊन अपराध आपसात मिटवू शकतो, ज्याने licence/permit रद्द होऊ शकते किंवा जप्त मालमत्ता परत देऊ शकते.

---

## विस्तृत स्पष्टीकरण

### **Part 1 - अपराध मिटवणे (Composition)**

**कोण आणि कधी:**
- ज्या व्यक्तीचे licence, permit, pass रद्द किंवा suspend होऊ शकते (Section 54, 56 नुसार)
- किंवा Section 67A, 67B, 69, 73, 74, 76, 77, 82, 108 अपराधांचा संशय असलेल्या व्यक्तीकडून

**राज्य शासन काय करू शकते:**
- पैशाची रक्कम घेऊन licence/permit रद्द होणे टाळू शकते
- जप्त केलेली मालमत्ता (दारू, मोलॅसिस, भांग, मोहा फुले वगळून) तिची किंमत आकारून परत देऊ शकते

---

### **Part 1 - तीन महत्वाचे नियम (Three Provisos)**

**पहिला नियम - सामान्य व्यक्तीसाठी:**
ज्याचा licence नाही (करार्यवाही नसलेल्यांकडून) → रक्कम **₹500 पर्यंत** असू शकते

**दुसरा नियम - Section 108 अपराध (तीनवेळा):**
ज्याने tax/duty चुकवली नाही:
- 1ला अपराध → चुकविलेल्या रकमेचा **3 गुणा**
- 2रा अपराध → चुकविलेल्या रकमेचा **4 गुणा**
- 3रा अपराध → चुकविलेल्या रकमेचा **5 गुणा**

(+ मूळ tax/fee वेगळी देणे आवश्यक)

---

### **Part 2 - पैसे देल्यानंतर**

व्यक्तीने रक्कम दिल्यानंतर:
✓ ती जेल मध्ये असेल तर सोडून दिली जाते
✓ जप्त मालमत्ता परत केली जाते
✓ कोर्टात चले गेले असले तर ती **दोषमुक्ती** मानली जाते
✓ त्या गोष्टीबद्दल **पुढे कोणती कारवाई होत नाही**

---

**सोप्या भाषेत:** अपराध करलेला व्यक्ती पैसे भरून अपराध मिटवू शकतो आणि जेल/न्यायालय झंझट टाळू शकतो।

Timeline of Orders + Documents affecting Rule 104. Chronological, oldest first. Government Orders are extracted from the printed 2023 manual; Documents are admin-uploaded GRs/circulars/orders.

Rule 104 Current

A Bombay Probation of Offenders Act, 1938, and section 562, of Code of Criminal Procedure, 1898, not to apply to persons convicted of offence under this Act. मुंबई अपराधी परिवीक्षा अधिनियम, 1938 व फौजदारी प्रक्रिया संहिता, 1898 याच्या कलम 562 च्या तरतुदी या अधिनियमाखालील अपराध केल्याबद्दल सिद्धापराध ठरविण्यात आलेल्या व्यक्तीस लागू नसणे.

Nothing in the Bombay Probation of Offenders Act, 1938, or in any law corresponding to that Act in force in any part of the State or in the Probation of Offenders Act, 1958, where that Act is brought into force in any part of the State or in] section 562 of the Code of Criminal Procedure,1898, shall apply to any person convicted of any offence under this Act.

मुंबई अपराधी परिवीक्षा अधिनियम, 1938 किंवा राज्याच्या कोणत्याही भागात अंमलात असलेल्या उक्त अधिनियमासारख्या कोणत्याही कायद्यात किंवा अपराधी परिवीक्षा अधिनियम, 1958 हा राज्याच्या कोणत्याही भागात अंमलात आणला असल्यास त्या अधिनियमात किंवा फौजदारी प्रक्रिया संहिता, 1898 याच्या कलम 562 यातील कोणत्याही तरतुदी, या अधिनियमाखालील कोणताही अपराध केल्याबद्दल सिद्धापराध ठरविण्यात आलेल्या कोणत्याही व्यक्तीस लागू होणार नाहीत.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 104

**थोडक्यात:**
Section 104 A मध्ये असे सांगितले आहे की दारूबंदी कायद्याखाली अपराध केल्याबद्दल सिद्धापराध ठरविण्यात आलेल्या व्यक्तीना परिवीक्षा (probation) किंवा सशर्त रिहाई (conditional release) यांच्या मार्फत सजा कमी करण्याचा फायदा घेता येणार नाही.

---

**विस्तृत समजावून सांग:**

**परिवीक्षा कायदा काय असतो?**
परिवीक्षा म्हणजे एक सुविधा जिथे अदालत कोणाला तात्पुरती सजा न देता घराने राहण्याचा आदेश देते. म्हणजे "हा माणूस दोषी आहे पण सजा करू नका, त्याला घरी राहू दे."

**या section मध्ये काय सांगितले?**
दारूबंदी कायद्यासंबंधी अपराध केल्याबद्दल सिद्धापराध ठरविण्यात आलेल्या व्यक्तीस ही सुविधा देता येणार नाही. म्हणजे:

• आपल्या घराने राहू देण्याची सुविधा नाही
• सजा कमी करण्याचा कोणताही रास्ता नाही
• फौजदारी प्रक्रिया संहिता कलम 562 यांतर्गत कोणताही शर्ती लागू नाही

**सोपे भाषेत:**
दारूबंदी अपराधांना कानून खूप गंभीरपणे पाहतो. त्यामुळे अदालत तुम्हाला परिवीक्षा देऊ शकत नाही. सजा हवीच भरावी लागेल.

Timeline of Orders + Documents affecting Rule 104 Chronological, oldest first. Government Orders are extracted from the printed 2023 manual; Documents are admin-uploaded GRs/circulars/orders.

Act code 18 Apr 2022 Select Issued by

The Bombay Probation of Offenders Act, 1938,1958

LANDMARK B.C. Khatri v. Peshuram Chanduram and Anr.

Bombay High Court · 01 Feb 1967 · AIR 1968 BOM 39, (1967) 69 BOM LR 636, 1968 CRIL J 27, ILR (1968) BOM 776, 1967 MAH LJ 617

Private complaint maintainability under Bombay Prohibition Act regarding unauthorized receipt and sale of foreign liquor from non-approved supplier; High Court upheld Magistrate's issuance of process,

Rule 105 Amended

Excise Duties. उत्पादन शुल्क

An excise duty or countervailing duty, as the case may be, at such rate or rates as the State Government shall direct may be imposed either generally or for any specified local area on—
(a) any alcoholic liquor for human consumption,
(b) any intoxicating drug or hemp,
(c) Opium,
(d) any other excisable article,
When imported, exported, transported, possessed, manufactured or sold in or from the State.as the case may be;
Provided that duty shall not be so imposed on any article which has been imported into the territory of India and was liable on such importation to duty under the Indian Tariff Act, 1934, or the Sea Customs Act, 1878 or on any medicinal or toilet preparation containing alcohol, opium, hemp or other narcotic drugs or narcotics.
Explanation.–Duty may be imposed under this section at different rates,—
(i) according to the places to which an excisable article is to be removed for consumption; or
(ii) according to the varying strengths or quality of such article; or
(iii) according to the manufacturing cost of the excisable article, declared in writing, by the manufacturer or the exporter to the State, to the prescribed authority and authenticated by that authority.

(1)

An excise duty or countervailing duty, as the case may be, at such rate or rates as the State Government shall direct may be imposed either generally or for any specified local area on—

(a) any alcoholic liquor for human consumption,

(b) any intoxicating drug or hemp,

(c) Opium,

(d) any other excisable article,

When imported, exported, transported, possessed, manufactured or sold in or from the State.as the case may be;

Provided that duty shall not be so imposed on any article which has been imported into the territory of India and was liable on such importation to duty under the Indian Tariff Act, 1934, or the Sea Customs Act, 1878 or on any medicinal or toilet preparation containing alcohol, opium, hemp or other narcotic drugs or narcotics.

Explanation.–Duty may be imposed under this section at different rates,—

(i) according to the places to which an excisable article is to be removed for consumption; or

(ii) according to the varying strengths or quality of such article; or

(iii) according to the manufacturing cost of the excisable article, declared in writing, by the manufacturer or the exporter to the State, to the prescribed authority and authenticated by that authority.

(अ) मनुष्याने सेवन करण्याजोगी कोणत्याही प्रकारची मद्यार्कयुक्त दारू,
(ब) कोणतेही मादक औषधिद्रव्य किंवा भांग,
(क) अफू ,
(ड) कोणताही इतर उत्पादनशुल्कयोग पदार्थ,
यांवर जेव्हा ते यथास्थिति राज्यात आयात करण्यात येतील. किंवा राज्यांतून निर्यात करण्यात येतील, किंवा यथास्थिति, राज्यात किंवा राज्यातूनट त्याचे परिवहन करण्यात येईल, ते जवळ बाळगण्यात येतील, तयार करण्यात येतील अथवा विकण्यात येतील तेव्हा, सामान्यत: किंवा कोणत्याहीविशिष्ट स्थानिक क्षेत्राकरिता, राज्य शासन विनिर्दिष्ट करील त्या दराने किंवा दरांनी, यथास्थिति, उत्पादनशुल्क किंवा प्रतिशुल्क बसविता येईल:
परंतु, जो कोणताही पदार्थ भारतात आयात करण्यात आला असेल व अशा आयात करण्याच्या वेळी भारतीय आयात-निर्यात कर अधिनियम, 1934 किंवा समुद्र सीमाशुल्क अधिनियम, 1878 या अन्वये शुल्क देण्यास पात्र असेल अशा कोणत्याही पदार्थावर किंवा मद्यार्क, अफू, भांग किंवा इतर अंमली औषधी किंवा अंमली द्रव्ये असलेला कोणताही औषधीयुक्त किंवा प्रसाधनीय सिद्धपदार्थ यांवर अशा रीतीने शुल्क बसविण्यात येणार नाही.
स्पष्टीकरण.---- या कलमान्वये,----
(एक) ज्या जागी सेवनासाठी कोणताही उत्पादनशुल्क योग्य पदार्थ न्यावयाचा असेल त्या जागेप्रमाणे; किंवा
(दोन) अशा पदार्थांच्या निरनिराळ्या तीव्रतेप्रमाणे किंवा गुणाप्रमाणे; किंवा
(तीन) उत्पादकाने किंवा राज्याला निर्यात करणा-या व्यक्तीने विहित प्राधिकरणाकडे लेखी घोषित केलेल्या व त्या प्राधिकरणाने अधिप्रमाणित केलेल्या उत्पादनशुल्कयोग्य पदार्थाच्या उत्पादन मूल्याप्रमाणे ; निरनिराळ्या दराने शुल्क बसविता येईल.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

(1)

(अ) मनुष्याने सेवन करण्याजोगी कोणत्याही प्रकारची मद्यार्कयुक्त दारू,

(ब) कोणतेही मादक औषधिद्रव्य किंवा भांग,

(क) अफू ,

(ड) कोणताही इतर उत्पादनशुल्कयोग पदार्थ,

यांवर जेव्हा ते यथास्थिति राज्यात आयात करण्यात येतील. किंवा राज्यांतून निर्यात करण्यात येतील, किंवा यथास्थिति, राज्यात किंवा राज्यातूनट त्याचे परिवहन करण्यात येईल, ते जवळ बाळगण्यात येतील, तयार करण्यात येतील अथवा विकण्यात येतील तेव्हा, सामान्यत: किंवा कोणत्याहीविशिष्ट स्थानिक क्षेत्राकरिता, राज्य शासन विनिर्दिष्ट करील त्या दराने किंवा दरांनी, यथास्थिति, उत्पादनशुल्क किंवा प्रतिशुल्क बसविता येईल:

परंतु, जो कोणताही पदार्थ भारतात आयात करण्यात आला असेल व अशा आयात करण्याच्या वेळी भारतीय आयात-निर्यात कर अधिनियम, 1934 किंवा समुद्र सीमाशुल्क अधिनियम, 1878 या अन्वये शुल्क देण्यास पात्र असेल अशा कोणत्याही पदार्थावर किंवा मद्यार्क, अफू, भांग किंवा इतर अंमली औषधी किंवा अंमली द्रव्ये असलेला कोणताही औषधीयुक्त किंवा प्रसाधनीय सिद्धपदार्थ यांवर अशा रीतीने शुल्क बसविण्यात येणार नाही.

स्पष्टीकरण.---- या कलमान्वये,----

(एक) ज्या जागी सेवनासाठी कोणताही उत्पादनशुल्क योग्य पदार्थ न्यावयाचा असेल त्या जागेप्रमाणे; किंवा

(दोन) अशा पदार्थांच्या निरनिराळ्या तीव्रतेप्रमाणे किंवा गुणाप्रमाणे; किंवा

(तीन) उत्पादकाने किंवा राज्याला निर्यात करणा-या व्यक्तीने विहित प्राधिकरणाकडे लेखी घोषित केलेल्या व त्या प्राधिकरणाने अधिप्रमाणित केलेल्या उत्पादनशुल्कयोग्य पदार्थाच्या उत्पादन मूल्याप्रमाणे ; निरनिराळ्या दराने शुल्क बसविता येईल.

सोप्या भाषेत — Rule 105

थोडक्यात: Section 105 मध्ये असे सांगितले आहे की राज्य शासन विविध प्रकारच्या मदक पदार्थांवर उत्पादन शुल्क लावू शकते — दारू, भांग, अफू इत्यादींवर. हे शुल्क आयात, निर्यात, वाहतूक, बनवणे किंवा विक्रय करताना आकारले जाते.

---

**विस्तारित समजावून सांग:**

**मुख्य गोष्टी:**

• **कोणावर लागते:** दारू, भांग, अफू आणि इतर मादक पदार्थांवर शुल्क लागू होऊ शकते.

• **कधी लागते:** जेव्हा हे पदार्थ राज्यात आयात होतात, राज्यातून निर्यात होतात, वाहतूक होते, साठवून ठेवले जातात, बनवले जातात किंवा विकले जातात.

• **शुल्क कोण ठरवते:** राज्य शासन हे दरात्म्य ठरवते. ते सर्वसाधारण असू शकते किंवा विशिष्ट भागांसाठी वेगळे असू शकते.

**अपवाद (मुक्त):**

• जर कोणी वस्तू भारताच्या सीमेवरून आयात केली असेल आणि आधीच कस्टम शुल्क दिला असेल, तर पुन्हा शुल्क लागणार नाही.

• **औषध व सौंदर्य प्रसाधन:** दारू, अफू किंवा भांग असलेल्या औषधोपचार किंवा प्रसाधनी वस्तूंवर शुल्क लागत नाही (जसे कफ सिरप, परफ्यूम).

**शुल्काचे दर वेगळे कसे असू शकतात:**

• **स्थानानुसार:** दारू कोठे वापरायची आहे (शहर/गाव) यानुसार दर वेगळे.

• **ताकद/गुणानुसार:** मजबूत किंवा कमजोर दारू यानुसार.

• **उत्पादन खर्चानुसार:** निर्माता किंवा निर्यातकर्ता ज्या खर्चाची घोषणा करेल (लेखी), त्या अनुसार.

Timeline of Orders + Documents affecting Rule 105 Chronological, oldest first. Government Orders are extracted from the printed 2023 manual; Documents are admin-uploaded GRs/circulars/orders.

📖 Printed Excise Manual — page 1059 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 986 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 1030 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 564 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 565 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 999 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 1003 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 978 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 978 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 979 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 979 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 979 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 980 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 980 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 981 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
Full body text not available. No printed page or PDF stored.
Full body text not available. No printed page or PDF stored.
Gazzet 20 Feb 2024 issued by goverment

कााजूबंडेे, माोहुाफेुले दिकांवाा राज्याता स्थाादिनांकारिरत्या उत्पोादिदाता ह ुोणेाऱ्या इतार दिकाण्वानां हुोणेाऱ्या फेळेे/फेुले यापोासूनां तायार ह ुोणेाऱ्या माद्यााकाागपोासूनां उत्पोादिदाता काेलेले स्थाादिनांका माद्या.

क ् रमाांका एमाआयएस-०९२०/प्र.क्र.१५४/राउशुु-२.
Full body text not available. No printed page or PDF stored.
Gazzet 24 Jun 2025 issued by goverment

Maharashtra Potable Liquor (Fixation of Maximum Retail Prices) (Amendment) Rules, 2025

No. MIS 0425/C.R.82/Exc-2
Full body text not available. No printed page or PDF stored.
Full body text not available. No printed page or PDF stored.

LANDMARK Baramati Grape Industries Ltd. v. State of Maharashtra

Bombay High Court · 04 Mar 1997 · 1997(3)BOMCR190

Challenge to Maharashtra Ordinance amending Bombay Prohibition Act Section 105 and Rules fixing maximum retail prices of potable liquor. Court upheld the State's power to levy excise duty on alcoholic

Rule 106 Current

Manner of levying excise duties. उत्पादन शुल्क वसूल करण्याची रीत.

Subject to any regulations to regulate the time, place and manner of payment Manners of made by the Commissioner in this behalf, the duties referred to in section 105 may be levied in one or more of the following ways :—

(a) in the case of an excisable article imported excise imported—

(i) by payment either in the State at the time of its import or in the State or territory of export at the time of its export, or

(ii) by payment upon issue for sale from a warehouse established or licensed under the provisions of this Act;

(b) in the case of an excisable article exported payment in the State at the time of its export, or in the State or territory of import;

(c) in the case of excisable articles transported—

(i) by payment in the district from which they are transported, or

(ii) by payment upon issue for sale from a warehouse established or licensed under the provisions of this Act;

(d) in the case of spirit or beer manufactured in any distillery established or any distillery or brewery licensed under this Act—

(i) by a rate charged upon the quantity produced in or issued from the distillery or brewery, as the case may be, or issued from a warehouse established or licensed under this Act, or

(ii) by rate charged in accordance with such scale of equivalents calculated on the quantity of materials used or by the degree or attenuation of the wash or wort, as the case may be, as the State Government may prescribe;

(e) in the case of intoxicating drugs manufactured in the State by payment upon the quantity produced or manufactured or issued from a warehouse established or licensed under this Act:

Provided that where payments is made upon issue for sale from a warehouse established or licensed under this Act, such payment shall be at the rate of the duty in force at the date of issue from the warehouse:

Provided further that where one and the same person is permitted—

(i) to manufacture or import and to sell, or

(ii) to manufacture and export, country liquor or any intoxicant, such duty may be levied in consideration of the joint privileges granted, as the Collector deems fit.

कलम 105 मध्ये उल्लेख केलेली शुल्के ही, याबाबत आयुक्ताने शुल्क देण्याची जागा व रीत यांचे नियमन करण्यासाठी केलेल्या कोणत्याही विनियमास अधीन राहून, खालील मार्गापैकी कोणत्याही एका किंवा अधिक मार्गांनी वसूल करता येतील :-

(अ) आयात केलेल्या उत्पादन शुल्कयोग्य पदार्थांच्या बाबतीत-

(एक) ज्या राज्यात तो आयात करण्यात आला असेल त्या राज्यात आयात करण्याच्या वेळी किंवा ज्या राज्यातूनट किंवा प्रदेशातून तो निर्यात करण्यात आला असेल त्या राज्यात किंवा प्रदेशात निर्यात करण्याच्या वेळी शुल्क देऊन, अथवा

(दोन) या अधिनियमाच्या तरतुदींअन्वये स्थापन केलेल्या किंवा लायसन दिलेल्या वखारीतून विक्रीकरिता बाहेर काढल्यावर, शुल्क देऊन ;

(ब) निर्यात केलेल्या उत्पादन शुल्क योग्य पदार्थाच्या बाबतीत निर्यात करण्याच्या वेळी ज्या राज्यातून तो निर्यात करण्यात आला असेल त्या राज्यातट अथवा ज्या राज्यात किंवा प्रदेशात तो आयात करण्यात आला असेल त्या राज्यात किंवा प्रदेशात शुल्क देऊन ;

(क) परिवहन केलेल्या उत्पादन शुल्कयोग्य पदार्थाच्या बाबतीत-

(एक) ज्या जिल्ह्रातून त्याचे परिवहन करण्यात आले असेल त्या जिल्ह्रात शुल्क देऊन, अथवा

(दोन) या अधिनियमाच्या तरतुदींअन्वये स्थापन केलेल्या किंवा लायसन दिलेल्या वखारीतून विक्रीकरिता बाहेर काढल्यावर शुल्क देऊन ;

(ड) या अधिनियमान्वये स्थापन केलेल्या कोणत्याही दारुच्या भट्टीत अथवा लायसन्स दिलेल्या कोणत्याही दारुच्या भट्टीत किंवा दारू गाळण्याच्या कारखान्यात तयार झालेल्या मद्यसाराच्या किंवा बीअरच्या बाबतीत-

(एक) यथास्थिति, अशा दारुच्या भट्टीत किंवा दारू गाळण्याच्या कारखान्यात तयार झालेल्या किंवा त्यातून बाहेर काढलेल्या किंवा या अधिनियमान्वये स्थापन केलेल्या किंवा लायसन दिलेल्या वखारीतून बाहेर काढलेल्या परिमाणावर बसविलेल्या दराने, अथवा

(दोन) राज्य शासन विहित करील अशा सममूल्य प्रमाणानुसार घ्यावयाच्या दराने, हे प्रमाण वापरलेल्या मालमसाल्याच्या परिमाणाप्रमाणे अथवा, यथास्थिति, वॉश किंवा वर्ट ज्या प्रमाणात मिसळून पातळ केलेला असेल त्याप्रमाणे मोजावे ;

(ई) राज्यात तयार केलेल्या मादक औषधींच्या बाबतीत, या अधिनियमान्वये स्थापन केलेल्या किंवा लायसन दिलेल्या वखारीत तयार केलेल्या किंवा तेथून बाहेर काढलेल्या परिमाणावर शुल्क देऊन :

परंतु या अधिनियमान्वये स्थापन केलेल्या किंवा लायसन दिलेल्या वखारीतून विक्रीकरिता बाहेर काढलेल्या पदार्थावर शुल्क देण्यात येईल तेव्हा, ते पदार्थ वखारीतून बाहेर काढण्याच्या दिनांकास अंमलात असणा-या शुल्काच्या दराप्रमाणे देईल :

परंतु आणखी असे की, एकाच व्यक्तीला देशी दारू किंवा कोणतेही मादक द्रव्य----

(एक) तयार करण्याची किंवा आयात करण्याची व विकण्याची, अथवा

(दोन) तयार करण्याची व निर्यात करण्याची, परवानगी देण्यात आली असेल तेव्हा, अशी रीतीने देण्यात आलेला संयुक्त विशेष अधिकार लक्षात घेऊन, जिल्हाधिका-यास योग्य वाटेल असे शुल्क वसूल करता येईल.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 106

थोडक्यात: Section 106 मध्ये असे सांगितले आहे की उत्पादन शुल्क वसूल करण्याचे मुख्यतः 5 मार्ग आहेत — आयात करताना, निर्यात करताना, परिवहन करताना, दारु निर्मिती करताना किंवा मादक औषधे तयार करताना. कधी कधी एकच व्यक्तीला उत्पादन व विक्री दोन्हीची परवानगी असेल तर संयुक्त शुल्क वसूल करता येते.

---

**आयात केलेल्या दारु (Import)**
- दारु जिथे आयात होते त्या राज्यात शुल्क दे, किंवा जिथून निर्यात होते त्या राज्यात दे.
- किंवा warehouse मधून विक्रीला काढताना दे.

**निर्यात केलेल्या दारु (Export)**
- दारु निर्यात करताना ज्या राज्यातून जाते त्यात किंवा जिथे पोहोचते त्यात शुल्क दे.

**परिवहन (Transport)**
- जिथून दारु हलवते त्या जिल्ह्यात शुल्क दे, किंवा warehouse मधून काढताना दे.

**दारु निर्मिती (Spirit/Beer उत्पादन)**
- दारु भट्टीत किंवा brewery मध्ये तयार व निर्गमन केलेल्या प्रमाणावर शुल्क दे.
- किंवा वापरलेल्या कच्च्या माल (मोलॅसिस, अन्न वगैरे) च्या प्रमाणावर शुल्क दे.

**मादक औषधे (Intoxicating Drugs)**
- तयार व warehouse मधून काढलेल्या प्रमाणावर शुल्क दे.

**खास नियम:**
- Warehouse मधून निर्गमन केलेल्या मालावर त्या दिवसाचा शुल्क दर लागू होतो.
- एकाच व्यक्तीला उत्पादन व विक्री दोन्हीचा अधिकार असेल तर collector संयुक्त शुल्क ठरवू शकतो.

Rule 107 Current

Deleted. वगळण्यात आले.

[Power to exempt, remit or refund excise duty.] Delected by Bom.22 of 1960, s. 69.

(उत्पादनशुल्क माफ करण्याचा, त्यात सूट देण्याचा किंवा ते परत करण्याचा अधिकार.) सन 1960 चा मुंबई अधिनियम क्रमांक 22, कलम 69 अन्वये वगळण्यात आले.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 107

थोडक्यात: Section 107 हा आता कायद्यातून काढून टाकण्यात आला आहे — म्हणून त्याचा कोणताही महत्व नाही.

---

**विस्तारित समजावणी:**

Section 107 हे कलम सन 1949 च्या Bombay Prohibition Act मध्ये असल्या तरी, **सन 1960 मध्ये वगळण्यात आले**.

याचा अर्थ:
- हे कलम आता **मृत आहे** — त्याचा कोणताही कायदेशीर परिणाम नाही
- जर तुम्हाला कधी या कलमाचा संदर्भ कुठल्या कागदपत्रात दिसला तरी, **त्याकडे दुर्लक्ष करा**
- हे कलम केवळ **ऐतिहासिक कारणांसाठी** कायद्याच्या मजकूरात ठेवलेले आहे

उत्पादन शुल्क (excise duty) माफ करण्याचा किंवा त्यात सूट देण्याचा अधिकार आजकाल **इतर कलमांद्वारे** नियंत्रित होतो.

---

**सोपा निष्कर्ष:** हे कलम **वापरात नाही** — त्याची चिंता करू नका.

Gujarat Spirit Dealers Association v. State of Gujarat

Gujarat High Court · 14 Jun 2010

Gujarat HC examined the constitutional and statutory validity of 1999 amendments to eight Bombay Prohibition Act subsidiary rules that increased licence and permit fees for spirit manufacturers, trade

Rule 107A Current

Declaration of stock of articles mentioned in section 24A; maintenance of accounts and submission of returns. कलम 24-अ मध्ये नमूद केलेल्या पदार्थांचा साठा जाहीर करणे; हिशेब ठेवणे व विवरणे सादर करणे.

Every person who imports or manufactures any of the articles mentioned in section 24A shall;

(a) submit to the Collector within such period and in such form, as may be prescribed, a declaration of the quantity of such article in his possession on the importation or manufacture of the said article, as the case, may be;

(b) maintain accounts of the articles in such form and submit such returns as may be prescribed.

कलम 24-अ मध्ये नमूद केलेला कोणताही पदार्थ आयात करणारी किंवा तयार करणारी प्रत्येक व्यक्ती-

(अ) विहित करण्यात येईल अशा मुदतीत व अशा नमुन्याप्रमाणे त्याच्या कब्जात असलेल्या अशा पदार्थाचे परिमाण दर्शविणारे विवरण यथास्थिति, असा पदार्थ आयात करण्यात येईल किंवा तयार करण्यात येईल त्यावेळी जिल्हाधिका-याकडे सादर करील ;

(ब) अशा पदार्थाचे विहित करण्यात येईल अशा नमुन्याप्रमाणे हिशेब ठेवील व विहित करण्यात येतील अशी विवरणे सादर करील.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 107A

थोडक्यात:
Section 107A मध्ये असे सांगितले आहे की जो कोई फॉरेन लिकर किंवा इतर खास पदार्थ आयात किंवा तयार करतो, तर तो जिल्हाधिकाऱ्यास त्याचे साठा घोषित करायला व नियमित हिशेब ठेवायला बांधील आहे.

---

**विस्तृत समजावणी:**

**काय सांगते आहे?**
ज्या व्यक्तीने Section 24A मध्ये नमूद केलेले पदार्थ (उदाहरणार्थ स्पिरीट, रेक्टिफाइड स्पिरिट) आयात केले किंवा तयार केले, तर त्याला दोन महत्वाचे काम करायचे आहेत.

**१. साठा घोषित करणे:**
- जेव्हा पदार्थ आयात किंवा तयार केला जातो, तेव्हा त्याची विस्तृत माहिती (quantity) जिल्हाधिकाऱ्यास सादर करायला हवी
- ही माहिती निर्धारित मुदतीत व निर्धारित फॉर्मात सादर करायला हवी

**२. हिशेब ठेवणे व विवरणे सादर करणे:**
- त्या पदार्थाचा नियमित हिशेब किताब ठेवायला हवा
- सरकारला आवश्यक असल्यानुसार विवरणे (returns) सादर करायला हवी

हे सरकारला stock track करायला व नियंत्रण ठेवायला मदत करते.

Rule 107 Current

B Power to obtain information and to search and seize excisable articles.. माहिती मिळविण्याचा व उत्पादन- शुल्कयोग्य पदार्थांची झडती घेण्याचा व ते जप्त करण्याचा अधिकार.

The Collector or any officer empowered by the State Government in this behalf may, subject to such conditions as may be prescribed,—
(a) by order require any person liable to pay any excise duty or fee under this Chapter to furnish him with any information or to produce before him any accounts or other documents concerning any excisable article as may be necessary, for the purposes of this Chapter,
(b) inspect at all reasonable hours the accounts or other documents relating to the stocks of any excisable article imported or manufactured or stored in respect of which such duty or fee has been paid or is payable and any place where such article is manufactured or stored;
(c) for reasons to be recorded in writing, enter any such place where he knows or has reason to believe that any excisable article in respect of which such duty or fee has not been paid is being imported or manufactured or stored and search for the same and seize any stocks of such article found therein and detain the same until such time as proof of payment of such duty or fee is produced or such further time as may be necessary for taking action under sections 98, 99 or 100 or for prosecuting for an offence under section 108.
((2)) Whoever—
(a) fails to furnish any information or produce any accounts or other documents in compliance with an order made under clause (a) of sub-section (2) or furnishes false information or produces false accounts or documents or;
(b) obstructs any officer making an inspection, entry, a search or a seizure under clause (b) or clause (c) of sub-section (i),
shall, on conviction, be punished with imprisonment for a term which may extend to six months or with fine which may extend to one thousand rupees or with both.

(1)

The Collector or any officer empowered by the State Government in this behalf may, subject to such conditions as may be prescribed,—

(a) by order require any person liable to pay any excise duty or fee under this Chapter to furnish him with any information or to produce before him any accounts or other documents concerning any excisable article as may be necessary, for the purposes of this Chapter,

(b) inspect at all reasonable hours the accounts or other documents relating to the stocks of any excisable article imported or manufactured or stored in respect of which such duty or fee has been paid or is payable and any place where such article is manufactured or stored;

(c) for reasons to be recorded in writing, enter any such place where he knows or has reason to believe that any excisable article in respect of which such duty or fee has not been paid is being imported or manufactured or stored and search for the same and seize any stocks of such article found therein and detain the same until such time as proof of payment of such duty or fee is produced or such further time as may be necessary for taking action under sections 98, 99 or 100 or for prosecuting for an offence under section 108.

(2)

Whoever—

(a) fails to furnish any information or produce any accounts or other documents in compliance with an order made under clause (a) of sub-section (2) or furnishes false information or produces false accounts or documents or;

(b) obstructs any officer making an inspection, entry, a search or a seizure under clause (b) or clause (c) of sub-section (i),

shall, on conviction, be punished with imprisonment for a term which may extend to six months or with fine which may extend to one thousand rupees or with both.

जिल्हाधिकारी किंवा राज्य शासन याबाबत अधिकार देईल अशा कोणत्याही अधिका-यास विहित करण्यात येतील अशा शर्तींना अधीन राहून-
(अ) आदेशाद्वारे, या विभागांन्वये कोणतेही उत्पादनशुल्क किंवा फी देण्यास पात्र असलेल्या कोणत्याही व्यक्तीस, या विभागाच्या प्रयोजनांकरिता आवश्यक असेल अशा कोणत्याही उत्पादन शुल्कयोग्य पदार्थांसंबंधी कोणतीही माहिती त्यास पुरविण्यास किंवा कोणतेही हिशेब किंवा इतर कागदपत्र त्याच्यापुढे हजर करण्यास फर्मावता येईल.
(ब) ज्याच्या बाबतीत असे शुल्क किंवा फी भरण्यात आली आहे किंवा भरण्याजोगी असेल अशा आयात केलेल्या, तयार केलेल्या किंवा साठविलेल्या कोणत्याही उत्पादन शुल्कयोग्य पदार्थाच्या साठ¬ासंबंधीचे हिशेब व इतर कागदपत्र, तसेच असा पदार्थ जेथे तयार केला जातो किंवा साठविण्यात येतो अशी कोणतीही जागा सर्व वाजवी वेळी तपासता येईल.
(क) लेखी नमूद करावयाच्या कारणासाठी, असे शुल्क किंवा फी ज्याच्या बाबतीत भरण्यात आली नसेल असा कोणताही उत्पादन शुल्कयोग्य पदार्थ जेथे आयात करण्यात, तयार करण्यात किंवा साठविण्यात येत आहे असे त्यास माहीत असेल किंवा सकारण वाटत असेल अशा कोणत्याही जागेत प्रवेश करण्याचा व अशा पदार्थाची झडती घेण्याचा आणि तीत सापडलेल्या अशा पदार्थांचा कोणताही साठा जप्त करण्याचा व असे शुल्क किंवा फी भरल्याचा पुरावा हजर करण्यात येईपर्यंत किंवा कलम 98, 99 किंवा 100 अन्वये कारवाई करण्याकरिता किंवा कलम 108 अन्वये अपराध केल्याबद्दल खटला दाखल करण्याकरिता आवश्यक असेल तितक्या अधिक मुदतीपर्यंत असा पदार्थ अटकावून ठेवता येईल.
जी कोणतीही व्यक्ती-
(अ) पोट-कलम (1) खंड (अ) अन्वये दिलेल्या आदेशास अनुसरून कोणतीही माहिती पुरविण्यात किंवा कोणतेही हिशेब किंवा इतर कागदपत्र हजर करण्यात कसूर करील किंवा खोटी माहिती पुरवील किंवा खोटा हिशेब किंवा कागदपत्र हजर करील ; अथवा
(ब) पोट-कलम (1) खंड (ब) किंवा (क) अन्वये जो कोणताही अधिकारी तपासणी करीत असेल, प्रवेश करीत असेल, झडती घेत असेल किंवा पदार्थ जप्त करीत असेल त्यास अडथळा करील, त्यास सिद्धापराध ठरविण्यात आले असता, संहा महिन्यांपर्यंत वाढविता येऊ शकेल इतक्या मुदतीच्या कारावसाची शिक्षा होईल किंवा एक रूपयांपर्यंत वाढविता येऊ शकेल इतक्या द्रव्य दंडाची शिक्षा होईल किंवा या दोन्ही शिक्षा होतील.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

(1)

जिल्हाधिकारी किंवा राज्य शासन याबाबत अधिकार देईल अशा कोणत्याही अधिका-यास विहित करण्यात येतील अशा शर्तींना अधीन राहून-

(अ) आदेशाद्वारे, या विभागांन्वये कोणतेही उत्पादनशुल्क किंवा फी देण्यास पात्र असलेल्या कोणत्याही व्यक्तीस, या विभागाच्या प्रयोजनांकरिता आवश्यक असेल अशा कोणत्याही उत्पादन शुल्कयोग्य पदार्थांसंबंधी कोणतीही माहिती त्यास पुरविण्यास किंवा कोणतेही हिशेब किंवा इतर कागदपत्र त्याच्यापुढे हजर करण्यास फर्मावता येईल.

(ब) ज्याच्या बाबतीत असे शुल्क किंवा फी भरण्यात आली आहे किंवा भरण्याजोगी असेल अशा आयात केलेल्या, तयार केलेल्या किंवा साठविलेल्या कोणत्याही उत्पादन शुल्कयोग्य पदार्थाच्या साठ¬ासंबंधीचे हिशेब व इतर कागदपत्र, तसेच असा पदार्थ जेथे तयार केला जातो किंवा साठविण्यात येतो अशी कोणतीही जागा सर्व वाजवी वेळी तपासता येईल.

(क) लेखी नमूद करावयाच्या कारणासाठी, असे शुल्क किंवा फी ज्याच्या बाबतीत भरण्यात आली नसेल असा कोणताही उत्पादन शुल्कयोग्य पदार्थ जेथे आयात करण्यात, तयार करण्यात किंवा साठविण्यात येत आहे असे त्यास माहीत असेल किंवा सकारण वाटत असेल अशा कोणत्याही जागेत प्रवेश करण्याचा व अशा पदार्थाची झडती घेण्याचा आणि तीत सापडलेल्या अशा पदार्थांचा कोणताही साठा जप्त करण्याचा व असे शुल्क किंवा फी भरल्याचा पुरावा हजर करण्यात येईपर्यंत किंवा कलम 98, 99 किंवा 100 अन्वये कारवाई करण्याकरिता किंवा कलम 108 अन्वये अपराध केल्याबद्दल खटला दाखल करण्याकरिता आवश्यक असेल तितक्या अधिक मुदतीपर्यंत असा पदार्थ अटकावून ठेवता येईल.

(2)

जी कोणतीही व्यक्ती-

(अ) पोट-कलम (1) खंड (अ) अन्वये दिलेल्या आदेशास अनुसरून कोणतीही माहिती पुरविण्यात किंवा कोणतेही हिशेब किंवा इतर कागदपत्र हजर करण्यात कसूर करील किंवा खोटी माहिती पुरवील किंवा खोटा हिशेब किंवा कागदपत्र हजर करील ; अथवा

(ब) पोट-कलम (1) खंड (ब) किंवा (क) अन्वये जो कोणताही अधिकारी तपासणी करीत असेल, प्रवेश करीत असेल, झडती घेत असेल किंवा पदार्थ जप्त करीत असेल त्यास अडथळा करील, त्यास सिद्धापराध ठरविण्यात आले असता, संहा महिन्यांपर्यंत वाढविता येऊ शकेल इतक्या मुदतीच्या कारावसाची शिक्षा होईल किंवा एक रूपयांपर्यंत वाढविता येऊ शकेल इतक्या द्रव्य दंडाची शिक्षा होईल किंवा या दोन्ही शिक्षा होतील.

सोप्या भाषेत — Rule 107

थोडक्यात:
Section 107B मध्ये असे सांगितले आहे की जिल्हाधिकारी आणि उत्पादन शुल्क विभागाचे अधिकारी daru आणि दारू-संबंधी पदार्थांबाबत माहिती मागू शकतात, हिशेब तपासू शकतात आणि बिना शुल्क भरलेले पदार्थ जप्त करू शकतात।

---

**विस्तृत समजावणी:**

**कलम (1) - अधिकाऱ्यांचे अधिकार:**

**खंड (अ) - माहिती मागणे:**
जिल्हाधिकारी किंवा excise अधिकारी आदेश देऊन कोणत्याही दारू-व्यापारीला माहिती, हिशेब-किताब किंवा कागदपत्र हजर करायला सांगू शकतात। हे सर्व कायद्याचे पालन करण्यासाठी आवश्यक असते।

**खंड (ब) - तपासणी करणे:**
अधिकारी कोणत्याही वेळी आयात/तयार/साठवलेल्या दारू-पदार्थांचे हिशेब, कागदपत्र आणि गोदाम यांची तपासणी करू शकतात।

**खंड (क) - झडती आणि जप्तीचा अधिकार:**
अगर अधिकारीला संदेह असेल की कोणी बिना शुल्क भरलेले दारू-पदार्थ आयात/तयार/साठवत आहे, तर तो लेखी कारण नमूद करून त्या जागेत प्रवेश करू शकतो, पदार्थ जप्त करू शकतो आणि शुल्क भरल्याचा पुरावा येईपर्यंत अटकून ठेवू शकतो।

**कलम (2) - दंड:**
अगर कोणी:
- माहिती देऊ शकत नाही, खोटी माहिती देते, किंवा
- अधिकारीला अडथळा करते,

तर **6 महिने कारावास** किंवा **1,000 रुपये दंड** किंवा **दोन्ही शिक्षा** होऊ शकते।

Rule 108 Current

Penalty for import of intoxicant, etc. without payment of duty. शुल्क दिल्यावाचून मादक द्रव्य इत्यादी आयात करणे, निर्यात करणे, इत्यादी साठी शास्ती.

¹[108. Whoever, holding a licence, permit, pass or authorization under this Act, imports, exports, transports, possesses, sells or manufactures any intoxicant without payment of duty or fee provided for under this Act shall, on conviction, in addition to the duty or fee required to be paid by him under this Act, be punished,—

(a) for the first offence, with imprisonment for a term which may extend to one year and with fine which shall not be less than three times of the amount of the duty or fee evaded by him;

(b) for the second offence, with imprisonment for a term which may extend to eighteen months and with fine which shall not be less than four times of the amount of the duty or fee evaded by him;

(c) for the third or subsequent offence, with imprisonment for a term which may extend to two years and with fine which shall not be less than five times of the amount of the duty or fee evaded by him].

या अधिनियमानुसार लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र धारण करणारी जी कोणतीही व्यक्ती, या अधिनियमान्वये तरतूद केल्याप्रमाणे, शुल्क किंवा फी दिल्यावाचून, कोणतेही मादक द्रव्य आयात करील, निर्यात करील, त्याचे परिवहन करील, ते जवळ बाळगील, त्याची विक्री करील किंवा ते तयार करील, तिला, सिद्धापराध ठरविण्यात आले असता तिने या अधिनियमान्वये भरणे भाग असलेल्या शुल्काच्या किंवा फीच्या रकमेव्यतिरिक्त,-

(अ) पहिल्या अपराधाबद्दल, एक वर्षापर्यंत वाढविता येऊ शकेल इतक्या मुदतीच्या कारावासाची आणि तिने चुकविलेल्या शुल्काच्या रकमेच्या किंवा फीच्या तिपटीहून कमी नसेल इतक्या द्रव्यदंडाची शिक्षा होईल ;

(ब) दुस-या अपराधाबद्दल, अठरा महिन्यांपर्यंत वाढविता येऊ शकेल इतक्या मुदतीच्या कारावासाची आणि तिने चुकविलेल्या शुल्काच्या किंवा फीच्या रकमेच्या चारपटीहून कमी नसेल इतक्या द्रव्यदंडाची शिक्षा होईल;

(क) तिस-या किंवा त्यानंतरच्या अपराधाबद्दल, दोन वर्षांपर्यंत वाढविता येऊ शकेल इतक्या मुदतीच्या कारावासाची आणि तिने चुकविलेल्या शुल्काच्या किंवा फीच्या रकमेच्या पाचपटीहून कमी नसेल इतक्या द्रव्यदंडाची शिक्षा होईल.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 108

**थोडक्यात:**
Section 108 मध्ये असे सांगितले आहे की ज्या व्यक्तीकडे licence, permit, pass किंवा authorization आहे, तर तो शुल्क न देता मादक द्रव्य आयात, निर्यात, परिवहन, ताब्यात ठेवणे, विक्री किंवा निर्माण करू शकत नाही. अशा करिता तुरंग आणि जबरदस्त दंड मिळते.

---

**विस्तृत समजावून:**

**अपराध म्हणजे काय?**
ज्याकडे कायद्याने परवानगी आहे, तो भी शुल्क न देता:
- मादक द्रव्य आयात (बाहेरून आणणे)
- निर्यात (बाहेरला पाठवणे)
- परिवहन (एकठिकामून दुसरठिकाणी नेणे)
- ताब्यात ठेवणे
- विक्री करणे
- उत्पादन करणे

हे सब अपराध आहेत.

**शिक्षा कितीची?**

**पहिल्या वेळेस:**
- जेल: १ वर्षापर्यंत
- दंड: कमीत कमी **३ गुणा** चुकविलेला शुल्क (उदाहरण: १०,००० रु. शुल्क चुकवायचे तर २,०००० रु. दंड कमीत कमी)

**दुस-या वेळेस:**
- जेल: १८ महिने पर्यंत
- दंड: कमीत कमी **४ गुणा**

**तिस-या किंवा त्यानंतर:**
- जेल: २ वर्षापर्यंत
- दंड: कमीत कमी **५ गुणा**

**महत्वाचे:** शुल्क भरायचे तरीही आहे. त्यावर आणि शिक्षे दोन्ही अलग आहेत.

Rule 109 Current

Duty on tapping of toddy trees. ताडीची झाडे छेदण्याबद्दल शुल्क.

109. (1) For every toddy producing tree ²[which is tapped or licensed to be tapped or in respect of which a licence for drawing toddy therefrom is granted] there shall, if the ³[State] Government so directs, be levied for any period during which such tree is tapped or licensed to be tapped, such duty as the ³[State] Government may from time to time direct.

(2) Every licence ⁴[for the tapping of, and drawing toddy from, toddy producing trees] granted under this Act shall specify in addition to any other particulars prescribed under the provisions of this Act or rules and regulations—

(a) the number, description and situation of the trees to be tapped,

(b) the amount of duty to be levied in respect of each tree,

(c) the instalments, if any, in which and the period at which the said duty shall be leviable.

(1)

For every toddy producing tree which is tapped or licensed to be tapped or in respect of which a licence for drawing toddy therefrom is granted. There, shall, if the State Government so directs, be levied for any period during which such tree is tapped or licensed to be tapped, such duty as the State Government may from time to time direct.

(2)

Every licence for the tapping of, and drawing toddy from, toddy producing trees granted under this Act shall specify in addition to any other particulars prescribed under the provisions of this Act or rules and regulations—

(a) the number, description and situation of the trees to be tapped,

(b) the amount of duty to be levied in respect of each tree,

(c) the installments, if any, in which and the period at which the said duty shall be leviable.

(1) राज्य शासन तसा निदेश देईल तर, ताडी देणारे जे झाड छेदण्यात आले असेल किंवा छेदण्याचे लायसन दिले असेल किंवा ज्यांच्या संबंधात त्यापासून ताडी काढण्यासाठी लायसन दिले असेल त्या प्रत्येक झाडाबद्दल, ते झाड ज्या मुदतीत छेदण्यासाठी लायसन्स देण्यात येईल अशा कोणत्याही मुदतीसाठी राज्य शासन वेळोवेळी निदेश देईल असे शुल्क वसूल करण्यात येईल.
या अधिनियमान्वये ताडी देणारी झाडे छेदण्यासाठी व त्यापासून ताडी काढण्यासाठी दिलेल्या प्रत्येक लायसनमध्ये या अधिनियमाच्या तरतुदी किंवा विनियम याअन्वये जो कोणताही इतर तपशील विहित करण्यात आला असेल त्याशिवाय आणखी पुढील तपशील विनिर्दिष्ट करण्यात येईल:
(क) छेदावयाच्या झाडांची संख्या, वर्णन व ठिकाण,
(ख) प्रत्येक झाडाच्या बाबतीत वसूल करावयाची शुल्काची रक्कम,
(ग) शुल्क हप्त्याहप्त्याने भरावयाचे असल्यास ज्या हप्त्यांनी व ज्या मुदतीने ते वसूल करावयाचे ते हप्ते व ती मुदत.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

(1)

(1) राज्य शासन तसा निदेश देईल तर, ताडी देणारे जे झाड छेदण्यात आले असेल किंवा छेदण्याचे लायसन दिले असेल किंवा ज्यांच्या संबंधात त्यापासून ताडी काढण्यासाठी लायसन दिले असेल त्या प्रत्येक झाडाबद्दल, ते झाड ज्या मुदतीत छेदण्यासाठी लायसन्स देण्यात येईल अशा कोणत्याही मुदतीसाठी राज्य शासन वेळोवेळी निदेश देईल असे शुल्क वसूल करण्यात येईल.

(2)

या अधिनियमान्वये ताडी देणारी झाडे छेदण्यासाठी व त्यापासून ताडी काढण्यासाठी दिलेल्या प्रत्येक लायसनमध्ये या अधिनियमाच्या तरतुदी किंवा विनियम याअन्वये जो कोणताही इतर तपशील विहित करण्यात आला असेल त्याशिवाय आणखी पुढील तपशील विनिर्दिष्ट करण्यात येईल:

(क) छेदावयाच्या झाडांची संख्या, वर्णन व ठिकाण,

(ख) प्रत्येक झाडाच्या बाबतीत वसूल करावयाची शुल्काची रक्कम,

(ग) शुल्क हप्त्याहप्त्याने भरावयाचे असल्यास ज्या हप्त्यांनी व ज्या मुदतीने ते वसूल करावयाचे ते हप्ते व ती मुदत.

सोप्या भाषेत — Rule 109

**थोडक्यात:** Section 109 मध्ये ताडीची झाडे छेदण्याबद्दल राज्य शासनाला शुल्क वसूल करण्याचा अधिकार दिला जातो आणि लायसनमध्ये झाडांची संख्या, शुल्क आणि भरणा मुदत दर्शवावी असे सांगितले जाते.

---

**विस्तृत समजावणी:**

**Section 109 चे दोन मुख्य भाग आहेत:**

**भाग (1) — ताडी शुल्क:**
- ताडीची झाडे छेदण्यासाठी किंवा license देण्यासाठी राज्य शासन शुल्क (duty) लागू करू शकते
- हा शुल्क प्रत्येक झाडाबद्दल वसूल केला जातो
- झाड कितीही काळ लायसन्स अंतर्गत राहिल तेवढा शुल्क भरावा लागते
- राज्य शासन वेळोवेळी शुल्काची रक्कम बदलू शकते

**भाग (2) — लायसनमध्ये दर्शवावयाचे:**
लायसन पत्रमध्ये खाली दिलेल्या गोष्टी स्पष्टपणे लिहावी लागतात —
- **(क)** कितीशी झाडे छेदायची आहेत, कोणती झाडे (पहिचान), आणि कुठे आहेत
- **(ख)** प्रत्येक झाडाबद्दल किती शुल्क भरावयाचे
- **(ग)** शुल्क एकदा भरावयाचे की हप्त्याहप्त्याने, आणि कोणत्या तारखेपर्यंत भरावयाचे

**सरल भाषेत:** जर तुम्हाला ताडीची झाडे छेदण्याचा license हवा तर तुम्हाला प्रत्येक झाडाबद्दल शुल्क भरावा लागेल आणि तुमच्या license पत्रमध्ये झाडांची पूर्ण माहिती आणि शुल्काचे तपशील साफ लिहिले असावेत.

Timeline of Orders + Documents affecting Rule 109 Chronological, oldest first. Government Orders are extracted from the printed 2023 manual; Documents are admin-uploaded GRs/circulars/orders.

📖 Printed Excise Manual — page 224 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 192 of 1109

Open in full Excise Manual viewer

Rule 110 Current

Duty on by whom payable. शुल्क कोणी द्यावे.

110. The duty on toddy producing trees shall be leviable primarily from the person holding the licence ⁵[to tap them and to draw toddy therefrom] and in default by him or if the trees are tapped without licence, from the owner of the trees.

ताडी देणा-या झाडाबद्दल द्यावायाचे शुल्क हे, प्रथमत: ती छेदण्याचे व त्यापासून ताडी काढण्याचे लायसन धारण करणा-या व्यक्तीकडून वसूल करण्यात येईल आणि असे शुल्क देण्यास त्याने कसूर केली तर किंवा अशी झाडे लायसन वाचून छेदण्यात आली तर, ते अशा झाडांच्या मालकाकडून वसूल करण्यात येईल.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 110

थोडक्यात: Section 110 मध्ये असे सांगितले आहे की ताडीच्या झाडांवर शुल्क कोणी द्यावे हे स्पष्ट करतो.

**सविस्तर समजा:**

ताडीच्या झाडांवर लागणारे शुल्क (tax/duty) खालीलप्रमाणे द्यावे लागते:

**प्रथम चरण — लायसन धारकाचे दायित्व:**
- जिला व्यक्तीकडे ताडी देणा-या झाडे छेदण्याचे आणि त्यापासून ताडी काढण्याचे **licence** असेल, तर तो व्यक्ती हा शुल्क द्यायला जबाबदार आहे.
- हा licence असणारा व्यक्ती शुल्क द्यायलाच पहिल्या क्रमांकावर जबाबदार.

**दुसरा चरण — झाडाच्या मालकाचे दायित्व:**
- जर licence असणारा व्यक्ती शुल्क द्यायास नकार दिला किंवा पेमेंट करत नाही, तर शुल्क मागणे झाडाच्या मालकाकडून होते.
- किंवा अगर कोणी licence वाचून (म्हणजे परवानगी न घेता) झाडे छेदली, तर त्या झाडांच्या मालकाचे दायित्व.

**सरल भाषेत:** licence आहे तर licence धारकाने द्या, नाहीतर झाडाचा मालक द्या.

Rule 111 Current

Owner of the trees entitled to assistance for duty paid. झाडांच्या मालकास त्याने दिलेले शुल्क वसूल करण्यासाठी सहाय्य मिळण्याचा हक्क.

111. When the duty on toddy producing trees is levied from the owner of the trees, he shall be entitled to assistance in recovering the same, from the holder of the licence under the provisions of the law for the time being in force relating to the recovery by superior holders of their dues from their tenants.

ताडी देणा-या झाडाबद्दल झाडांच्या मालकाकडून शुल्क वसूल करण्यात येईल तेव्हा, त्यास, असे शुल्क लायसन धारण करणा-या व्यक्तीकडून वसूल करण्यांसाठी, वरिष्ठ धारकास आपल्या कुळांकडून आपली येणी वसूल करण्याच्या बाबतीत त्या त्या वेळी अमलात असलेल्या ज्या कायद्याच्या तरतुदींअन्वये सहाय्य मिळण्याचा हक्क आहे त्याच कायद्यांच्या तरतुदीअन्वये हक्क असेल.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 111

थोडक्यात: Section 111 मध्ये असे सांगितले आहे की ताडी देणा-या झाडांसाठी शुल्क दिलेल्या मालकाला तो शुल्क licence धारकाकडून वसूल करण्यात कायद्याचा सहाय्य मिळतो.

---

**सोप्या भाषेत समजून घ्या:**

**झाडांचा मालक व licence धारक यांचा संबंध:**
- ताडी देणा-या झाडांचा मालक असल्यास, सरकारला तुमच्याकडून शुल्क वसूल करण्याचा हक्क आहे.
- हे शुल्क तुम्ही दिल्यानंतर, तुम्ही तो खर्च कोणाकडून वसूल करू शकता? **licence धारक (ताडी व्यापारी) कडून.**

**कायद्याची मदत कधी मिळते?**
- licence धारक शुल्क परत न दिला तर तुमच्याकडे कायद्याने वसूली करण्याचा अधिकार आहे.
- हे अधिकार मिळतो तशाच पद्धतीने जसा मकान मालकाला भाडेकरापासून भाडे वसूल करायला मिळतो.

**सोपी उदाहरणे:**
- तुमचे ताडीचे झाड आहे → सरकारने शुल्क मागितले → तुम्ही दिले → आता licence धारकाकडून वसूल करा!
- कायदा तुमच्या मागणीला बळ देतो.

Rule 112 Current

Privilege of drawing toddy from trees belonging to Government. शासनाच्या मालकीच्या झाडांपासून ताडी काढण्याचा विशेषाधिकार.

112. The privilege of drawing toddy from trees the right to which vests in the ³[State] Government may be disposed of ⁶* by auction or otherwise on such terms as the Collector deems fit.

जी झाडे राज्य शासनाच्या मालकीची आहेत त्या झाडांपासून ताडी काढण्याचा विशेषाधिकार जिल्हाधिका-यास योग्य वाटेल अशा शर्तीवर, लिलाव करून किंवा अन्य प्रकारे विकता येईल.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 112

**थोडक्यात:** Section 112 मध्ये असे सांगितले आहे की शासनाच्या मालकीच्या झाडांपासून ताडी काढण्याचा हक्क जिल्हाधिकारी आपल्या इच्छानुसार लिलाव किंवा इतर कोणत्याही पद्धतीने विकू शकतात.

---

**विस्तृत समजावून:**

• **राज्य शासनाचे झाड** — कोणते झाड? ताड, नारळ इत्यादी असे झाड ज्यांतून ताडी मिळते आणि हे झाड सरकारच्या मालकीचे असते.

• **विशेषाधिकार म्हणजे काय?** — एकाकडे ताडी काढण्याचा एकमेव हक्क. हा हक्क सरकार कोणाला दिले तर फक्त तोच माणूस/व्यापारी ती झाडांपासून ताडी काढू शकतो.

• **विक्रयाचा अधिकार** — जिल्हाधिकारी हा हक्क **लिलाव** (नीलामी) किंवा **इतर पद्धतीने** विकू शकतो — म्हणजे थेट एकाला देऊ शकतो, करारावर दे ऊ शकतो.

• **शर्तींचा अधिकार** — जिल्हाधिकारी आपल्या इच्छानुसार शर्ती ठरवू शकतो — जसे हप्प्यात पैसे देणे, किती ताडी काढू शकता, किती दर दिले हवेत इत्यादी.

**सरळ भाषेत:** सरकारची झाडे असतील तर सरकार हे हक्क पैशांसाठी विक्रय करू शकते.

Timeline of Orders + Documents affecting Rule 112 Chronological, oldest first. Government Orders are extracted from the printed 2023 manual; Documents are admin-uploaded GRs/circulars/orders.

Full body text not available. No printed page or PDF stored.

Rule 113 Current

Deleted. वगळण्यात आले.

113. [Rules for levy of duty on opium, etc.] Deleted by Bom. 22 of 1960, s. 74.

(अफू वगैरे यांवर शुल्क बसविण्यासाठी नियम) सन 1960 चा मुंबई अधिनियम क्रमांक 22, कलम 74 अन्वये वगळण्यात आले.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 113

थोडक्यात: Section 113 हा कलम आता कायदेशीर रूपात अस्तित्वात नाही — तो 1960 मध्ये हटवून दिला गेला.

---

**विस्तृत समजावून:**

Section 113 मूळात अफू (opium) वगैरे नशेच्या वस्तूंवर शुल्क (tax/duty) बसविण्याचे नियम ठरवत होता.

पण **1960 साली** (सन 1960 चा मुंबई अधिनियम क्रमांक 22 अन्वये) हा संपूर्ण कलम **वगळून दिला गेला** — म्हणजेच हटवून दिला गेला.

तर आज तुम्हाला या कलमाचा कोणताही कायदेशीर महत्त्व नाही. तो कागदावर लिहिलेलाच आहे इतिहासासाठी, पण काम करतो नाही.

—

**साधे म्हणजे:** हा कलम डेड लॉ आहे (मरुन गेलेला कायदा). त्यावर अवलंबून राहू नकोस.

Rule 114 Current

Recovery of duties, etc. शुल्क वगैरे वसूल करणे.

⁷[114. (1) All duties, taxes, fines (except fines imposed by a Court) and fees leviable under any of the provisions of this Act or in respect of any licence, permit, pass or authorisation granted under it and the cost of the supervising staff appointed under section 58A ⁸[if not paid within the due date or the prescribed period, shall be recovered from any person liable to pay the same or from his surety, if any, with simple interest at the rate of 2 per cent. per month, from the date it has become due, as if they were arrears of land revenue].

(2)

(2) When any person, in compliance with any rule, regulation or order made under this Act, gives a bond (other than a bond under section 91 or 93) for the performance of an act, or for his abstention, from any act, such performance or abstention shall be deemed to be a public duty within the meaning of section 74 of ¹the Indian Contract Act, 1872¹; and upon breach of the conditions of such bond by him, the whole sum named there in as the amount to be paid in case of such breach may be recovered from him or from his surety (if any) as if it were an arrear of land revenue.]

(1)

All duties, taxes, fines (except fines imposed by a Court) and fees leviable under any of the provisions of this Act or in respect of any licence, permit, pass or authorisation granted under it and the cost of the supervising staff appointed under section 58A if not paid within the due date or the prescribed period, shall be recovered from any person liable to pay the same or from his surety, if any, with simple interest at the rate of 2 per cent per month, from the date it has become due, as if they were arrears of land revenue.

जेव्हा कोणत्याही व्यक्तीने या अधिनियमान्वये केलेला कोणताही नियम, विनियम किंवा दिलेला आदेश यांचे पालन करुन कोणतेही कृत्य करण्यासाठी किंवा त्याने कोणतेही कृत्य न करण्याबद्दल (कलम 91 किंवा 93 अन्वयेच्या बंधपत्राव्यतिरिक्त) बंधपत्र दिले असेल तेव्हा, असे कृत्य करणे किंवा न करणे हे भारतीय संविदा अधिनियम, 1872 याच्या कलम 74 च्या अर्थाप्रमाणे, सार्वजनिक कर्तव्य आहे असे समजण्यात येईल व त्याने अशा बंधपत्राच्या शर्तीचा भंग केल्यानंतर, असे उल्लंघन केल्याच्या बाबतीत, त्याच्याकडून वसूल करावयाची रक्कम म्हणून त्यात सांगितलेली रक्कम त्याच्याकडून किंवा त्याचा जामीनदार असल्यास त्या जामीनदाराकडून जमीन महसुलाची थकबाकी असल्याप्रमाणे वसूल करता येईल.
या अधिनियमाच्या तरतुदींपैकी कोणत्याही तरतुदींअन्वये देण्याजोगे किंवा या अधिनियमान्वये दिलेले कोणतेही लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र यांच्याबाबतीत वसूल करावयाची सर्व शुल्के, कर, दंड (न्यायालयाने बसविलेल्या दंडाव्यतिरिक्त इतर) व फी आणि कलम 58-अ अन्वये नेमलेल्या पर्यवेक्षकीय कर्मचारी वर्गाचा खर्च हा, जर देय झाल्याच्या दिनांकास किंवा विहित कालवधीत दिला नाही तर, तो देण्याचे दायित्व असलेल्या कोणत्याही व्यक्तीकडून किंवा त्याचा कोणताही जामीनदार असल्यास त्याच्याकडून, देय झाल्याच्या दिनांकापासून दरमहा 2 टक्के दराने सरळ व्याजासह जमीन महसुलाची थकबाकी असल्याप्रमाणे वसूल करण्यात येईल.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

(2)

जेव्हा कोणत्याही व्यक्तीने या अधिनियमान्वये केलेला कोणताही नियम, विनियम किंवा दिलेला आदेश यांचे पालन करुन कोणतेही कृत्य करण्यासाठी किंवा त्याने कोणतेही कृत्य न करण्याबद्दल (कलम 91 किंवा 93 अन्वयेच्या बंधपत्राव्यतिरिक्त) बंधपत्र दिले असेल तेव्हा, असे कृत्य करणे किंवा न करणे हे भारतीय संविदा अधिनियम, 1872 याच्या कलम 74 च्या अर्थाप्रमाणे, सार्वजनिक कर्तव्य आहे असे समजण्यात येईल व त्याने अशा बंधपत्राच्या शर्तीचा भंग केल्यानंतर, असे उल्लंघन केल्याच्या बाबतीत, त्याच्याकडून वसूल करावयाची रक्कम म्हणून त्यात सांगितलेली रक्कम त्याच्याकडून किंवा त्याचा जामीनदार असल्यास त्या जामीनदाराकडून जमीन महसुलाची थकबाकी असल्याप्रमाणे वसूल करता येईल.

(1)

या अधिनियमाच्या तरतुदींपैकी कोणत्याही तरतुदींअन्वये देण्याजोगे किंवा या अधिनियमान्वये दिलेले कोणतेही लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र यांच्याबाबतीत वसूल करावयाची सर्व शुल्के, कर, दंड (न्यायालयाने बसविलेल्या दंडाव्यतिरिक्त इतर) व फी आणि कलम 58-अ अन्वये नेमलेल्या पर्यवेक्षकीय कर्मचारी वर्गाचा खर्च हा, जर देय झाल्याच्या दिनांकास किंवा विहित कालवधीत दिला नाही तर, तो देण्याचे दायित्व असलेल्या कोणत्याही व्यक्तीकडून किंवा त्याचा कोणताही जामीनदार असल्यास त्याच्याकडून, देय झाल्याच्या दिनांकापासून दरमहा 2 टक्के दराने सरळ व्याजासह जमीन महसुलाची थकबाकी असल्याप्रमाणे वसूल करण्यात येईल.

सोप्या भाषेत — Rule 114

# Section 114 — शुल्क वगैरे वसूल करणे

**थोडक्यात:** Section 114 मध्ये दारूबंदी कायद्यानुसार देय असलेल्या शुल्क, कर, दंड आणि फी कसे वसूल करायचे हे सांगितले आहे. जर ही रक्कम वेळेत न दिली तर जमीन महसुलाप्रमाणे (म्हणजे अत्यंत कठोरपणे) वसूल केली जाते आणि व्याजही लागते.

---

## विभाग (१) — शुल्क, कर, दंड आणि फी वसूल करणे

**काय-काय वसूल होते?**
- Licence, permit, pass किंवा authorization साठी देय शुल्के
- या कायद्यानुसार दिलेले कर (excise duty)
- न्यायालय सोडून इतर कोणाही बसविलेले दंड
- फी आणि감्यवेक्षकीय कर्मचारीचा खर्च

**जर वेळेत पैसे न दिले तर?**
- उत्पादन शुल्क विभाग (Excise Dept) वाचकाकडून किंवा त्याच्या जामीनदाराकडून वसूल करू शकतो
- **व्याज:** दरमहा 2% (simple interest) — देय झाल्याच्या दिनांकापासून
- **वसुली पद्धति:** जमीन महसुलाच्या थकबाकीप्रमाणे → म्हणजे शासकीय संपत्ती नीलाम करून किंवा वेतनातून कटणी होऊ शकते

---

## विभाग (२) — Bond मोडल्यास वसूली

**Bond म्हणजे काय?**
कोणी व्यक्ती कायद्यानुसार काहीतरी कृत्य करण्याचे किंवा न करण्याचे वचन देते (Section 91 किंवा 93 सोडून). उदाहरण: दारूची अवैध विक्री करणार नाही असे वचन.

**Bond तोडल्यास?**
- हे **सार्वजनिक कर्तव्य** मानले जाते (भारतीय संविदा कायदा, 1872)
- Bond मध्ये जी रक्कम लिहिली आहे ती संपूर्ण रक्कम वसूल होते
- वसुली **व्यक्ती किंवा त्याचा जामीनदार** यांच्याकडून होते
- जमीन महसुलाप्रमाणे कठोर पद्धतीने वसूल करता येते

---

**साधा भाषेत:** सरकारला दारूबंदीसंबंधी जे पैसे देणे आहे ते न दिल्यास बराच व्याज लागतो आणि शासन अतिशय कठोर मार्गाने (संपत्ती नीलाम करून) वसूल करू शकते!

LANDMARK Government of Maharashtra and Ors v. M/s. Deokar's Distillery

Whether Maharashtra State may recover supervision charges from liquor licensees with retrospective effect under BPA Section 58A when pay scales are revised. The Court held that the State cannot recove

Smt. Sushilabai Mohansingh Thakur v. The State of Maharashtra and others

Bombay High Court · 21 Jul 2022 · CORRECTED-9-wp-477-2020

Petitioner challenged order demanding licence fee with interest for renewal of CL-III licence from 2014-15 to 2019-20. Court disagreed with prior judgment that interest is payable only from date of de

M/S Vidarbha Liquor Corporation vs The State Of Maharashtra

Nagpur Bench · 24 Feb 2015 · 2015 Bombay High Court (Nagpur Bench)

Licensee challenged retrospective recovery of supervision charges following 6th wage revision with effect from 1.1.2006. Court held State entitled to recover arrears of supervision cost under Section

Rule 115 Current

Magistrate’s power to impose enhanced penalties. वाढीव दंड बसविण्याचा दंडाधिका-याचा अधिकार.

Notwithstanding anything contained in section 32 of the Code of Criminal Procedure, 1898, * it shall be lawful for any Presidency Magistrate or any Magistrate of the First Class to pass any sentence authorized by this Act in exercise of his powers under section 32 of the said Code, provided that the fine shall not exceed three thousand rupees.]

फौजदारी प्रक्रिया संहिता, 1898 च्या कलम 32 मध्ये काहीही अंतर्भूत केलेले असले तरी, इलाखा शहर दंडाधिका-यास किंवा पहिल्या वर्गाच्या कोणत्याही दंडाधिका-यास, उक्त संहितेच्या कलम 32 अन्वये त्यांना असलेल्या कोणत्याही अधिकाराव्यतिरिक्त आणखी या अधिनियमान्वये प्राधिकृत केलेली कोणतीही शिक्षा देता येईल व त्यांनी तसे करावे हे कायदेशीर असेल; परंतु दंडाची रक्कम तीन हजार रुपयांहून अधिक असणार नाही.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 115

**थोडक्यात:**
Section 115 मध्ये असे सांगितले आहे की दंडाधिकारी आरोपीला दारूबंदी कायद्यानुसार शिक्षा देताना, फौजदारी प्रक्रिया संहिता च्या नियमांपेक्षा अधिक अधिकार वापरू शकतो — पण दंड तीन हजार रुपयांपर्यंत मर्यादित आहे.

---

**विस्तृत समजावून सांग:**

**मुख्य मुद्दा:**
- दंडाधिकारी (Magistrate) दारूबंदी कायद्यानुसार शिक्षा देताना साधारण फौजदारी प्रक्रियेपेक्षा वेगळ्या/अधिक कठोर नियमांचा अवलंब करू शकतो.
- याचा अर्थ: दारूबंदी प्रकरणांत वेगळ्या मानदंड लागू होतात.

**दंडाची सीमा:**
- दंड कमाल तीन हजार रुपये असू शकतो.
- याचा अर्थ: तुमचा दंड ३,००० रु. पेक्षा जास्त होणार नाही.

**व्यावहारिक उदाहरण:**
जर एखादी व्यक्ती अवैध दारू विक्रयात पकडली गेली, तर दंडाधिकारी त्याला जेल, दंड किंवा दोन्हीची शिक्षा देऊ शकतो — पण दंडाची रक्कम ३,००० रु. पर्यंत मर्यादित असेल.

Rule 116 Current

Procedure to be followed by Magistrate. दंडाधिका-यांनी अनुसरावयाची कार्यपद्धती.

In all trials for offences under this Act, the Magistrate shall follow the Procedure prescribed in the Code of Criminal Procedure, 1898 * for the trial of summary cases in which an appeal lies.

या अधिनियमाखालील अपराधांच्या न्यायचौकशीच्या सर्व कामांत, दंडाधिका-याने फौजदारी प्रक्रिया संहिता, 1898 मध्ये, ज्यात अपील करता येते अशा संक्षिप्तरीत्या काम चालवावयाच्या खटल्यात न्यायचौकशीकरिता जी कार्यपद्धती विहित केलेली आहे, तीच कार्यपद्धती अनुसरण्यात येईल.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 116

थोडक्यात: Section 116 मध्ये असे सांगितले आहे की दारूबंदी कायद्याखाली होणाऱ्या खटल्यांत दंडाधिका-यांनी CrPC, 1898 नुसारची कार्यपद्धती पाळावी लागेल.

---

**विस्तृत समजावणी:**

• **कोणी अनुसरण करायचा?** दंडाधिका-यांनी (Magistrate)

• **कोणत्या खटल्यांत?** महाराष्ट्र दारूबंदी कायद्याखाली केलेल्या अपराधांच्या न्यायचौकशीत

• **कोणती कार्यपद्धती?** फौजदारी प्रक्रिया संहिता (Code of Criminal Procedure / CrPC), 1898 मध्ये जी नियम आहेत, त्याच नियमांचा पालन करावा लागेल

• **कोणते नियम?** विशेषत: "संक्षिप्त खटल्यांचे नियम" (summary cases) — ज्यात अपील करता येते असे खटले

• **सोप्या भाषेत:** म्हणजे दारू संबंधी गुन्ह्याचा खटला वेगळ्या नियमांनी चालत नाही, तर सर्व फौजदारी खटल्यांसारखीच कार्यपद्धती केली जाते. अदालतीची नियमितता आणि न्यायसंगति राखली जाते.

LANDMARK State of Gujarat v. Bachubhai Naginbhai Shah

Gujarat High Court · 21 Nov 1994 · (1996) 2 GLR 643

Whether offences under the Bombay Prohibition Act punishable with imprisonment exceeding two years are warrant-triable or summary-triable, and whether Section 167(5) of the CrPC (6-month investigation

LANDMARK B.C. Khatri v. Peshuram Chanduram and Anr.

Bombay High Court · 01 Feb 1967 · AIR 1968 BOM 39, (1967) 69 BOM LR 636, 1968 CRIL J 27, ILR (1968) BOM 776, 1967 MAH LJ 617

Private complaint maintainability under Bombay Prohibition Act regarding unauthorized receipt and sale of foreign liquor from non-approved supplier; High Court upheld Magistrate's issuance of process,

Ramanbhai Gabubhai Sansi v. E.I. Kalashava

Gujarat High Court · 10 Mar 2000

Preventive detention under PASA 1985 upheld for bootlegger repeatedly violating Bombay Prohibition Act. Court rejected challenge based on delay in representation consideration and interpreted provisio

Rule 116 Current

A Tender of pardon to accomplice. सहअपराध्यास माफी देणे

²[116A. (1) Whenever two or more persons are prosecuted for an offence under this Act, a Presidency Magistrate or any Magistrate of the First Class may, at any stage of the investigation or inquiry into or the trial of offence, with a view to obtaining the evidence of any person supposed to have been directly or indirectly concerned in, or privy to the offence, tender a pardon to such person on condition of his making a full and true disclosure of all facts within his knowledge relating to the offence.

(2) Every Magistrate, who tenders a pardon under sub-section (1), shall record his reasons for so doing.

(3) Every person, accepting a tender under this section, shall be examined as a witness in the Court of the Magistrate taking cognizance of the offence, and, in the subsequent trial, if any.

(4) The provisions of sections 339 and 339A of the Code of Criminal Procedure, 1898*, shall apply to the trial of a person to whom pardon has been tendered under this section as they apply to a person to whom pardon has been tendered under section 337 or section 338 of that Code.

Explanation.—for the purposes of sub-section (4), the reference to the Public Prosecutor, in section 339 of the said Code shall include a reference to any officer conducting a prosecution under this Act.]

(1)

Whenever two or more persons are prosecuted for an offence under this Act, a Presidency Magistrate or any Magistrate of the First Class may, at any stage of the investigation or inquiry into or the trial of offence, with a view to obtaining the evidence of any person supposed to have been directly or indirectly concerned in, or privy to the offence, tender a pardon to such person on condition of his making a full and true disclosure of all facts within his knowledge relating to the offence.

(2)

Every Magistrate, who tender a pardon under sub-section (1), shall record his reasons for so doing.

(3)

Every person, accepting a tender under this section, shall be examined as a witness in the Court of the Magistrate taking cognizance of the offence, and, in the subsequent trial, if any.

(4)

The Provisions of sections 339 and 339 A of the Code of Criminal Procedure, 1898*, shall apply to the trial of a person to whom pardon has been tendered under this section as they apply to a person to whom pardon has been tendered under section 337 or section 338 of that Code.

Explanation.—For the purposes of sub-section (4), the reference to the Public Prosecutor, in Section 339 of the said Code shall include a reference to any officer conducting a prosecution under this Act.

या अधिनियमाखालील अपराधाबद्दल दोन किंवा अधिक व्यक्तींवर खटला भरण्यात आल्यास, इलाखा शहर दंडाधिका-यास किंवा पहिल्या वर्गाच्या कोणत्याही दंडाधिका-यास त्या अपराधाच्या तपासाच्या किंवा चौकशीच्या किंवा न्यायचौकशीच्या कोणत्याही अवस्थेत अपराधात ज्यांचा प्रत्यक्षपणे किंवा अप्रत्यक्षपणे संबध आहे किंवा जो अपराधात भागीदार आहे असे समजण्यात येत असेल अशा कोणत्याही व्यक्तीकडून पुरावा मिळविण्याच्या दृष्टीने अशा व्यक्तीस, त्याने अपराधाच्या संबंधात त्यास माहीत असलेल्या सर्व वस्तुस्थिती पूर्णपणे व खरेपणाने उघड करण्याच्या अटीवर माफी देता येईल.
पोट-कलम (1) अन्वये माफी देणारा प्रत्येक दंडाधिकारी तसे करण्याची कारणे नमूद करील.
या कलमाखालील माफी स्वीकारणा-या प्रत्येक व्यक्तीची, अपराधाची दखल घेणा-या दंडाधिका-याच्या न्यायालयात, आणि नंतरची न्यायचौकशी असल्यास, त्या न्यायचौकशीत तपासणी करण्यात येईल.
फौजदारी प्रक्रिया संहिता, 1898 ची कलमे 339 व 339-अ यांच्या तरतुदी या संहितेच्या कलम 337 किंवा कलम 338 अन्वये ज्याला माफी देण्यात आली आहे अशा व्यक्तीस ज्याप्रमाणे लागू होतात त्याचप्रमाणे या कलमान्वये माफी दिलेल्या व्यक्तीच्या न्यायचौकशीस लागू होतील.
स्पष्टीकरण.---- पोट-कलम (4) च्या प्रयोजनाकरिता उक्त संहितेच्या कलम 339 मधील सरकारी वकिलाच्या उल्लेखात, या अधिनियमान्वये खटला चालविणा-या कोणत्याही अधिका-याच्या उल्लेखाचा अंतर्भाव होतो.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

(1)

या अधिनियमाखालील अपराधाबद्दल दोन किंवा अधिक व्यक्तींवर खटला भरण्यात आल्यास, इलाखा शहर दंडाधिका-यास किंवा पहिल्या वर्गाच्या कोणत्याही दंडाधिका-यास त्या अपराधाच्या तपासाच्या किंवा चौकशीच्या किंवा न्यायचौकशीच्या कोणत्याही अवस्थेत अपराधात ज्यांचा प्रत्यक्षपणे किंवा अप्रत्यक्षपणे संबध आहे किंवा जो अपराधात भागीदार आहे असे समजण्यात येत असेल अशा कोणत्याही व्यक्तीकडून पुरावा मिळविण्याच्या दृष्टीने अशा व्यक्तीस, त्याने अपराधाच्या संबंधात त्यास माहीत असलेल्या सर्व वस्तुस्थिती पूर्णपणे व खरेपणाने उघड करण्याच्या अटीवर माफी देता येईल.

(2)

पोट-कलम (1) अन्वये माफी देणारा प्रत्येक दंडाधिकारी तसे करण्याची कारणे नमूद करील.

(3)

या कलमाखालील माफी स्वीकारणा-या प्रत्येक व्यक्तीची, अपराधाची दखल घेणा-या दंडाधिका-याच्या न्यायालयात, आणि नंतरची न्यायचौकशी असल्यास, त्या न्यायचौकशीत तपासणी करण्यात येईल.

(4)

फौजदारी प्रक्रिया संहिता, 1898 ची कलमे 339 व 339-अ यांच्या तरतुदी या संहितेच्या कलम 337 किंवा कलम 338 अन्वये ज्याला माफी देण्यात आली आहे अशा व्यक्तीस ज्याप्रमाणे लागू होतात त्याचप्रमाणे या कलमान्वये माफी दिलेल्या व्यक्तीच्या न्यायचौकशीस लागू होतील.

स्पष्टीकरण.---- पोट-कलम (4) च्या प्रयोजनाकरिता उक्त संहितेच्या कलम 339 मधील सरकारी वकिलाच्या उल्लेखात, या अधिनियमान्वये खटला चालविणा-या कोणत्याही अधिका-याच्या उल्लेखाचा अंतर्भाव होतो.

सोप्या भाषेत — Rule 116

थोडक्यात: Section 116-A मध्ये असे सांगितले आहे की दारूबंदी कायद्याखालील अपराधात अनेक लोक जिरो असल्यास, जज एक आरोपीला माफी देऊ शकतो जर तो दुसऱ्या आरोपींविषयी सत्य सांगील.

---

**विस्तृत समजावून सांगणे:**

**कलम 116-A काय करते?**

दारूबंदीचा अपराध दोन-तीन लोकांनी मिळून केल्यास, जज एक व्यक्तीला **"माफी देऊ शकतो"** जर तो:
- सर्व आरोपींचे नाव घेईल
- अपराध कसा झाला हे पूर्ण खरेपणाने सांगील
- कोणत्याही परिस्थितीत (तपास, चौकशी किंवा खटल्याच्या दरम्यान) हे करू शकतो

**जजला काय करावे लागते?**

जज जेव्हा माफी देतो, तेव्हा **लिखित कारणे नमूद करणे** अनिवार्य आहे — म्हणजे का माफी दिली हे लिहून ठेवावे.

**माफी स्वीकारलेल्या व्यक्तीचे काय होते?**

तो व्यक्ती **गवाह** म्हणून न्यायालयात साक्ष देणे भाग पडेल. त्याचा सुरक्षा होणार (फौजदारी प्रक्रिया संहिता नियम 339-340 लागू होतील).

**सोपेभाषेत:** हा कायदा एक आरोपीला **ठराविक शर्तीवर वाचवते** (माफी देते) जर तो दुसऱ्यांच्या विरुद्ध साक्ष देईल. हा "राज्य साक्षी" बनवणे म्हणजे काहीतरी आहे.

Rule 117 Current

Investigation, arrest, Searches etc. how to be made तपास, अटक, झडत्या, वगैरे कशा कराव्या.

Save as otherwise expressly provided in this Act, all investigations, arrest, detentions in custody and searches shall be made in accordance with provisions of the Code of Criminal Procedure, ¹1898¹

Provided that no search shall be deemed to be illegal by reason only of the fact that witnesses for the search were not inhabitants of the locality in which the place searched is situated.

या अधिनियमात स्पष्टपणे अन्यथा जी तरतूद केली असेल त्या व्यतिरिक्त, तपास करणे, अटक करणे, अभिरक्षेत अटकावून ठेवणे व झडती घेणे या सर्व गोष्टी फौजदारी प्रक्रिया संहिता, 1898 च्या तरतुदींनुसार करण्यात येतील :

परंतु, झडती घेतवेळी असलेले साक्षीदार हे, झडती घेतलेली जागा ज्या भागात आहे त्या भागातील रहिवासी नव्हते एवढ¬ाच केवळ कारणामुळे अशी झडती बेकायदेशीर आहे असे समजण्यात येणार नाही.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 117

थोडक्यात: Section 117 मध्ये असे सांगितले आहे की तपास, अटक व झडती हे सब तरतूद Code of Criminal Procedure, 1898 नुसार करावेत, आणि झडतीतील साक्षीदार स्थानिक नव्हते म्हणून झडती बेकायदेशीर ठरणार नाही.

**विस्तृत स्पष्टीकरण:**

**मुख्य नियम:**
- तपास, अटक, अभिरक्षेत ठेवणे आणि झडती—हे सब काम Code of Criminal Procedure, 1898 च्या नियमांनुसार करावेत.
- अशा प्रक्रिया दारूबंदी कायद्यातील खास नियमांसोबतच चलतात.

**महत्वाचा अपवाद (Proviso):**
- झडती घेताना साक्षीदार (witness) हा स्थानिक रहिवासी नव्हता—हेच एक कारण असून झडती बेकायदेशीर मानली जाणार नाही.
- उदाहरण: दिल्ली मधून police अधिकारी मुंबईत झडती घेतात आणि दिल्लीचे साक्षीदार आणतात—हेही चलू शकते.

**सरल अर्थ:**
दारू विरोधी कायद्याचे लागू करताना police सर्व संवैधानिक नियम पाळतात, पण साक्षीदार बाहेरचा असेल तरी झडती वैध राहते.

CL-III country liquor licensee challenged FIR for transporting liquor in wrong auto-rickshaw. Court held police have cognizable jurisdiction to investigate BPA offences under Chapter VII/IX and Cr.P.C

Rule 118 Current

Procedure of Code of Criminal Procedure relating to cognizable offence to apply फौजदारी प्रक्रिया संहितेची दखलपात्र अपराधांच्या संबंधांतील कार्यपद्धती लागू असणे.

²[118. In the absence of any provision to the contrary in this Act, the provisions of the Code of Criminal Procedure, 1898 with respect to cognizable offences shall apply to offences under this Act.

या अधिनियमात त्याविरुद्ध केलेल्या कोणत्याही तरतुदीच्या अभावी दखलपात्र अपराधासंबंधी फौजदारी प्रक्रिया संहिता, 1898 च्या तरतुदी या अधिनियमाखालील अपराधांच्या बाबतीत लागू असतील.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 118

**थोडक्यात:** Section 118 मध्ये असे सांगितले आहे की, महाराष्ट्र दारूबंदी कायद्यात दारूंच्या अपराधांवर कारवाई करताना फौजदारी प्रक्रिया संहिता, 1898 ची नियमे लागू होतील.

---

**विस्तृत समजावून:**

• **मुळात काय म्हणतंय:** जर दारूबंदी कायद्यात कोणता विशेष नियम लिहिला नाही, तर पोलिसांनी, कोर्टांनी आणि अन्य अधिकाऱ्यांनी दारूच्या अपराधांवर कारवाई करताना फौजदारी प्रक्रिया संहिता (Code of Criminal Procedure) च्या नियमांचा पालन करावा लागेल.

• **सोप्या भाषेत:** अगर दारूबंदी कायद्यात "अपराधीला अटक करा असे" लिहिले नाही, तर सामान्य फौजदारी नियमांनुसार अटक कराल. जसे — गौप्य माहिती गोळा करणे, अटक करणे, चौकशी करणे — हे सब फौजदारी नियमांप्रमाणे होईल.

• **व्यावहारिक उदाहरण:** जर कोणी गैरकानूनी दारू विकत आहे, तर पोलिस त्याला पकडू शकेल, पोलिसांत तक्रार दाखल होईल, आणि कोर्ट सामान्य फौजदारी नियमांच्या पद्धतीने केस सुनवाईल.

• **फायदा:** यामुळे दारूच्या अपराधांवर जाणीव, न्यायप्रणाली आणि प्रक्रिया सरळ आणि स्पष्ट राहते.

CL-III country liquor licensee challenged FIR for transporting liquor in wrong auto-rickshaw. Court held police have cognizable jurisdiction to investigate BPA offences under Chapter VII/IX and Cr.P.C

LANDMARK B.C. Khatri v. Peshuram Chanduram and Anr.

Bombay High Court · 01 Feb 1967 · AIR 1968 BOM 39, (1967) 69 BOM LR 636, 1968 CRIL J 27, ILR (1968) BOM 776, 1967 MAH LJ 617

Private complaint maintainability under Bombay Prohibition Act regarding unauthorized receipt and sale of foreign liquor from non-approved supplier; High Court upheld Magistrate's issuance of process,

Rule 119 Current

Certain offences to be non-bailable विवक्षित अपराध जामीन घेण्यास अयोग्य असणे.

119. Offences under ³[sections 65, 67, 67A, 67C, 68, 70, 72, and 83] shall be non-bailable.

कलमे 65, 67, 67-1 अ, 67क, 68, 70, 72 आणि 83 याखालील अपराध जामीन घेण्यास अयोग्य असतील.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 119

**थोडक्यात:** Section 119 मध्ये असे सांगितले आहे की महाराष्ट्र दारूबंदी कायद्यातील काही गंभीर अपराधांमध्ये आरोपीला तत्काळ जामीन देता येणार नाही.

---

**सोप्या भाषेत:**

जेव्हा कोणीही दारूबंदीच्या कायद्याचे उल्लंघन करतो, तर त्याला दोन प्रकारचे जामीन मिळू शकतात:
- **साधारण अपराध** → तत्काळ जामीन मिळू शकतो
- **गंभीर अपराध** → जामीन नाही (non-bailable)

**Section 119 कोणता अपराध गंभीर मानतो:**

कलम 65, 67, 67-A, 67-C, 68, 70, 72, आणि 83 हे अपराध **बहुत गंभीर** आहेत. यामध्ये मुख्यतः:
- मोठ्या प्रमाणात स्पिरीट किंवा फॉरेन लिकर बनवणे
- संघटित रीतीने दारू तस्करी करणे
- बारंबार अपराध करणे

**जामीन मिळत नाही म्हणजे:**
पोलीसांकडे अटक झाल्यानंतर, आरोपीला कोर्टात तत्काळ जामीन दिली जाणार नाही. जज त्याला काही दिवसांसाठी कोर्ट कस्टडीत ठेवू शकतो.

CL-III country liquor licensee challenged FIR for transporting liquor in wrong auto-rickshaw. Court held police have cognizable jurisdiction to investigate BPA offences under Chapter VII/IX and Cr.P.C

Hotel Shyamshankar Bar And Restaurant v. The State of Maharashtra (Consolidated Writ Petitions 6374-6403, 6637-6639)

Nagpur Bench · 18 Nov 2019

Consolidated 30+ writ petitions by bar, restaurant, and country liquor shop licensees in Yavatmal and Akola districts challenging excise license refusals/cancellations. Raises issues of administrative

Ramanbhai Gabubhai Sansi v. E.I. Kalashava

Gujarat High Court · 10 Mar 2000

Preventive detention under PASA 1985 upheld for bootlegger repeatedly violating Bombay Prohibition Act. Court rejected challenge based on delay in representation consideration and interpreted provisio

Rule 120 Current

Power of entry and inspection प्रवेश करण्याचा व तपासणी करण्याचा अधिकार.

⁴[120. The ⁵Commissioner⁵], Collector or any Prohibition Officer duly empowered in this behalf by the State Government, or any Police Officer may—

(a) enter at any time by day or by night, any warehouse, godowns, shop, premises, house, building, vessel, vehicle or enclosed place in which he has reason to believe that any intoxicant, hemp, mhowra flowers, molasses, material or article liable to confiscation under this Act is manufactured, kept or concealed or that any still, utensil, implement or apparatus is used, kept, or concealed for the purpose of manufacturing any intoxicant contrary to the provisions of this Act;

(b) in case of resistance break open any door and remove any other obstacles to the entry into any such warehouse, godown, shop, premises, house, building, vessel, vehicle or enclosed place;

(c) seize any intoxicant, hemp, mhowra flowers, or molasses and any material used in the manufacture of any intoxicant and any still, utensil, implement, or apparatus and any other thing which he has reason to believe to be liable to confiscation under this Act and any document or other article which he has reason to believe may furnish evidence of the commission of any offence under this Act; and

(d) detain and search and if he thinks proper arrest any person whom he has reason to believe to be guilty of any offence under this Act.]

आयुक्त जिल्हाधिकारी किंवा राज्य शासनाने याबाबत रीतसर अधिकार दिलेला कोणताही दारूबंदी अधिकारी किंवा कोणताही पोलीस अधिकारी यांस----

(अ) ज्या वखारीत, गोदामात, दुकानात, जागेत, घरात, इमारतीत, जलयानात, वाहनात किंवा परिवेष्टित जागेत या अधिनियमान्वये जप्त होण्यास पात्र असलेले कोणतेही मादक द्रव्य, भांग, मोहाची फुले, काकवी, मालमसाला किंवा पदार्थ तयार करण्यात येतो, ठेवण्यात येतो किंवा लपविण्यात येतो किंवा या अधिनियमाच्या तरतुदींच्याविरुद्ध कोणतेही मादक द्रव्य तयार करण्याच्या प्रयोजनासाठी कोणतीही दारु गाळण्याची भट्टी, भांडी, साधने किंवा उपकरणे वापरतो, ठेवतो किंवा लपवितो असे त्यास सकारण वाटत असेल अशा कोणत्याही वखारीत, गोदामात, दुकानात, जागेत, घरात, इमारतीत, जलयानात, वाहनात किंवा परिवेष्टित जागेत दिवसा किंवा रात्री कोणत्याही वेळी प्रवेश करता येईल ;

(ब) प्रतिकार केला गेल्यास, दरवाजा फोडून उघडण्याचा आणि कोणत्याही अशा वखारीत, गोदामात, दुकानात, जागेत, घरात, इमारतीत, जलयानात, वाहनात किंवा परिवेष्टित जागेत प्रवेश मिळविण्याच्या कामी जो कोणताही इतर अडथळा होईल तो दूर करता येईल ;

(क) या अधिनियमान्वये जप्त होण्यास पात्र आहे असे त्यास सकारण वाटत असेल असे कोणतेही मादक द्रव्य, भांग, मोहाची फुले किंवा काकवी व कोणतेही मादक द्रव्य तयार करण्याच्या कामी वापरात येणारा असा कोणताही मालमसाला व अशी कोणतीही दारू गाळण्याची भट्टी, भांडी, साधने किंवा उपकरणे व असा कोणताही इतर पदार्थ आणि या अधिनियमाखालील कोणताही अपराध केल्याचा पुरावा ज्यावरून मिळेल असे त्यास सकारण वाटत असेल असा कोणताही लेख किंवा इतर वस्तू जप्त करता येईल; आणि

(ड) जी कोणतीही व्यक्ती या अधिनियमाखालील कोणताही अपराध केल्याबद्दल दोषी आहे असे त्यास सकारण वाटत असेल त्या व्यक्तीस अटकावून ठेवता येईल व तिची झडती घेता येईल आणि त्यास योग्य वाटेल तर अशा व्यक्तीस अटक करता येईल.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 120

**थोडक्यात:**
Section 120 मध्ये असे सांगितले आहे की दारूबंदी अधिकारी आणि पोलीस अधिकारी दिवसा-रात्री कोणत्याही वेळी संदिग्ध जागेत प्रवेश करून तपासणी करू शकतात, मादक द्रव्य जप्त करू शकतात आणि अपराधींना अटक करू शकतात.

---

**तपशील:**

**प्रवेश करण्याचा अधिकार:**
- Commissioner, Collector, दारूबंदी अधिकारी किंवा पोलीस अधिकारी दिवसा किंवा रात्री कोणत्याही वेळी घरात, दुकानात, गोदामात, जहाजात किंवा कुठल्याही बंद जागेत प्रवेश करू शकतात.
- त्यांना असे समजते की तेथे मादक द्रव्य, ताडी, भांग, मोहाची फुले, मोलॅसिस वगैरे ठेवलेले आहेत.

**जोरजबरदस्तीचा अधिकार:**
- जर कोणी रोधक केला तर दरवाजा तोडून उघडू शकतात आणि इतर अडथळे दूर करू शकतात.

**जप्त करण्याचा अधिकार:**
- मादक द्रव्य, भांग, फुले, मोलॅसिस जप्त करू शकतात.
- दारु तयार करण्यातून वापरात येणाली भट्टी, भांडी, साधने, उपकरणे सर्व जप्त करू शकतात.
- अपराधाचे पुरावा देऊ शकेल असले कागदपत्र किंवा वस्तू जप्त करू शकतात.

**अटक करण्याचा अधिकार:**
- अपराधाबद्दल संशयित व्यक्तीची झडती (तपास) करू शकतात.
- आवश्यक वाटल्यास अटक करू शकतात.

CL-III country liquor licensee challenged FIR for transporting liquor in wrong auto-rickshaw. Court held police have cognizable jurisdiction to investigate BPA offences under Chapter VII/IX and Cr.P.C

Rule 121 Current

Power to open package etc. सवेष्टने, वगैरे उघडण्याचा अधिकार.

(1) Any Prohibition Officer duly empowered in this behalf by the ¹[State] Government or any Police Officer may open any package and examine any goods and may ²[stop and search] for any intoxicant, hemp, mhowra flowers, or molasses etc. any vessel, vehicle or other means of conveyance ³[and may seize any intoxicant, hemp, mhowra flowers, molasses or any other thing liable to confiscation or forfeiture under this Act or any other law for the time being in force relating to excise revenue found while making such search.]

(2) The unloading and carrying of goods, the bringing of them to the place appointed under sub-section (3) for examination, the opening and repacking of them, where such operations ⁴[are necessary for searches made] under this section and the removing of goods to and placing of them in the place appointed under sub-section (3) ⁵[for examination or deposit] shall be performed by or at the expenses of the owner of such goods.

(3) The owner of goods or the persons incharge of the goods shall, if so required by any officer conducting the search, take the goods ⁶[to a place appointed in Greater Bombay by the Commissioner of Police, Bombay and elsewhere, by the District Magistrate] for the purpose of examination or deposit.

(4) The expenses incurred by the State Government for any of the purposes mentioned in sub-section (2) may be recovered from the owner, or as the case may be, the person-in-charge, of the goods as arrears of land revenue.

(1)

Any Prohibition officer duly empowered in this behalf by the State Government or any Police Officer may open any package and examine any goods and may stop and search for any intoxicant, hemp, mhowra flowers, or molasses any vessel, vehicle or other means of conveyance and may seize any intoxicant,hemp mhowra flowers, molassess or any other thing liable to confiscation or forfeiture under this Act or any other law for the time being in force relating to excise revenue found which making such search.

(2)

The unloading and carrying of goods, the bringing of them to the place appointed under sub section (3) for examination, the opening and repacking of them, where such operations are necessary for searches made] under this section and the removing of goods to and placing of them in the place appoint under sub-section (3) for examination or deposit, shall be performed by or at the expenses of the owner of such goods.

(3)

The owner of goods or the persons-in-charge of the goods shall if so required by any officer conducting the search, take the goods ⁴[to a place appointed in Greater Bombay by the Commissioner of Police Bombay and elsewhere, by the District Magistrate for the purpose of examination or deposit.

(4)

The expenses incurred by the State Government for any of the purposes mentioned in sub-section (2) may be recovered from the owner, or as the case may be, the person in-charge, of the goods as arrears of land revenue.

राज्य शासनाने याबाबत रीतसर अधिकार दिलेल्या कोणत्याही दारूबंदी अधिका-यास किंवा कोणत्याही पोलीस अधिका-यास कोणतेही सवेष्टन उघडता येईल व कोणताही माल तपासता येईल. आणि त्याला कोणतेही जलयान, वाहन किंवा वाहतुकीचे इतर साधन थांबविता येईल वट कोणत्याही मादक द्रव्यासाठी, भांगेसाठी, मोहाच्या फुलांसाठी किंवा काकवीसाठी त्याची झडती घेता येईलट; आणि अशी झडती घेताना आढळून आलेला व या अधिनियमान्वये किंवा उत्पादनशुल्क महसुलासंबंधीच्या त्या त्या वेळी अमलात असलेल्या कोणत्याही इतर कायद्यान्वये जप्त केले जाण्यास किंवा सरकारजमा केले जाण्यास पात्र असलेले कोणतेही मादक द्रव्य, भांग, मोहाची फुले, काकवी किंवा कोणतीही इतर वस्तू जप्त करता येईल.
या कलमान्वये घेतलेल्या झडत्यांसाठी तसे करणे आवश्यक असेल तेव्हा, माल उतरवणे व वाहून नेणे, तपासणीसाठी पोट-कलम (3) अन्वये नेमलेल्या जागी तो आणणे, तो उघडणे व पुन्हा भरून ठेवणे या गोष्टी व पोट-कलम (3) अन्वये मालाची तपासणी करण्यासाठी व तो ठेवण्यासाठी नेमलेल्या जागी माल नेणे व ठेवणे या गोष्टी अशा मालाच्या मालकाकडून किंवा त्याच्या खर्चाने करण्यात येईल.
मालाचा मालक किंवा माल ताब्यात असलेली व्यक्ती, झडती घेणा-या कोणत्याही अधिका-याने तसे करण्यास फर्माविले असता, मालाची तपासणी करण्यासाठी किंवा तो ठेवण्यासाठी बृहन्मुंबईत पोलीस आयुक्त, मुंबई यांनी व इतरत्र जिल्हा दंडाधिका-यांने नेमलेल्या जागी. असा माल नेईल.
राज्य शासनाला, पोट-कलम (2) मध्ये उल्लेख केलेल्या कोणत्याही कारणासाठी आलेला खर्च, मालाच्या मालकाकडून किंवा यथास्थिति, तो ताब्यात असणा-या व्यक्तीकडून तो जमीन महसुलाची थकबाकी असल्याप्रमाणे वसूल करता येईल.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

(1)

राज्य शासनाने याबाबत रीतसर अधिकार दिलेल्या कोणत्याही दारूबंदी अधिका-यास किंवा कोणत्याही पोलीस अधिका-यास कोणतेही सवेष्टन उघडता येईल व कोणताही माल तपासता येईल. आणि त्याला कोणतेही जलयान, वाहन किंवा वाहतुकीचे इतर साधन थांबविता येईल वट कोणत्याही मादक द्रव्यासाठी, भांगेसाठी, मोहाच्या फुलांसाठी किंवा काकवीसाठी त्याची झडती घेता येईलट; आणि अशी झडती घेताना आढळून आलेला व या अधिनियमान्वये किंवा उत्पादनशुल्क महसुलासंबंधीच्या त्या त्या वेळी अमलात असलेल्या कोणत्याही इतर कायद्यान्वये जप्त केले जाण्यास किंवा सरकारजमा केले जाण्यास पात्र असलेले कोणतेही मादक द्रव्य, भांग, मोहाची फुले, काकवी किंवा कोणतीही इतर वस्तू जप्त करता येईल.

(2)

या कलमान्वये घेतलेल्या झडत्यांसाठी तसे करणे आवश्यक असेल तेव्हा, माल उतरवणे व वाहून नेणे, तपासणीसाठी पोट-कलम (3) अन्वये नेमलेल्या जागी तो आणणे, तो उघडणे व पुन्हा भरून ठेवणे या गोष्टी व पोट-कलम (3) अन्वये मालाची तपासणी करण्यासाठी व तो ठेवण्यासाठी नेमलेल्या जागी माल नेणे व ठेवणे या गोष्टी अशा मालाच्या मालकाकडून किंवा त्याच्या खर्चाने करण्यात येईल.

(3)

मालाचा मालक किंवा माल ताब्यात असलेली व्यक्ती, झडती घेणा-या कोणत्याही अधिका-याने तसे करण्यास फर्माविले असता, मालाची तपासणी करण्यासाठी किंवा तो ठेवण्यासाठी बृहन्मुंबईत पोलीस आयुक्त, मुंबई यांनी व इतरत्र जिल्हा दंडाधिका-यांने नेमलेल्या जागी. असा माल नेईल.

(4)

राज्य शासनाला, पोट-कलम (2) मध्ये उल्लेख केलेल्या कोणत्याही कारणासाठी आलेला खर्च, मालाच्या मालकाकडून किंवा यथास्थिति, तो ताब्यात असणा-या व्यक्तीकडून तो जमीन महसुलाची थकबाकी असल्याप्रमाणे वसूल करता येईल.

सोप्या भाषेत — Rule 121

**थोडक्यात:** Section 121 मध्ये दारूबंदी अधिकारी आणि पोलीस अधिकारी यांना सवेष्टन उघडून माल तपासायचा, वाहन थांबवायचा आणि अवैध दारू किंवा संबंधित वस्तू जप्त करायचा अधिकार दिला आहे.

---

**तपशीलवार स्पष्टीकरण:**

**पोट-कलम (१) – झडती आणि जप्ती:**
- दारूबंदी अधिकारी किंवा पोलीस अधिकारी कोणतीही सवेष्टन (डिब्बा, थैली वगैरे) उघडून तपास करू शकतात
- कार, ट्रक, बोट किंवा इतर वाहन थांबवून त्यांची झडती घेऊ शकतात
- दारू, भांग, मोहाची फुले, काकवी (मोलॅसिस) - हे सगळे गोष्टी जप्त करू शकतात
- कोणतीही संबंधित वस्तू जप्त करता येते

**पोट-कलम (२) – खर्च कोण भरेल:**
- माल उतरवणे, वाहून नेणे, उघडणे, तपासणे - हे सब काही मालकच करेल किंवा त्याच्या खर्चाने होईल
- सरकार हा खर्च करणार नाही

**पोट-कलम (३) – तपासणीची जागा:**
- अधिकारी सांगतील तर मालक माल तपासणीच्या ठरावलेल्या जागी नेणे बाध्य आहे
- मुंबईत पोलीस आयुक्त किंवा बाहेर जिल्हा दंडाधिकारी ही जागा नेमतात

**पोट-कलम (४) – राज्याचा खर्च:**
- राज्याला आलेला खर्च मालकाकडून जमीन महसुल थकबाकीप्रमाणे वसूल करता येते

Timeline of Orders + Documents affecting Rule 121 Chronological, oldest first. Government Orders are extracted from the printed 2023 manual; Documents are admin-uploaded GRs/circulars/orders.

📖 Printed Excise Manual — page 1031 of 1109

Open in full Excise Manual viewer

CL-III country liquor licensee challenged FIR for transporting liquor in wrong auto-rickshaw. Court held police have cognizable jurisdiction to investigate BPA offences under Chapter VII/IX and Cr.P.C

Rule 122 Current

Power to require production of the license लायसन हजर करण्यास भाग पाडण्याचा अधिकार.

(1) The ⁹[Commissioner] or Collector or any Prohibition Officer duly empowered in this behalf by the State Government or any Police Officer may—

(a) require a licensed manufacturer or vendor or tapper or drawer of toddy or of a person in the employ of such manufacturer or vendor or tapper or drawer of toddy or with his express or implied permission on his behalf to produce the licence, permit, pass or authorisation issued under this Act under which he carries on the manufacture, storage, or sale of any intoxicant, hemp, mhowra flowers or molasses or taps, toddy-producing trees or draws toddy therefrom;

(b) enter and inspect, at any time by day or by night, any land on which toddy-producing trees are growing, whether such trees are licensed for tapping or not, and any warehouse, godown, shop or premises in which any licensed manufacturer or vendor manufactures, stores, or sells any intoxicant, hemp, mhowra flowers or molasses and examine, test, measure or weight any stock of any such articles or cause any such stock to be examined, tested, measured or weighed.

(2) If any officer mentioned in sub-section (1) finds that the holder of a licence, permit, pass or authorization issued under this Act, or a person in the employ of such holder or acting with his express or implied permission on his behalf wilfully does or omits to do anything, which is an offence under this Act, such officer may seize any intoxicant, hemp, mhowra flowers or molasses or any material or article in respect of which the offence is committed any document or other article which he has reason to believe may furnish evidence of the commission of an offence under this Act and send a report to his official superior for such action as he deems fit.

(1)

The Commissioner or Collector or any Prohibition officer duly empowered in his behalf by the State Government or any Police Office may—

(a) require a licensed manufacturer or vendor or tapper or drawer of toddy or a person in the employ of such manufacturer or vendor or tapper or drawer of toddy or acting with his express or implied permission on his behalf to produce the licence, permit pass or authorization issued under this Act under which he carries on the manufacture, storage or sale of any intoxicant, hemp mhowra flowers or molasses or taps toddy-producing trees or draws toddy therefrom;

(b) enter and inspect, at any time by day or by night, any land on which toddyproducing trees are growing, whether such trees are licensed for tapping or not and any warehouse, godown, shop or premises in which any licensed manufacturer or vendor manufacturers , stores, or sells any intoxicant, hemp, mhowra flowers or molasses and examine ,test, measure or weigh any stock of any such articles or cause any such stock to be examined ,tested measured or weighed.

(2)

If any officer mentioned is sub-section (1) finds that the holder of a licence, permit, pass or authorization issued under this Act, or a person in the employ of such holder or acting with his express or implied permission on his behalf willfully does or omits to do anything, which is an offence under this Act, such officer may seize any intoxicant hemp, mhowra flowers or molasses or any material or article in respect of which the offence is committed and any document or other article which he has reason to believe may furnish evidence of the commission of an offence under this Act and send a report to his official superior for such action as he deems fit

आयुक्त किंवा जिल्हाधिकारी किंवा याबाबत राज्य शासनाने योग्य रीतीने अधिकार दिलेला कोणताही दारूबंधी अधिकारी किंवा कोणताही पोलीस अधिकारी यांस----
(अ) लायसन दिलेल्या कोणत्याही कारखानदाराला किंवा विक्रेत्याला किंवा ताडीचे झाड छेदणा-याच्या किंवा ताडी काढणा-याला किंवा अशा कारखानदाराच्या किंवा विक्रेत्याच्या किंवा ताडीचे झाड छेदणा-याला किंवा ताडी काढणा-याच्या नोकरीत असलेल्या व्यक्तीला किंवा त्याच्या स्पष्ट किंवा गर्भित परवानगीने त्याच्या वतीने काम करणा-या व्यक्तीला तो या अधिनियमान्वयदिलेल्या ज्या लायसनच्या, परवानाच्या, पासाच्या किंवा प्राधिकारपत्राच्या आधारे कोणतीही मादक द्रव्ये, भांग, मोहाची फुले किंवा काकवी तयार करण्याचे, साठविण्याचे किंवा विकण्याचे काम चालवीत असेल किंवा ज्या आधारे ताडी देणारी झाडे छेदीत असेल किंवा त्यापासून ताडी काढीत असेल ते लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र हजर
करण्यास भाग पाडता येईल ;
(ब) ज्या कोणत्याही जमिनीत छेदण्यासाठी लायसन दिलेली अथवा न दिलेली, ताडी देणारी झाडे, असतील अथवा ज्या कोणत्याही वखारीत, गोदामात, दुकानात किंवा जागेत कोणताही लायसन दिलेला कारखानदार किंवा विक्रेता कोणतेही मादक द्रव्य, भांग, मोहाची फुले किंवा काकवी तयार करीत असेल, साठवीत असेल किंवा विकीत असेल त्या जमिनीवर, वखारीत, गोदामात, दुकानात किंवा जागेत दिवसा किंवा रात्री कोणत्याही वेळी प्रवेश करता येईल व त्याची तपासणी करता येईल. तसेच त्यास, अशा कोणत्याही पदार्थच्या कोणत्याही साठ¬ाची तपासणी करता येईल, पारख करता येईल, मापता येईल व त्याचे वजन करता येईल किंवा अशा कोणत्याही साठ¬ाची तपासणी करविता येईल, पारख करविता येईल, माप किंवा वजन करविता येईल.
या अधिनियमान्वये दिलेले लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र धारण करणारी व्यक्ती किंवा असे लायसन वगैरे धारण करणा-या व्यक्तीच्या नोकरीत असलेली व्यक्ती किंवा तिच्या स्पष्ट किंवा गर्भित परवानगीने तिच्या वतीने काम करणारी व्यक्ती, या अधिनियमान्वये अपराध असलेले कोणतेही कृत्य मुद्दाम करीत आहे किंवा जे करण्याचे वगळल्यामुळे या अधिनियमान्वये अपराध होतो असे कोणतेही कृत्य करण्याचे. वगळीत आहे असे पोट-कलम (1) मध्ये दिलेल्या कोणत्याही अधिका-यास आढळून येईल तर, त्यास ज्याच्या संबंधात असा अपराध करण्यात आला असेल असे कोणतेही मादक द्रव्य भांग, मोहाची फुले किंवा काकवी किंवा कोणतीही वस्तू किंवा पदार्थ तसेच, जो कोणताही दस्तऐवज किंवा इतर वस्तू
या अधिनियमान्वये केलेल्या अपराधाचा पुरावा म्हणून सादर करता येईल असे त्यास सकारण वाटत असेल असा दस्ताऐवज किंवा अशी वस्तू जप्त करता येईल. तसेच त्यास अशा गोष्टीसंबंधीचे प्रतिवृत्त, त्याला योग्य वाटेल ती उपाययोजना करण्यासाछी आपल्या वरिष्ठ अधिका-याकडे पाठविता येईल.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

(1)

आयुक्त किंवा जिल्हाधिकारी किंवा याबाबत राज्य शासनाने योग्य रीतीने अधिकार दिलेला कोणताही दारूबंधी अधिकारी किंवा कोणताही पोलीस अधिकारी यांस----

(अ) लायसन दिलेल्या कोणत्याही कारखानदाराला किंवा विक्रेत्याला किंवा ताडीचे झाड छेदणा-याच्या किंवा ताडी काढणा-याला किंवा अशा कारखानदाराच्या किंवा विक्रेत्याच्या किंवा ताडीचे झाड छेदणा-याला किंवा ताडी काढणा-याच्या नोकरीत असलेल्या व्यक्तीला किंवा त्याच्या स्पष्ट किंवा गर्भित परवानगीने त्याच्या वतीने काम करणा-या व्यक्तीला तो या अधिनियमान्वयदिलेल्या ज्या लायसनच्या, परवानाच्या, पासाच्या किंवा प्राधिकारपत्राच्या आधारे कोणतीही मादक द्रव्ये, भांग, मोहाची फुले किंवा काकवी तयार करण्याचे, साठविण्याचे किंवा विकण्याचे काम चालवीत असेल किंवा ज्या आधारे ताडी देणारी झाडे छेदीत असेल किंवा त्यापासून ताडी काढीत असेल ते लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र हजर

करण्यास भाग पाडता येईल ;

(ब) ज्या कोणत्याही जमिनीत छेदण्यासाठी लायसन दिलेली अथवा न दिलेली, ताडी देणारी झाडे, असतील अथवा ज्या कोणत्याही वखारीत, गोदामात, दुकानात किंवा जागेत कोणताही लायसन दिलेला कारखानदार किंवा विक्रेता कोणतेही मादक द्रव्य, भांग, मोहाची फुले किंवा काकवी तयार करीत असेल, साठवीत असेल किंवा विकीत असेल त्या जमिनीवर, वखारीत, गोदामात, दुकानात किंवा जागेत दिवसा किंवा रात्री कोणत्याही वेळी प्रवेश करता येईल व त्याची तपासणी करता येईल. तसेच त्यास, अशा कोणत्याही पदार्थच्या कोणत्याही साठ¬ाची तपासणी करता येईल, पारख करता येईल, मापता येईल व त्याचे वजन करता येईल किंवा अशा कोणत्याही साठ¬ाची तपासणी करविता येईल, पारख करविता येईल, माप किंवा वजन करविता येईल.

(2)

या अधिनियमान्वये दिलेले लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र धारण करणारी व्यक्ती किंवा असे लायसन वगैरे धारण करणा-या व्यक्तीच्या नोकरीत असलेली व्यक्ती किंवा तिच्या स्पष्ट किंवा गर्भित परवानगीने तिच्या वतीने काम करणारी व्यक्ती, या अधिनियमान्वये अपराध असलेले कोणतेही कृत्य मुद्दाम करीत आहे किंवा जे करण्याचे वगळल्यामुळे या अधिनियमान्वये अपराध होतो असे कोणतेही कृत्य करण्याचे. वगळीत आहे असे पोट-कलम (1) मध्ये दिलेल्या कोणत्याही अधिका-यास आढळून येईल तर, त्यास ज्याच्या संबंधात असा अपराध करण्यात आला असेल असे कोणतेही मादक द्रव्य भांग, मोहाची फुले किंवा काकवी किंवा कोणतीही वस्तू किंवा पदार्थ तसेच, जो कोणताही दस्तऐवज किंवा इतर वस्तू

या अधिनियमान्वये केलेल्या अपराधाचा पुरावा म्हणून सादर करता येईल असे त्यास सकारण वाटत असेल असा दस्ताऐवज किंवा अशी वस्तू जप्त करता येईल. तसेच त्यास अशा गोष्टीसंबंधीचे प्रतिवृत्त, त्याला योग्य वाटेल ती उपाययोजना करण्यासाछी आपल्या वरिष्ठ अधिका-याकडे पाठविता येईल.

सोप्या भाषेत — Rule 122

थोडक्यात: Section 122 मध्ये असे सांगितले आहे की दारूबंदी अधिकारी किंवा पोलीस लायसन धारकांकडून लायसन मागवू शकतात, दिवसरात्र कोणत्याही वेळी दुकान/वखारी तपासू शकतात, आणि कायदा मोडल्यास जप्त करू शकतात.

---

**विस्तृत माहिती:**

**Sub-Section (1)(अ) — लायसन हजर करणे**

आयुक्त, जिल्हाधिकारी किंवा दारूबंदी अधिकारी यांस हक आहे की:
- दारू कारखाना, दुकान किंवा ताडी काढणारा — किती का लायसन हजर करायचा असे सांगू शकतात
- त्याचे कर्मचारी किंवा ज्यांना परवानगी आहे त्यांनाही लायसन मागवू शकतात
- लायसन, permit, pass — सगळे कागदपत्र दाखवायला भाग पाडू शकतात

**Sub-Section (1)(ब) — तपासणी करण्याचा हक**

अधिकारीस असे करण्याचा अधिकार आहे:
- दिवसा किंवा रात्री कोणत्याही वेळी दुकान, वखारी, गोदाम प्रवेश करू शकतात
- ताडीचे झाड असलेल्या जमिनीवर जाऊ शकतात (लायसन असो किंवा नसो)
- साठ्यांची तपासणी, वजन, मापन करू शकतात
- साठ्याचे नमुने तपासविता येतात

**Sub-Section (2) — कायदा मोडल्यास**

जर अधिकारीला असे आढळून आले की लायसन धारक किंवा त्यांचा कर्मचारी कायदा मोडीत आहे:
- सर्व दारू, माल, वस्तू जप्त करता येतात
- पुराव्याचे कागदपत्र जप्त करता येतात
- अहवाल वरिष्ठ अधिकारीकडे पाठवता येतो (कारण पुढे)

Timeline of Orders + Documents affecting Rule 122 Chronological, oldest first. Government Orders are extracted from the printed 2023 manual; Documents are admin-uploaded GRs/circulars/orders.

📖 Printed Excise Manual — page 562 of 1109

Open in full Excise Manual viewer

CL-III country liquor licensee challenged FIR for transporting liquor in wrong auto-rickshaw. Court held police have cognizable jurisdiction to investigate BPA offences under Chapter VII/IX and Cr.P.C

Rule 123 Current

Arrest of offender and seizures of contraband articles. अपराध्यास अटक करणे व निषिद्ध पदार्थ जप्त करणे.

(1) Any Prohibition Officer authorised by the¹[State] Government in this behalf or any Police Officer may—

(a) arrest without warrant any person whom he has reason to believe to be guilty of an offence under this Act;

(b) seize and detain any intoxicant, hemp, mhowra flowers or molasses or other articles which he has reason to believe to be liable to confiscation or forfeiture under this Act ²[and seize any document or other article which he has reason to believe may furnish evidence of commission of any offence under this Act].

(2) Any Prohibition Officer authorized by the ¹[State] Government under this section who arrests any person under clause (a) or seizes and detains any article under clause (b), of sub-section (1) shall forward such person or article, as the case may be, without unnecessary delay to the officer-in-charge of the nearest Police Station.

(1)

Any prohibition authorized by the State Government in his behalf of any Police Officer may—

(a) arrest without warrant any person whom he has reason to believe to be guilty of an offence under this Act;

(b) seize and detain any intoxicant hemp, mhowra flowers or molasses or other articles which he has reason to believe to be liable to confiscation or forfeiture under this Act and seize any document or other article which he has reason to believe may furnish evidence of the commission of an offence under this Act.

(2)

Any Prohibition Officer authorized by the State Government under this section who arrests any person under clause (a), or seizes and detains any article under clause (b), of sub-section (7) shall forward such person or article, as the case may be, without unnecessary delay to the officer-in-charge of the nearest Police Station.

राज्य शासनाने याबाबत प्राधिकृत केलेल्या कोणत्याही दारूबंदी अधिका-यास किंवा कोणत्याही पोलीस अधिका-यास----
(अ) जी कोणतीही व्यक्ती या अधिनियमान्वये अपराध केल्याबद्दल दोषी आहे असे त्यास सकारण वाटत असेल त्याला अधिपत्रावाचून अटक करता येईल;
(ब) या अधिनियमान्वये जप्त केले जाण्यास किंवा सरकारजमा केले जाण्यास पात्र आहे असे त्यास सकारण वाटत असेल असे कोणतेही मादक द्रव्य, भांग, मोहाची फुले किंवा काकवी किंवा इतर वस्तू जप्त करता येईल व अटकावता येईल. आणि जो कोणताही दस्तऐवज किंवा इतर वस्तू या अधिनियमान्वये केलेल्या अपराधाचा पुरावा म्हणून सादर करता येईल असे त्यास सकारण वाटत असेल असा कोणताही दस्तऐवज किंवा अशी वस्तू जप्त करता येईल.
या कलमान्वये राज्य शासनाने प्रधिकृत केलेला जो कोणताही दारूबंदी अधिकारी पोट-कलम (1), खंड (अ) अन्वये कोणत्याही व्यक्तीस अटक करील किंवा खंड (ब) अन्वये कोणतीही वस्तू जप्त करील व अटकावील त्याने अशा व्यक्तीला निष्कारण विलंब न लावता, अगदी नजीकचे पोलीस ठाणे स्वाधीन असणा-या अधिका-याकडे पाठविल व त्याचप्रमाणे असा पदार्थही अशा अधिका-याकडे पाठविल.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

(1)

राज्य शासनाने याबाबत प्राधिकृत केलेल्या कोणत्याही दारूबंदी अधिका-यास किंवा कोणत्याही पोलीस अधिका-यास----

(अ) जी कोणतीही व्यक्ती या अधिनियमान्वये अपराध केल्याबद्दल दोषी आहे असे त्यास सकारण वाटत असेल त्याला अधिपत्रावाचून अटक करता येईल;

(ब) या अधिनियमान्वये जप्त केले जाण्यास किंवा सरकारजमा केले जाण्यास पात्र आहे असे त्यास सकारण वाटत असेल असे कोणतेही मादक द्रव्य, भांग, मोहाची फुले किंवा काकवी किंवा इतर वस्तू जप्त करता येईल व अटकावता येईल. आणि जो कोणताही दस्तऐवज किंवा इतर वस्तू या अधिनियमान्वये केलेल्या अपराधाचा पुरावा म्हणून सादर करता येईल असे त्यास सकारण वाटत असेल असा कोणताही दस्तऐवज किंवा अशी वस्तू जप्त करता येईल.

(2)

या कलमान्वये राज्य शासनाने प्रधिकृत केलेला जो कोणताही दारूबंदी अधिकारी पोट-कलम (1), खंड (अ) अन्वये कोणत्याही व्यक्तीस अटक करील किंवा खंड (ब) अन्वये कोणतीही वस्तू जप्त करील व अटकावील त्याने अशा व्यक्तीला निष्कारण विलंब न लावता, अगदी नजीकचे पोलीस ठाणे स्वाधीन असणा-या अधिका-याकडे पाठविल व त्याचप्रमाणे असा पदार्थही अशा अधिका-याकडे पाठविल.

सोप्या भाषेत — Rule 123

थोडक्यात: Section 123 मध्ये दारूबंदी अधिकारी व पोलीस अधिकारीला warrant न दाखवता अपराध्याला अटक करण्याचा व निषिद्ध पदार्थ जप्त करण्याचा अधिकार आहे.

---

**विस्तृत समजावणी:**

**पहिला भाग — अटक व जप्तीचा अधिकार:**

राज्य शासनाने प्राधिकृत केलेल्या दारूबंदी अधिकारी किंवा पोलीस अधिकारी हे काम करू शकतात—

**(अ) अटक करणे:**
- कोणत्याही व्यक्तीला warrant (अधिपत्र) न दाखवता अटक करू शकतात.
- त्या व्यक्तीला दारूबंदी कायद्याचा अपराध केल्याचा "सकारण संशय" असेल तर हा अधिकार वापरता येतो.

**(ब) पदार्थ जप्त करणे:**
- मादक द्रव्य, भांग, मोहाची फुले, मोलॅसिस किंवा अन्य वस्तू जप्त करू शकतात.
- जी वस्तू कायद्यानुसार जप्त करण्यास किंवा सरकारजमा करण्यास योग्य आहे असा संशय असेल.
- अपराधाचे पुरावा देऊ शकतील अशे कागदपत्र किंवा इतर वस्तूही जप्त करू शकतात.

**दुसरा भाग — पोलीस ठाण्यात पाठवणे:**

- अटक केलेल्या व्यक्तीला किंवा जप्त केलेल्या पदार्थांना विलंब न लावता नजीकच्या पोलीस ठाण्याच्या प्रभारी अधिकारीकडे पाठविले पाहिजे.

---

**सोप्या भाषेत:** पोलीसांना संशय असेल तर warrant न दाखवता दारूबंदी कायद्याचा अपराध करणा-याला अटक करू शकतात आणि मादक वस्तू जप्त करू शकतात.

CL-III country liquor licensee challenged FIR for transporting liquor in wrong auto-rickshaw. Court held police have cognizable jurisdiction to investigate BPA offences under Chapter VII/IX and Cr.P.C

Rule 124 Current

Power to obtain information. माहिती मिळविण्याचा अधिकार.

(1) The ³[Commissioner] or Collector or any Prohibition Officer specially empowered in this behalf by the ¹[State] Government or a Police Officer may, by order require any person to furnish to any specified authority or person any such information in his possession concerning any intoxicant, hemp, mhowra flowers or molasses as may be specified in the order.

(2) If any person fails to furnish any information in compliance with the order made under sub-section (1) or furnishes false information, he shall, on conviction, be punished with imprisonment for a term which may extend to six months or with fine which may extend to five hundred rupees or with both.

(1)

The Commissioner or Collector or any Prohibition Officer specially empowered in this behalf by the State Government or a Police Officer may, by order, require any person to furnish to any specified authority or person any such information in his possession concerning any intoxicant, hemp mhowra flowers or molasses as may be specified in the order.

(2)

If any person fails to furnish any information in compliance with the order made under sub-section (1) or furnishes false information, he shall on conviction, be punished with imprisonment for a term which may extend to six months or with fine which may extend to five hundred rupees or with both.

आयुक्त किंवा जिल्हाधिकारी किंवा राज्य शासनाने याबाबत खास अधिकार दिलेला कोणताही दारूबंदी अधिकारी किंवा पोलीस अधिकारी यास, आदेशाद्वारे, कोणत्याही व्यक्तीला अशा आदेशात, विनिर्दिष्ट करण्यात येईल अशी, कोणत्याही मादक द्रव्यासंबंधी, भांगेसंबंधी, मोहाच्या फुलासंबंधी किंवा काकवीसंबंधी त्याच्या जवळ असलेली कोणतीही माहिती कोणत्याही विनिर्दिष्ट प्राधिका-यास किंवा व्यक्तीस पुरविण्याविषयी फर्मविता येईल.
कोणत्याही व्यक्तीने, पोट-कलम (1) अन्वये दिलेल्या आदेशानुसार कोणतीही माहिती पुरविण्यात कसूर केली किंवा खोटी माहिती पुरविली तर, त्यास सिद्धापराध ठरविण्यात आले असता, सहा महिन्यांपर्यंत वाढविता येऊ शकेल इतक्या मुदतीची कारावसाची शिक्षा होईल किंवा पाचशे रुपयांपर्यंत वाढविता येऊ शकेल इतक्या द्रव्य दंडाची शिक्षा होईल किंवा या दोन्ही शिक्षा होतील.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

(1)

आयुक्त किंवा जिल्हाधिकारी किंवा राज्य शासनाने याबाबत खास अधिकार दिलेला कोणताही दारूबंदी अधिकारी किंवा पोलीस अधिकारी यास, आदेशाद्वारे, कोणत्याही व्यक्तीला अशा आदेशात, विनिर्दिष्ट करण्यात येईल अशी, कोणत्याही मादक द्रव्यासंबंधी, भांगेसंबंधी, मोहाच्या फुलासंबंधी किंवा काकवीसंबंधी त्याच्या जवळ असलेली कोणतीही माहिती कोणत्याही विनिर्दिष्ट प्राधिका-यास किंवा व्यक्तीस पुरविण्याविषयी फर्मविता येईल.

(2)

कोणत्याही व्यक्तीने, पोट-कलम (1) अन्वये दिलेल्या आदेशानुसार कोणतीही माहिती पुरविण्यात कसूर केली किंवा खोटी माहिती पुरविली तर, त्यास सिद्धापराध ठरविण्यात आले असता, सहा महिन्यांपर्यंत वाढविता येऊ शकेल इतक्या मुदतीची कारावसाची शिक्षा होईल किंवा पाचशे रुपयांपर्यंत वाढविता येऊ शकेल इतक्या द्रव्य दंडाची शिक्षा होईल किंवा या दोन्ही शिक्षा होतील.

सोप्या भाषेत — Rule 124

थोडक्यात: Section 124 मध्ये असे सांगितले आहे की Prohibition Officer किंवा Police Officer यांना कोणत्याही व्यक्तीला दारू, भांग, मोहा किंवा मोलॅसिस संबंधी माहिती देण्याचा आदेश देता येतो — आणि जर कोई माहिती न दिली किंवा खोटी माहिती दिली तर सहा महिन्यांची कैद किंवा ५०० रुपयांचा दंड हो शकतो.

---

**Section 124 — कलम 124 (माहिती मिळविण्याचा अधिकार)**

**Part 1 — आयुक्त/जिल्हाधिकारी/Prohibition Officer ला काय अधिकार आहे?**

आयुक्त, जिल्हाधिकारी, किंवा राज्य शासनाने विशेष अधिकार दिलेला कोणताही Prohibition Officer किंवा Police Officer यांना असा अधिकार आहे की:

• त्यांना कोणत्याही व्यक्तीला **आदेश** देता येतो
• त्या व्यक्तीकडे आहे अशी माहिती देण्यासाठी
• दारू (intoxicant), भांग (hemp), मोहाचे फूल (mhowra flowers), मोलॅसिस (काकवी) यांच्याविषयी
• हीच माहिती काही निर्दिष्ट अधिकारी किंवा व्यक्तीला देणे बंधनकारक आहे

---

**Part 2 — माहिती न दिली तर काय दंड?**

जर कोणी:
• **माहिती देऊ शकत नाही** किंवा
• **खोटी माहिती** देतो

तर त्यास दंड म्हणून:

🔹 **कैद:** ६ महिन्यांपर्यंत, किंवा
🔹 **Fine:** ५०० रुपयांपर्यंत, किंवा
🔹 **दोन्ही** एकत्रितपणे

---

**साधारण उदाहरण:** तुमच्या दुकानात अवैध दारूची गोडी आहे असा संशय झाला. तर Police Officer किंवा Prohibition Officer तुम्हांला आदेश देऊ शकतात की "तुम्हाला कोण माहिती आहे तेच सांगा." तुम्ही जर माहिती सांगू शकत नाही किंवा खोटे सांगू शकत नाही, तर दंड भरावा लागतो.

Rule 125 Current

Power to seize intoxicants, etc. मादक द्रव्ये, वगैरे जप्त करण्याचा अधिकार.

The ³[Commissioner] or Collector or any Prohibition Officer duly empowered in this behalf or any Police Officer may—

(a) seize in any open place, or in transit any intoxicant, hemp, mhowra flowers or molasses or any other thing which he has reason to believe to be liable to ⁴[confiscation or forfeiture] under this Act or any other law for the time being in force relating to excise revenue ⁵[and any document or other article which he has reason to believe may furnish evidence of the commission of any offence under this Act];

(b) detain and search any person whom he has reason to believe to be guilty of any offence under this Act or any other law for the time being in force relating to excise revenue, and if such person has any intoxicant, hemp, mhowra flowers, molasses or ⁶[other thing] in his possession, arrest him.

आयुक्त जिल्हाधिकारी किंवा याबाबत योग्य रीतीने अधिकार दिलेले कोणताही दारूबंदी अधिकारी किंवा कोणताही पोलीस अधिकारी यांस,-

(अ) या अधिनियमान्वये किंवा उत्पादन शुल्क महसुलासंबंधीच्या त्या त्या वेळी अमलात असलेल्या कोणत्याही इतर कायद्यान्वये जे जप्त केले जाण्यास व सरकार जमा होण्यासट पात्र आहे असे त्यास सकारण वाटत असेल असे कोणतेही मादक द्रव्य, भांग, मोहाची फुले किंवा काकवी किंवा कोणतीही इतर वस्तू कोणत्याही खुल्या जागेत किंवा त्यांची ने आण करताना जप्त करता येईल आणि जो कोणताही दस्तऐवज किंवा इतर वस्तू या अधिनियमान्वये केलेल्या अपराधाचा पुरावा म्हणून सादर करता येईल असे त्यास सकारण वाटत असेल असा दस्ताऐवज किंवा अशी वस्तू जप्त करण्याचा अधिकार असेल,

(ब) हा अधिनियम किंवा उत्पादन शुल्क महसुलांसंबंधीचा त्या त्या वेळी अमलात असलेला कोणताही इतर कायदा यांविरुद्ध अपराध केल्याबद्दल जी कोणतीही व्यक्ती दोषी आहे असे त्यास सकारण वाटत असेल तिला अटकावून ठेवता येईल व तिची झडती घेता येईल आणि अशा व्यक्तीच्या जवळ कोणतेही मादक द्रव्य, भांग, मोहाची फुले, काकवी किंवा कोणतीही वस्तू असल्यास, तिला अटक करता येईल.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 125

# Section 125 — मादक द्रव्ये जप्त करण्याचा अधिकार

थोडक्यात: Section 125 मध्ये असे सांगितले आहे की दारूबंदी अधिकारी आणि पोलीस अधिकारींना मादक द्रव्ये, भांग, मोलॅसिस वगैरे जप्त करण्याचा आणि संशयास्पद व्यक्तीला अटक करण्याचा अधिकार आहे.

---

## विस्तृत समझ:

**कोण कार्य करू शकतात?**
- Commissioner (आयुक्त)
- Collector (जिल्हाधिकारी)
- दारूबंदी अधिकारी
- पोलीस अधिकारी

**काय जप्त करता येते?**

(अ) **खुल्या ठिकाणी किंवा वाहतुकीदरम्यान:**
- मादक द्रव्य (स्पिरीट, देशी दारू वगैरे)
- भांग
- मोहाची फुले
- मोलॅसिस (मळी)
- कोणताही दुसरा संदिग्ध सामान
- पुरावा म्हणून काम येणारे कागदपत्र आणि वस्तू

(ब) **अटक व तपास:**
- जर एखाद्या व्यक्तीवर दारूबंदी कायदा तोडल्याचा शक असेल, तर त्यांची:
- अटक करता येते
- शरीरतलाशी घेता येते
- जर त्यांच्याकडे मादक द्रव्य, भांग किंवा इतर संदिग्ध वस्तू सापडली, तर अटक करता येते

**महत्वाचे बिंदू:**
- हा अधिकार केवळ "सकारण" (कारण असेल तेव्हा) दिला जातो
- अधिकारीला संशय असणे पुरेसे आहे — पूर्ण पुरावा आवश्यक नाही

CL-III country liquor licensee challenged FIR for transporting liquor in wrong auto-rickshaw. Court held police have cognizable jurisdiction to investigate BPA offences under Chapter VII/IX and Cr.P.C

Rule 126 Current

Arrest without warrant. अधिपत्रावाचून अटक करणे.

The ³[Commissioner] or Collector or any Prohibition Officer duly empowered in this behalf by the ¹[State] Government or any Police Officer may arrest without an order from a Magistrate and without warrant any person who obstructs him in the execution of his duties under this Act or who has escaped or attempts to escape from custody in which he has been or is lawfully detained under this Act.

आयुक्त जिल्हाधिकारी किंवा राज्य शासनाने याबाबत योग्य रीतीने अधिकार दिलेल्या कोणत्याही दारूबंधी अधिका-यास किंवा कोणत्याही पोलीस अधिका-यास, या अधिनियमान्वये असलेली त्याची कर्तव्ये पार पाडण्याच्या कामी अडथळा करणा-या कोणत्याही व्यक्तीला किंवा या अधिनियमान्वये कायदेशीररीत्या अभिरक्षेत अटकावून ठेवलेल्या व्यक्तीला, तो अशा अभिरक्षेतून पळून गेला असेल किंवा त्याने पळून जाण्याचा प्रयत्न केला असेल तेव्हा, दंडाधिका-याच्या आदेशावाचून व अधिपत्रावाचून अटक करता येईल.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 126

थोडक्यात: Section 126 मध्ये असे सांगितले आहे की उत्पादन शुल्क अधिका-य आणि पोलिस अधिका-य बिनाच वारंट आणि बिनाच न्यायाधीशांच्या आदेशाच्या काही विशेष परिस्थितीत लोकांची अटक करू शकतात.

---

**कोण अटक करू शकतात?**
- Commissioner (आयुक्त)
- Collector (जिल्हाधिकारी)
- Prohibition Officer (दारूबंदी अधिका-य) — जर राज्य शासनाने अधिकार दिले असेल
- Police Officer (पोलिस अधिका-य)

**कोणाची अटक होऊ शकते?**

१. **जो व्यक्ती अडथळा करतो:**
अगर एखादा अधिका-य दारूबंदी कायद्याचे काम करत असतो, आणि कोणी त्याच्या रस्त्यात अडथळा टाकतो, तर तो व्यक्ती लगेच अटक होऊ शकतो।

२. **जो पळून जाण्याचा प्रयत्न करतो:**
अगर कोई कायद्याप्रमाणे कोठडीत बंद असलेला व्यक्ती पळून जाण्याचा प्रयत्न करतो (किंवा पळून गेला असेल), तर तो कोण्याचाही आदेश न घेता अटक होऊ शकतो।

**महत्वाचे:** हा अधिकार कायदेशीर काम करताना लोकांना संरक्षण देणारा आहे, पण दुरुपयोग करता कामा नये.

Rule 127 Current

Arrest of offender failing to give name. नाव सांगण्यात कसूर करणा-या अपराध्यास अटक.

(1) When any person who in the presence of the ¹[Commissioner], Collector or any Prohibition Officer not below such rank as the ²[State] Government may determine, has committed or has been accused of committing an offence under this Act, refuses on demand of such officer to give his name and residence or gives a name and residence which such officer has reason to believe to be false, he may be arrested by such officer, in order that his name or residence may be ascertained.

(2) When the true name and residence of such person have been ascertained, he shall be released on his executing a bond with or without sureties, to appear before ³[a Magistrate having jurisdiction] when so required :

Provided that if such person is not resident in ⁴[India], the bond shall be secured by a surety or sureties residing in ⁴[India]

(3) If the true name and residence of such person is not ascertained within twenty-four hours from the time of the arrest, or if he fails to execute the bond, or if so required, to furnish sufficient sureties, he shall forthwith be forwarded to the nearest Magistrate having jurisdiction.

(1)

When any person who in the presence of the Commissioner, Collector or any Prohibition Officer not below such rank as the State Government may determine has committed or has been accused of committing an offence under this Act, refuses on demand of such officer to give his name and residence or gives a names and residence which such officer has reason to believe to be false, he may be arrested by such officer, in order that his name or residence may be ascertained.

(2)

When the true name and residence of such person have been ascertained, he shall be released on his executing a bond with or without sureties, to appear before a Magistrate having jurisdiction when so required :

Provided that if such person is not resident in India, the bond shall be secured, by a surety or sureties residing in India.

(3)

If the true name and residence of such person is not ascertained within twentyfour hours from the time of the arrest, or if he fails to execute the bond, or if so required, to furnish sufficient sureties, he shall forthwith be forwarded to the nearest Magistrate having jurisdiction.

जेव्हा कोणत्याही व्यक्तीने आयुक्त, जिल्हाधिकारी किंवा राज्य शासन ठरवील अशा दर्जाहून कमी नसलेल्या कोणत्याही दारूबंदी अधिका-यासमक्ष या अधिनियमाखालील अपराध केला किंवा त्याच्यावर असा अपराध केल्याचा आरोप ठेवण्यात आला आणि त्याने अशा अधिका-याने विचारले असता आपले नाव व राहण्याचे ठिकाण सांगण्याचे नाकारले किंवा जे नाव व राहण्याचे ठिकाण खोटे आहे असे मानण्यास त्या अधिका-यास कारण असेल असे नाव, राहण्याचे ठिकाण सांगितले तर, त्याचे नाव व राहण्याचे ठिकाण शोधून काढण्यासाठी अशा अधिका-यास त्याला अटक करता येईल.
अशा व्यक्तीचे खरे नाव व राहण्याचे ठिकाण शोधून काढल्यानंतर, तिने ज्या ज्या वेळी फर्मविण्यात येईल त्या त्या वेळी क्षेत्राधिकार असलेल्या दंडाधिका-यापुढेट हजर राहण्याबद्दल जामिनानिशी किंवा जामिनावाचून बंधपत्र लिहून दिले तर तिला सोडून देण्यात येईल:
परंतु, अशी व्यक्ती भारताचा रहिवासी नसेल तर, त्या बंधपत्रास भारतात राहणा-या एक किंवा एकाहून अधिक व्यक्ती जामीन राहतील.
अशा व्यक्तीस अटक केलेल्या चोवीस तासांच्या आत तिचे खरे नाव व राहण्याचे ठिकाण शोधन काढण्यात आले नाही किंवा तिने बंधपत्र लिहून देण्यात कसूर केली किंवा तसे फर्मावण्यात आले असता पुरेसे जामीन देण्यात कसूर केली तर, तिला क्षेत्राधिकार असलेल्या अगदी नजीकच्या दंडाधिका-याकडे पाठविल.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

(1)

जेव्हा कोणत्याही व्यक्तीने आयुक्त, जिल्हाधिकारी किंवा राज्य शासन ठरवील अशा दर्जाहून कमी नसलेल्या कोणत्याही दारूबंदी अधिका-यासमक्ष या अधिनियमाखालील अपराध केला किंवा त्याच्यावर असा अपराध केल्याचा आरोप ठेवण्यात आला आणि त्याने अशा अधिका-याने विचारले असता आपले नाव व राहण्याचे ठिकाण सांगण्याचे नाकारले किंवा जे नाव व राहण्याचे ठिकाण खोटे आहे असे मानण्यास त्या अधिका-यास कारण असेल असे नाव, राहण्याचे ठिकाण सांगितले तर, त्याचे नाव व राहण्याचे ठिकाण शोधून काढण्यासाठी अशा अधिका-यास त्याला अटक करता येईल.

(2)

अशा व्यक्तीचे खरे नाव व राहण्याचे ठिकाण शोधून काढल्यानंतर, तिने ज्या ज्या वेळी फर्मविण्यात येईल त्या त्या वेळी क्षेत्राधिकार असलेल्या दंडाधिका-यापुढेट हजर राहण्याबद्दल जामिनानिशी किंवा जामिनावाचून बंधपत्र लिहून दिले तर तिला सोडून देण्यात येईल:

परंतु, अशी व्यक्ती भारताचा रहिवासी नसेल तर, त्या बंधपत्रास भारतात राहणा-या एक किंवा एकाहून अधिक व्यक्ती जामीन राहतील.

(3)

अशा व्यक्तीस अटक केलेल्या चोवीस तासांच्या आत तिचे खरे नाव व राहण्याचे ठिकाण शोधन काढण्यात आले नाही किंवा तिने बंधपत्र लिहून देण्यात कसूर केली किंवा तसे फर्मावण्यात आले असता पुरेसे जामीन देण्यात कसूर केली तर, तिला क्षेत्राधिकार असलेल्या अगदी नजीकच्या दंडाधिका-याकडे पाठविल.

सोप्या भाषेत — Rule 127

**थोडक्यात:** Section 127 मध्ये असे सांगितले आहे की दारूबंदी अधिकारी एखाद्या व्यक्तीला अटक करू शकतात जर तो त्याचे सत्य नाव व पत्ता सांगण्यास नाकार करीत असेल किंवा खोटे नाव देत असेल.

---

**सविस्तर समजावणी:**

**कलम १ — अटक का करता येते?**

दारूबंदी अधिकारी, कलेक्टर किंवा आयुक्तांसमक्ष कोणी दारुबंदी कायद्याचा गुन्हा केला किंवा केल्याचा आरोप लागला, आणि त्याने:
- अपले नाव व रहिवासीचे पत्ता सांगण्यास नाकार केली, किंवा
- खोटे नाव/पत्ता दिले

तर अधिकारी त्याला अटक करू शकतात जेणेकरून सत्य नाव-पत्ता शोधता येईल.

**कलम २ — सोडणी कोणत्या अटीवर?**

सत्य नाव-पत्ता मिळाल्यानंतर व्यक्तीला सोडून दिले जाते — परंतु बंधपत्र (bond) लिहून दिले पाहिजे. तो बंधपत्र:
- जामिनी सह किंवा जामिनीशिवाय असू शकतो
- त्याला दंडाधिकारीसमक्ष हजर राहण्याची शर्त असते

**विशेष:** जर व्यक्ती भारताचा रहिवासी नसेल तर जामीन भारतात राहणारा असायला हवा.

**कलम ३ — अटक केल्यानंतर २४ तास?**

अगर २४ तासांत सत्य नाव-पत्ता मिळाला नाही, किंवा अगर व्यक्तीने बंधपत्र लिहून दिलेही नाही, तर तिला क्षेत्राधिकाराचे दंडाधिकारी यांच्याकडे पाठवून दिले जाईल.

Timeline of Orders + Documents affecting Rule 127 Chronological, oldest first. Government Orders are extracted from the printed 2023 manual; Documents are admin-uploaded GRs/circulars/orders.

📖 Printed Excise Manual — page 1099 of 1109

Open in full Excise Manual viewer

Rule 128 Current

Issue of warrants. अधिपत्रे काढणे

(1) The ¹[Commissioner], Collector or any Prohibition Officer duly empowered in this behalf ⁵[or in Greater Bombay, a Deputy Commissioner of Police or ⁷[an Assistant Commissioner of Police]] in charge of a Division, or a Magistrate or ⁷[a Superintendent of Police] or an Assistant or Deputy Superintendent of Police specially empowered by the ²[State] Government in this behalf may issue a warrant—

(a) for the arrest of any person whom he has reason to believe to have committed an offence under this Act or any other law relating to the excise revenue for the time being in force;

(b) for the search whether by day or by night of any building, vehicle or place in which he has reason to believe that any intoxicant, hemp, ⁸[mhowra flowers] or molasses are manufactured or sold or stored or that any toddy is drawn contrary to the provisions of this Act or that any intoxicant, hemp ⁹[mhowra flowers, molasses] or other thing liable to confiscation or forfeiture, under this Act or any other law for the time being in force relating to the excise revenue is kept or concealed ¹⁰[and for the seizure of such intoxicant, hemp, mhowra flowers, molasses or such other thing found in such building, vehicle or place].

(2) All warrants issued under sub-section (1) shall be executed in accordance with the provisions of the Code of Criminal Procedure, 1898, by a Police Officer or a Prohibition Officer duly empowered in this behalf or if the officer issuing warrant deems fit, by any other person.

(1)

The Commissioner, Collector or any Prohibition Officer duly empowered in this behalf or in Greater Bombay, a Deputy Commissioner of Police or an Assistant Commissioner of Police in-charge of a Division, or a Magistrate or a Superintendent of Police or an Assistant or Deputy Superintendent of Police specially empowered by the State Government in this behalf may issue a warrant—

(a) for the arrest of any person whom he has reason to believe to have committed an offence under this Act or any other law relating to the excise revenue for the time being in force;

(b) for the search whether by day or by night of any building, vehicle or place in which he has reason to believe that any intoxicant, hemp, mhowra flowers or molasses are manufactured or sold or stored or that any toddy is drawn contrary to the provisions of this Act or that any intoxicant, hemp, mhowra flowers, molasses] or other thing liable to confiscation or forfeiture, under this Act or any other law for the time being in force relating to the excise revenue is kept or concealed and for the seizure of such intoxicant, hemp mhowra flowers, molasses or such other thing found in such building, vehicle or place.

(2)

All warrants issued under sub-section (1) shall be executed in accordance with the provisions of the Code of Criminal Procedure, 1898, by a Police Officer or a Prohibition Officer duly empowered in this behalf or if the Officer issuing warrant deems fit, by any other person.

आयुक्त, जिल्हाधिकारी किंवा याबाबत योग्य रीतीने अधिकार दिलेला कोणताही दारूबंदी अधिकारी किंवा बृहन्मुंबईत पोलीस उप-आयुक्त किंवा विभाग स्वाधीन असलेला सहायक पोलीस आयुक्त किंवा दंडाधिकारी किंवा पोलीस अधीक्षकट किंवा राज्य शासनाने याबाबत खास अधिकार दिलेला सहायक किंवा उप-पोलीस अधीक्षक यास पुढील कारणांसाठी अधिपत्र काढता येईल.
ती कारणे अशी----
(अ) हा अधिनियम किंवा उत्पादनशुल्क महसुलासंबंधीचा त्या त्या वेळी अमलात असलेला कोणताही इतर कायदा याखालाली अपराध ज्या कोणत्याही व्यक्तीने केला आहे असे त्यास सकारण वाटत असेल तिला अटक करणे ;
(ब) ज्या कोणत्याही इमारतीत वाहनात किंवा जागेत या अधिनियमाच्या तरतुदींविरुद्ध कोणतेही मादक द्रव्य, भांग मोहाची फुले किंवा काकवी तयार करण्यात, विकण्यात किंवा साठविण्यात येते किंवा ताडी काढण्यात येते अथवा या अधिनियमान्वये किंवा उत्पादनशुल्क महसुलासंबंधीच्या त्या त्या वेळी अमलात असलेल्या कोणत्याही इतर कायद्यान्वये जप्त केले जाण्यास किंवा सरकारजमा केले जाण्यास पात्र असलेले कोणतेही मादक द्रव्य, भांग, मोहाची फुले, काकवीटकिंवा इतर वस्तू ठेविली आहे किंवा लपविली आहे असे त्यास सकारण वाटत असेल त्या इमारतीची, वाहनाची किंवा जागेची दिवसा किंवा रात्री झडती घेणे आणि अशा इमारतीत. वाहनात किंवा जागेत सापडलेले असे मादक द्रव्य, भांग मोहाची फुले, काकवी किंवा इतर वस्तू जप्त करणे.
पोट-कलम (1) अन्वये काढलेली सर्व अधिपत्रे, पोलीस अधिका-याकडून किंवा याबाबत योग्य रीतीने अधिकार दिलेल्या दारूबंदी अधिका-यांकडून किंवा अधिपत्र काढणा-या अधिका-यास योग्य वाटेल तर कोणत्याही इतर व्यक्तीकडून फौजदारी प्रक्रिया संहिता, 1898 च्या तरतुदीनुसार बजावण्यात येतील.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

(1)

आयुक्त, जिल्हाधिकारी किंवा याबाबत योग्य रीतीने अधिकार दिलेला कोणताही दारूबंदी अधिकारी किंवा बृहन्मुंबईत पोलीस उप-आयुक्त किंवा विभाग स्वाधीन असलेला सहायक पोलीस आयुक्त किंवा दंडाधिकारी किंवा पोलीस अधीक्षकट किंवा राज्य शासनाने याबाबत खास अधिकार दिलेला सहायक किंवा उप-पोलीस अधीक्षक यास पुढील कारणांसाठी अधिपत्र काढता येईल.

ती कारणे अशी----

(अ) हा अधिनियम किंवा उत्पादनशुल्क महसुलासंबंधीचा त्या त्या वेळी अमलात असलेला कोणताही इतर कायदा याखालाली अपराध ज्या कोणत्याही व्यक्तीने केला आहे असे त्यास सकारण वाटत असेल तिला अटक करणे ;

(ब) ज्या कोणत्याही इमारतीत वाहनात किंवा जागेत या अधिनियमाच्या तरतुदींविरुद्ध कोणतेही मादक द्रव्य, भांग मोहाची फुले किंवा काकवी तयार करण्यात, विकण्यात किंवा साठविण्यात येते किंवा ताडी काढण्यात येते अथवा या अधिनियमान्वये किंवा उत्पादनशुल्क महसुलासंबंधीच्या त्या त्या वेळी अमलात असलेल्या कोणत्याही इतर कायद्यान्वये जप्त केले जाण्यास किंवा सरकारजमा केले जाण्यास पात्र असलेले कोणतेही मादक द्रव्य, भांग, मोहाची फुले, काकवीटकिंवा इतर वस्तू ठेविली आहे किंवा लपविली आहे असे त्यास सकारण वाटत असेल त्या इमारतीची, वाहनाची किंवा जागेची दिवसा किंवा रात्री झडती घेणे आणि अशा इमारतीत. वाहनात किंवा जागेत सापडलेले असे मादक द्रव्य, भांग मोहाची फुले, काकवी किंवा इतर वस्तू जप्त करणे.

(2)

पोट-कलम (1) अन्वये काढलेली सर्व अधिपत्रे, पोलीस अधिका-याकडून किंवा याबाबत योग्य रीतीने अधिकार दिलेल्या दारूबंदी अधिका-यांकडून किंवा अधिपत्र काढणा-या अधिका-यास योग्य वाटेल तर कोणत्याही इतर व्यक्तीकडून फौजदारी प्रक्रिया संहिता, 1898 च्या तरतुदीनुसार बजावण्यात येतील.

सोप्या भाषेत — Rule 128

थोडक्यात:
**Section 128** मध्ये असे सांगितले आहे की आयुक्त, जिल्हाधिकारी, दारूबंदी अधिकारी, पोलीस अधिकारी किंवा दंडाधिकारी यांना अटक करण्यासाठी किंवा गैरकायदेशीर दारू शोधण्यासाठी अधिपत्र काढता येते.

---

**तपशील:**

**कोण अधिपत्र काढू शकतात?**
- आयुक्त (Commissioner)
- जिल्हाधिकारी (Collector)
- दारूबंदी अधिकारी (Prohibition Officer)
- पोलीस अधिकारी (DCP, ACP, Superintendent)
- दंडाधिकारी (Magistrate)
- राज्य शासनाने खास अधिकार दिलेले सहायक अधिकारी

**अधिपत्र कोणासाठी काढता येतात?**

**(अ) अटकेचे अधिपत्र:**
- ज्या व्यक्तीने दारूबंदी कायद्याचा किंवा उत्पादन शुल्क कायद्याचा उल्लंघन केला असे वाटत असेल त्याला अटक करणे.

**(ब) शोधाचे अधिपत्र (दिवस किंवा रात्री):**
- इमारतीत, गाडीत किंवा जागेत गैरकायदेशीर दारू, भांग, मोहाची फुले, काकवी (molasses) किंवा ताडी शोधणे
- जप्त करावयास पात्र कोणत्याही मादक द्रव्य जप्त करणे

**अधिपत्र कसे बजावता येते?**
- पोलीस अधिकारी किंवा दारूबंदी अधिकारी याद्वारे
- अधिपत्र काढणारा अधिकारी इतर कोणत्याही योग्य व्यक्तीला यह काम सोपविू शकतो
- फौजदारी प्रक्रिया संहिता 1898 च्या नियमानुसार बजावणे अनिवार्य आहे

CL-III country liquor licensee challenged FIR for transporting liquor in wrong auto-rickshaw. Court held police have cognizable jurisdiction to investigate BPA offences under Chapter VII/IX and Cr.P.C

Rule 128 Current

A Certain provisions to apply to denatured spiritous preparation.विवक्षित तरतुदी विप्रकृत मद्यसारयुक्त सिद्धपदार्थास लागू असणे.

¹¹[The provisions of sections 80, 98, 99, 103 (1), 104, 120, 121, 122, 123, 124, 125, 128, 135 and 139 shall apply to denatured sprituous preparations as they apply to any intoxicant under this Act.]

कलमे 80, 98, 99, 103 (1), 104, 120, 121, 122, 123, 124, 125, 128, 135 व 139 यांच्या तरतुदी या इतर कोणत्याही मादक पदार्थांस या अधिनियमान्वये ज्याप्रमाणे लागू होतात त्याचप्रमाणे विप्रकृत मद्यासारयुक्त सिद्धपदार्थांस लागू होतील.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 128

थोडक्यात: Section 128 A म्हणते की डिनेचर्ड स्पिरिट सारख्या खतरनाक रासायनिक मदमध्ये लागू असलेले सारे नियम आपल्या कायद्यातील इतर मादक पदार्थांसाठी ज्यासारखे आहेत तेच लागू होतात.

---

**विस्तृत समजावणी:**

डिनेचर्ड स्पिरिट हा एक विशेष प्रकारचा स्पिरिट आहे जो काळजाने जहरीली गोष्टी मिळून तयार केला जातो. हा पीण्याच्या हेतूने नव्हे तर औद्योगिक कामात वापरायला बनवला जातो (जसे रंग, वार्निश, इत्यादीमध्ये).

**कायदा काय सांगतो:**

या कायद्यातील ८०, ९८, ९९, १०३, १०४, १२०, १२१, १२२, १२३, १२४, १२५, १२८, १३५ आणि १३९ या कलमांमध्ये लिहिलेल्या सर्व नियम डिनेचर्ड स्पिरिटसाठीही लागू होतात.

याचा अर्थ: license मिळणे, रजिस्ट्रेशन, शेतांवर नजरदारी, दंड — हे सब नियम डिनेचर्ड स्पिरिटसाठी देशी किंवा फॉरेन लिकरसारखेच कठोरपणे पाळायला हवेत.

**सरल भाषेत:** डिनेचर्ड स्पिरीटला पूर्ण मदमाणे हाताळून नियंत्रण ठेवायचे.

Rule 129 Current

Prohibition officer may be empowered to investigate offence. दारूबंदी अधिका-यास अपराधांचा तपास करण्यासाठी अधिकार देता येईल.

(1) The ¹[State] Government may empower any Prohibition Officer to investigate offences under this Act.

(2) An officer empowered under sub-section (1) shall in the conduct of such investigation exercise the powers conferred by the Code of Criminal Procedure, ³[1898] +upon an officer in charge of a Police Station for the investigation of cognizable offences.

(3) Any Prohibition Officer to whom such officer is subordinate may during the course of the investigation, take over the investigation himself or direct any other Prohibition Officer duly empowered to conduct the same. The Officer in conducting the investigation shall have the same powers under sub-sections (1) and (2) as if he were the Prohibition Officer appointed for the area or for the purpose of investigating the said offence.

(4) If the Prohibition Officer conducting the investigation is of opinion that there is not sufficient evidence or reasonable ground of suspicion to justify the forwarding of the accused to a Magistrate, or that the person arrested may be discharged with a warning such officer shall release him on his executing a bond with or without sureties, to appear, if and when so required, before a Magistrate empowered to take cognizance of the offence and shall make a full report of the case to his official superior and be guided by the order which he shall receive on such report.

(5) The powers of any officer empowered under this section shall be subject to such other modifications or restrictions as the ¹[State] Government may deem fit.

(1)

The State Government may empower any Prohibition Officer to investigate offences under this Act.

(2)

An officer empowered under sub-section (1) shall in the conduct of such investigation exercise the powers conferred by the Code of Criminal Procedure, 1898,upon an officer-in-charge of a Police Station for the investigation of congnizable offences.

(3)

Any Prohibition Officer, to whom such officer is subordinate may, during the course of the investigation, take over the investigation himself or direct any other Prohibition Officer duly empowered to conduct the same. The Officer in conducting the investigation shall have the same powers under sub-section (1) and (2) as if he were the Prohibition Officer appointed for the area or for the purpose of investigating the said offence.

(4)

If the Prohibition Officer conducting the investigation is of opinion that there is not sufficient evidence or reasonable ground of suspicion to justify the forwarding of the accused to a Magistrate, or that the person arrested may be discharged with a warning, such officer shall release him on his executing a bond with or without sureties, to appear, if and when so required, before a Magistrate empowered to take congnizance of the offence and shall make a full report of the case to his official superior and be guided by the order which he shall receive on such report.

(5)

The powers of any officer empowered under this section shall be subject to such other modifications or restrictions as the State Government may deem fit.

राज्य शासनास या अधिनियमाखालील अपराधांचा तपास करण्यासाठी कोणत्याही दारूबंदी अधिका-यास अधिकार देता येईल.
पोट-कलम (1) अन्वये अधिकार दिलेल्या अधिका-यास, असा तपास करताना, दखली अपरांधाचा तपास करण्यासाठी फौजदारी प्रक्रिया संहिता, 1998 अन्वये पोलीस ठाणे स्वाधीन असलेल्या अधिका-यास जे अधिकार देण्यात आले आहेत ते अधिकार चालविता येईल.
असा अधिकारी ज्याच्या हाताखाली असेल त्या कोणत्याही दारूबंदी अधिका-यास, तपास चालू असताना, तपासाचे काम स्वत:कडे घेण्याचा किंवा योग्य रीतीने अधिकार दिलेल्या कोणत्याही इतर दारूबंदी अधिका-यास ते काम चालविण्याविषयी निदेश देता येईल. तपासाचे काम चालविताना अधिका-यास जणू तो त्या क्षेत्रासाठी किंवा उक्त अपराधाचा तपास करण्यासाठी नेमलेला दारूबंदी अधिकारी आहे असे समजून, पोट-कलमे (1) आणि (2) अन्वये असलेले अधिकार असतील.
आरोपी व्यक्तीला दंडाधिका-याकडे पाठवणे न्याय्य होईल, इतका पुरेसा पुरावा नाही किंवा संशय घेण्यास वाजवी कारण नाही असे किंवा अटक केलेल्या व्यक्तीस ताकीद देऊन सोडण्यात यावे असे तपासाचे काम चालविण्या-या दारूबंदी अधिका-याचे मत झाले तर असा अधिकारी, अपराधाची दखल घेण्यास अधिकार दिलेल्या दंडाधिका-यापुढे अशा व्यक्तीने जर व जेव्हा तसे करण्यास फर्माविण्यात येईल तर व तेव्हा, हजर राहण्यासाठी, जामिनानिशी किंवा जामिनावाचून बंधपत्र लिहून दिल्यावर त्यास सोडून देईल ; आणि असा अधिकारी प्रकरणाचे संपूर्ण प्रतिवृत्त आपल्या वरिष्ठ अधिका-याकडे पाठवील व अशा प्रतिवृत्तावर त्यास जो आदेश दिला जाईल त्याप्रमाणे वागेल.
या कलमान्वये अधिकार दिलेल्या अधिका-याचे अधिकार राज्य शासनास योग्य वाटतील त्या इतर फेरफारांस व निर्बंधास अधीन असतील.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

(1)

राज्य शासनास या अधिनियमाखालील अपराधांचा तपास करण्यासाठी कोणत्याही दारूबंदी अधिका-यास अधिकार देता येईल.

(2)

पोट-कलम (1) अन्वये अधिकार दिलेल्या अधिका-यास, असा तपास करताना, दखली अपरांधाचा तपास करण्यासाठी फौजदारी प्रक्रिया संहिता, 1998 अन्वये पोलीस ठाणे स्वाधीन असलेल्या अधिका-यास जे अधिकार देण्यात आले आहेत ते अधिकार चालविता येईल.

(3)

असा अधिकारी ज्याच्या हाताखाली असेल त्या कोणत्याही दारूबंदी अधिका-यास, तपास चालू असताना, तपासाचे काम स्वत:कडे घेण्याचा किंवा योग्य रीतीने अधिकार दिलेल्या कोणत्याही इतर दारूबंदी अधिका-यास ते काम चालविण्याविषयी निदेश देता येईल. तपासाचे काम चालविताना अधिका-यास जणू तो त्या क्षेत्रासाठी किंवा उक्त अपराधाचा तपास करण्यासाठी नेमलेला दारूबंदी अधिकारी आहे असे समजून, पोट-कलमे (1) आणि (2) अन्वये असलेले अधिकार असतील.

(4)

आरोपी व्यक्तीला दंडाधिका-याकडे पाठवणे न्याय्य होईल, इतका पुरेसा पुरावा नाही किंवा संशय घेण्यास वाजवी कारण नाही असे किंवा अटक केलेल्या व्यक्तीस ताकीद देऊन सोडण्यात यावे असे तपासाचे काम चालविण्या-या दारूबंदी अधिका-याचे मत झाले तर असा अधिकारी, अपराधाची दखल घेण्यास अधिकार दिलेल्या दंडाधिका-यापुढे अशा व्यक्तीने जर व जेव्हा तसे करण्यास फर्माविण्यात येईल तर व तेव्हा, हजर राहण्यासाठी, जामिनानिशी किंवा जामिनावाचून बंधपत्र लिहून दिल्यावर त्यास सोडून देईल ; आणि असा अधिकारी प्रकरणाचे संपूर्ण प्रतिवृत्त आपल्या वरिष्ठ अधिका-याकडे पाठवील व अशा प्रतिवृत्तावर त्यास जो आदेश दिला जाईल त्याप्रमाणे वागेल.

(5)

या कलमान्वये अधिकार दिलेल्या अधिका-याचे अधिकार राज्य शासनास योग्य वाटतील त्या इतर फेरफारांस व निर्बंधास अधीन असतील.

सोप्या भाषेत — Rule 129

थोडक्यात:
Section 129 मध्ये दारूबंदी अधिका-यांना अपराधांचा तपास करण्याचे अधिकार राज्य शासनाकडून दिलेले असतात. या तपास दरम्यान त्यांना पोलीस अधिका-यांसारखे शक्तिमत्ता असतात.

---

**विस्तृत समजावणी:**

**पोट-कलम (1) — अधिकार कोण देते?**
राज्य शासन कोणत्याही दारूबंदी अधिका-यास दारूबंदी कायद्याखालील गुन्हेगारीचे काम तपास करण्याचा अधिकार देऊ शकते.

**पोट-कलम (2) — तपास करताना कोणते अधिकार?**
या अधिका-यास पोलीस ठाण्याचे प्रभारी अधिकारी ज्या प्रकारे दखली गुन्ह्याचा तपास करतात, त्याच प्रकारे तपास करता येते. म्हणजे गवाही घेणे, ठिकाणी जाणे, पुरावा गोळा करणे इ.

**पोट-कलम (3) — वरिष्ठ अधिका-यांची भूमिका:**
वरिष्ठ दारूबंदी अधिकारी तपास सुरू असताना स्वत: हातात घेऊ शकतात किंवा दुसर्‍या अधिका-यास निदेश देऊ शकतात. जो अधिकारी ते काम हाতात घेतो, त्यालाही पोट-कलम (1) व (2) अनुसार सर्व अधिकार असतात.

**पोट-कलम (4) — आरोपी सोडणे:**
जर तपास अधिका-यास वाटले की पुरावा अपुरेसा आहे किंवा संशय न्याय्य नाही, तर आरोपीला **जामिनावर** सोडून देऊ शकतात. मग त्यांचा संपूर्ण रिपोर्ट वरिष्ठांना पाठवावा लागतो.

**पोट-कलम (5) — राज्य शासनाचे नियंत्रण:**
राज्य शासन इच्छेप्रमाणे या अधिका-यांची शक्तिमत्ता कमी किंवा सीमित करू शकते.

CL-III country liquor licensee challenged FIR for transporting liquor in wrong auto-rickshaw. Court held police have cognizable jurisdiction to investigate BPA offences under Chapter VII/IX and Cr.P.C

Rule 129 Current

A Power to require person to submit to medical examination, etc. व्यक्तींची वैद्यकीय तपासणी, वगैरे करविण्यासाठी त्यांना भाग पाडण्याचा अधिकार.

²[129A. (1) Where in the investigation of any offence under this Act, any Prohibition Officer, duly empowered in this behalf by the State Government or any Police Officer has reasonable ground for believing that a person has consumed an intoxicant and that for the purpose of establishing that he has consumed an intoxicant or for the procuring of evidence thereof it is necessary that his body be medically examined, or that his blood be collected for being tested for determining the percentage of alcohol therein, such Prohibition Officer or Police Officer may produce such person before a registered medical practitioner (authorised by general or special order by the State Government in this behalf) for the purpose of such medical examination or collection of blood, and request such registered medical practitioner to furnish a certificate on his finding whether such person has consumed any intoxicant and to forward the blood collected by him for test to the Chemical Examiner or Assistant Chemical Examiner to Government, or to such other Officer as the State Government may appoint in this behalf.

(2) The registered medical practitioner before whom such person has been produced shall examine such person and collect and forward in the manner prescribed the blood of such person, and furnish to the Officer by whom such person has been produced, a certificate in the prescribed form containing the result of his examination. The Chemical Examiner or Assistant Chemical Examiner to Government, or other officer appointed under sub-section (1) shall certify the result of the test of the blood, forwarded to him, stating therein in the prescribed form, the percentage of alcohol and such other particulars as may be necessary or relevant.

(1)

Where in the investigation of any offence under this Act, any Prohibition Officer duly empowered in this behalf by the State Government or any Police Officer, has reasonable ground for believing that a person has consumed an intoxicant and that for the purpose of establishing that he has consumed an intoxicant or for the procuring of evidence thereof it is necessary that his body be medically examined, or that his blood be collected for being tested for determining the percentage of alcohol therein, such Prohibition Officer or Police Officer may produce such person before a registered medical practitioner (authorised by general or special order by the State Government in this behalf) for the purpose of such medical examination or collection of blood, and request such registered medical practitioner to furnish a certificate on his finding whether such person has consumed any intoxicant and to forward the blood collected by him for test to the Chemical Examiner or Assistant Chemical Examiner to Government, or to such other Officer as the State Government may appoint in this behalf.

(2)

The registered medical practitioner before whom such person has been produced shall examine such person and collect and the forward in the manner prescribed the blood of such person, and furnish to the Officer by whom such person has been produced, a certificate in the prescribed form containing the result of his examination . The Chemical Examiner or Assistant Chemical Examiner to Government, or other officer appointed under sub-section (1) shall certify the result of the test of the blood, forwarded to him, stating therein in the prescribed form, the percentage of alcohol, and such other particulars as may be necessary or relevant.

(3)

(3) If any person offers resistance to his production before a registered medical practitioner under sub-section (1) or on his production before such practitioner to the examination of his body or to the collection of his blood, it shall be lawful to use all means reasonably necessary to secure the production of such person or the examination of his body or the collection of blood necessary for the test.

(4)

(4) If the person produced is a female, such examination shall be carried out by, and the blood shall be collected by or under the supervision of, a female registered medical practitioner authorised by general or special order, by the State Government in this behalf and any examination of the body, or collection of blood, of such female shall be carried out or made with strict regard to decency.

(5)

(5) Resistance to production before a registered medical practitioner as aforesaid, or to the examination of the body under this section or to the collection of blood as aforesaid, shall be deemed to be an offence under section 186 of the Indian Penal Code.

(6)

(6) Any expenditure incurred for the purpose of enforcing the provisions of this section including any fees payable to a registered medical practitioner or the Officer appointed under sub-section (1) shall be defrayed out of moneys provided by the State Legislature.

(7)

(7) If any Prohibition Officer or Police Officer, vexatiously and unreasonably proceeds under sub-section (1) he shall, on conviction, be punished with fine which may extend to five hundred rupees.

(8)

(8) Nothing in this section shall preclude the fact that the person accused of an offence has consumed an intoxicant from being proved otherwise than in accordance with the provisions of this section.

या अधिनियमाखालील कोणत्याही अपराधाचा तपास करताना, याबाबत राज्य शासनाने योग्य रीतीने अधिकार दिलेल्या कोणत्याही दारूबंदी अधिका-यास किंवा कोणत्याही पोलीस अधिका-यास, एखाद्या व्यक्तीने मादक द्रव्य घेतले आहे आणि तिने मादक द्रव्य घेतले आहे हे सिद्ध करण्याच्या कारणांकरिता किंवा त्याबाबतचा पुरावा मिळविण्याकरिता त्या व्यक्तीची वैद्यकीय तपासणी होणे आवश्यक आहे किंवा त्याच्या रक्तातील मद्यार्काचे प्रमाण ठरविण्यासाठी त्याचे रक्त घेणे आवश्यक आहे असे समजण्यास वाजवी कारण असेल त्याबाबतीत अशा दारूबंदी अधिका-यास किंवा पोलीस अधिका-यास, अशा व्यक्तीची वैद्यकीय तपासणी करण्यासाठी किंवा तिचे रक्त घेण्यासाठी त्यास (राज्य शासनाने याबाबत सर्वसाधारण किंवा विशेष
आदेशान्वये अधिकार दिलेल्या) नोंदलेल्या वैद्यक व्यवसायीपुढे हजर करता येईल आणि अशा नोंदलेल्या वैद्यक व्यवसायीस, अशा व्यक्तीने कोणतेही मादक द्रव्य घेतले आहे किंवा कसे याबाबत त्याने तपासणी केल्यावर त्यासंबंधीचे प्रमाणपत्र सादर करण्याची विनंती करता येईल आणि त्याने काढलेले रक्त शासनाचा रसायन परीक्षक किंवा सहायक रसायन परिक्षक यांच्याकडे किंवा त्याबाबत राज्य शासन नेमील अशा इतर अधिका-याकडे पाठविण्याची विनंती करता येईल.
ज्याच्यापुढे अशा व्यक्तीस हजर करण्यात आले असेल असा नोंदलेला वैद्यक व्यवसायी अशा व्यक्तीची तपासणी करील व विहित केलेल्या रीतीने अशा व्यक्तीचे रक्त घेऊन ते पाठवील व ज्या अधिका-याने अशा व्यक्तीस हजर केले असेल त्यास, त्याने केलेल्या तपासणीचा निष्कर्ष असलेले प्रमाणपत्र विहित केलेल्या नमुन्यात देईल. शासनाचा रसायन परीक्षक किंवा सहायक रसायन परीक्षक किंवा पोट-कलम (1) अन्वये नेमलेला इतर अधिकारी, त्यांच्याकडे पाठविलेल्या रक्ताच्या तपासणीच्या निष्कर्षांबद्दल एक प्रमाणपत्र देईल; आणि त्यात विहित केलेल्या नमुन्यात मद्यर्काचे प्रमाण व आवश्यक किंवा तत्संबद्ध असा इतर तपशील नमूद करील.
नोंदलेल्या वैद्यक व्यवसायीपुढे पोट-कलम (1) अन्वये हजर होण्यास कोणत्याही व्यक्तीने प्रतिकार केल्यास किंवा अशा अधिका-यापुढे हजर केल्यावर, त्याची शारीरिक तपासणी करण्यास किंवा त्याचे रक्त काढून घेण्यास प्रतिकार केल्यास त्यास हजर करण्यासाठी किंवा त्याची शारीरिक तपासणी करण्यासाठी किंवा रक्ताची परीक्षा करण्याकरिता त्याचे रक्त काढून घेण्यासाठी वाजवी रीतीने आवश्यक वाटतील असे सर्व उपाय योजणे हे कायदेशीर असेल.
जर हजर केलेली व्यक्ती ही स्त्री असेल तर, अशी तपासणी आणि रक्त काढून घेणे या गोष्टी, राज्य शासनाने याबाबत सर्वसाधारण किंवा विशेष आदेशाद्वारे प्राधिकृत केलेल्या अशा नोंदलेल्या स्त्री वैद्यक व्यवसायीच्या देखरेखीखाली करण्यात येतील व अशा स्त्रीची शारीरिक तपासणी करणे किंवा रक्त काढणे हे शिष्टाचारास धरून करण्यात येतील.
पूर्वोक्तप्रमाणे नोंदलेल्या वैद्यक व्यवसायीपुढे हजर करण्यास किंवा या कलमाखालील शारीरिक तपासणीस किंवा पूर्वोक्तप्रमाणे रक्त काढून घेण्यास प्रतिकार करणे हा, भारतीय दंड संहितेच्या कलम 186 अन्वयेचा अपराध आहे असे समजण्यात येईल.
या कलमाच्या तरतुदी अंमलात आणण्याच्या कामी नोंदलेल्या वैद्यक व्यवसायीस किंवा पोट-कलम (1) अन्वये नेमलेल्या अधिका-यास द्यावयाच्या फीचा समावेश करून आलेला खर्च, राज्य विधानमंडळाने तरतूद केलेल्या पैशातून भागविण्यात येईल.
कोणत्याही दारूबंदी अधिका-याने किंवा पोलीस अधिका-याने, त्रास देण्यासाठी व गैरवाजवी रीतीने पोट-कलम (1) अन्वये कारवाई केली तर, त्यास, सिद्धापराध ठरविण्यात आले असता पाचशे रुपयांपर्यंत वाढविता येऊ शकेल इतक्या द्रव्य दंडाची शिक्षा होईल.
या कलमातील कोणत्याही मजकुरामुळे, अपराध केल्याचा आरोप ज्या व्यक्तीवर ठेवला असेल तिने मादक द्रव्य घेतले आहे ही वस्तुस्थिती, या कलमाच्या तरतुदीनुसार असेल त्याव्यतिरिक्त इतर रीतीने सिद्ध करण्यास प्रतिबंध होतो असे समजले जाणार नाही.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

(1)

या अधिनियमाखालील कोणत्याही अपराधाचा तपास करताना, याबाबत राज्य शासनाने योग्य रीतीने अधिकार दिलेल्या कोणत्याही दारूबंदी अधिका-यास किंवा कोणत्याही पोलीस अधिका-यास, एखाद्या व्यक्तीने मादक द्रव्य घेतले आहे आणि तिने मादक द्रव्य घेतले आहे हे सिद्ध करण्याच्या कारणांकरिता किंवा त्याबाबतचा पुरावा मिळविण्याकरिता त्या व्यक्तीची वैद्यकीय तपासणी होणे आवश्यक आहे किंवा त्याच्या रक्तातील मद्यार्काचे प्रमाण ठरविण्यासाठी त्याचे रक्त घेणे आवश्यक आहे असे समजण्यास वाजवी कारण असेल त्याबाबतीत अशा दारूबंदी अधिका-यास किंवा पोलीस अधिका-यास, अशा व्यक्तीची वैद्यकीय तपासणी करण्यासाठी किंवा तिचे रक्त घेण्यासाठी त्यास (राज्य शासनाने याबाबत सर्वसाधारण किंवा विशेष

आदेशान्वये अधिकार दिलेल्या) नोंदलेल्या वैद्यक व्यवसायीपुढे हजर करता येईल आणि अशा नोंदलेल्या वैद्यक व्यवसायीस, अशा व्यक्तीने कोणतेही मादक द्रव्य घेतले आहे किंवा कसे याबाबत त्याने तपासणी केल्यावर त्यासंबंधीचे प्रमाणपत्र सादर करण्याची विनंती करता येईल आणि त्याने काढलेले रक्त शासनाचा रसायन परीक्षक किंवा सहायक रसायन परिक्षक यांच्याकडे किंवा त्याबाबत राज्य शासन नेमील अशा इतर अधिका-याकडे पाठविण्याची विनंती करता येईल.

(2)

ज्याच्यापुढे अशा व्यक्तीस हजर करण्यात आले असेल असा नोंदलेला वैद्यक व्यवसायी अशा व्यक्तीची तपासणी करील व विहित केलेल्या रीतीने अशा व्यक्तीचे रक्त घेऊन ते पाठवील व ज्या अधिका-याने अशा व्यक्तीस हजर केले असेल त्यास, त्याने केलेल्या तपासणीचा निष्कर्ष असलेले प्रमाणपत्र विहित केलेल्या नमुन्यात देईल. शासनाचा रसायन परीक्षक किंवा सहायक रसायन परीक्षक किंवा पोट-कलम (1) अन्वये नेमलेला इतर अधिकारी, त्यांच्याकडे पाठविलेल्या रक्ताच्या तपासणीच्या निष्कर्षांबद्दल एक प्रमाणपत्र देईल; आणि त्यात विहित केलेल्या नमुन्यात मद्यर्काचे प्रमाण व आवश्यक किंवा तत्संबद्ध असा इतर तपशील नमूद करील.

(3)

नोंदलेल्या वैद्यक व्यवसायीपुढे पोट-कलम (1) अन्वये हजर होण्यास कोणत्याही व्यक्तीने प्रतिकार केल्यास किंवा अशा अधिका-यापुढे हजर केल्यावर, त्याची शारीरिक तपासणी करण्यास किंवा त्याचे रक्त काढून घेण्यास प्रतिकार केल्यास त्यास हजर करण्यासाठी किंवा त्याची शारीरिक तपासणी करण्यासाठी किंवा रक्ताची परीक्षा करण्याकरिता त्याचे रक्त काढून घेण्यासाठी वाजवी रीतीने आवश्यक वाटतील असे सर्व उपाय योजणे हे कायदेशीर असेल.

(4)

जर हजर केलेली व्यक्ती ही स्त्री असेल तर, अशी तपासणी आणि रक्त काढून घेणे या गोष्टी, राज्य शासनाने याबाबत सर्वसाधारण किंवा विशेष आदेशाद्वारे प्राधिकृत केलेल्या अशा नोंदलेल्या स्त्री वैद्यक व्यवसायीच्या देखरेखीखाली करण्यात येतील व अशा स्त्रीची शारीरिक तपासणी करणे किंवा रक्त काढणे हे शिष्टाचारास धरून करण्यात येतील.

(5)

पूर्वोक्तप्रमाणे नोंदलेल्या वैद्यक व्यवसायीपुढे हजर करण्यास किंवा या कलमाखालील शारीरिक तपासणीस किंवा पूर्वोक्तप्रमाणे रक्त काढून घेण्यास प्रतिकार करणे हा, भारतीय दंड संहितेच्या कलम 186 अन्वयेचा अपराध आहे असे समजण्यात येईल.

(6)

या कलमाच्या तरतुदी अंमलात आणण्याच्या कामी नोंदलेल्या वैद्यक व्यवसायीस किंवा पोट-कलम (1) अन्वये नेमलेल्या अधिका-यास द्यावयाच्या फीचा समावेश करून आलेला खर्च, राज्य विधानमंडळाने तरतूद केलेल्या पैशातून भागविण्यात येईल.

(7)

कोणत्याही दारूबंदी अधिका-याने किंवा पोलीस अधिका-याने, त्रास देण्यासाठी व गैरवाजवी रीतीने पोट-कलम (1) अन्वये कारवाई केली तर, त्यास, सिद्धापराध ठरविण्यात आले असता पाचशे रुपयांपर्यंत वाढविता येऊ शकेल इतक्या द्रव्य दंडाची शिक्षा होईल.

(8)

या कलमातील कोणत्याही मजकुरामुळे, अपराध केल्याचा आरोप ज्या व्यक्तीवर ठेवला असेल तिने मादक द्रव्य घेतले आहे ही वस्तुस्थिती, या कलमाच्या तरतुदीनुसार असेल त्याव्यतिरिक्त इतर रीतीने सिद्ध करण्यास प्रतिबंध होतो असे समजले जाणार नाही.

सोप्या भाषेत — Rule 129

थोडक्यात:
Section 129A मध्ये दारूबंदी अधिका-यास किंवा पोलीसास, कोणी मादक द्रव्य घेतल्याचा संशय असल्यास, वैद्यक तपासणी आणि रक्त चाचणी करविण्याचा अधिकार दिला आहे.

---

**विस्तृत समजावणी:**

**काय करता येते?**
दारूबंदी अधिकारी किंवा पोलीस अधिकारी, जर त्यांना वाजवी कारण असेल की कोणी मादक द्रव्य घेतले आहे, तर:
- त्या व्यक्तीला नोंदलेल्या डॉक्टरकडे हजर करू शकतात
- शारीरिक तपासणी करविऊ शकतात
- रक्त नमुना घेऊ शकतात आणि alcohol मात्रा तपासू शकतात

**डॉक्टरचे काम:**
- रोगीची तपासणी करतो
- रक्त नमुना घेतो
- certificate देतो
- रक्त रसायन परीक्षकांकडे पाठवतो

**महिलांचे विशेष नियम:**
महिलेची तपासणी फक्त महिला डॉक्टरने करायची. शिष्टाचार राखणे अनिवार्य आहे.

**प्रतिकार केल्यास?**
- प्रतिकार करणे हा दंड संहितेच्या Section 186 अन्वये अपराध आहे
- अधिकारी आवश्यक force वापरू शकतो

**गैरवाजवी कारवाई?**
- कोणी अधिकारी जाणूनबुजून गैरवाजवी तपास केला तर ५०० रुपये दंड होईल

**खर्च कोण देतो?**
- State सर्व खर्च (डॉक्टर fee, परीक्षा वगैरे) भागवते

**महत्वाचे:** हा नियम पुरावा गोळा करण्याचा एक मार्ग आहे, पण इतर मार्गांनीही evidence सिद्ध करता येतो.

Timeline of Orders + Documents affecting Rule 129 Chronological, oldest first. Government Orders are extracted from the printed 2023 manual; Documents are admin-uploaded GRs/circulars/orders.

📖 Printed Excise Manual — page 1028 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 1028 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 1028 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 1029 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 1029 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 1029 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 1029 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 1029 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 1029 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 1028 of 1109

Open in full Excise Manual viewer

Rule 129 Current

B Documents of reports of registered medical practitioner, etc. as evidence. नोंदविलेला वैद्यक व्यवसायी, इत्यादी यांनी दिलेले दस्तऐवज किंवा प्रतिवृत्ते, वगैरे पुरावा असणे.

129B. Any document purporting to be—

(a) a certificate under the hand of a registered medical practitioner, or the Chemical Examiner or Assistant Chemical Examiner to Government, under section 129A or of an officer appointed under sub-section (1) of that section, or

(b) a report under the hand of any registered medical practitioner, in any hospital or dispensary maintained by the State Government or a local authority or any other registered medical practitioner authorised by the State Government in this behalf in respect of any person, examined by him or upon any matter or thing duly submitted to him for examination or analysis and report,

may be used as evidence of the facts stated in such certificate, or as the case may be, report, in any proceedings under this Act; but the Court may if it thinks fit, and shall, on the application of the prosecution or the accused person, summon and examine any such person as to the subject matter of his certificate or as the case may be report.]

जो कोणताही दस्तऐवज हा,-

(अ) कलम 129-अ अन्वये नोंदलेल्या वैद्यक व्यवसायीने किंवा शासनाच्या रसायन परीक्षकाने किंवा सहायक रसायन परीक्षकाने किंवा त्या कलमाच्या पोट-कलम (1) अन्वये नेमलेल्या अधिका-याने त्याच्या सहीशिक्क्यानिशी दिलेले प्रमाणपत्र असेल ; किंवा

(ब) राज्य शासनाने किंवा स्थानिक प्राधिका-याने चालविलेल्या कोणत्याही रुग्णालयातील किंवा दवाखान्यातील कोणत्याही नोंदलेल्या वैद्यकीय व्यवसायीने किंवा याबाबत राज्य शासनाने प्राधिकृत केलेल्या कोणत्याही इतर नोंदलेल्या वैद्यक व्यवसायीने त्याने कोणत्याही व्यक्तीच्या तपासणीसंबंधीचे किंवा त्याच्याकडे तपासणीसाठी किंवा पृथ:करणासाठी किंवा प्रतिवृत्तासाठी योग्य रीतीने सादर केलेल्या गोष्टीसंबंधीचे त्याच्या सहीशिक्क्यानिशी दिलेले प्रतिवृत्त असेल; तर तो दस्तऐवज या अधिनियमान्वयेच्या कोणत्याही कारवाईत, त्या प्रमाणपत्रात किंवा, यथास्थिति, प्रतिवृत्तात नमूद केलेल्या वस्तुस्थितीचा पुरावा म्हणून वापरता येईल; परंतु फिर्यादीने किंवा आरोपी व्यक्तीने अर्ज केला तर, न्यायालयास, अशा व्यक्तीस आज्ञापत्र (समन्स) काढून बोलविण्याचा आणि प्रमाणपत्रातील किंवा यथास्थिति, प्रतिवृत्तातील वादविषयाबद्दल अशा व्यक्तीची तपासणी करता येईल आणि न्यायालय त्यास योग्य वाटेल तर

अशा व्यक्तीस आज्ञापत्र (समन्स) काढून बोलावील आणि प्रमाणपत्रातील किंवा, यथास्थिति प्रतिवृत्तातील वादविषयाबद्दल अशा व्यक्तीची तपासणी करील.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 129

थोडक्यात: Section 129 B मध्ये असे सांगितले आहे की वैद्यकीय व्यवसायी, रसायन परीक्षक किंवा शासन-नियुक्त अधिकारी यांनी दिलेले दस्तऐवज आणि प्रतिवृत्त न्यायालयात पुरावा म्हणून वापरता येतात — पण न्यायालय त्या व्यक्तीला बोलविण्याचा अधिकार राखते.

---

**तपशील:**

**कोणते दस्तऐवज वापरता येतात?**
- नोंदलेल्या डॉक्टरने दिलेले प्रमाणपत्र
- शासनाचे रसायन परीक्षक किंवा सहायक रसायन परीक्षक यांनी दिलेले प्रमाणपत्र
- Government-नियुक्त अधिकारी यांनी दिलेले प्रमाणपत्र
- शासकीय किंवा स्थानिक अधिकारी-संचालित रुग्णालय/दवाखान्यातील डॉक्टरने दिलेली प्रतिवृत्त

**प्रतिवृत्त कशाबाबत असू शकते?**
- कोणत्याही व्यक्तीच्या शारीरिक तपासणी बाबत
- कोणत्याही पदार्थाच्या रासायनिक विश्लेषण बाबत

**न्यायालयाचा अधिकार:**
- या दस्तऐवजांचे facts सरकस्त वापरून पुरावा दिला जाऊ शकतो
- पण फिर्यादी किंवा आरोपी यांनी मागणी केली तर न्यायालय त्या डॉक्टर/परीक्षकास court मध्ये बोलवून तपास करु शकतो
- त्या व्यक्तीला समन्स (आज्ञापत्र) जारी होते

**साध भाषेत:** दारूबंदी कायद्याची कारवाई चलवताना डॉक्टरच्या रिपोर्टचा आधार घेता येतो, पण आरोपी माणसाला डॉक्टरला court मध्ये हजर करून प्रश्न विचारण्याचा अधिकार असतो.

Rule 130 Current

Arrested persons and things seized to be sent to officer-incharge of Police Station. अटक केलेली व्यक्ती व जप्त केलेल्या वस्तू पोलीस ठाण्याच्या प्रभारी अधिका-याकडे पाठविणे.

Every person arrested and thing seized by a Prohibition Officer under this Act, shall be sent to the officer-in-charge of the nearest Police Station ¹[or to any other officer duly empowered under section 129 if the ²[Commissioner] in any particular case has directed such officer to conduct the investigation of the offence].

या अधिनिमान्वये दारुबंदी अधिका-याने अटक केलेली प्रत्येक व्यक्ती व जप्त केलेली प्रत्येक वस्तू ही अगदी नजीकच्या पोलीस ठाण्याच्या प्रभारी अधिका-याकडे पाठवील किंवा या अपराधाची चौकशी करण्यास एखाद्या विशिष्ट बाबतीत आयुक्ताने अशा अधिका-यास निदेश दिल्यास, कलम 129 अन्वये योग्यरीत्या अधिकार दिलेल्या इतर कोणत्याही अधिका-याकडे, पाठविण्यात येईल.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 130

**थोडक्यात:**
कलम 130 मध्ये असे सांगितले आहे की दारूबंदी अधिकारी जर कोणाला अटक करतात किंवा वस्तू जप्त करतात, तर ते लगेच पोलिस ठाण्याच्या प्रभारी अधिकाऱ्यालाच पाठवावे लागतात.

---

**सोप्या भाषेत समजून घ्या:**

**अटक झालेली व्यक्ती:**
- दारूबंदी अधिकारी जर कोणाला अवैध दारू विकतांना किंवा पियतांना पकडतात, तर त्या व्यक्तीला लगेच नजीकच्या पोलीस ठाण्याकडे पाठवले पाहिजे.

**जप्त केलेल्या वस्तू:**
- अवैध दारू, साधने, वाहने — ही सर्व वस्तू देखील पोलीस ठाण्याकडे जाऊ शकतात.

**अपवाद:**
- जर आयुक्त (Collector) त्या विशिष्ट प्रकरणात इतर कोणा अधिकाऱ्यास (कलम 129 अंतर्गत) चौकशी करण्यास सांगितले असतील, तर अटक केलेली व्यक्ती आणि वस्तू त्या अधिकाऱ्यालाही पाठविल्या जाऊ शकतात.

**मुख्य उद्देश:** कायद्याचे पालन करणारी खरी कार्रवाई होते याचे नियंत्रण व पारदर्शकता सुनिश्चित करणे.

CL-III country liquor licensee challenged FIR for transporting liquor in wrong auto-rickshaw. Court held police have cognizable jurisdiction to investigate BPA offences under Chapter VII/IX and Cr.P.C

Rule 131 Current

Bail by Prohibition Officer. दारूबंदी अधिका-याने जामिनावर सोडणे.

(1) Any Prohibition Officer empowered to investigate an offence under this Act shall have power to grant bail in accordance with the provisions of the Code of Criminal Procedure, 1898⁺, to any person arrested without a warrant for an offence under this Act.

(2) When any person has been arrested under section 126, a Prohibition Officer empowered to investigate offence under this Act shall have power to grant bail in accordance with the provisions of the Code of Criminal Procedure, 1898⁺.

(1)

Any Prohibition officer empowered to investigate an offence under this Act shall have power to grant bail in accordance with the provisions of the Code of Criminal Procedure, 1898, to any person arrested without a warrant for an offence of under this Act.

(2)

When any person has been arrested under section 126, a Prohibition officer empowered to investigate offence under this Act shall have power to grant bail in accordance with the provisions of the Code of Criminal Procedure, 1898.

या अधिनियमाखालील अपराधाचा तपास करण्यासाठी अधिकार दिलेल्या कोणत्याही दारूबंदी अधिका-यास, या अधिनियमाखालील अपराध केल्याबद्दल अधिपत्रावाचून अटक केलेल्या कोणत्याही व्यक्तीला फौजदारी प्रक्रिया संहिता, 1898 च्या तरतुदींनुसार जामिनावर सोडून देता येईल.
कलम 126 अन्वये कोणत्याही व्यक्तीला अटक करण्यात येईल तेव्हा, या अधिनियमाखालील अपराधांचा तपास करण्यासाठी अधिकार दिलेल्या दारूबंदी अधिका-यास, तिला फौजदारी प्रक्रिया संहिता, 1898 च्या तरतुदींनुसार जामीनावर सोडून देता येईल.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

(1)

या अधिनियमाखालील अपराधाचा तपास करण्यासाठी अधिकार दिलेल्या कोणत्याही दारूबंदी अधिका-यास, या अधिनियमाखालील अपराध केल्याबद्दल अधिपत्रावाचून अटक केलेल्या कोणत्याही व्यक्तीला फौजदारी प्रक्रिया संहिता, 1898 च्या तरतुदींनुसार जामिनावर सोडून देता येईल.

(2)

कलम 126 अन्वये कोणत्याही व्यक्तीला अटक करण्यात येईल तेव्हा, या अधिनियमाखालील अपराधांचा तपास करण्यासाठी अधिकार दिलेल्या दारूबंदी अधिका-यास, तिला फौजदारी प्रक्रिया संहिता, 1898 च्या तरतुदींनुसार जामीनावर सोडून देता येईल.

सोप्या भाषेत — Rule 131

थोडक्यात: Section 131 मध्ये असे सांगितले आहे की दारूबंदी अधिका-यास अटक केलेल्या व्यक्तीला CrPC 1898 नुसार जामीनावर सोडून देण्याचा अधिकार आहे.

---

**विस्तृत समजावणी:**

**Section 131(1) — सामान्य अटकेचे जामिन:**

जर कोणी दारूबंदी कायद्यातील अपराध केल्याबद्दल अधिपत्र (warrant) न दाखवता अटक झाला असेल, तर तपास करण्याचा अधिकार असलेला दारूबंदी अधिका-य त्या व्यक्तीला जामीनावर सोडून देऊ शकतो.

हे जामिन CrPC (Criminal Procedure Code) 1898 च्या नियमांनुसार दिले जाईल.

**Section 131(2) — Section 126 अंतर्गत अटकेचे जामिन:**

कलम 126 अन्वये अटक झालेल्या व्यक्तीला देखील दारूबंदी अधिका-य CrPC 1898 नुसार जामीनावर सोडून देऊ शकतो.

**सरळ मराठीत:** दारूबंदी अधिका-यांना अटक केलेल्यांना जामीनावर सोडण्याचा अधिकार आहे — पण हे कायदेशीर प्रक्रियेनुसार केले पाहिजे. अन्याय होऊ देणार नाही.

CL-III country liquor licensee challenged FIR for transporting liquor in wrong auto-rickshaw. Court held police have cognizable jurisdiction to investigate BPA offences under Chapter VII/IX and Cr.P.C

Rule 132 Current

Articles seized. जप्त केलेल्या वस्तू.

¹[When anything has been seized under the provisions of this Act by a Prohibition Officer exercising powers under section 129 or by an Officer-in-charge of a Police Station], or has been sent to him in accordance with the provisions of this Act, such officer, after such inquiry as may be deemed necessary,—

(a) if it appears that such thing is required as evidence in the case of any person arrested, shall forward it to the Magistrate to whom such person is forwarded or for his appearance before whom bail has been taken,

(b) if it appears that such thing is liable to confiscation but is not required as evidence as aforesaid, shall send it with a full report of the particulars of seizure to the Collector,

(c) if no offence appears to have been committed shall return it to the person from whose possession it was taken,

कलम 129 अन्वये अधिकार चालवून एखाद्या दारूबंदी अधिका-याने किंवा पोलीस ठाण्याच्या प्रभारी अधिका-याने या अधिनियमाच्या तरतुदींअन्वये कोणत्याही वस्तू जप्त केल्या असतील, किंवा या अधिनियमाच्या तरतुदींनुसार कोणत्याही वस्तू त्यांच्याकडे पाठविण्यात आल्या असतील तेव्हा, असा अधिकारी, आवश्यक वाटेल ती चौकशी केल्यानंतर,-

(अ) अटक केलेल्या कोणत्याही व्यक्तीच्या खटल्यात पुरव्यादाखल अशा वस्तूची आवश्यकता आहे असे दिसून आले तर, अशा व्यक्तीस ज्या दंडाधिका-याकडे पाठविले असेल किंवा ज्याच्यापुढे हजर राहण्याबद्दल जामीन घेतला असेल त्या दंडाधिका-याकडे ती वस्तू पाठवील ;

(ब) जर अशी वस्तू जप्त केली जाण्यास पात्र आहे परं तु वर सांगितल्याप्रमाणे पुरावा म्हणून त्याची आवश्यकता नाही असे दिसून आले तर, ती जप्त केल्याच्या तपशिलाच्या संपूर्ण प्रतिवृत्तासह जिल्हाधिका-याकडे पाठविल ;

(क) जर कोणताही अपराध केल्याचे दिसून आले नाही तर, ज्या व्यक्तींच्या कब्जातून ती वस्तू घेतली असेल तिला ती परत करील.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 132

थोडक्यात: Section 132 मध्ये जप्त केलेल्या वस्तूंचे तीन प्रकारे वर्गीकरण करून ते कोठे पाठवायचे हे सांगितले आहे.

---

**विस्तृत समजावून:**

जेव्हा दारूबंदी अधिकारी किंवा पोलीसांनी कोणत्याही वस्तू (मद्य, साधने इत्यादी) जप्त केल्या असतात, तेव्हा त्या अधिकारीला तीन मार्गांपैकी एक पाळायचा असतो:

**१. अगर खटल्यासाठी पुरावा लागतो हो?**
- हो, तर ती वस्तू दंडाधिका-याकडे पाठवा जिथे अटक केलेल्या व्यक्तीचा खटला चालणार आहे.

**२. अगर कोणत्याही पुरावा लागत नाही, पण वस्तू जप्त करायला कायदेशीर कारण आहे?**
- तर जप्तीचा संपूर्ण तपशिल लिहून ती वस्तू जिल्हाधिका-याकडे पाठवा.

**३. अगर कोणताही अपराध झालेला दिसत नाही?**
- तर ज्या व्यक्तीकडून वस्तू घेतली होती त्याला परत करा.

हा नियम सुनिश्चित करतो की जप्त केलेल्या वस्तूंचे न्यायसंगत निपटारा होवो.

CL-III country liquor licensee challenged FIR for transporting liquor in wrong auto-rickshaw. Court held police have cognizable jurisdiction to investigate BPA offences under Chapter VII/IX and Cr.P.C

Rule 133 Current

Duty of 4 [officers of Government] and local authorities to assist. शासनाच्या अधिका-यांचे व स्थानिक प्राधिकरणाच्या अधिका-यांचे सहाय्य करण्याचे कर्तव्य.

Every officer of the ²[Government] and every officer or servant of local authority, shall be ³[legally bound to assist any Prohibition Officer or] police officer or person authorised in this behalf in carrying out the provisions of this Act.

शासनाचा प्रत्येक अधिकारी व स्थानिक प्राधिकरणाचा प्रत्येक अधिकारी व सेवक हा, या अधिनियमाच्या तरतुदी पार पाडण्यासाठी, कोणत्याही दारुबंदी अधिका-यास किंवा पोलीस अधिका-यास किंवा याबाबत प्राधिकृत केलेल्या कोणत्याही व्यक्तीस सहाय्य करण्यास कायदेशीररीत्या बांधलेला असेल.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 133

थोडक्यात: Section 133 मध्ये असे सांगितले आहे की शासनाचा व स्थानिक प्राधिकरणाचा प्रत्येक अधिकारी दारूबंदी कायदा लागू करण्यात मदत करण्यास बांधलेला असतो।

**सोप्या भाषेत:**

• शासनचे सर्व कर्मचारी (कलेक्टर, तहसीलदार, तलाठी असो किंवा दुसरे कोणी) यांना दारूबंदी कायदा पार पाडण्यात मदत करणे अनिवार्य आहे।

• नगरपालिका, जिल्हा परिषद वगैरे स्थानिक प्राधिकरणाचे कर्मचारीही हीच जबाबदारी वहन करतात।

• अगर Prohibition Officer, पोलीस किंवा कायदेशीर अधिकृत व्यक्ती कोणत्याही सहाय्यासाठी बोलावली तर हे अधिकारी त्यांना मदत देण्यास कायद्याने बाध्य आहेत।

• हे सहाय्य म्हणजे तपास, धाप्पे मारणे, साक्ष्य गोळा करणे वगैरे असू शकते।

**साधारण उदाहरण:** Prohibition Officer ला गोड्याला दारू बनवताना पकडायचा असेल, तर तहसीलदार वर्तमान आणि पोलीस गिरिफ्तारीला साहाय्य करतात — हे त्यांचे कायदेशीर कर्तव्य आहे।

Nandlal Narumal Sugwani & Others v. State of Maharashtra

Bombay High Court · 13 Nov 2019 · 1.wp.3150-17 (173)

Multiple bar, restaurant, and liquor shop proprietors challenged cancellation/suspension of excise licenses and alleged violations of statutory conditions regarding minimum distance from schools and o

Rule 134 Current

Offices to be reported. अपराध झाल्याचे कळविणे.

⁵[134. Every village officer or servant useful to Government, every officer of the State Government, and (with the consent of the Central Government) every officer of the Customs and Central Excise Departments, and every officer or servant of a local authority, and the Sarpanch of a Village Panchayat constituted under the ⁶Bombay Village Panchayats Act, 1958, shall be bound —

(a) to give immediate information at the nearest Police Station or to any Officer or person authorised in this behalf of the commission of any offence and of the intention or preparation to commit any offence under this Act which may come to their knowledge;

(b) to take all reasonable measures in their power to prevent the commission of any such offence which they know or have reason to believe is about or likely to be committed.

शासनाला उपयुक्त असलेला प्रत्येक ग्राम-अधिकारी किंवा ग्रामसेवक, राज्य शासनाचा प्रत्येक अधिकारी, आणि (केंद्र सरकारची संमती घेऊन) सीमा शुल्क विभागाचा आणि केंद्रीय उत्पादन शुल्क विभागाचा प्रत्येक अधिकारी व स्थानिक प्राधिकरणाचा प्रत्येक अधिकारी किंवा कर्मचारी, आणि मुंबई ग्रामपंचायत अधिनियम, 1958 अन्वये घटित केलेल्या ग्रामपंचायतीचा सरपंच हे,-

(अ) त्यांना कळेल असा या अधिनियमान्वये घडलेला कोणताही अपराध आणि या अधिनियमांन्वये अपराध करण्याचा हेतू किंवा करण्याची तयारी याबद्दलची या अधिनियमाखाली कोणताही अपराध घडल्याची गोष्ट किंवा कोणत्याही अपराधाच्या इराद्याची किंवा तयारीची माहिती त्यांना समजली तर त्याबद्दलची खबर अगदी नजीकच्या पोलीस ठाण्याकडे किंवा याबाबतीत प्राधिकृत केलेल्या कोणत्याही अधिका-याकडे किंवा व्यक्तीकडे देण्यास ;

(ब) जो अपराध घडल्याचे त्यांना माहीत होईल किंवा जो घडण्याच्या बेतात आहे किंवा घडण्याचा संभव आहे असे त्यास सकारण वाटत असेल तर तो अपराध घडण्यास प्रतिबंध करण्याच्या कामी आपल्या अधिकारात असलेल्या सर्व वाजवी उपाययोजना अंमलात आणण्यास; बांधलेले असतील.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 134

थोडक्यात: Section 134 मध्ये असे सांगितले आहे की सरकारी अधिकारी, पोलिस, उत्पादन शुल्क विभागाचे कर्मचारी आणि सरपंच यांना दारूबंदी कायद्याचे उल्लंघन झाल्याची खबर लगेच पोलिसांना देणे अनिवार्य आहे आणि त्या अपराधाला रोखण्याचा प्रयत्न करायचा आहे.

---

**विस्तार:**

**कोणाला लागू होते:**
- गाव-अधिकारी आणि ग्रामसेवक
- सरकारी अधिकारी
- Customs आणि Central Excise विभागाचे अधिकारी
- नगरपालिका/पंचायतीचे कर्मचारी
- गाव सरपंच

**काय करायचे:**

(अ) **खबर देणे** — दारू बनवणे, विक्री करणे, तस्करी करणे वगैरे कोणताही अपराध समजल्यास लगेच:
- जवळचे पोलिस ठाणे, किंवा
- अधिकृत अधिकारीकडे

(ब) **अपराध रोखणे** — ज्या अपराधाचा संशय असेल त्याला रोखण्याचे सर्व वाजवी उपाय करायचे (जसे पोलिसांना बोलावणे, माहिती देणे).

**साधारण शब्दात:** सरकारी कर्मचारी आणि सरपंच यांना अपराधाची गोष्ट पोलिसांना लगेच सांगायची अनिवार्य आहे, अन्यथा ते स्वतः दोषी होतील.

Rule 134 Current

A Gram Rakshak Dal. ग्राम रक्षक दल

¹[134A (1) The Village Panchayat constituted under the Maharashtra Village Panchayats Act may, by resolution, or an application signed by not less than 25 per cent. of the Women voters of the Gram Sabha, may request the Sub-Divisional Magistrate of the area for convening a special Gram Sabha, for the purpose of establishment of Gram Rakshak Dal.

(2) (a) The Sub-Divisional Magistrate of the area on receipt of request under sub-section (1) shall call such special meeting of Gram Sabha.

(b) The form of application, the mode of submitting the application and manner of verification of authenticity of the applicants, under sub-section (1) shall be such as may be prescribed.

(c) The meeting of such Gram Sabha shall be conducted in the presence of the ²[Tahsildar or any officer not below the rank of Group-B officer of the State Government authorised by the Tahsildar of the area].

(d) The Gram Sabha may recommend the persons to be appointed as members of Gram Rakshak Dal.

(e) The Sub-Divisional Magistrate shall on recommendation of Gram Sabha establish a Gram Rakshak Dal.

(f) The term of the members of such Gram Rakshak Dal shall be of two years.

(3) The Gram Rakshak Dal shall consist of as many members as there are members in a Village Panchayat but it shall not be more than eleven.

(4) The eligibility for the appointment as a member of the Gram Rakshak Dal shall be such as may be prescribed.

(5) The Gram Rakshak Dal shall have adequate representation of Women and persons belonging to Scheduled Castes and Scheduled Tribes.

(6) Every member of the Gram Rakshak Dal shall be bound to give immediate information at the nearest Police Station or to any other Officer or person authorised in this behalf of the commission of any offence and of the intention or preparation to commit any offence under this Act which may come to his knowledge.

(7) The duties and responsibilities of the members of Gram Rakshak Dal shall be such as may be prescribed.]

(1)

The Village Panchayat constituted under the Maharashtra Village Panchayats Act may, by resolution, or an application signed by not less than 25 per cent. of the Women voters of the Gram Sabha, may request the Sub-Divisional Magistrate of the area, for convening a special Gram Sabha, for the purpose of establishment of Gram Rakshak Dal.

(2)

(a) The Sub-Divisional Magistrate of the area on receipt or request under sub-section (1), shall call such special meeting of Gram Sabha.

(b) The form of application, the mode of submitting the application and manner of verification of authenticity of the applicants, under sub-section (1) shall be such as may be prescribed.

(c) The meeting of such Gram Sabha shall be conducted in the presence of the Tahsildar of the area.

(d) The Gram Sabha may recommend the persons to be appointed as members of Gram Rakshak Dal.

(e) The Sub-Divisional Magistrate shall on recommendation of Gram Sabha establish a Gram Rakshak Dal.

(f) The term of the members of such Gram Rakshak Dal shall be of two years.

(3)

The Gram Rakshak Dal shall consist of as many members as there are members in a Village Panchayat but it shall not be more than eleven.

(4)

The eligibility for the appointment as a member of the Gram Rakshak Dal shall be such as may be prescribed.

(5)

The Gram Rakshak Dal shall have adequate representation of Women and persons belonging to Scheduled Castes and Scheduled Tribes.

(6)

Every member of the Gram Rakshak Dal shall be bound to give immediate information at the nearest Police Station or to any other Officer or person authorised in this behalf of the commission of any offence and of the intention or preparation to commit any offence under this Act which may come to his knowledge.

(7)

The duties and responsibilities of the members of Gram Rakshak Dal shall be such as may be prescribed.

ग्राम रक्षक दल स्थापन करणे.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

(1)

महाराष्ट्र ग्रामपंचायत अधिनियमान्वये घटित केलेल्या ग्राम पंचायतीस, ठरावाद्वारे किंवा ग्रामसभेच्या 25 टक्क्यांहून कमी नसतील इतक्या महिला मतदारांनी स्वाक्षरित केलेल्या अर्जाद्वारे, ग्राम रक्षक दलाची स्थापना करण्याच्या प्रयोजनार्थ, एक विशेष ग्राम सभा बोलवण्यासाठी, त्या क्षेत्राच्या उपविभीय दंडाधिका-याला विनंती करता येईल.

(2)

(अ) त्या क्षेत्राचा उपविभागीय दंडाधिकारी, पोट-कलम (1) अन्वये विनंती प्राप्त झाल्यावर, ग्रामसभेची अशी विशेष बैठक बोलावील.

(ब) पोट-कलम (1) अन्वये अर्जाचा नमुना, अर्ज सादर करण्याची पद्धत आणि अर्जदारांच्या खरेपणाच्या पडताळणीची रीत ही, विहित करण्यात येईल त्या प्रमाणे असेल.

(क) अशा ग्रामसभेची बैठक, त्या क्षेत्राच्या तहसीलदाराच्या किंवा त्या तहसीलदाराने प्राधिकृत केलेल्या, राज्य शासनाच्या गट ब मधील अधिका-याच्या दर्जापेक्षा कमी दर्जा नसलेल्या कोणत्याही अधिका-याच्याट उपस्थितीत आयोजित करण्यात येईल.

(ड) ग्रामसभेस, ग्राम रक्षक दलाचे सदस्य म्हणून नियुक्त करावयाच्या व्यक्तींची शिफारस करता येईल.

(इ) उप विभागीय दंडाधिकारी, ग्रामसभेच्या शिफारशीवरून, ग्राम रक्षक दल स्थापन करील.

(फ) अशा ग्राम रक्षक दलाच्या सदस्यांची मुदत दोन वर्षे इतकी असेल.

(3)

ग्राम रक्षक दल हे, एखाद्या ग्रामपंचायतीचे जेवढे सदस्य असतील तितक्या सदस्यांनी मिळून बनलेले असेल, मात्र, त्यांची संख्या अकरापेक्षा अधिक असणार नाही.

(4)

ग्राम रक्षक दलाचा सदस्य म्हणून नियुक्ती होण्यासाठीची पात्रता ही, विहित करण्यात येईल त्याप्रमाणे असेल.

(5)

ग्राम रक्षक दलात महिलांचे आणि अनुसूचित जाती आणि अनुसूचित जमातीतील व्यक्तींचे पुरेसे प्रतिनिधीत्व असेल.

(6)

ग्राम रक्षक दलाचा प्रत्येक सदस्य, या अधिनियमाखालील कोणताही अपराध घडल्याबाबतची आणि कोणताही अपराध करण्याचा हेतू असल्याबाबतची किंवा तयारी करीत असल्याबाबतची त्याला कळेल अशी माहिती, ताबडतोब जवळच्या पोलीस ठाण्याला किंवा याबाबतीत प्राधिकृत केलेल्या इतर कोणत्याही अधिका-याला किंवा व्यक्तीला देण्यास बांधील असेल.

(7)

ग्राम रक्षक दलाच्या सदस्यांची कर्तव्ये आणि जबाबदा-या ह्रा, विहित करण्यात येतील त्याप्रमाणे असतील.

सोप्या भाषेत — Rule 134

# Section 134 A — ग्राम रक्षक दल (Gram Rakshak Dal)

**थोडक्यात:** Section 134 A मध्ये असे सांगितले आहे की गावांमध्ये दारूबंदी कायद्याचे पालन करण्यासाठी "ग्राम रक्षक दल" (Gram Rakshak Dal) नावाचे एक स्वयंसेवक गट स्थापन केला जाऊ शकतो, ज्यामध्ये महिला आणि अनुसूचित जाती/जमातीचे लोक असतील.

---

## तपशीलवार समजावणी

**ग्राम रक्षक दल कसे स्थापन होते?**

• गाव पंचायत किंवा कमीतकमी 25% महिला मतदार मिळून Sub-Divisional Magistrate (उप-विभागीय दंडाधिकारी) ला विनंती करू शकतात.

• उप-विभागीय दंडाधिकारी एक विशेष ग्रामसभेची बैठक बोलावतात.

• ही बैठक तहसीलदार किंवा त्यांच्या प्राधिकृत अधिका-याच्या उपस्थितीत होते.

• ग्रामसभा दलाच्या सदस्यांची शिफारस करते, आणि उप-विभागीय दंडाधिकारी अंतिमपणे दल स्थापन करतात.

**दलाची रचना कोणती?**

• सदस्य संख्या = पंचायतीतल्या सदस्यांइतकी, पण अधिकतम 11 जने.

• सदस्यांचा कार्यकाल = 2 वर्षे.

• महिला, अनुसूचित जाती व जमातीचे पुरेसे प्रतिनिधीत्व असावे.

**सदस्यांचे मुख्य कर्तव्य?**

• दारूबंदी कायद्याचे नियम तोडलेले कोणतेही अपराध पाहिल्यास तातडीने जवळच्या पोलीस ठाण्याला किंवा अधिका-याला सूचित करणे अनिवार्य आहे.

• दल स्थापनेची इतर कर्तव्ये नियमांद्वारे ठरविली जातील.

Rule 135 Current

Landlords and others to give information. जमीन मालकांनी व इतर व्यक्तींनी माहिती कळविणे.

Every person who owns or occupies any land or building, or who is landlord of an estate residing in the village, and the agent of such owner, occupier or landlord of the land, building or estate, as the case may be, on or in which there has been any unlawful tapping of toddy producing trees or unlawful manufacture of any liquor or intoxicating drug or unlawful cultivation or collection of hemp, and every owner of a vessel or vehicle in which liquor or intoxicating drug is manufactured contrary to the provisions of this Act, shall in the absence of reasonable excuse, be bound to give notice of the same to a Magistrate or to a Prohibition Officer or to a Police Officer immediately the same shall have come to his knowledge.

ज्यामध्ये ताडी देणारी झाडे बेकायदेशीररीत्या छेदण्यात येत असतील, किंवा ज्यामध्ये कोणत्याही प्रकारची दारू किंवा मादक औषधी तयार करण्यात येत असेल आणि जीत भांगेची बेकायदेशीररीत्या लागवड करण्यात येऊन गोळा करण्यात येते अशी कोणतीही जमीन किंवा इमारत यांचा मालक असलेली किंवा भोगवटा करणारी प्रत्येक व्यक्ती किंवा अशा मालमत्तेच्या गावात. राहणारा मालक आणि यथास्थिति; अशा जमिनीच्या, इमारतीच्या किंवा मालमत्तेच्या मालकाचा, भोगवटा करणा-याचा किंवा जमीनदाराचा अभिकर्ता हा आणि ज्यात या अधिनियमाच्या तरतुदींविरूद्ध दारु किंवा मादक औषधी तयार करण्यात येते अशा जलयानाच्या किंवा वाहनाच्या प्रत्येक मालक हा वाजवी सबबीच्या अभावी अशा प्रकारे झाडे छेदण्यात आल्याची किंवा दारू किंवा मादक औषधी तयार करण्यात आल्याची माहिती त्यास मिळाल्याबरोबर त्याबाबतची नोटीस दंडाधिका-यास किंवा दारूबंदी अधिका-यास किंवा पोलीस अधिका-यास देण्यास बांधलेला असेल.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 135

थोडक्यात: Section 135 मध्ये असे सांगितले आहे की जर जमीन मालकाला आपल्या जमीनीवर बेकायदेशीर दारू-निर्माण किंवा ताडी-तोडण्याचे काम चालू असल्याचे कळले, तर त्याला लगेच magistrate किंवा Prohibition Officer किंवा पोलीस अधिकारीला सूचित करणे आवश्यक आहे.

---

**विस्तृत समजावून सांगा:**

**कोण सूचित करावे?**
• जमीन किंवा मकान मालक
• मकान भाडेतत्त्वात घेऊन राहणारी व्यक्ती
• जमीनदाराचा एजंट (प्रतिनिधी)
• दारू बेकायदेशीरपणे तयार करणार्‍या जलयान/गाडीचे मालक

**कोणत्या गोष्टींची सूचना द्यावी?**
• ताडी देणार्‍या झाडांना बेकायदेशीरपणे छेद केले जात असले
• दारू किंवा मादक औषधे तयार होत असली
• भांग बेकायदेशीरपणे लागवड किंवा गोळा होत असली

**कोणास सूचना द्यावी?**
• Magistrate (जिल्हाधिकारी / तहसीलदार)
• Prohibition Officer (दारूबंदी अधिकारी)
• Police Officer (पोलीस अधिकारी)

**कधी?**
लगेच — जर्‍याचे गाढे त्याबाबतची माहिती मिळाली लगेचच!

**अपवाद:**
वाजवी कारण असेल तर सूचित न करता येते.

Rule 136 Current

Deleted. वगळण्यात आले.

136. [Power to arrest and make orders detaining or restricting movements or actions of persons.] Deleted by Bom. 26 of 1952, s. 50.

(अटक करण्याचा व व्यक्तीस अटकावून ठेवण्याचा किंवा तिच्या हालचालींवर किंवा कृत्यांवर निर्बंध घालण्याचा अधिकार). हे कलम सन 1952 चा मुंबई अधिनियम क्रमांक 26, कलम 50 अन्वये वगळण्यात आले.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 136

थोडक्यात:
**कलम 136 हे सन 1952 मध्ये महाराष्ट्र दारूबंदी कायद्यातून काढून टाकण्यात आले.**

---

**तुम्हाला काय जाणून घ्यायचे:**

• **हे कलम आता कोणत्याही कामात येत नाही** — ते पूर्णपणे रद्द झाले आहे.

• **मूळ उद्देश काय होता:** कलम 136 द्वारे उत्पादन शुल्क विभागाच्या अधिकार्यांना दारूबंदी कायद्याचे उल्लंघन करणाऱ्या व्यक्तीस अटक करता येत होते आणि त्यांच्या हालचालीवर निर्बंध घालता येत होते.

• **कधी हटवण्यात आले:** सन 1952 च्या महाराष्ट्र अधिनियम क्रमांक 26 द्वारे हे कलम वगळण्यात आले.

• **आजकाल काय होते:** आजकाल अटक करण्याचे अधिकार इतर कलमांतून (जसे कलम 53, 56 इत्यादी) मिळतात.

---

**सरळ भाषेत:** तुम्ही हे कलम आता कोणत्याही कागदपत्रात किंवा केसीमध्ये वापरू शकत नाही — हे इतिहास आहे!

Rule 137 Amended

Appeals. अपिले

(1) All orders passed by any Prohibition Officer other than the Collector or ²[Commissioner] under this Act shall be appealable to the Collector at any time within sixty days from the date of the order complained of.

(2) All orders passed by the Collector and ²[Commissioner] shall be appealable to the ²[Commissioner] and the ³[State] Government respectively at any time within ninety days from the date of the order complained of:

Provided that no appeal shall lie against an order passed by the ²[Commissioner] on appeal.

(3) Subject to the foregoing provisions the rules which the ³[State] Government may make in this behalf shall apply to appeals under this section.

(1)

All order passed by my Prohibition Officer other than the Collector or Commissioner under this Act shall be appealable to the Collector at any time within sixty days from the date of the order complained of.

(2)

All orders passed by the Collector and Commissioner shall be appealable to the Commissioner and the State Government respectively at any time within ninety days from the date of the order complained of :

Provided that no appeal shall lie against an order passed by the Commissioner on appeal.

(3)

Subject to the foregoing provisions the rules which the State Government may make in this behalf shall apply to appeals under this section.

जिल्हाधिकारी किंवा आयुक्त याव्यतिरिक्त इतर कोणत्याही दारूबंदी अधिका-याने या अधिनियमान्वये दिलेल्या सर्व आदेशांवर, तक्रारीचा विषय असलेला आदेश दिल्याच्या दिनांकापासून साठ दिवसांच्या आत कोणत्याही वेळी जिल्हाधिका-याकडे अपील करता येईल.
जिल्हाधिकारी आणि आयुक्त यांनी दिलेल्या सर्व आदेशांवर अनुक्रमे आयुक्ताकडे व राज्य शासनाकडे, तक्रारीचा विषय असलेला आदेश दिल्याच्या दिनांकापासून नव्वद दिवसांच्या आत कोणत्याही वेळी अपील करता येईल :
परंतु आयुक्ताने अपिलात दिलेल्या आदेशावर कोणतेही अपील करता येणार नाही.
राज्य शासन याबाबत जे नियम करील ते मागील तरतुदींना अधीन राहून, या कलमान्वये दिलेल्या अपिलास लागू होतील.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

(1)

जिल्हाधिकारी किंवा आयुक्त याव्यतिरिक्त इतर कोणत्याही दारूबंदी अधिका-याने या अधिनियमान्वये दिलेल्या सर्व आदेशांवर, तक्रारीचा विषय असलेला आदेश दिल्याच्या दिनांकापासून साठ दिवसांच्या आत कोणत्याही वेळी जिल्हाधिका-याकडे अपील करता येईल.

(2)

जिल्हाधिकारी आणि आयुक्त यांनी दिलेल्या सर्व आदेशांवर अनुक्रमे आयुक्ताकडे व राज्य शासनाकडे, तक्रारीचा विषय असलेला आदेश दिल्याच्या दिनांकापासून नव्वद दिवसांच्या आत कोणत्याही वेळी अपील करता येईल :

परंतु आयुक्ताने अपिलात दिलेल्या आदेशावर कोणतेही अपील करता येणार नाही.

(3)

राज्य शासन याबाबत जे नियम करील ते मागील तरतुदींना अधीन राहून, या कलमान्वये दिलेल्या अपिलास लागू होतील.

सोप्या भाषेत — Rule 137

थोडक्यात: Section 137 मध्ये दारूबंदी कायद्यातून दिलेल्या आदेशांविरुद्ध अपील करण्याचा हक्क आणि कालावधी सांगितला आहे।

---

**Section 137 — अपील (Appeals)**

**१. सामान्य अधिकाऱ्यांचे आदेश (Subsection 1)**

जिल्हाधिकारी किंवा आयुक्त याव्यतिरिक्त इतर कोणताही दारूबंदी अधिकारी (जसे inspector, tahsildar) कोणताही आदेश दिल्यास, त्याविरुद्ध आप्लावी ६० दिवसांच्या आत जिल्हाधिकारीकडे अपील करू शकतो।

**२. जिल्हाधिकारी आणि आयुक्त यांचे आदेश (Subsection 2)**

- जिल्हाधिकारीने दिलेल्या आदेशाविरुद्ध ९० दिवसांच्या आत आयुक्ताकडे अपील करता येते।
- आयुक्तने दिलेल्या आदेशाविरुद्ध ९० दिवसांच्या आत राज्य शासनाकडे अपील करता येते।
- **महत्वाचा नियम:** आयुक्ताने अपिलात जो आदेश दिला, त्यावर पुढे अपील करता येत नाही — तेथे गोष्ट संपते।

**३. नियम (Subsection 3)**

राज्य शासन अपीलांचा प्रक्रिया राहण्यासाठी जे नियम बनवेल, ते लागू होतील।

Timeline of Orders + Documents affecting Rule 137 Chronological, oldest first. Government Orders are extracted from the printed 2023 manual; Documents are admin-uploaded GRs/circulars/orders.

📖 Printed Excise Manual — page 1102 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 1102 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 1102 of 1109

Open in full Excise Manual viewer

LANDMARK Jyoti Partab Lalwani And Anr. vs Collector Of Mumbai And Anr.

Bombay High Court · 17 Sep 2003 · 2004(1) MHLJ 955; 2003 AIH C 4697; (2004) 1 MAH LJ 955; 2004 BOM LR 1 707

Transposition of liquor licence in names of legal heirs upon death of original licensee does not constitute "transfer" under Rule 5 of Privilege Fees Rules and does not attract privilege fees. Court c

John Distilleries Pvt. Ltd vs The State Of Maharashtra

Bombay High Court · 30 Jun 2026

Distillery company challenges transfer fee demand under Bombay Prohibition (Privileges Fees) Rules 1954 after shares purchased and scheme of arrangement approved. Court examines whether share purchase

Sou. Kamlabai Kallappa Kumasage v. The Collector, Sangli

Bombay High Court · 13 Dec 2018 · WP12477/2018, Bombay High Court

Petition challenging permanent cancellation of FL-III foreign liquor licence by Collector Sangli under Section 56(1)(b) of Maharashtra Prohibition Act was withdrawn with liberty to file appeal under S

M/s Hotel Shobha v. Hon'ble Minister of State Excise

Bombay High Court · 13 Aug 2012

Court held that local residents have standing to challenge liquor licence issuance in writ jurisdiction when it affects public interest and residential area tranquility. Complaints of residents, adver

Proprietor: Shri Atul Virendrakumar v. Hon'Ble Minister, Department of State Excise

Bombay High Court · 13 Aug 2012 · Letters Patent Appeal No.278 and 314 of 2012 in Writ Petition No.3440 of 2011

FL-III liquor licence application rejected by Collector and Commissioner on grounds of residential area location, police opposition and resident complaints. Minister's revisional order allowing licenc

Rule 138 Amended

Revision. पुनरीक्षण

⁴[138. The State Government may call for and examine the record of any proceeding before any Prohibition Officer including that relating to the grant or refusal of a licence, permit or authorization under this Act for the purpose of satisfying itself as to the correctness, legality or propriety of any order passed in, and as to the regularity any such proceeding and may when calling for such record, direct that the order be not given effect to pending the examination of the record. On examining the record, it may either annul, reverse, modify or confirm such order, or pass such other order as it may deem fit.]

या अधिनियमाखालील लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र देण्यासंबंधीचे किंवा नाकारण्यासंबंधीचे कामकाज धरून कोणत्याही दारूबंदी अधिका-यापुढे चालू असलेल्या कोणत्याही कामकाजाचे कागदपत्र हे, अशा कामकाजात दिलेल्या कोणत्याही आदेशाचा बिनचूकपणा, कायदेशीरपणा किंवा औचित्य याविषयी तसेच असे कामकाज व्यवस्थितपणे चालविण्यात येते किंवा कसे याविषयी स्वत:ची खात्री करून घेण्यासाठी राज्य शासनास मागविता येतील व त्याची तपासणी करता येईल आणि असे कागदपत्रे मागविल्यानंतर, त्यांची तपासणी पूर्ण होई तोपर्यंत आदेश अंमलात आणण्यात येऊ नये असा निदेश देता येईल. तसेच, त्यास कागदपत्र तपासल्यानंतर असा आदेश रद्द करता येईल, फिरविता येईल, त्यात फेरफार करता येईल किंवा तो कायम करता येईल किंवा त्यास योग्य वाटेल त्याप्रमाणे इतर कोणताही आदेश देता येईल.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 138

**थोडक्यात:**
Section 138 मध्ये राज्य शासनास दारूबंदी अधिकाऱ्यांचे आदेश पुनरीक्षण करण्याचा अधिकार आहे — तो आदेश रद्द, बदल किंवा कायम करू शकतो.

---

**सोप्या मराठीत:**

**हे काय सांगते?**

लायसन, परवाना किंवा पास देणे-नकारणे — असे जे काही निर्णय दारूबंदी अधिकारी घेतो, त्यांची तपासणी राज्य शासन करू शकतो.

**राज्य शासन कधी तपासणी करते?**
- आदेश सात्विक (कायदेशीर) आहे का?
- सर्व नियम-कायदे पाळले गेले का?
- निर्णय योग्य आहे का?

**तपासणी काळात काय होते?**

जोपर्यंत तपासणी पूर्ण होत नाही, तोपर्यंत पुरातन आदेश अंमलात आणण्यात येत नाही. म्हणजे सांगायचे तर — आदेश थांबवून ठेवला जातो.

**तपासणीनंतर राज्य शासन काय करू शकतो?**
- आदेश रद्द करणे (पूर्णपणे नकार देणे)
- आदेश बदलणे (नवीन अटी देणे)
- आदेश कायम करणे (तसेच ठीक आहे असे मानणे)
- पूर्णपणे नवीन आदेश देणे

राज्य शासनला या विषयात पूर्ण स्वातंत्र्य आहे.

LANDMARK Smt. Shantabai Baban Muluk v. Smt. Asha Janardhan Chaskar

Writ petition challenging ministerial order allowing revision to re-vote on gram sabha resolution banning liquor shop. Court held minister exceeded revisional powers under BPA s.138 by interfering wit

M/s Hotel Shobha v. Hon'ble Minister of State Excise

Bombay High Court · 13 Aug 2012

Court held that local residents have standing to challenge liquor licence issuance in writ jurisdiction when it affects public interest and residential area tranquility. Complaints of residents, adver

Proprietor: Shri Atul Virendrakumar v. Hon'Ble Minister, Department of State Excise

Bombay High Court · 13 Aug 2012 · Letters Patent Appeal No.278 and 314 of 2012 in Writ Petition No.3440 of 2011

FL-III liquor licence application rejected by Collector and Commissioner on grounds of residential area location, police opposition and resident complaints. Minister's revisional order allowing licenc

Rule 139 Amended

General powers of 2 [State] Government in respect of licences, etc. लायसन, वगैरे यांच्या बाबतीत राज्य शासनाचे सर्वसाधारण अधिकार.

⁵[(1)] Notwithstanding anything contained in this Act or the rules made there under, the ³[State] Government may, by general or special order,—

(a) prohibit the grant of any kind of licences, permits, passes or authorisations throughout the ⁵[State] or in any area;

(b) regulate the import, export, transport, possession, sale, purchase, consumption or use of any intoxicant, hemp, mhowra flowers, molasses or any article which is likely to be used for the manufacture of an intoxicant with or without licence, permit, pass or authorisation throughout the ⁵[State] or within the limits of any local area subject to such conditions ⁶[as it may impose].

(2)

⁴[(2) An order made under sub-section (1) shall, if it is of a general nature of affecting a class of persons, be notified in the Official Gazette.]

(1)

(c) exempt any person or institution or any class of persons or institutions from all or any of the provisions of this Act or from all or any of the rules, regulations or orders made there under or from all or any of the conditions of any licence, permit, pass or authorization granted there under, subject to such conditions as it may impose;

(d) exempt any intoxicant or class of intoxicants, ²[denatured spirituous preparation,] hemp, mhowra flowers or molasses from all or any of the provisions of this Act or from all or any of the rules, regulations or orders made there under subject to such conditions as it may impose;

¹[(d1) remit or refund wholly or partially any fee in respect of any privilege, licence, permit, pass or authorization granted under this Act or any duty on toddy producing trees or any excise or countervailing duty or fee leviable under this Act on any intoxicant, hemp, mhowra flowers or molasses from any person or institution or from a class of persons or institutions or exempt any person or institution or class of persons or institutions from the payment of such duty or fee subject to such conditions as it may impose;]

(e) prescribe the maximum number of licences, permits, passes or authorizations of any kind which may be granted in any area or to any class of persons;

(f) prescribe the number of places at which any intoxicant specified in such order, ²[denatured spirituous preparation,] hemp, mhowra flowers or molasses, may be sold in any area, the location of such places in any area, the days and hours during which such places may or may not be kept open, the number of such places in respect of which licences for sale may be granted and the number of such places which may be ³[managed by the State Government departmentally];

(g) direct that no licence, permit, pass or authorization of the kind specified in such order shall be granted without the previous approval of the ⁴[State] Government or also direct any additions or alterations to be made to or in the conditions subject to which under any other provisions of this Act, such licence, permit, pass or authorization can be granted;

(h) prescribe the maximum quantity of any intoxicant, ⁵[denatured spirituous preparation], hemp, mhowra flowers or molasses which may be sold in any area or at any place;

⁶[(i) prescribe in respect of any place or area, the maximum number of toddy producing trees for tapping which or for drawing toddy from which licence or licences may be granted;]

⁷[(j) prescribe the procedure for the disposal of any shop or shops authorised to sell any intoxicant, denatured spirituous preparation, hemp, mhowra flowers or molasses under this Act and the procedure to be followed before granting any licence or licences;]

पोट-कलम (1) अन्वयेचा आदेश सामान्य स्वरुपाचा असेल किंवा त्यामुळे व्यक्तींच्या वर्गास बाध येत असेल तर तो राजपत्रात अधिसूचित करण्यात येईल.
हा अधिनियम किंवा तद्न्वये, केलेले नियम यात काहीही अंतर्भूत केलेले असले तरी, राज्य शासनास, सर्वसाधारण किंवा विशेष आदेशाद्वारे पुढील गोष्टी करता येतील,--
(अ) सबंध राज्यात किंवा कोणत्याही क्षेत्रात कोणत्याही प्रकारची लायसने, परवाने, पास, किंवा प्राधिकारपत्रे देण्यास मनाई करणे;
(ब) सबंध राज्यातट किंवा कोणत्याही स्थानिक क्षेत्राच्या हद्दीत, ते घालून देईल त्या शर्तीस अधीन राहूनट लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र या अन्वये किंवा त्यावाचून, कोणतेही मादक द्रव्य, भांग, मोहाची फुले, काकवी किंवा मादक द्रव्ये तयार करण्यासाठी जी वापरता येण्याचा संभव आहे असा कोणताही पदार्थ यांच्या आयातीचे, निर्यातीचे, परिवहनाचे, ते जवळ बाळगण्याचे, विकण्याचे, खरेदी करण्याचे, सेवन करण्याचे किंवा वापरण्याचे विनियमन करणे.
(क) ते घालून देईल त्या शर्तीस अधीन राहून कोणत्याही व्यक्तीस किंवा संस्थेस किंवा कोणत्याही वर्गातील व्यक्तीस किंवा संस्थांना या अधिनियमाच्या सर्व किंवा कोणत्याही तरतुदी अथवा तद्न्वये केलेले सर्व किंवा कोणतेही नियम, विनियम किंवा दिलेले सर्व किंवा कोणतेही आदेश किंवा तद्न्वये देण्यात आलेले लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र यातील सर्व किंवा कोणत्याही शर्ती पाळण्यापासून सूट देणे ;
(ड) ते घालून देईल त्या शर्तीस अधीन राहून, या अधिनियमाच्या सर्व किंवा कोणत्याही तरतुदीपासून किंवा तद्न्वये केलेले सर्व किंवा कोणतेही नियम, विनियम किंवा दिलेले सर्व किंवा कोणतेही आदेश यातून, कोणतेही मादक द्रव्य, किंवा मादकद्रव्याच्या वर्ग, विप्रकृत मद्यसारयुक्त सिद्धपदार्थ, भांग, मोहाची फुले किंवा काकवी यांना सूट देणे ;
(ड-1) ते घालून देईल त्या शर्तीस अधीन राहून, या अधिनियमान्वये देण्यात आलेला कोणताही विशेषधिकार, लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र यांच्या बाबतीतील फी किंवा ताडी देणारी झाडे यांवरील कोणतेही शुल्क किंवा कोणत्याही व्यक्तीने, संस्थेने किंवा व्यक्तींच्या किंवा संस्थांच्या वर्गाने कोणताही मादक पदार्थ, भांग, मोहाची फुले किंवा काकवी यावरील या अधिनियमान्वये द्यावयाचे कोणतेही उत्पादन शुल्क किंवा प्रतिशुल्क किंवा फी माफ करणे किंवा परत करणे किंवा असे शुल्क किंवा द्यावयाची फी, यांतून कोणतीही व्यक्ती किंवा कोणतीही संस्था किंवा कोणत्याही व्यक्तींचा किंवा संस्थांचा वर्ग यांस अंशत: किंवा पूर्णपणे सूट देणे ;
(ई) कोणत्याही क्षेत्रात किंवा कोणत्याही वर्गातील व्यक्तीस द्यावयाच्या कोणत्याही प्रकारच्या लायसनची, परवान्याची, पासाची किंवा प्राधिकारपत्रांची कमाल संख्या विहित करणे ;
(फ) कोणत्याही क्षेत्रात, अशा आदेशांत विनिर्दिष्ट करण्यात आलेले कोणतेही मादक द्रव्य, विप्रकृत मद्यसारयुक्त सिद्धपदार्थ,ट भांग, मोहाची फुले, अगर काकवी ज्या जागी विकता येईल त्या जागांची संख्या, कोणत्याही क्षेत्रात अशा जागांचे ठिकाण, ज्या दिवशी व ज्या वेळांच्या दरम्यान अशा जागा उघड¬ा ठेवता येतील किंवा उघड¬ा ठेवता येणार नाहीत ते दिवस व त्या वेळा, ज्या जागांच्या संबंधात विक्रीसाठी लायसन देता येईल त्या जागांची संख्या आणि राज्य शासनाच्या विभागाकडूनट ज्या जागांची व्यवस्था ठेवली जाईल त्या जागांची संख्या, ही विहित करणे ;
(ग) अशा आदेशात विनिर्दिष्ट केलेल्या प्रकारचे कोणतेही लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र राज्य शासनाच्या पूर्व मंजुरीवाचून देण्यात येऊ नये असा निदेश देणे अथवा असे लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र या अधिनियमाच्या ज्या कोणत्याही इतर तरतुदींअन्वये देता येईल त्या तरतुदींत किंवा ज्या शर्र्तीस अधीन राहून असे लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र देता येईल त्या शर्तीमध्ये कोणताही जादा मजकूर दाखल करण्याविषयी किंवा कोणताही फेरफार करण्याविषयी निदेश देणे;
(ह) कोणत्याही क्षेत्रात किंवा कोणत्याही जागी कोणतेही मादक द्रव्य, विप्रकृत मद्यसारयुक्त सिद्धपदार्थ, भांग, मोहाची फुले, किंवा काकवी जास्तीत जास्त किती विकता येईल ते कमाल परिमाण विहित करणे;
(आय) जी छेदण्यासाठी किंवा ज्यापासून ताडी काढण्यासाठी लायसन किंवा लायसने देता येतील अशा ताडी देणा-या झाडांची कमाल संख्या, कोणत्याही जागेच्या किंवा क्षेत्राच्या …

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

(2)

पोट-कलम (1) अन्वयेचा आदेश सामान्य स्वरुपाचा असेल किंवा त्यामुळे व्यक्तींच्या वर्गास बाध येत असेल तर तो राजपत्रात अधिसूचित करण्यात येईल.

(1)

हा अधिनियम किंवा तद्न्वये, केलेले नियम यात काहीही अंतर्भूत केलेले असले तरी, राज्य शासनास, सर्वसाधारण किंवा विशेष आदेशाद्वारे पुढील गोष्टी करता येतील,--

(अ) सबंध राज्यात किंवा कोणत्याही क्षेत्रात कोणत्याही प्रकारची लायसने, परवाने, पास, किंवा प्राधिकारपत्रे देण्यास मनाई करणे;

(ब) सबंध राज्यातट किंवा कोणत्याही स्थानिक क्षेत्राच्या हद्दीत, ते घालून देईल त्या शर्तीस अधीन राहूनट लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र या अन्वये किंवा त्यावाचून, कोणतेही मादक द्रव्य, भांग, मोहाची फुले, काकवी किंवा मादक द्रव्ये तयार करण्यासाठी जी वापरता येण्याचा संभव आहे असा कोणताही पदार्थ यांच्या आयातीचे, निर्यातीचे, परिवहनाचे, ते जवळ बाळगण्याचे, विकण्याचे, खरेदी करण्याचे, सेवन करण्याचे किंवा वापरण्याचे विनियमन करणे.

(क) ते घालून देईल त्या शर्तीस अधीन राहून कोणत्याही व्यक्तीस किंवा संस्थेस किंवा कोणत्याही वर्गातील व्यक्तीस किंवा संस्थांना या अधिनियमाच्या सर्व किंवा कोणत्याही तरतुदी अथवा तद्न्वये केलेले सर्व किंवा कोणतेही नियम, विनियम किंवा दिलेले सर्व किंवा कोणतेही आदेश किंवा तद्न्वये देण्यात आलेले लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र यातील सर्व किंवा कोणत्याही शर्ती पाळण्यापासून सूट देणे ;

(ड) ते घालून देईल त्या शर्तीस अधीन राहून, या अधिनियमाच्या सर्व किंवा कोणत्याही तरतुदीपासून किंवा तद्न्वये केलेले सर्व किंवा कोणतेही नियम, विनियम किंवा दिलेले सर्व किंवा कोणतेही आदेश यातून, कोणतेही मादक द्रव्य, किंवा मादकद्रव्याच्या वर्ग, विप्रकृत मद्यसारयुक्त सिद्धपदार्थ, भांग, मोहाची फुले किंवा काकवी यांना सूट देणे ;

(ड-1) ते घालून देईल त्या शर्तीस अधीन राहून, या अधिनियमान्वये देण्यात आलेला कोणताही विशेषधिकार, लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र यांच्या बाबतीतील फी किंवा ताडी देणारी झाडे यांवरील कोणतेही शुल्क किंवा कोणत्याही व्यक्तीने, संस्थेने किंवा व्यक्तींच्या किंवा संस्थांच्या वर्गाने कोणताही मादक पदार्थ, भांग, मोहाची फुले किंवा काकवी यावरील या अधिनियमान्वये द्यावयाचे कोणतेही उत्पादन शुल्क किंवा प्रतिशुल्क किंवा फी माफ करणे किंवा परत करणे किंवा असे शुल्क किंवा द्यावयाची फी, यांतून कोणतीही व्यक्ती किंवा कोणतीही संस्था किंवा कोणत्याही व्यक्तींचा किंवा संस्थांचा वर्ग यांस अंशत: किंवा पूर्णपणे सूट देणे ;

(ई) कोणत्याही क्षेत्रात किंवा कोणत्याही वर्गातील व्यक्तीस द्यावयाच्या कोणत्याही प्रकारच्या लायसनची, परवान्याची, पासाची किंवा प्राधिकारपत्रांची कमाल संख्या विहित करणे ;

(फ) कोणत्याही क्षेत्रात, अशा आदेशांत विनिर्दिष्ट करण्यात आलेले कोणतेही मादक द्रव्य, विप्रकृत मद्यसारयुक्त सिद्धपदार्थ,ट भांग, मोहाची फुले, अगर काकवी ज्या जागी विकता येईल त्या जागांची संख्या, कोणत्याही क्षेत्रात अशा जागांचे ठिकाण, ज्या दिवशी व ज्या वेळांच्या दरम्यान अशा जागा उघड¬ा ठेवता येतील किंवा उघड¬ा ठेवता येणार नाहीत ते दिवस व त्या वेळा, ज्या जागांच्या संबंधात विक्रीसाठी लायसन देता येईल त्या जागांची संख्या आणि राज्य शासनाच्या विभागाकडूनट ज्या जागांची व्यवस्था ठेवली जाईल त्या जागांची संख्या, ही विहित करणे ;

(ग) अशा आदेशात विनिर्दिष्ट केलेल्या प्रकारचे कोणतेही लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र राज्य शासनाच्या पूर्व मंजुरीवाचून देण्यात येऊ नये असा निदेश देणे अथवा असे लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र या अधिनियमाच्या ज्या कोणत्याही इतर तरतुदींअन्वये देता येईल त्या तरतुदींत किंवा ज्या शर्र्तीस अधीन राहून असे लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र देता येईल त्या शर्तीमध्ये कोणताही जादा मजकूर दाखल करण्याविषयी किंवा कोणताही फेरफार करण्याविषयी निदेश देणे;

(ह) कोणत्याही क्षेत्रात किंवा कोणत्याही जागी कोणतेही मादक द्रव्य, विप्रकृत मद्यसारयुक्त सिद्धपदार्थ, भांग, मोहाची फुले, किंवा काकवी जास्तीत जास्त किती विकता येईल ते कमाल परिमाण विहित करणे;

(आय) जी छेदण्यासाठी किंवा ज्यापासून ताडी काढण्यासाठी लायसन किंवा लायसने देता येतील अशा ताडी देणा-या झाडांची कमाल संख्या, कोणत्याही जागेच्या किंवा क्षेत्राच्या संबंधात विहित करणे;

(ज) या अधिनियमान्वये कोणतेही मादकद्रव्य, विप्रकृत मद्यसारयुक्त सिद्धपदार्थ, भांग, मोहाची फुले किंवा काकवी विकण्यासाठी प्राधिकृत केलेले कोणतेही दुकान किंवा कोणतीही दुकाने यांचा विनियोग करण्यासाठी अनुसरावयाची व लायसन किंवा लायसने देण्यापूर्वी अनुसरावयाची कार्यपद्धती विहित करणे;

(के) लायसन देण्यापूर्वी लिलाव करण्यात यावेत, निविदा मागविण्यात याव्यात किंवा देऊ केलेल्या किंमतीचा विचार करण्यात यावा आणि ज्या व्यक्तींच्या लिलावातील किंमती, मूल्य, निवेदने ; किंवा देऊ केलेल्या रकमा विहित करण्यात येतील त्या शर्तीस अधीन राहून जिल्हाधिका-याकडून स्वीकारण्यात येतील त्यास लायसन देण्यात यावीत असा निदेश देणे ;

(ल) ज्या व्यक्तीस किंवा ज्या वर्गातील व्यक्तीस लायसन देण्यात यावी किंवा देण्यात येऊ नयेतट त्या व्यक्ती किंवा तो वर्ग विनिर्दिष्ट करणे आणि ज्याबाबतीत लिलाव करण्यात येईल त्याबाबतीत लिलावाचे वेळी ज्या व्यक्तीस किंवा वर्गातील व्यक्तीस लिलावात किंमत बोलण्याची परवानगी देण्यात यावी किंवा देण्यात येऊ नये त्या व्यक्ती किंवा वर्ग विनिर्दिष्ट करणे;

(म) अशा आदेशात विनिर्दिष्ट केलेल्या प्रकारची लायसने त्या आदेशात विनिर्दिष्ट केलेल्या व्यक्तीस देण्यात यावीत असा निदेश देणे; आणि

(न) राज्य शासनास योग्य वाटेल त्याप्रमाणे या अधिनियमान्वये लायसन, परवाने, पास किंवा प्राधिकारपत्रे देण्यासंबंधीच्या कोणत्याही गोष्टीबाबत किंवा त्याच्याशी अन्य प्रकारे संबंध असलेल्या कोणत्याही गोष्टीबाबत असे इतर अनुदेश देणे.

सोप्या भाषेत — Rule 139

थोडक्यात: Section 139 मध्ये राज्य शासनाला महाराष्ट्र दारूबंदी कायदा लागू करताना मुख्य अधिकार दिलेले आहेत — लायसने, परवाने, पास, शुल्क वगैरे यांच्याबाबत तरतूद करण्याचे पूर्ण अधिकार राज्य शासनकडे आहेत.

---

**विस्तृत समजावणी:**

**काय म्हणतात हे कलम?**
राज्य शासनास हा कायदा लागू करताना खूप लचकदार अधिकार दिलेले आहेत. राज्य शासन सर्वसाधारण आदेश (जो सर्वांना लागू) किंवा विशेष आदेश (विशेष परिस्थितीला) जारी करू शकते.

**मुख्य अधिकार:**

• **Licence बंद करणे** — पूर्ण राज्यात किंवा कोणत्याही क्षेत्रात दारू-मादक द्रव्य विकण्यासाठी लायसन देण्यास मनाई करू शकते.

• **नियंत्रण करणे** — दारू, भांग, ताडी, मोलॅसिस (मळी) वगैरेचा आयात, निर्यात, परिवहन, विक्रय, खरेदी नियंत्रित करू शकते.

• **व्यक्तींना सूट देणे** — कोणत्याही व्यक्ती, संस्था किंवा वर्गाला या कायद्याच्या नियमांपासून मुक्त केले जाऊ शकते.

• **शुल्क माफ करणे** — Licence fee, excise duty किंवा ताडी झाडांवरील शुल्क पूर्णपणे किंवा अंशतः माफ करू किंवा परत करू शकते.

• **Licence संख्या निश्चित करणे** — कोणत्या क्षेत्रात किती licence दिले जाणार हे ठरवू शकते.

• **दुकान खोलण्याचे नियम** — दारू दुकान कोठे, कधी, कितीच भरते येईल ही सर्व गोष्टी तय करू शकते.

• **Auction/Tender** — Licence देण्यापूर्वी लिलाव किंवा निविदा घेऊ शकते, आणि नागरिकांची योग्यता तय करू शकते.

• **शुल्क परत करणे** — लायसनसाठी घेतलेला शुल्क राज्य इच्छेप्रमाणे परत करू शकते.

**Sub-Section (2) — प्रकाशन नियम:**
जर आदेश सामान्य स्वरुपाचा असेल आणि त्यामुळे अनेक व्यक्तींचा वर्ग प्रभावित होणार असेल, तर तो आदेश **राजपत्र (Official Gazette)** मध्ये प्रकाशित करावा लागतो — म्हणजे सर्वांना हवा वाचायला मिळतो.

**सोप्या शब्दांत:**
राज्य शासनकडे दारूबंदीचे सर्व धागे हाती आहेत. लायसने द्यायचे वा नाही, शुल्क वाढवायचे वा कमी करायचे, दुकाने कोठे खुल्या करायच्या — सर्व काही राज्य तय करते.

Timeline of Orders + Documents affecting Rule 139 Chronological, oldest first. Government Orders are extracted from the printed 2023 manual; Documents are admin-uploaded GRs/circulars/orders.

📖 Printed Excise Manual — page 982 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 965 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 983 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 150 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 983 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 986 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 462 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 966 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 969 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 963 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 971 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 563 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 151 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 564 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 564 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 1042 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 462 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 972 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 1043 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 1045 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 1047 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 986 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 566 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 829 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 1043 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 973 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 1043 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 191 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 191 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 973 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 973 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 127 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 987 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 191 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 462 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 462 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 1067 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 973 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 1067 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 1074 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 973 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 974 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 975 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 975 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 976 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 976 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 977 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 977 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 1075 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 978 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
Full body text not available. No printed page or PDF stored.
Order 11 Oct 2024 issued by goverment

आदेेशााला महाारााष्ट्र कृृत्रिम बुुद्धिमत्ताा (AI) आणि मशीीन लर्निंग (ML) वर आधाारित सीी.सीी.टीी.व्हीी प्रणाालीी अनुुज्ञप्तीी परिसराात स्थाापित करणेे, आदेेश, २०२४ असेे संंबोोधण्याात याावेे.

क्रमांंक एफएलआर ०७२४/प्र.क्र. १०६/रााउशुु-२
Full body text not available. No printed page or PDF stored.
Full body text not available. No printed page or PDF stored.
Full body text not available. No printed page or PDF stored.

LANDMARK Radhesham Sriram Jaiswal v. State of Maharashtra

Bombay High Court · 10 Jan 2018 · Judgment wp5938.17

Multiple country liquor licensees challenged a 2017 amendment to the Maharashtra Country Liquor Rules 1973 imposing new eligibility conditions (25 sq.m. minimum area, parking, non-agricultural permiss

LANDMARK Santosh Sriramlal Jaiswal vs The State Of Maharashtra

Bombay High Court · 10 Jan 2018 · WP Nos. 5938, 5945, 4675, 5946, 5947, 5949, 5990, 5991, 5992, 5993, 5994, 5995, 5996, 5997, 5998, 6000, 6001, 6002 & 6297 of 2017, Bombay High Court (Nagpur Bench)

Country liquor licensees challenged amended Rule 24(4) of Maharashtra Country Liquor Rules 1973 requiring 25 sq. m. minimum area and additional conditions (parking, NA permission) as unconstitutional

LANDMARK M/s Shri. Sai Enterprises & Others v. State of Maharashtra

Bombay High Court · 10 Jan 2018 · wp5938.17

Petition challenges amended Rule 24(4) of Maharashtra Country Liquor Rules 1973 requiring 25 sq. m. minimum area and other conditions for CL-III licences as unconstitutional and inapplicable to existi

LANDMARK M/S Dewaki Traders Through Its Partner v. State Of Maharashtra Through Joint Secretary

Nagpur Bench · 10 Jan 2018 · 2018 (1) All MR 437; 2018 SCC Online Bombay 32

Nagpur Bench upheld amendment to Rule 24(4) of Maharashtra Country Liquor Rules 1973 imposing minimum 25 sq.m. area and other eligibility conditions on renewal of CL-III licences. Court held that rene

LANDMARK Chandrapur District Liquor Dealers Association v. State of Maharashtra

Liquor license holders and associations in Chandrapur challenged the State's order declaring Chandrapur a dry district effective 1 April 2015, claiming violation of Articles 14 and 21. The petitioners

Rule 140 Current

Power of State Government to prohibit, regulate or control Consumption or use of intoxicants etc., in public place. .सार्वजनिक जागी मादक द्रव्ये वगैरे यांचे सेवन करणे किंवा ती वापरणे यांस मनाई करण्याचा, त्यांचे विनियमन करण्याचा किंवा त्यावर नियंत्रण ठेवण्याचा राज्य शासनाचा अधिकार.

The ³[State] Government may, by general or special order, prohibit, regulate or control, subject to such conditions as may be specified in the order, the consumption or use of any intoxicant or hemp, in any public place.

राज्य शासनास, सर्वसाधारण किंवा विशेष आदेशद्वारे कोणत्याही सार्वजनिक जागेत कोणतेही मादक द्रव्य किंवा भांग सेवन करणे किंवा वापरणे यास अशा आदेशात विनिर्दिष्ट करण्यात येतील अशा शर्तीस अधीन राहून मनाई करता येईल, त्याचे विनियमन करता येईल किंवा त्यावर नियंत्रण ठेवता येईल.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

सोप्या भाषेत — Rule 140

थोडक्यात: Section 140 मध्ये असे सांगितले आहे की राज्य शासन सार्वजनिक जागेवर मादक द्रव्ये आणि भांगचा सेवन किंवा वापर मनाई करू शकतं, नियमन करू शकतं किंवा नियंत्रण ठेवू शकतं.

**सविस्तर:**

**राज्य शासनाचा अधिकार:**
राज्य सरकारला सर्वजनिक जागेवर (रस्त्यावर, बसस्टॅंडवर, पार्कवर, दुकानाच्या बाहेर वगैरे) मादक द्रव्यांचा सेवन रोखण्याचा पूर्ण अधिकार आहे.

**तीन पर्याय:**
१. **मनाई करणे** — अगदी सर्व काही बंद करा
२. **विनियमन करणे** — काही शर्तींसह परवानगी देणे (जसे वेळ मर्यादा)
३. **नियंत्रण ठेवणे** — निश्चित नियमांच्या अंतर्गत काम सुरु ठेवणे

**महत्त्वाचे मुद्दे:**
- हा अधिकार फक्त **सार्वजनिक जागेसाठी** आहे (खाजगी घरांसाठी नाही)
- राज्य शासनाला **आदेश** जारी करावा लागतो
- आदेशात **शर्ती** स्पष्टपणे लिहिल्या जाणार असतील

**उदाहरण:** कोणत्याही सार्वजनिक कार्यक्रमावर किंवा मेळाव्यावर राज्य सरकार दारू पिण्यास मनाई करू शकतं.

Rule 141 Current

Employment of additional Police. जादा पोलिसांची नेमणूक करणे.

(1) If the ³[State] Government is satisfied that the inhabitants of any area are concerned in the commission or abetment of any of the offences punishable under sections ⁵[65,66,66A, 67,67A, 67C, 68,69 and 70] the ³[State] Government may, by notification in the Official Gazette, direct the employment of additional police ⁶[in that area] for such period as it thinks fit.

(2) The cost of such additional police shall, if the ³[State] Government so directs, be either in whole or in part defrayed by a tax imposed on the persons hereinbelow mentioned, or by a rate assessed on the property of such persons, or both by a tax and by a rate so imposed and assessed, and charged—

(a) either generally on all persons who are inhabitants of the local area to which such notification applies; or

(b) specially on any particular section or sections or class or classes of such persons, and the ³[State] Government may direct the proportions in which such tax or rate shall be charged.

(1)

If the State Government is satisfied that the inhabitants of any area are concerned in the commission or abetment of any of the offences punishable under sections 65, 66, 66 A, 67, 67-A, 67-C, 68, 69 and 70] the State Government may, by notification in the Official Gazette, direct the employment of additional police in that area for such period as it thinks fit.

(2)

Explanation—For the purposes of this section "inhabitants" shall include persons who themselves or by their agents or servants occupy or hold land or other immovable property within such area and landlords who themselves or by their agents or servants collect rents or revenue direct from ryots or occupiers in such area notwithstanding that they do not actually reside therein.

(3)

(3) It shall be lawful for the¹[State] Government to extend for a term not exceeding in any case five years the period for the payment of such tax or rate beyond the period for which such additional police are actually employed.

(4)

²[(4) The provisions of sub-sections (4) to (7) of section 50 of the *Bombay Police Act, 1951 shall apply mutatis mutandis to the recovery of such tax or rate.]

कलमे 65, 66, 66-अ, 67, 67-1 अ, 67-क, 68, 69 व 70ट या खालील कोणताही अपराध करण्याशी किंवा तो करण्यास प्रोत्साहन देण्याशी कोणत्याही क्षेत्रातील रहिवाशांचा संबंध आहे अशी राज्य शासनाची खात्री झाल्यास, त्यास राजपत्रात प्रसिद्ध केलेल्या अधिसूचनेद्वारा योग्य वाटेल अशा मुदतीपर्यंत त्या क्षेत्रातट जादा पोलीस नेमण्यात यावेत असा निदेश देता येईल.
अशा जादा पोलिसांचा खर्च राज्य शासनाने तसा निदेश दिल्यास, संपूर्ण किंवा अंशत: खाली नमूद केलेल्या व्यक्तीवर कर बसवून किंवा अशा व्यक्तीच्या मालमत्तेवर पट्टी आकारून किंवा असा कर किंवा पट्टी ही दोन्ही बसवून व आकारून बसविण्यात येईल; असा कर किंवा पट्टी,-
(अ) अशी अधिसूचना ज्या स्थानिक क्षेत्रांस लागू आहे त्या क्षेत्रांतील रहिवासी असलेल्या सामान्यत: सर्व व्यक्तींवर, अथवा
(ब) विशेषत: अशा व्यक्तींच्या विशिष्ट गटावर किंवा गटांवर अथवा वर्गावर किंवा वर्गांवर; आकारण्यात येईल; आणि राज्य शासनास असा कर किंवा अशी पट्टी ज्या प्रमाणात आकारली जाईल ते प्रमाण ठरविण्याविषयी निदेश देता येईल.
स्पष्टीकरण.---- या कलमाच्या प्रयोजनाकरिता ""रहिवासी'' या मध्ये, अशा क्षेत्रात ज्या व्यक्ती स्वत: किंवा आपल्या अभिकत्र्यामार्फत किंवा नोकरांमार्फत जमिनीचा किंवा इतर स्थावर मालमत्तेचा भोगवटा करतात किंवा ती धारण करतात त्या व्यक्तींचा समावेश होते. तसेच तीत, जे जमीन मालक अशा क्षेत्रात प्रत्यक्ष रयतेकडून किंवा जमिनीचा भोगवटा करणा-या व्यक्तीकडून स्वत: किंवा आपल्या अभिकत्र्यामार्फत किंवा नोकरांमार्फत खंड किंवा महसूल वसूल करतात त्यांचा समावेश होतो-मग असे जमीन मालक अशा क्षेत्रात प्रत्यक्ष राहत नसेल तरी हरकत नाही.
राज्य शासनास असा कर किंवा पट्टी देण्याची मुदत, अशा जादा पोलिसांची ज्या मुदतीकरिता प्रत्यक्ष नेमणूक झाली असेल त्या मुदतीपलिकडे कोणत्याही बाबतीत पाच वर्षांपेक्षा अधिक नसेल अशा मुदतीपर्यंत वाढविता येईल व राज्य शासनाने तसे करणे हे कायदेशीर असेल.
मुंबई पोलीस अधिनियम, 1951, कलम 50, पोट-कलम (4) ते (7) याच्या तरतुदी योग्य त्या फेरफारासह असा कर किंवा पट्टी वसूल करण्याच्या बाबतीत लागू होतील.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

(1)

कलमे 65, 66, 66-अ, 67, 67-1 अ, 67-क, 68, 69 व 70ट या खालील कोणताही अपराध करण्याशी किंवा तो करण्यास प्रोत्साहन देण्याशी कोणत्याही क्षेत्रातील रहिवाशांचा संबंध आहे अशी राज्य शासनाची खात्री झाल्यास, त्यास राजपत्रात प्रसिद्ध केलेल्या अधिसूचनेद्वारा योग्य वाटेल अशा मुदतीपर्यंत त्या क्षेत्रातट जादा पोलीस नेमण्यात यावेत असा निदेश देता येईल.

(2)

अशा जादा पोलिसांचा खर्च राज्य शासनाने तसा निदेश दिल्यास, संपूर्ण किंवा अंशत: खाली नमूद केलेल्या व्यक्तीवर कर बसवून किंवा अशा व्यक्तीच्या मालमत्तेवर पट्टी आकारून किंवा असा कर किंवा पट्टी ही दोन्ही बसवून व आकारून बसविण्यात येईल; असा कर किंवा पट्टी,-

(अ) अशी अधिसूचना ज्या स्थानिक क्षेत्रांस लागू आहे त्या क्षेत्रांतील रहिवासी असलेल्या सामान्यत: सर्व व्यक्तींवर, अथवा

(ब) विशेषत: अशा व्यक्तींच्या विशिष्ट गटावर किंवा गटांवर अथवा वर्गावर किंवा वर्गांवर; आकारण्यात येईल; आणि राज्य शासनास असा कर किंवा अशी पट्टी ज्या प्रमाणात आकारली जाईल ते प्रमाण ठरविण्याविषयी निदेश देता येईल.

स्पष्टीकरण.---- या कलमाच्या प्रयोजनाकरिता ""रहिवासी'' या मध्ये, अशा क्षेत्रात ज्या व्यक्ती स्वत: किंवा आपल्या अभिकत्र्यामार्फत किंवा नोकरांमार्फत जमिनीचा किंवा इतर स्थावर मालमत्तेचा भोगवटा करतात किंवा ती धारण करतात त्या व्यक्तींचा समावेश होते. तसेच तीत, जे जमीन मालक अशा क्षेत्रात प्रत्यक्ष रयतेकडून किंवा जमिनीचा भोगवटा करणा-या व्यक्तीकडून स्वत: किंवा आपल्या अभिकत्र्यामार्फत किंवा नोकरांमार्फत खंड किंवा महसूल वसूल करतात त्यांचा समावेश होतो-मग असे जमीन मालक अशा क्षेत्रात प्रत्यक्ष राहत नसेल तरी हरकत नाही.

(3)

राज्य शासनास असा कर किंवा पट्टी देण्याची मुदत, अशा जादा पोलिसांची ज्या मुदतीकरिता प्रत्यक्ष नेमणूक झाली असेल त्या मुदतीपलिकडे कोणत्याही बाबतीत पाच वर्षांपेक्षा अधिक नसेल अशा मुदतीपर्यंत वाढविता येईल व राज्य शासनाने तसे करणे हे कायदेशीर असेल.

(4)

मुंबई पोलीस अधिनियम, 1951, कलम 50, पोट-कलम (4) ते (7) याच्या तरतुदी योग्य त्या फेरफारासह असा कर किंवा पट्टी वसूल करण्याच्या बाबतीत लागू होतील.

सोप्या भाषेत — Rule 141

थोडक्यात:

Section 141 मध्ये असे सांगितले आहे की जर कोणत्याही क्षेत्रातील लोक दारूबंदी कायद्यातील गंभीर अपराध करत असतील, तर राज्य शासन त्या क्षेत्रात अतिरिक्त पोलिस नेमू शकते आणि त्याचा खर्च स्थानिक लोकांवर कर आकारून वसूल करू शकते।

---

**विस्तृत समजावून सांगणे:**

**भाग (1) — अतिरिक्त पोलिस नेमणूक**
जर राज्य शासनाची खात्री होते की कोणत्या क्षेत्रात दारूबंदी कायद्याचे गंभीर उल्लंघन (Section 65, 66, 67, 68, 69, 70 यांच्या अंतर्गत अपराध) होत आहेत, तर तो राजपत्रात अधिसूचना प्रकाशित करून जादा पोलिस नेमू शकते जितक्या काळासाठी तरी आवश्यक समजेल।

**भाग (2) — खर्च कसे वसूल करायचा**
अतिरिक्त पोलिसांचा खर्च त्या क्षेत्रातील रहिवाशांवर tax लावून किंवा त्यांच्या मालमत्तेवर rate आकारून वसूल केला जाऊ शकतो।
- सर्वांवर समान कर लावता येते, किंवा
- विशिष्ट गटांवर वेगवेगळा कर लावता येते।

**स्पष्टीकरण:** "रहिवासी" म्हणजे फक्त वर्तमान रहिवासी नव्हे तर जमीन/मालमत्ता धारण करणारे व भाडे वसूल करणारे जमीन मालकदेखील यामध्ये समाविष्ट आहेत।

**भाग (3) — खर्च देणे कितपर्यंत वाढवता येते**
जादा पोलिस काढून नेतल्यानंतरही कर 5 वर्षांपर्यंत सुरू राखता येतो।

**भाग (4) — वसूली प्रक्रिया**
मुंबई पोलिस अधिनियम, 1951 च्या नियमांप्रमाणे हा कर वसूल केला जाईल।

Rule 142 Current

Power of Collector to close places where intoxicant or hemp is sold in certain cases. जेथे मादक द्रव्य किंवा भांग विकली जाते ती ठिकाणे काही बाबतीत बंद करण्याचे जिल्हाधिका-याचे अधिकार.

³[142.(1) If the Collector is of opinion that it is in the interest of public peace to close any place in which any intoxicant or hemp is sold it shall be lawful for the Collector by an order in writing to the persons holding a licence for the sale of such intoxicant or hemp to require him to close such place at such time or for such period as may be specified in the order.

(2) If a riot or unlawful assembly is imminent or takes place it shall be lawful for any Executive Magistrate or Police Officer who is present to direct that such place shall be closed and kept closed for such period as he thinks fit and in the absence of any Executive Magistrate or Police Officer the person referred to in sub-section (1) shall himself close such place.

(3) Any order given under this section shall be final.]

(1)

If the Collector is of opinion that it is in the interest of public peace to close any place in which any intoxicant or hemp is sold it shall be lawful for the Collector by an order in writing to the person holding a licence for the sale of such intoxicant or hemp to require him to close such place at such time or for such period as may be specified in the order.

(2)

If a riot or unlawful assembly is imminent or takes palce it shall be lawful for any Executive Magistrate or Police Officer who is present to direct that such place shall be closed and kept closed for such period as he thinks fit and in the absence of any Executive Magistrate or Police Officer the person referred to in sub-section (1) shall himself close such place.

(3)

Any order given under this section shall be final.

ज्या कोणत्याही जागेत कोणतेही मादक द्रव्य किंवा भांग विकली जाते ती जागा सार्वजनिक शांततेसाठी बंद करण्यात यावी, असे जिल्हाधिका-याचे मत असल्यास, आदेशात विनिर्दिष्ट करण्यात येईल अशा वेळी किंवा अशा मुदतीपर्यंत असा मादक द्रव्य किंवा भांग विकणा-या लायसनदारांना लेखी आदेश देऊन जिल्हाधिका-याने अशा जागा बंद करण्यास, त्यास भाग पाडणे हे कायदेशीर असेल.
जर दंगा किंवा बेकायदेशीर जमाव जमण्याची तात्कालिक भीती असेल किंवा असा दं गा किंवा असा बेकायदेशीर जमाव जमला असेल तर उपस्थित असलेल्या कार्यकांरी दंडाधिका-यास किंवा पोलीस अधिका-यास, अशी जागा बंद करण्यात यावी आणि त्यास योग्य वाटेल त्या मुदतीपर्यंत ती बंद ठेवण्यात यावी असा निदेश देता येईल व त्याने तसे करणे हे कायदेशीर असेल आणि कार्यकारी दंडाधिकारी किंवा पोलीस अधिकारी यांच्या अनुपस्थितीत, पोट-कलम (1) मध्ये निर्दिष्ट केलेली व्यक्ती स्वत: ती जागा बंद करील.
या कलमान्वये देण्यात आलेला आदेश अंतिम असेल.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

(1)

ज्या कोणत्याही जागेत कोणतेही मादक द्रव्य किंवा भांग विकली जाते ती जागा सार्वजनिक शांततेसाठी बंद करण्यात यावी, असे जिल्हाधिका-याचे मत असल्यास, आदेशात विनिर्दिष्ट करण्यात येईल अशा वेळी किंवा अशा मुदतीपर्यंत असा मादक द्रव्य किंवा भांग विकणा-या लायसनदारांना लेखी आदेश देऊन जिल्हाधिका-याने अशा जागा बंद करण्यास, त्यास भाग पाडणे हे कायदेशीर असेल.

(2)

जर दंगा किंवा बेकायदेशीर जमाव जमण्याची तात्कालिक भीती असेल किंवा असा दं गा किंवा असा बेकायदेशीर जमाव जमला असेल तर उपस्थित असलेल्या कार्यकांरी दंडाधिका-यास किंवा पोलीस अधिका-यास, अशी जागा बंद करण्यात यावी आणि त्यास योग्य वाटेल त्या मुदतीपर्यंत ती बंद ठेवण्यात यावी असा निदेश देता येईल व त्याने तसे करणे हे कायदेशीर असेल आणि कार्यकारी दंडाधिकारी किंवा पोलीस अधिकारी यांच्या अनुपस्थितीत, पोट-कलम (1) मध्ये निर्दिष्ट केलेली व्यक्ती स्वत: ती जागा बंद करील.

(3)

या कलमान्वये देण्यात आलेला आदेश अंतिम असेल.

सोप्या भाषेत — Rule 142

थोडक्यात: Section 142 मध्ये असे सांगितले आहे की जिल्हाधिकारी, Executive Magistrate किंवा Police अधिकारी सार्वजनिक शांतीसाठी दारू किंवा भांग विकणा-या दुकानांना बंद करण्याचे आदेश देऊ शकतात.

---

**विस्तृत समजावणी:**

**पोट-कलम (1) — सामान्य परिस्थितीत:**
- जिल्हाधिकारींना असे वाटल्यास की सार्वजनिक शांती राखण्यासाठी दारू/भांग विकणा-या दुकानाचे बंद करणे जरूर आहे, तर ते लायसनधारकांना **लेखी आदेश** देऊ शकतात.
- हा आदेश त्या दुकानाला बंद करायला सांगू शकतो — एक दिवसासाठी, एक आठवड्यासाठी, किंवा जितका वेळ आदेशात लिहिले असेल.

**पोट-कलम (2) — आणीबाणीच्या परिस्थितीत (दंगा/हिंसाचार):**
- जर दंगा/폭력 जमण्याची तात्कालिक भीती असेल किंवा दंगा झाला असेल, तर **Executive Magistrate** किंवा **Police अधिकारी** ताबडतोब त्या दुकानाचे बंद करण्याचे आदेश देऊ शकतात.
- जर ते उपस्थित नसतील, तर लायसनधारक स्वत: दुकान बंद करायला बाध्य आहे.

**पोट-कलम (3) — आदेश अंतिम:**
- या कलमान्वये दिलेला कोणताही आदेश **अंतिम** आहे — म्हणजे त्याच्या विरुद्ध अपील किंवा शिक्षण नाही.

LANDMARK Parbhani Jilla Daru Vikreta Sanghatana v. The State of Maharashtra

Aurangabad Bench · 29 Sep 2017

District Collector's order under Bombay Prohibition Act Section 142 closing liquor shops during religious festivals quashed for lack of concrete evidence of law and order threat, mechanical exercise o

Rule 143 Current

Power of State Government to make rules. राज्य शासनाचा नियम करण्याचा अधिकार.

(1)

The State Government may make rules for the purpose of carrying outthe provisions of this Act or any other law for the time being in force relating to excise revenues.

(2)

In particulars and without prejudice to the generality of the foregoing provisions, the State Government may make rules,—

(a) regulating the delegation of any powers by the Commissioner, by Collector or by any other Prohibition Officer;

(b) regulating the import, export, transport, collection, sale purchase bottling, consumption, use or possession of any intoxicant, denatured spirituous preparation or hemp, mhowra flowers or molasses;

(c) regulating the manufacture of any intoxicant ⁸[or denatured spirituous preparation];

(d) regulating the cultivation and collection of hemp;

(e) regulating the tapping of toddy-producing trees and drawing of toddy therefrom;

(f) regulating the grant, suspension or cancellation of licences, permits, passes or authorizations for the import, export, transport Collection, sale, purchase, possession, manufacture bottling, consumption, use or cultivation of any of the above articles mentioned in clause (b) and for the matters specified in clause(e);

(g) regulating the periods and localities for which the licences may be granted for the wholesale or retail vend of any of the above articles mentioned in clause (b);

(h) providing for the consulting of public opinion and prescribing the procedure to be followed and the matters to be ascertained before any licence, permit, pass or authorization for the vend, consumption or use of any of the above articles mentioned in clause (b) is granted to any person or in any locality;

(h1) prescribing the restrictions under which and the conditions on which any licence, permit pass or authorization may be granted including—

(i) the prohibition of the admixture with any intoxicant of any substance deemed to be noxious or objectionable;

(ii) the fixing of the strength, price or quantity in excess of or below which any intoxicant or mhowra flowers shall not be sold or supplied, and the quantity in excess of which denatured spirit, denatured spirituous preparation or molasses shall not be possessed or sold and the prescription of a standard or quality for any intoxicant denatured spirituous preparation, mhowra flowers or molasses;

(iii) the prohibition of sale of any intoxicant, denatured spirituous preparation or hemp except for cash;

(iv) the prescription of the days and hours during which any licensed premises may or may not be kept open and provisions for the closure of such premises on special occasions;

(v) the prescription of the nature of the premises on which any intoxicant may be sold and the notices to be exposed at such premises;

(vi) the prescription of the accounts to be maintained and the returns to be submitted by licence-holders or permit-holders;

(vii) the regulation or prohibition of the transfer of licenses;

(viii) the writing of the names and addresses and the taking of signatures of purchasers in the register of sale of any intoxicant, hemp, mhowra flowers or molasses or any article the sale or purchases of which is regulated by clause (b) of sub-section (1) of section 139;

²(h2) (i) declaring the processes by which spirits shall be denatured in particular areas, or fbr particular purposes;

(ii) for causing such spirits to be denatured through the agency or under the supervision of the Government Officers and for the payment of charges fbr such supervision;

(iii) for ascertaining whether such spirits have been denatured;

(i) prohibiting and regulating the employment by the licence-holder of any person or classes of persons to assist him in his business in any capacity whatsoever;

(j) prescribing the manner in which the juice from a coconut, barb, date or any kind of palm trees is to be treated for the purpose of preventing fermention;

¹[(k)] prescribing the persons or classes of persons to whom any intoxicant, denatured spirituous preparation, hemp, mhowra flowers or molasses may or may not be sold or who may or may not be allowed to sell, purchase or use any of these articles;

(l) fbr the prevention of drunkenness, gambling or disorderly conduct in or near any licensed premises and the meeting and remaining of persons of bad character on such premises;

²[(ll)] prescribing the occasions on which special orders may be granted fbr the sale by retail of larger quantities of liquor or intoxicating drugs, or opium than those which are prescribed in any notification issued under this Act and the conditions on which such sales may be made;

(12) prescribing the amount of security to be deposited by the holder of any licence, permit, pass or authorization for the performance of the conditions fbr the same;

(13) providing for the maintenance by the holders of licences, permits, passes or authorizations of the registers of sales, purchases, possession, consumption or use and the particulars to be entered in the register;

³[(m)] regulating the grant of rewards or expenses to officers, informants, or persons giving information or assistance in the detection or investigation of offences under this Act, and of compensation to persons charged with offences punishable under this Act and acquitted;

(n) regulating the printing, publishing or otherwise displaying or distributing any advertisement or other matter ⁴*[soliciting the use of, or offering any intoxicant] ⁵[or] hemp or calculated to encourage or incite any individual or class of individuals or the public generally to commit an offence under this Act or to commit a breach or evade the provisions of any rule or order made there under or the conditions of any licence, permit, pass or authorization issued there under;

(0) regulating within the ¹[State] the circulation, distribution or sale of newspaper, news sheet, book, leaflet, booklet or other publication ²[printed and published] outside the state containg any advertisement or matter which ³[* * *] solicits the use of； or offers any intoxicant, or hemp ⁴[* * *];

⁵[(q) imposing restrictions and conditions on buyers of intoxicant, denatured spirituous preparation, hemp, mhowra flowers or molasses or any article the purchase of which is regulated by clause (b) of sub-section (1) of section 139 including provision for compelling them to sign entries pertaing to the purchase by them of any of these articles];

(r) regulating the taking of samples of molasses;

⁷[(r1) prescribing the constitution of Committees, Boards and Medical Boards or panels there of and the procedure regarding their work];

(s) prescribing the powers, functions and duties of Prohibition Officers, ⁸[boards, Committees] and ⁹[Medical Boards or panels there of] and the fees and allowances payable to the members of the ⁸[boards, Committees] and ⁹[Medical Boards or panels there of];

¹⁰[(t) prescribing the procedure regarding the work of the Board of Experts];

¹¹[(tl) prescribing conditions of through transport under section 29];

(ti) prescribing the fees ¹²[including rent or consideration] payable in respect of any privilege, licence, permit, pass or authorization granted or issued under this Act;

¹³[(im) prescribing the other persons, other institutions or the circumstances under clause (b) of sub-section (3) of section 66];

(v) prescribing the period within which and the form in which a declaration under section 107A shall be submitted and the account shall be maintained];

¹⁴[(w) prescribing the manner of collecting and forwarding blood and prescribing the form of certificates, and the other particulars required to be stated there in under sub-section (2) of section 129A].

¹⁵[(x) prescribing the form of application, the mode of submitting the application and manner of verification of authenticity of the applicants under clause (b) of sub-section (2) of section 134A;

(y) prescribing the eligibility for the appointment as a member of the Gram Rakshak Dal under sub-section (4) of section 134A;

(z) prescribing the duties and responsibilities of the members of Gram Rakshak Dal under sub-section (7) of section 134A.]

(3)

The power to make rules under this section shall be subject to the condition of previous publication:

Provided that any such rules may be made without previous publication if the ¹[State] Government considers that they should be brought into force at once.

(4)

²[(4) All rules made under this Act shall be laid for not less than thirty days before each House of the State Legislature as soon as may be after they are made, and shall be subject to such modifications as the State Legislature may make during the session in which they are so laid or the session immediately following.]

राज्य शासनास, या अधिनियमाच्या तरतुदी किंवा उत्पादनशुल्क महसुलासंबंधीचा त्या त्या वेळी अंमलात असलेला कोणताही इतर कायदा अंमलात आणण्याकरिता नियम करता येतील.

मराठी अनुवाद केवळ संदर्भासाठी. मूळ इंग्रजी मजकूर अधिकृत आहे.

(1)

राज्य शासनास, या अधिनियमाच्या तरतुदी किंवा उत्पादनशुल्क महसुलासंबंधीचा त्या त्या वेळी अंमलात असलेला कोणताही इतर कायदा अंमलात आणण्याकरिता नियम करता येतील.

(2)

विशेषकरून व वरील तरतुदीच्या सर्वसाधारणतेस बाध येऊ न देता राज्य शासनास पुढील गोष्टींसाठी नियम करता येतील,----

(अ) आयुक्त, जिल्हाधिकारी किंवा कोणताही इतर दारूबंदी अधिकारी यांना कोणताही अधिकार सोपवून देणे यांचे विनियम करणे ;

(ब) कोणतेही मादक द्रव्य, विप्रकृत मद्यसारयुक्त सिद्धपदार्थ किंवा भांग, मोहाची फुले किंवा काकवी यांची आयात करणे, निर्यात करणे, परिवहन करणे, ती गोळा करणेट, तिची विक्री करणे, खरेदी करणे, बाटलीत भरणेट तिचे सेवन करणे ती वापरणे किंवा जवळ बाळगणे यांचे विनियमन करणे ;

(क) कोणतेही मादक द्रव्य किंवा विप्रकृत मद्यसारयुक्त सिद्धपदार्थ तयार करण्याचे यांचे विनियमन करणे ;

(ड) भांगेची लागवड करणे व ती गोळा करणे यांचे विनियम करणे ;

(ई) ताडी देणारी झाडे छेदणे व त्यापासून ताडी काढणे यांचे विनियमन करणे ;

(फ) खंड (ब) मध्ये नमूद केलेल्या वरील पदार्थांपैकी कोणत्याही पदार्थाची आयात करणे, निर्यात करणे, परिवहन करणे, ते गोळा करणे, त्यांची विक्री करणे, ते खरेदी करणे, जवळ बाळगणे, तयार करणे, बाटलीत भरणेट त्याचे सेवन करणे, ते वापरणे किंवा त्यांची लागवड करणे यासाठी आणि खंड (ई) मध्ये विनिर्दिष्ट केलेल्या गोष्टीसाठी, लायसने, परवाने, पास किंवा प्राधिकारपत्रे देणे, तहकूब करणे, किंवा रद्द करणे यांचे विनियम करणे ;

(ग) खंड (ब) मध्ये नमूद केलेल्या वरील पदार्थांपैकी कोणत्याही पदार्थाची घाऊक किंवा किरकोळ विक्री करण्याकरिता ज्या मुदतीसाठी व ज्या विभागासाठी लायसने देता येतील त्या मुदती व ते विभाग याबाबत नियमन करणे ;

(ह) कोणत्याही व्यक्तीस किंवा कोणत्याही विभागात खंड (ब) मध्ये नमूद केलेल्या वरील पदार्थांपैकी कोणत्याही पदार्थाची विक्री करण्यासाठी, सेवन करण्यासाठी किंवा वापर करण्यासाठी, कोणतेही लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र देण्यापूर्वी लोकमत विचारात घेण्यासाठी तरतूद करणे आणि अनुसरावयाची कार्यपद्धती व ज्या गोष्टीसंबंधी खात्री करून घ्यावयाची त्या गोष्टी विहित करणे ;

(ह-1) जे निर्बंध घालून व ज्या शर्तीवर कोणतेही लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र देता येईल ते निर्बंध व त्या त्या शर्तीं विहित करणे; यात पुढील गोष्टींचा समावेश होतो :----

(एक) उपद्रवकारक किंवा आक्षेपार्ह म्हणून समजण्यात येणा-या कोणत्याही पदार्थाचे कोणत्याही मादक द्रव्याबरोबर अवमिश्रण करण्यास प्रतिबंध करणे ;

(दोन) ज्या तीव्रतेपेक्षा, किंमतीपेक्षा किंवा परिमाणापेक्षा अधिक किंवा कमी तीव्रता, किंमत किंवा परिमाण असलेले कोणतेही मादक द्रव्य किंवा मोहाची फुले विकणार नाही किंवा त्यांचा पुरावठा करणार नाही. ती तीव्रता, किंमत किंवा परिमाण ठरविणे आणि ज्या परिमाणापेक्षा अधिक विप्रकृत मद्यसार विप्रकृत मद्यसारयुक्त सिद्धपदार्थ किंवा काकवी जवळ बाळगणार नाही, ते परिमाण ठरविणे आणि कोणतेही मादक, द्रव्य, विप्रकृत मद्यसारयुक्त सिद्धपदार्थ, मोहाची फुले किंवा काकवी ज्या दर्जाची असली पाहिजे ते प्रमाण विहित करणे ;

(तीन) रोख पैसे घेतल्यावाचून कोणत्याही मादक द्रव्याची विप्रकृत मद्यसारयुक्त सिद्धपदार्थाची किंवा भांगेची विक्री करण्यास मनाई करणे ;

(चार) कोणतेही लायसन दिलेली जागा ज्या दिवशी व ज्या वेळांच्या दरम्यान उघडी ठेवता येईल किंवा उघडी ठेवता येणार नाही ते दिवस व त्या वेळा विहित करणे आणि विशेष प्रसंगी अशा जागा बंद करण्यासाठी तरतूद करणे ;

(पाच) ज्या जागेत कोणतेही मादक द्रव्य विकता येईल त्या जागेचे स्वरूप व अशा जागी लावावयाच्या नोटिसा विहित करणे ;

(सहा) लायसन किंवा परवाना धारण करणा-या व्यक्तीनी ठेवावयाचे हिशेब व सादर करावयाची पत्रके विहित करणे ;

(सात) लायसनच्या हस्तांतरणाचे विनियमन करणे किंवा अशा हस्तांरणास मनाई करणे ;

(आठ) कोणत्याही मादक द्रव्याच्या, भांगेच्या, मोहाच्या फुलांच्या किंवा काकवीच्या किंवा ज्या कोणत्याही पदार्थाची विक्री किंवा खरेदी ही, कलम 139, पोट-कलम (1), खंड (ब) द्वारे विनियमित करण्यात आली आहे त्या कोणत्याही पदार्थांच्या विक्रीबाबत असलेल्या नोंदवहीत खरेदीदरांची नावे व पत्ते लिहिणे व त्यांच्या सह्रा घेणे ;

(ह-2) (एक) विशिष्ट क्षेत्रात किंवा विशिष्ट कारणांकरिता ज्या प्रक्रिया करून मद्यसार विप्रकृत करता येईल त्या प्रक्रिया जाहीर करणे ;

(दोन) अभिकत्र्यामार्फत किंवा राज्य शासनाच्या अधिका-यांच्या पर्यवेक्षणाखाली असे मद्यसार विप्रकृत करविणे, आणि अशा पर्यवेक्षणासाठीचा खर्च ठरविणे ;

(तीन) असे मद्यसार विप्रकृत केले आहे किंवा कसे हे निश्चित करणे ;

(आय) लायसन धारण करणा-या व्यक्तीने आपल्या धंद्यात सहाय्य करण्यासाठी कोणत्याही व्यक्तीस किंवा व्यक्तींच्या वर्गास कोणत्याही नात्याने कामावर लावण्यास मनाई करणे व त्याचे विनियमन करणे ;

(जे) नारळीच्या, शिंदीच्या, खजुरीच्या किंवा कोणत्याही प्रकारच्या ताडाच्या झाडापासून काढलेल्या रसावर तो आंबू नये म्हणून ज्या रीतीने क्रिया करावयाची ती रीत विहित करणे ;

(के) ज्यांना कोणतेही मादक द्रव्य, विप्रकृत मद्यसारयुक्त सिद्धपदार्थ, भांग, मोहाची फुले किंवा काकवी विकण्यात येईल किंवा विकण्यात येणार नाही किंवा ज्यांना यांपैकी एखादा पदार्थ विकण्याची, खरेदी करण्याची किंवा उपयोग करण्याची परवानगी देण्यात येईल किंवा देण्यात येणार नाही अशा व्यक्ती किंवा व्यक्तींचे वर्ग विहित करणे ;

(ल) कोणत्याही लायसन दिलेल्या जागेत किंवा जागेजवळ दारू पिऊन धुंद होण्यास, जुगार खेळण्यास किंवा गैरशिस्त वर्तन करण्यास किंवा अशा जागी वाईट चालीचे लोक जमण्यास व ते तेथे राहू देण्यास प्रतिबंध करणे ;

(ल-1) या अधिनियमान्वये काढण्यात आलेल्या कोणत्याही अधिसूचनेत विहित केलेल्या व्यतिरिक्त इतर प्रकारच्या दारूची किंवा इतर प्रकारच्या मादक औषधीद्रव्यांची किंवा अफूची ज्याप्रसंगी किरकोळीने मोठ¬ा प्रमाणात विक्री करण्यासाठी विशेष आदेश देता येतील ते प्रसंग आणि ज्या शर्तीवर अशी विक्री करता येईल त्या शर्ती विहित करणे ;

(ल-2) कोणतेही लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र धारण करणा-या व्यक्तीने अशा लायसनातील, परवान्यातील, पासातील किंवा प्राधिकारपत्रातील शर्ती पार पाडण्याकरिता ठेवावयाच्या तारणांची रक्कम विहित करणे ;

(ल-3) लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्रे धारण करणा-यांनी विक्री करणे, खरेदी करणे, जवळ बाळगणे, सेवन करणे किंवा वापरणे यासंबंधी नोंदवह्रा ठेवणे आणि अशा नोंदवह्रात तपशील दाखल करणे याबाबत तरतूद करणे ;

(म) या अधिनियमाखालील अपराधासंबंधी चौकशी व तपास करणारे अधिकारी व माहिती देणा-या व सहाय्य करणा-या व्यक्ती यांना बक्षिसे व खर्च देणे आणि या अधिनियमांन्वये शिक्षापात्र असलेल्या अपराधांचा ज्या व्यक्तींवर आरोप ठेवण्यात आला असेल व ज्यास दोषमुक्त करण्यात आले असेल, त्यास नुकसानभरपाई देणे याबाबींचे विनियमन करणे ;

(न) ज्याद्वारे कोणतेही मादक द्रव्य किंवा भांग वापरण्याची विनंती करण्यात येते किंवा असे द्रव्य किंवा भांग देऊ करण्यात येते अथवा ज्याद्वारे, कोणत्याही व्यक्तीस किंवा कोणत्याही वर्गातील व्यक्तीस किंवा सर्वसामान्य लोकांस या अधिनियमाखालील अपराध करण्यास किंवा तद्न्वये केलेल्या कोणत्याही नियमांची तरतूद किंवा तद्न्वये दिलेला कोणताही आदेश किंवा तद्न्वये दिलेले कोणतेही लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र यांच्या शर्ती यांचा भंग करण्यास किंवा त्या टाळण्यास हेतूपूर्वक उत्तेजन किंवा चिथावणी देण्यात येत आहे अशी कोणतीही जाहिरात किंवा इतर मजकूर छापणे, प्रसिद्ध करणे अथवा अशी जाहिरात अन्यथा प्रदर्शित करणे किंवा वाटणे अथवा असा मजकूर प्रदर्शित करणे किंवा प्रस्तुत करणे यांचे विनियमन करणे ;

(ओ) ज्याद्वारे कोणतेही मादक द्रव्य किंवा भांग वापरण्याची विनंती करण्यात येत आहे किंवा असे द्रव्य किंवा भांग देऊ करण्यात येत आहे अशी कोणतीही जाहिरात किंवा मजकूर असलेले राज्याबाहेर छापलेले व प्रसिद्ध केलेलेट वर्तमानपत्र, वृत्तपत्र, पुस्तक, पत्रक, पुस्तिका किंवा इतर प्रकाशन यांचा प्रसार वाटप किंवा विक्री यांचे राज्यातट विनियमन करणे.

(प) मादक द्रव्य, विप्रकृत मद्यसारयुक्त सिद्धपदार्थ, भांग, मोहाची फुले किंवा काकवी किंवा कलम 139 चे पोट-कलम (1) खंड (ब) अन्वये ज्यांची खरेदी विनियमित करण्यात आली आहे अशी कोणतीही वस्तू खरेदी करणा-या व्यक्तींवर निर्बंध व शर्ती घालणे; यात त्याने खरेदी केलेल्या या कोणत्याही वस्तुसंबंधीच्या नोंदीत त्यांना सही करण्यास भाग पाडण्याबाबत तरतुदीचा समावेश होतो ;

(र) काकवीचे नमुने घेण्याचे विनियमन करणे ;

(र-1) समित्या, मंडळे व वैद्यकीय मंडळे यांची रचना किंवा त्यांची नामिका व त्यांची कार्यपद्धती विहित करणे;

(स) दारूबंदी अधिकारी, मंडळे, समित्याट व वैद्यक मंडळे व त्यांच्या नामिका यांचे अधिकार, कामे व कर्तव्ये विहित करणे तसेच मंडळाच्या, समित्यांच्याट व वैद्यक मंडळाच्या व त्याच्या नामिकांच्याट सदस्यास द्यावयाची फी व भत्ते विहित करणे ;

(ट) तज्ञ मंडळाच्या कामासंबंधी कार्यपद्धती विहित करणे ;

(ट-1) कलम 29 अन्वये थेट वाहतुकीच्या शर्ती विहित करणे ;

(यु) या अधिनियमान्वये दिलेला कोणताही विशेष अधिकार, लायसन, परवाना, पास किंवा प्राधिकारपत्र यासंबंधी द्यावयाची फी (भाडे किंवा मोबदला यांसह)ट विहित करणे ; (युयु) कलम 66, पोट-कलम (3), खंड (ब) अन्वये इतर व्यक्ती, इतर परिसंस्था किंवा परिस्थिती विहित करणे ;

(व्ही) कलम 107-अ अन्वये ज्या मुदतीच्या आत व ज्या नमुन्याप्रमाणे पत्रक सादर केले पाहिजे ती मुदत व तो नमुना आणि ज्या नमुन्याप्रमाणे हिशेब ठेवले पाहिजेत तो नमुना विहित करणे ;

(डब्ल्यू) रक्त काढून घेण्याची या पाठविण्याची पद्धती विहित करणे आणि प्रमाणपत्रांचा नमुना व त्यात कलम 129-अ, पोट-कलम (2) अन्वये नमूद

करणे आवश्यक असलेला इतर तपशील विहित करणे.

(क्ष) कलम 134अ च्या पोट-कलम (2) च्या खंड (ब) अन्वये अर्जाचा नमुना, अर्ज सादर करण्याची पद्धत आणि अर्जदारांच्या खरेपणाच्या पडताळणीची रीत विहित करणे ;

(य) कलम 134अ च्या पोट-कलम (4) अन्वये ग्राम रक्षक दलाचा सदस्य म्हणून नियुक्तीसाठीची पात्रता विहित करणे ;

(ज्ञ) कलम 134अ च्या पोट-कलम (7) अन्वये ग्राम रक्षक दलाच्या सदस्यांची कर्तव्ये व जबाबदा-या विहित करणे.

(3)

त्या कलमान्वये नियम करण्याचा अधिकार पूर्वप्रसिद्धीच्या अधीन असले :

परंतु, असे कोणतेही नियम ताबडतोब अंलमात आणले पाहिजेत असे राज्य शासनास वाटल्यास ते पूर्वप्रसिद्धी न देता करता येतील.

(4)

या अधिनियमान्वये केलेले सर्व नियम, ते केल्यानंतर शक्य तितक्या लवकर, राज्य विधान मंडळाच्या प्रत्येक सभागृहापुढे, तीस दिवसांहून कमी नसेल इतक्या मुदतीपर्यंत, ठेवण्यात येतील आणि ते, ज्या अधिवेशनात अशा रीतीने ठेवण्यात आले असतील त्या अधिवेशनात किंवा त्याच्या लगतनंतरच्या अधिवेशनात राज्य विधानमंडळ जे फेरफार करील त्यास अधीन असतील.

सोप्या भाषेत — Rule 143

थोडक्यात:

**कलम 143** मध्ये असे सांगितले आहे की राज्य शासनास महाराष्ट्र दारूबंदी कायदा आणि उत्पादन शुल्क संबंधी कायद्यांची अंमलबजावणी करण्यासाठी नियम करण्याचा अधिकार आहे.

---

**सविस्तरमध्ये:**

**कलम 143 म्हणजे काय?**

राज्य शासनास दारूबंदी कायद्याचे नियम बनवण्याचा मुख्य अधिकार असतो. हे नियम दारू, भांग, ताडी, मोलॅसिस, डिनेचर्ड स्पिरीट, मोहाची फुले इत्यादींच्या विषयात बनवले जातात.

**मुख्य गोष्टी:**

• **नियमन** - licence, permit, pass देणे, रद्द करणे, transfer नियंत्रित करणे
• **खरेदी-विक्री** - कोणी कधी, कुठे काय विकू शकतो, किती किंमत, किती quantity, रोख किंवा उधार
• **शक्तीचा हस्तांतर** - Commissioner, Collector यांना अधिकार कसे सोपवायचे
• **दारूपान नियंत्रण** - दारू प्यायला कुठे प्रतिबंध, गुंडगिरी रोखणे
• **जाहिरातीचे नियम** - दारूची जाहिरात प्रकाशित केली तर मनाई
• **fee, security** - परवान्यावर किती रुपये भरावेत
• **पत्रक रक्षण** - खरेदीदारांचे नाव, पत्ता नोंदवायचे

**प्रक्रिया:**
नियम बनवताना सामान्यतः पूर्वसूचना देण्यात येते. पण गरजी असल्यास लगेच लागू केले जाऊ शकते. नियम राज्य विधानमंडळाच्या दोन्ही सभागृहांसमोर ३० दिवस ठेवले जातात, आणि तर्‍या मंडळ त्यात बदल करू शकते.

**सोप्या भाषेत:** राज्य सरकारला दारूबंदीचा सगळा व्यावहार नियंत्रित करण्याचा अधिकार आहे!

Timeline of Orders + Documents affecting Rule 143 Chronological, oldest first. Government Orders are extracted from the printed 2023 manual; Documents are admin-uploaded GRs/circulars/orders.

Full body text not available. No printed page or PDF stored.
📖 Printed Excise Manual — page 123 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 123 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 123 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 960 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 430 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 74 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
📖 Printed Excise Manual — page 152 of 1109

Open in full Excise Manual viewer
Full body text not available. No printed page or PDF stored.
Full body text not available. No printed page or PDF stored.
Full body text not available. No printed page or PDF stored.
Full body text not available. No printed page or PDF stored.
Full body text not available. No printed page or PDF stored.
Full body text not available. No printed page or PDF stored.
Full body text not available. No printed page or PDF stored.
Full body text not available. No printed page or PDF stored.

LANDMARK Mina Dinesh Jaiswal And Others v. The State Of Maharashtra

Bombay High Court · 13 Nov 2019 · unreported

Multiple writ petitions challenge the validity of a PWD distance requirement (minimum distance from public works structures) imposed on excise licenses for foreign liquor and country liquor retail sho

LANDMARK Shegaokar & Ors. v. State of Maharashtra (Excise License Distance Norms)

Multi-party writ petitions challenging mandatory distance norms (100m from religious places, 250m from schools) imposed for grant of foreign and country liquor licenses by excise authorities. Key issu

LANDMARK Chandrashekhar Mishrilal Katakwar v. State of Maharashtra (Consolidated WPs 3150, 3149, 3361-3375, 3436 of 2017)